Nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân - GCCN thông qua ĐCS lãnh đạo xã hội đấu tranh giải phóng cho giaicấp mình, giải phóng toàn xã hội thoát khỏi áp bức, bốc lột, bất công, x
Trang 1SOẠN CÂU HỎI THẢO LUẬN – ÔN TẬP HỌC PHẦN: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN
(PHẦN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI)
Câu 1 : Phân tích những điều kiện khách quan và chủ quan của sứ mệnh lịch sử giai cấp công nhân? Liên hệ sứ mệnh lịch sử giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay?
I Định nghĩa về giai cấp công nhân
- Giai cấp công nhân là giai cấp lao động sản xuất vật chất trong nền
công nghiệp hiện đại ngày càng phát triển, là LLSX hàng đầu, đại biểuPTSX mới trong thời đại ngày nay, giai cấp bị áp bức bốc lột trong CNTB,người làm chủ, lãnh đạo xã hội mới XHCN
- Sau khi Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông âu sụp đổ Cácthế lực phản động đả kích chủ nghĩa Mac-Lênin phủ nhận sứ mệnh lịch sử
của giai cấp công nhân đến ngày nay chúng ta cần căn cứ vào 2 thuộc tính
sau đây để nhận diện GCCN:
+Thứ nhất nói về phương thức lao động, phương thức sản xuất:
Mác và Ăng-ghen cho rằng công nhân là tất cả những người lao động trựctiếp hay gián tiếp có sử dụng công cụ lao động trong lĩnh vực sản xuất cộngnghiệp ngày càng hiện đại
+ Thứ hai nói về vị trí trong quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa:
công nhân là những người ko có tư liệu sản xuất phải làm thuê, phải bán sứclao động cho nhà tư bản và bị nhà tư bản bóc lột giá trị thặng dư Mác-Ăngghen gọi họ là giai cấp vô sản
- Ở các nước tư bản chủ nghĩa hiện nay, giai cấp công nhân là nhữngngười không có hoặc về cơ bản không có tư liệu sản xuất, làm thuê cho giaicấp tư sản và bị bóc lột giá trị thặng dư
- Ở các nước xã hội chủ nghĩa, giai cấp công nhân hiện đại là sản phẩm
và là chủ thể người đã cùng nhân dân lao động làm chủ những tư liệu sảnxuất chủ yếu, là giai cấp lãnh đạo xã hội trong quá trình xây dựng chủ nghĩa
xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa
II Nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân
- GCCN thông qua ĐCS lãnh đạo xã hội đấu tranh giải phóng cho giaicấp mình, giải phóng toàn xã hội thoát khỏi áp bức, bốc lột, bất công, xóa bỏCNTB, xây dựng thành công CNXH và CNCS trên phạm vi toàn thế giới.+ Lĩnh vực kinh tế: GCCN trở thành LLSX cơ bản, là giai cấp quyếtđịnh sự tồn tại và phát triển của xã hội hiện đại là giai cấp xây dựng cơ sởvật chất cho sự ra đời của XHCN
+ Chính trị: là trở thành giai cấp lãnh đạo thông qua đội tiền phong củaĐCS, lãnh đạo nhân dân đấu tranh giành chính quyền, sau khi có chínhquyền xây dựng nhà nước XHCN, xây dựng nền dân chủ vô sản để cải tạo
XH cũ, xây dựng XH mới, lấy chủ nghĩa Mác-Lênin làm nền tảng
+ Văn hóa - tư tưởng: xây dựng nền văn hóa vô sản, vươn tới chân,thiện, mĩ Tư tưởng: đấu tranh với hệ tư tưởng phi vô sản Xây dựng tư
Trang 2tưởng vô sản lấy chủ nghĩa Mác-Lênin làm nền tảng.
