Kỳ thi giáo viên dạy giỏi THPT chu kỳ 2008-2011 Hớng dẫn chấm môn Hóa Câu Nội dung Điểm PP Điểm 1.1 3đ Thể hiện qua hình vẽ dd HCl đặc dd HC đặc MnO 2 dd NaCl để giữ HCl H 2 SO 4 đặc để giữ hơi nước Bông tẩm NaOH Cl 2 khô Cl 2 Cl 2 Cl 2 2,0 HĐ1. Yêu cầu HS nêu nguyên tắc và PP điều chế Cl 2 trong phòng thí nghiệm. HĐ2. GV giới thiệu cho HS bộ dụng cụ. Yêu cầu HS cho biết tác dụng của các bình HĐ3. GV lu ý HS về chú ý đảm bảo an toàn (chuẩn bị thêm chậu thủy tinh đựng dd kiềm loãng). HĐ4. Tiến hành thí nghiệm HĐ5. HS viết tờng trình thí nghiệm 1,0 1.2 3đ Sơ đồ điều chế tơ lapsan từ CH 4 CH 4 CH 3 CH 3 CH CH COOH COOH H 2 C CH 2 OH OH CH 2 CH 2 (-OC-C 6 H 4 -COO-CH 2 -CH 2 -O-) n 0,5 HĐ1: Phân tích công thức của lapsan. Xác định các monome cần điều chế. HĐ2 : Thiết lập sơ đồ điều chế các monome từ metan. 0,25 0,25 1 Phơng trình phản ứng : CH 4 CH CH 2 H 2 + 3 1500 o C 600 o C; C CH CH 3 + 2CH 3 Cl AlCl 3 t o CH 3 CH 3 + 2HCl CH 3 CH 3 +12KMnO 4 + 18H 2 SO 4 COOH COOH +12MnSO 4 + 6K 2 SO 4 + 28H 2 O 5 5 CH CH +H 2 Pd/PbCO 3 t o CH 2 CH 2 3CH 2 =CH 2 + 2KMnO 4 +4H 2 O 3HO-CH 2 CH 2 -OH + 2MnO 2 + 2KOH nHOOC-C 6 H 4 -COOH + nHO-CH 2 CH 2 OH (-OC-C 6 H 4 -COO-CH 2 CH 2 -O-) n + 2nH 2 O 1.75 HĐ3. Viết các phơng trình phản ứng theo sơ đồ. GV lu ý HS: - Điều kiện phản ứng - Quy tắc phản ứng - Phản ứng oxi hóa paraxilen. 0,25 2.1 1,5đ Phơng pháp đã nêu chỉ đúng với việc điều chế muối cacbonat của các kim loại Ca, Ba, Sr; không đúng cho việc điều chế các muối cacbonat của Mg, Be. Thí dụ để có MgCO 3 thay vì cho Mg 2+ tác dụng với dung dịch Na 2 CO 3 ngời ta phải dùng phản ứng: MgCl 2 + 2NaHCO 3 MgCO 3 + 2NaCl + H 2 O + CO 2 . Sở dĩ nh vậy vì tránh xảy ra phản ứng: CO 3 2- + H 2 O HCO 3 - + OH - Mg 2+ + 2OH - Mg(OH) 2 Do T (Mg(OH)2 > T MgCO3 0.5 0,5 0,5 2 2.2 2,5đ NO 2 + HONO 2 H 2 SO 4 đặc + H 2 O Vai trò của H 2 SO 4 không phải nh ý kiến đã nêu. vì: - Phản ứng nitro hóa không phải là phản ứng thuận nghịch, sản phẩm nitro hóa (nitrobenzen) không tác dụng với nớc. - Chất hút nớc khác ( ví dụ P 2 O 5 ) không xúc tiến đáng kể phản ứng nitro hóa; Axit mạnh nhng không hút nớc (ví dụ HclO 4 ) xúc tiến đáng kể phản ứng nitro hóa. Quan điểm đúng: Vai trò của H 2 SO 4 là xúc tiến việc chuyển hóa HNO 3 thành tác nhân electronphin mạnh NO 2 (+) . Vì: - Trong hỗn hợp phản ứng với vai trò là một axit mạnh, H 2 SO 4 sẽ tác dụng với HNO 3 để tạo ra tác nhân electronphin NO 2 (+) HNO 3 + H 2 SO 4 H 2 O (+) -NO 2 + HSO 4 _ H 2 O (+) -NO 2 + H 2 SO 4 H 3 O( +) + HSO 4 (-) + NO 2 (+) Hay HONO 2 + 2H 2 SO 4 H 3 O (+) + 2HSO 4 (-) + NO 2 (+) - Sự có thực của phản ứng trên và nhất là sự có mặt của cation NO 2 (+) đợc xác nhận bằng các kết quả nghiên cứu hàn nghiệm và nghiên cứu quang phổ của hỗn hợp H 2 SO 4 + HNO 3 . Mặt khác ngời ta còn tách riêng đợc một số muối của ion nitroni, ví dụ [NO 2 ] + [ClO 4 ] - . 