- Thực hiện thắng lợi cuộc CM CNXH ở VN mang lại công bằng, bìnhđẳng, ấm no, hạnh phúc cho dân
III Những điều kiện khách quan quy định sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân
- Do địa vị kinh tế - xã hội khách quan, giai cấp công nhân là giai cấpgắn với lực lượng sản xuất tiên tiến nhất dưới chủ nghĩa tư bản Và với tínhcách như vậy, nó là lực lượng quyết định phá vỡ quan hệ sản xuất tư bản chủnghĩa Sau khi giành chính quyền, giai cấp công nhân, đại biểu cho sự tiến
bộ của lịch sử, là người duy nhất có khả năng lãnh đạo xã hội xây dựng mộtphương thức sản xuất mới cao hơn phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa
- Giai cấp công nhân, con đẻ của nền sản xuất công nghiệp hiện đại,được rèn luyện trong nền sản xuất công nghiệp tiến bộ, đoàn kết và tổ chứclại thành một lực lượng xã hội hùng mạnh Bị giai cấp tư sản áp bức, bóc lộtnặng nề, họ là giai cấp trực tiếp đối kháng với giai cấp tư sản, và xét về bảnchất họ là giai cấp cách mạng triệt để nhất chống lại chế độ áp bức, bóc lột
tư bản chủ nghĩa Điều kiện sinh hoạt khách quan của họ quy định rằng, họchỉ có thể tự giải phóng bằng cách giải phóng toàn xã hội khỏi chế độ tư bảnchủ nghĩa Trong cuộc cách mạng ấy, họ không mất gì ngoài xiềng xích vàđược cả thế giới về mình
- Địa vị kinh tế - xã hội khách quan không chỉ khiến cho giai cấp côngnhân trở thành giai cấp cách mạng triệt để nhất mà còn tạo cho họ khả nănglàm việc đó Đó là khả năng đoàn kết thống nhất giai cấp, khả năng đạt tới
sự giác ngộ về địa vị lịch sử của khả năng hành động chính trị để từng bướcđạt mục tiêu cách mạng Đó là khả năng đoàn kết các giai cấp khác trongcuộc đấu tranh chống tư bản Đó là khả năng đi đầu trong cuộc đấu tranh củatoàn thể dân lao động và của dân tộc vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổquốc Đó là khả năng đoàn kết toàn thể giai cấp vô sản và các dân tộc bị ápbức trên quy mô quốc tế theo chủ nghĩa quốc tế vô sản
Lịch sử thế giới đã chứng minh những kết luận C Mác, Ph ăngghen vàV.I Lênin về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân là đúng đắn Tuynhiên, cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân nhằm hoàn thành sứ mệnh lịch
sử của mình không phải diễn ra một cách bằng phẳng, thuận buồm xuôi gió Phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân tuy đang đứng trước những thửthách hết sức nặng nề, nhưng xem xét toàn cảnh của sự phát triển xã hội,giai cấp công nhân, lực lượng sản xuất tiến bộ vẫn đang chuẩn bị những tiền
đề khách quan cho thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình dù có trải qua nhữngbước thăng trầm, quanh co, nhưng nó vẫn tiếp tục diễn ra theo quy luậtkhách quan của lịch sử
Đúng là ở những nước tư bản phát triển, đời sống của một bộ phậnkhông nhỏ trong giai cấp công nhân đã được cải thiện, có thu nhập cao; một
bộ phận công nhân ở các nước trên đã có mức sống "trung lưu hóa", songđiều đó không có nghĩa là công nhân ở các nước ấy không còn bị bóc lộthoặc bị bóc lột không đáng kể
Một thực tế đã, đang và còn tồn tại ngày càng sâu sắc ở các nước tư bản
Trang 3phát triển, đó là sự bất công, bất bình đẳng và thu nhập càng cách xa giữagiai cấp tư sản với giai cấp công nhân và quần chúng lao động Dù có cốgắng tìm cách "thích nghi" và mọi biện pháp xoa dịu nhưng giai cấp tưsảnkhông thể khắc phục được mâu thuẫn cơ bản của chủ nghĩa tư bản Thực tế,cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân vẫn diễn ra ở các nước tư bản chủnghĩa dưới nhiều hình thức phong phú, với những nội dung khác nhau.
IV Những nhân tố chủ quan trong quá trình thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân
Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân xuất hiện một cách khách quan,song, để biến khả năng khách quan đó thành hiện thực thì phải thông quanhững nhân tố chủ quan Trong những nhân tố chủ quan ấy, việc thành lập raĐảng Cộng sản trung thành với sự nghiệp, lợi ích của giai cấp công nhân làyếu tố quyết định nhất đảm bảo cho giai cấp công nhân có thể hoàn thành sứmệnh lịch sử của mình
1 Bản thân giai cấp công nhân
Ngay từ khi mới hình thành trong xã hội tư bản chủ nghĩa, bản thân giaicấp công nhân đã không ngừng hoạt động và trưởng thành từng bước về sốlượng và chất lượng
- Về số lượng chẳng những ngày càng tăng lên rất rõ rệt ở tất cả các
nước, kể cả trong "kinh tế tri thức" hiện nay, mà còn đa dạng hơn về cơ cấucác loại công nhân với nhiều ngành nghề ngày càng phong phú, phát triển,tinh vi hơn Theo Tổ chức lao động Quốc tế (ILO) thì: từ năm 1900, toàn thếgiới có 80 triệu công nhân; đến năm 1990, thế giới đã có hơn 600 triệu côngnhân và đến 1998 đã có 800 triệu công nhân
- Về chất lượng, bản thân giai cấp công nhân luôn có sự nâng cao về
học vấn, về khoa học công nghệ và tay nghề; từ hoạt động kinh tế, đấu tranhkinh tế trước mắt, đã từng bước hoạt động chính trị, đấu tranh chính trị,thông qua các tổ chức nghiệp đoàn, công đoàn, từng bước có ý thức giai cấp,giác ngộ giai cấp và cao nhất là dẫn đến hình thành đảng tiên phong là đảngcộng sản Khi đó, theo chủ nghĩa Mác-Lênin, giai cấp công nhân đã từ chỗ là
"giai cấp tự nó" (tức là chưa có ý thức giác ngộ giai cấp) đến chỗ là "giai cấp
Chỉ khi nào giai cấp công nhân đạt tới trình độ tự giác bằng việc tiếp thu
lý luận khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác-Lênin thì phong trào cáchmạng của nó mới thật sự là một phong trào chính trị Trình độ lý luận đó chophép giai cấp công nhân nhận thức được vị trí, vai trò của mình trong xã hội,nguồn gốc tạo nên sức mạnh và biết tạo nên sức mạnh đó bằng sự đoàn kết,nhận rõ mục tiêu, con đường và những biện pháp giải phóng giai cấp mình,giải phóng cả xã hội và giải phóng nhân loại
Phải có chủ nghĩa Mác soi sáng, giai cấp công nhân mới đạt tới trình độnhận thức lý luận về vai trò lịch sử của mình Sự thâm nhập của chủ nghĩaMác vào phong trào công nhân dẫn đến sự hình thành chính đảng của giai
Trang 4cấp công nhân V.I Lênin chỉ ra rằng, đảng là sự kết hợp phong trào côngnhân với chủ nghĩa xã hội khoa học Nhưng trong mỗi nước, sự kết hợp ấy làsản phẩm của lịch sử lại được thực hiện bằng những con đường đặc biệt, tuỳtheo điều kiện không gian và thời gian ở nhiều nước thuộc địa, nửa thuộcđịa, chủ nghĩa Mác thường kết hợp với phong trào công nhân và phong tràoyêu nước thành lập ra đảng cộng sản.