0,5 0,5 1,0 0,5 3.1a 0,75đ Nồng độ ban đầu của các chất sau khi trộn lẫn: [Fe 2+ ] = (25 x 0,1)/100 = 0,025M; [Fe 3+ ] = (25 x 1)/100 = 0,25M; [Ag + ] = (50 x 0,6)/100 = 0,3M [ ] [ ] VAgE V Fe Fe E AgAg FeFe 769,03,0lg 1 059,0 8,0]lg[ 1 059,0 8,0 829,0 025,0 25,0 lg 1 059,0 77,0lg 1 059,0 77,0 / 2 3 / 23 =+=+= =+=+= + + + + ++ Vì AgAgFeFe EE // 23 +++ > nên có phản ứng sau xảy ra: Fe 3+ + Ag Fe 2+ + Ag + 0.25 0.25 0.25 3.1b 0,25 đ Để phản ứng đổi chiều thì 9617,0 ][ ][ 769,0 ][ ][ lg 1 059,0 77,0 2 3 2 3 // 23 + + + + + +++ Fe Fe Fe Fe EE AgAgFeFe Vậy để phản ứng đổi chiều thì giá trị lớn nhất của tỷ số ][ ][ 2 3 + + Fe Fe là 0,9617 0.25 3 3.2 2đ N 2 O 4 2NO 2 . Giả sử ban đầu N 2 O 4 có 1mol Ban đầu 1 Phân li x 2x Cân bằng 1-x 2x Số mol hỗn hợp ở trạng thái cân bằng 1- x +2x = 1+ x. ở 35 o C: %98,262698,02.225,36 1 92 === + = x x M ở 45 o C: %72,373772,02.4,33 1 92 === + = x x M ở 35 0 C: ;575,0 2698,01 2698,01 42 = + = ON P 425,0575,01 2 == NO P )(314,0 575,0 425,0 2 atmK P == ở 45 0 C: 452,0 3772,01 3772,01 42 = + = ON P 548,0452,01 2 == NO P )(664,0 452,0 548,0 2 atmK P == Phản ứng theo chiều nghịch là toả nhiệt. Vì khi tăng nhiệt độ từ 35 o C lên 45 o C tăng chiều thuận là phản ứng thu nhiệt. 0,5 0,5 0,25 0,25 0,5 4.1 3đ .4,382.2,19 == A M A gồm 2 hợp chất khí, trong đó 1là CO 2 ( vì ban đầu có FeCO 3 ). Khí còn lại có M<38,4 và là sản phẩm khử HNO 3 , đó là NO. Giả sử trong 1mol A có x mol CO 2 => 44.x + 30(1-x) = 38,4 => x = 0,6 hay n CO2 = 1,5n NO. Gọi a, b, c lần lợt là số mol FeCO 3 , Zn, Ag trong X. Nếu sản phẩm khử chỉ có NO: n CO2 = n FeCO3 = a (mol); n NO = (n FeCO3 +2.n Zn +n Ag )/3= (a + 2b +c)/3 . Mặt khác m Zn = m FeCO3 => baba <= .65.116 nên n NO = (a + 2b +c)/3> a+ 3 c > a=n CO2 Trái với n CO2 = 1,5n NO .Vậy sản phẩm khử ngoài NO còn có NH 4 NO 3 . Mỗi chất trong hỗn hợp ban đầu chỉ khử NO 3 - đến 1 chất nhất định => Các phản ứng xảy ra là: 3FeCO 3 + 10HNO 3 3Fe(NO 3 ) 3 + NO + 3CO 2 + 5H 2 O 3Ag + 4HNO 3 3AgNO 3 + NO + 2H 2 O 4Zn +10HNO 3 4Zn(NO 3 ) 2 + NH 4 NO 3 + 3H 2 O 0,25 0,5 Củng cố kiến thức cơ bản, rèn luyện kỹ năng, phát triển t duy cho HS thông qua hệ thống câu hỏi nêu vấn đề và giải quyết vấn đề. HĐ1. Xác định 2 khí trong A. H1. Khi X tác dụng với dd HNO 3 có thể tạo ra những sản phẩm khử nào? Tại sao? H2. Căn cứ vào dữ kiện của đề bài hãy biện luận xác định 2 khí trong A. HĐ2. Khẳng định sản phẩm khử có NH 4 NO 3 . 