Từ thực tiễn lịch sử ở nước ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: Chủnghĩa Mác - Lênin kết hợp với phong trào công nhân và phong trào yêunước đã dẫn tới việc thành lập Đảng Cộng sản Đông Dương vào đầu năm1930
Chỉ có Đảng Cộng sản lãnh đạo, giai cấp công nhân mới chuyển từ đấu tranh
tự phát sang đấu tranh tự giác trong mỗi hành động với tư cách một giai cấp
tự giác và thực sự cách mạng C Mác đã nhấn mạnh rằng, trong cuộc đấutranh của mình chống lại quyền lực liên hiệp của các giai cấp hữu sản, chỉkhi nào giai cấp vô sản tự mình tổ chức được thành một chính đảng độc lậpcủa mình chống lại quyền lực liên hiệp của các giai cấp hữu sản, chỉ khi nàogiai cấp vô sản tự mình tổ chức được thành một đảng độc lập với tất cả mọichính đảng cũ do giai cấp hữu sản lập ra thì mới có thể hành động với tưcách là một giai cấp được
3 Mối quan hệ giữa Đảng Cộng sản với giai cấp công nhân
Đảng chính trị là tổ chức cao nhất, đại biểu tập trung cho trí tuệ và lợiích của toàn thể giai cấp Đối với giai cấp công nhân đó là đảng cộng sản,chẳng những đại biểu cho trí tuệ và lợi ích của giai cấp công nhân mà cònđại biểu cho toàn thể nhân dân lao động và dân tộc.Cho nên phải có một đảng chính trị vững vàng, kiên định và sáng suốt, cóđường lối chiến lược và sách lược đúng đắn thể hiện lợi ích của toàn giai cấp
và toàn bộ phong trào để giai cấp công nhân có thể hoàn thành sứ mệnh lịch
Với một Đảng Cộng sản chân chính thì sự lãnh đạo của đảng chính là sựlãnh đạo của giai cấp Đảng với giai cấp là thống nhất, nhưng đảng có trình
độ lý luận và tổ chức cao nhất để lãnh đạo cả giai cấp và dân tộc; vì thếkhông thể lẫn lộn Đảng với giai cấp Đảng đem lại giác ngộ cho toàn bộ giaicấp, sức mạnh đoàn kết, nghị lực cách mạng, trí tuệ và hành động cách mạngcủa toàn bộ giai cấp, trên cơ sở đó lôi cuốn tất cả các tầng lớp nhân dân laođộng khác và cả dân tộc đứng lên hành động theo đường lối của đảng nhằmhoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình Để giai cấp công nhân hoàn thành sứ
Trang 5mệnh của mình, giai cấp công nhân cũng như mỗi người công nhân cầnthường xuyên phấn đấu vươn lên, trưởng thành về các mặt: tư tưởng, chínhtrị, lập trường giai cấp, văn hoá, khoa học kỹ thuật, tay nghề Các tổ chứcnghiệp đoàn, công đoàn, thường xuyên phát triển vững mạnh cùng với quátrình phát triển không ngừng của nền sản xuất công nghiệp hiện đại, v.v
IV Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Việt Nam
1 Sự ra đời, đặc điểm và điều kiện giai cấp công nhân vươn lên thànhgiai cấp lãnh đạo cách mạng Việt Nam
Với chính sách khai thác thuộc địa của chủ nghĩa thực dân Pháp ở ViệtNam, giai cấp công nhân Việt Nam đã ra đời từ đầu thế kỷ này, trước cả sự
ra đời của giai cấp tư sản Việt Nam và là giai cấp trực tiếp đối kháng với tưbản thực dân Pháp Sinh ra và lớn lên ở một nước thuộc địa nửa phong kiến,dưới sự thống trị của đế quốc Pháp, một thứ chủ nghĩa tư bản thực lợi khôngquan tâm mấy đến phát triển công nghiệp ở nước thuộc địa, nên giai cấpcông nhân Việt Nam phát triển chậm
Mặc dù số lượng ít, trình độ nghề nghiệp thấp, còn mang nhiều tàn dưcủa tâm lý và tập quán nông dân, song giai cấp công nhân Việt Nam đãnhanh chóng vươn lên đảm đương vai trò lãnh đạo cách mạng ở nước ta donhững điều kiện sau đây:
- Giai cấp công nhân Việt Nam sinh ra trong lòng một dân tộc có truyềnthống đấu tranh bất khuất chống ngoại xâm ở giai cấp công nhân, nỗi nhụcmất nước cộng với nỗi khổ vì ách áp bức bóc lột của giai cấp tư sản đế quốclàm cho lợi ích giai cấp và lợi ích dân tộc kết hợp làm một, khiến động cơcách mạng, nghị lực cách mạng và tính triệt để cách mạng của giai cấp côngnhân được nhân lên gấp bội
- Giai cấp công nhân Việt Nam ra đời và từng bước trưởng thành trongkhông khí sôi sục của một loạt phong trào yêu nước và các cuộc khởi nghĩachống thực dân Pháp liên tục nổ ra từ khi chủ nghĩa đế quốc Pháp đặt chânlên đất nước ta: phong trào Cần Vương và cuộc khởi nghĩa của Phan ĐìnhPhùng, của Hoàng Hoa Thám, các cuộc vận động yêu nước của Phan BộiChâu, Phan Chu Trinh, Nguyễn Thái Học, v.v đã có tác dụng to lớn đối vớiviệc cổ vũ tinh thần yêu nước, ý chí bất khuất và quyết tâm đập tan xiềngxích nô lệ của toàn thể nhân dân ta Nhưng tất cả các phong trào ấy đều thấtbại và sự nghiệp giải phóng dân tộc đều lâm vào tình trạng bế tắc về đườnglối
- Vào lúc đó, phong trào cộng sản và công nhân thế giới phát triển, cuộcCách mạng Tháng Mười Nga bùng nổ, thắng lợi và ảnh hưởng đến phongtrào dân tộc dân chủ ở nước khác, nhất là ở Trung Quốc, trong đó có phongtrào cách mạng ở nước ta Chính vào lúc đó, nhà yêu nước Nguyễn ái Quốctrên hành trình tìm đường cứu nước đã đến với chủ nghĩa Mác- Lênin và tìmthấy ở chủ nghĩa Mác-Lênin bí quyết thần kỳ cho sự nghiệp giải phóng dântộc ta Từ đó, Người đã đề ra con đường duy nhất đúng đắn cho cách mạngViệt Nam - con đường cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân và chuyển cáchmạng dân tộc dân chủ nhân dân lên cách mạng xã hội chủ nghĩa.Tấm gương cách mạng Nga và phong trào cách mạng ở nhiều nước khác đã
cổ vũ giai cấp công nhân non trẻ Việt Nam đứng lên nhận lấy sứ mệnh lãnh
Trang 6đạo cách mạng nước ta và đồng thời cũng là chất xúc tác khích lệ nhân dân
ta lựa chọn, tiếp nhận con đường cách mạng của chủ nghĩa Mác- Lênin và đitheo con đường cách mạng của giai cấp công nhân Từ đó giai cấp côngnhân Việt Nam là giai cấp duy nhất lãnh đạo cách mạng Việt Nam
- Giai cấp công nhân Việt Nam, mà tuyệt đại bộ phận là xuất thân từnông dân lao động và những tầng lớp lao động khác, nên có mối liên hệ tựnhiên với đông đảo nhân dân lao động bị mất nước, sống nô lệ nên cũng làđiều kiện thuận lợi để giai cấp công nhân xây dựng nên khối liên minh côngnông vững chắc và khối đoàn kết dân tộc rộng rãi bảo đảm cho sự lãnh đạocủa giai cấp công nhân trong suốt quá trình cách mạng ở nước ta
Câu 2: Phân tích quan điểm của Đảng: “Đi lên chủ nghĩa xã hội là khát vọng của nhân dân ta, là sự lựa chọn đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh, phù hợp với
xu thế phát triển của lịch sử”
1 Cương lĩnh (bổ sung, phát triển năm 2011) khẳng định: Đi lên chủ nghĩa xã hội là khát vọng của nhân dân ta, là sự lựa chọn đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh, phù hợp với xu thế phát triển của lịch sử
Nhân dân ta đi theo Đảng tiến hành cách mạng dân tộc dân chủ nhândân không chỉ nhằm thoát khỏi ách đô hộ của ngoại bang, cũng không chỉnhằm thoát khỏi gông cùm của phong kiến mà khát vọng của nhân dân ta làmuốn tiến tới thoát khỏi mọi kiểu áp bức, bóc lột, mọi người đều được sốngtrong ấm no, tự do, hạnh phúc Chỉ có đi lên chủ nghĩa xã hội mới đáp ứngđược khát vọng đó Nếu đi theo con đường tư bản chủ nghĩa mà nhân dân ta
đã từng chứng kiến sự đàn áp, bóc lột của chủ nghĩa tư bản Pháp, Mỹ thìkhông thể đáp ứng được nguyện vọng của nhân dân Chính vì vậy, đi lên chủnghĩa xã hội là khát vọng của nhân dân ta Đó là một sự thật lịch sử không ai
1930 đã chỉ rõ: “Làm tư sản dân quyền cách mạng và thổ địa cách mạng để