1,75 4 Dung dịch B có Fe 3+ , Ag + , Zn 2+ , H + , NH 4 + , NO 3 - . Khi tác dụng với dung dịch NaOH d có các phản ứng tạo kết tủa: Fe 3+ + 3OH - Fe(OH) 3 2Ag + + 2OH - Ag 2 O + H 2 O Nung kết tủa: 2Fe(OH) 3 Fe 2 O 3 + 3H 2 O; 2Ag 2 O 4Ag + O 2 Chất rắn thu đợc gồm Fe 2 O 3 và Ag. n CO2 = n FeCO3 = a (mol); n NO = (n FeCO3 + n Ag )/3= (a+c)/3; n Fe2O3 = a/2 =+ += 64,5.1082/.160 3/)(5,1 ca caa a= c = 0,03. Vậy hỗn hợp ban đầu có: m FeCO3 = m Zn = 0,03.116 = 3,48g; m Ag = 3,24g m X = 10,2 gam 0,25 0,25 H1: Nhận xét về cách cho sản phẩm khử của đề bài? H2: Có thể xảy ra những trờng hợp nào? H3: Bằng cách nào để khẳng định có NH 4 NO 3 ? HĐ3. Thực hiện lời giải. HĐ4: Phát triển bài tập. 4.2 4đ n C = n CO2 = mol018,0 22400 2,403 = ; n H =2n H2O = mol03,02. 18 27,0 = ; n O = 015,0 16 1.03,012.018,0486,0 = mol Gọi CTPT của A C x H y O z có x:y:z=0,018:0,03:0,015 = 6:10:5 A: (C 6 H 10 O 5 ) k 162k<170 => k =1. CTPT của A C 6 H 10 O 5 . A phản ứng với NaHCO 3 có khí thoát ra => A chứa COOH A phản ứng với Na => A có COOH và có thể có OH. A có dạng (HO) n R(COOH) m (HO) n R(COOH) m + m NaHCO 3 (OH) n R(COONa) m + mCO 2 + mH 2 O (HO) n R(COOH) m + (m+n)Na (NaO) n R(COONa) m + (m+n)/2 H 2 n CO2 = m=1; n H2 = (m+n)/2=1 => n=1 A có dạng HO-C 5 H 8 O 2 COOH và A + 2NaOH t o 2D + H 2 O A tác dụng với NaOH theo tỷ lệ mol 1:2 nên trong A có chứa 1 nhóm chức este. 1 mol A + NaOH 2mol D nên CTCT: A: HO-CH 2 -CH 2 COO-CH 2 -CH 2 -COOH và D: HO-CH 2 -CH 2 -COONa Hoặc A: HO-CH(CH 3 )-COO-CH(CH 3 )-COOH và D: D là CH 3 -CH(OH)-COONa 0,5 0,5 0,5 0,25 0,25 Củng cố kiến thức cơ bản, rèn luyện kỹ năng, phát triển t duy cho HS thông qua hệ thống câu hỏi nêu vấn đề và giải quyết vấn đề. H1. HS lập CTPT H2. Từ dữ kiện của đề bài xác định nhóm chc có thể có của A? H3. Xác dịnh số lợng mỗi loại nhóm chức H3. Viết CTCT, ptp 2,0 Ghi chú: Thí sinh giải cách khác nếu đúng vẫn cho đủ số điểm 5 . 5 ) không xúc tiến đáng kể phản ứng nitro hóa; Axit mạnh nhng không hút nớc (ví dụ HclO 4 ) xúc tiến đáng kể phản ứng nitro hóa. Quan điểm đúng: Vai trò. duy cho HS thông qua hệ thống câu hỏi nêu vấn đề và giải quyết vấn đề. H1. HS lập CTPT H2. Từ dữ kiện của đề bài xác định nhóm chc có thể có của A? H3.