đi tới xã hội cộng sản”, tức là tiến hành cách mạng dân tộc dân chủ nhândân, mở đường tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội, không qua chế độ tư bản chủnghĩa Đó là chủ trương cách mạng triệt để, là sự vận dụng sáng tạo học
Trang 7thuyết cách mạng không ngừng của chủ nghĩa Mác-Lênin và quan điểm độclập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội vào hoàn cảnh Việt Nam, một nướcthuộc địa nửa phong kiến Có thể nói, độc lập dân tộc gắn với chủ nghĩa xãhội được đặt ra ngay từ đầu và nhanh chóng trở thành sợi chỉ đỏ trong đườnglối của Đảng ta, là quy luật của cách mạng Việt Nam Cương lĩnh xây dựngđất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (năm 1991) đã khẳngđịnh: “nắm vững ngọn cờ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội: Đó là bài họcxuyên suốt quá trình cách mạng nước ta Độc lập dân tộc là điều kiện tiênquyết để thực hiện chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa xã hội là cơ sở bảo đảmvững chắc độc lập dân tộc”(3).
Sự lựa chọn đó đã được thực tiễn kiểm nghiệm: Từ năm 1930 đến nay,Đảng Cộng sản Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập và rèn luyện,
đã lãnh đạo nhân dân ta tiến hành cuộc đấu tranh cách mạng lâu dài, giankhổ, vượt qua muôn vàn khó khăn, thử thách và giành được những thắng lợi
vĩ đại: Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đập tan ách thốngtrị của thực dân, phong kiến, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, đưadân tộc ta tiến vào kỷ nguyên độc lập, tự do; thắng lợi của các cuộc khángchiến chống xâm lược, mà đỉnh cao là chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954,đại thắng mùa Xuân năm 1975, giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, bảo
vệ Tổ quốc, làm tròn nghĩa vụ quốc tế; thắng lợi của công cuộc đổi mới, tiếnhành công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế, tiếp tục đưa đấtnước từng bước quá độ lên chủ nghĩa xã hội với nhận thức và tư duy mớiđúng đắn, phù hợp thực tiễn Việt Nam
Với những thắng lợi đã giành được trong hơn 80 năm qua, nước ta từmột xứ thuộc địa nửa phong kiến đã trở thành một quốc gia độc lập, tự do,phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa; nhân dân ta từ thân phận nô lệ
đã trở thành người làm chủ đất nước, làm chủ xã hội; đất nước ta đã ra khỏitình trạng nước nghèo, kém phát triển, đang đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiệnđại hoá, có quan hệ quốc tế rộng rãi, có vị thế ngày càng quan trọng trongkhu vực và trên thế giới
Chính vì thế, Cương lĩnh (bổ sung, phát triển năm 2011) khẳng định:
“Đi lên chủ nghĩa xã hội là khát vọng của nhân dân ta, là sự lựa chọn đúngđắn của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh, phù hợp với xuthế phát triển của lịch sử”(4) Báo cáo chính trị tại Đại hội XI cũng chỉ rõ:
“Thực tiễn phong phú và những thành tựu đạt được qua 25 năm đổi mới, 20năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủnghĩa xã hội đã chứng tỏ đường lối đổi mới của Đảng ta là đúng đắn, sángtạo; đi lên chủ nghĩa xã hội là sự lựa chọn phù hợp với quy luật khách quan
và thực tiễn cách mạng Việt Nam Chúng ta một lần nữa khẳng định: Chỉ cóchủ nghĩa xã hội mới bảo đảm cho dân tộc ta có độc lập, tự do thực sự, đất
Trang 8nước phát triển phồn vinh, nhân dân có cuộc sống ấm no, hạnh phúc”(5) Sựkhẳng định đó là hoàn toàn chính xác, khoa học và cách mạng, hoàn toànkhông phải là xuất phát từ ý muốn, nguyện vọng chủ quan.
2 Những đặc trưng bản chất của XH XHCN: 5 đặc trưng (SGK/295)
a. Về đặc trưng chính trị
b Về đặc trưng kinh tế:
c Về đặc trưng xã hội, quan hệ giữa người và người:
d Về đặc trưng văn hóa
e Về đặc trưng trong quan hệ đối ngoại
3 Con đường đi lên XHCN ở Việt Nam: SGK/300
a Đặc trưng của XH XHCN: 8 đặc trưng
Chủ nghĩa xã hội là mục tiêu và lý tưởng của toàn Đảng và toàn dân ta
Từ khi ra đời, Đảng Cộng sản Việt Nam, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh
đã lãnh đạo toàn dân đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước, dựng nênnhà nước dân chủ cộng hòa, tiến hành công cuộc cách mạng xã hội chủnghĩa, nhằm thực hiện lý tưởng cao đẹp của toàn Đảng, toàn dân: xây dựngViệt Nam thành một nước xã hội chủ nghĩa phồn vinh
Tại Đại hội Đảng Lần Thứ XI “Cương lĩnh xây dựng đất nước trong
thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội” (bổ sung, phát triển năm 2011) đã điều
chỉnh, chuẩn hóa một số nội dung và cô đọng hóa một số đặc trưng Xã hội
xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng là xã hội: Dân giàu, nước mạnh,
dân chủ, công bằng, văn minh; do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế pháttriển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệ sản xuất tiến bộphù hợp; có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; con người cócuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện; cácdân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúpnhau cùng phát triển; có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhândân, do nhân dân, vì nhân dân do Đảng Cộng sản lãnh đạo; có quan hệ hữunghị và hợp tác với các nước trên thế giới
1 - Đặc trưng bao quát nhất của xã hội xã hội chủ nghĩa do nhân dân taxây dựng được Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ
nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) khẳng định, là: “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.
Giàu mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh là những giá trị xã hội tốt đẹpnhất, ước mơ ngàn đời của loài người, cho nên cũng là mục tiêu phấn đấucủa chủ nghĩa xã hội Vì vậy, đây là đặc trưng phổ quát, có tính bản chất của
xã hội xã hội chủ nghĩa, nó thể hiện sự khác nhau căn bản, sự tiến bộ hơnhẳn của chế độ xã hội chủ nghĩa so với các chế độ xã hội trước đó Xã hội tưbản có đời sống vật chất và tiện nghi rất cao; dân có thể giàu, nước có thể
Trang 9mạnh, nhưng từ trong bản chất của chế độ xã hội tư bản, ở đó không thể cócông bằng và dân chủ: nhà nước là nhà nước tư sản; giàu có là cho nhà tưbản; sự giàu mạnh có được bằng quan hệ bóc lột Trong xã hội như vậy,người dân không thể là chủ và làm chủ xã hội.
2 - Xã hội “do nhân dân làm chủ”.
“Làm chủ” được coi là bản chất và quyền tự nhiên của con người, bởi
xã hội là xã hội của loài người, xã hội đó do con người tự xây dựng, tự quyếtđịnh sứ mệnh của mình; tuy nhiên trong thực tiễn lại là chuyện khác Lịch sửđấu tranh cho tiến bộ của nhân dân các dân tộc trên thế giới chính là lịch sửđấu tranh giành và thực hiện quyền làm chủ của nhân dân Chỉ đến chủnghĩa xã hội, nhân dân mới thực sự có được quyền đó Cho nên “nhân dânlàm chủ xã hội” là đặc trưng quan trọng và quyết định nhất trong những đặctrưng của xã hội xã hội chủ nghĩa Đặc trưng này không thể tách rời nhữngyêu cầu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh
3 - “Có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại
và quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp”.
Để có được một xã hội giàu mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, điềutiên quyết là xã hội đó phải có một nền kinh tế phát triển Bởi vì kinh tế làlực lượng vật chất, nguồn sức mạnh nội tại của cơ thể xã hội, nó quyết định
sự vững vàng và phát triển của xã hội Với các nội dung và lô-gíc vận độngnhư đã luận giải trên, Đảng ta đã tập trung phát triển nền kinh tế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa, mà trước mắt là hoàn thiện thể chế của nó; đẩymạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức, nhằmxây dựng một lực lượng sản xuất hiện đại để có một nền kinh tế phát triểncao - điều kiện bảo đảm cho sự phát triển bền vững xã hội xã hội chủ nghĩa
4 - “Có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”.
Nếu như “nền kinh tế phát triển cao” là nội lực, là sức mạnh vật chấtcho phát triển xã hội thì văn hóa là nguồn lực tinh thần bên trong của pháttriển xã hội Văn hóa là tinh hoa con người và dân tộc, tinh hoa xã hội vàthời đại; bởi vậy, nó là sức mạnh con người và dân tộc, sức mạnh xã hội vàthời đại
Để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, chúng ta cần kế thừa và pháthuy những giá trị, tinh hoa văn hóa tốt đẹp của cộng đồng các dân tộc; đồngthời, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại và văn hóa thời đại để phát triển vănhóa Việt Nam thực sự là nền văn hóa vừa tiên tiến, vừa đậm đà bản sắc dân
tộc Xã hội xã hội chủ nghĩa là một vườn hoa muôn sắc các phẩm chất, các
giá trị, ở đó bản sắc văn hóa các dân tộc, cộng đồng người khác nhau phảiđược độc lập tồn tại, tôn vinh, phát huy, phát triển Chính vì vậy, Đảng tachủ trương phát triển nền văn hóa vừa tiên tiến, vừa đậm đà bản sắc dân tộc;thống nhất trong đa dạng, làm phong phú diện mạo văn hóa Việt Nam
Trang 105 - “Con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện”.
Nói đến cùng, mục tiêu của chủ nghĩa xã hội, quá trình phấn đấu đạt tớinhững giá trị của xã hội xã hội chủ nghĩa đều là vì con người Con người làthực thể cao nhất của giới tự nhiên, nó là sản phẩm của thiên nhiên nhưngcao siêu và bí ẩn gấp ngàn lần thiên nhiên Bởi con người có trí tuệ và tìnhcảm, có khát vọng và khả năng chiếm lĩnh những đỉnh cao hiểu biết để tạocho mình một thế giới Người - thế giới Văn hóa Cho nên lịch sử của loàingười là lịch sử con người đấu tranh xóa bỏ mọi lực cản thiên nhiên và xãhội để vươn tới một xã hội cao đẹp nhất - xã hội đó chính là xã hội xã hộichủ nghĩa Đặc trưng người nhất của khát vọng con người là hạnh phúc Bởi
có thể người ta giàu có, đầy đủ tiện nghi, được phát triển, song vẫn bất hạnh.Hạnh phúc là trạng thái yên lành, hài hòa, là tinh thần thoải mái biểu hiện sựmãn nguyện thanh cao nhất của con người Phấn đấu đạt tới một xã hội bảođảm hạnh phúc cho con người, đó là một xã hội văn hóa cao
6 - “Các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp đỡ nhau cùng phát triển”.
Nếu như các đặc trưng nêu trên (kinh tế, văn hóa, con người) là nhữngyếu tố thuộc phẩm chất bên trong tạo nên một chỉnh thể xã hội, thì ở đặctrưng này đòi hỏi những yếu tố thiết yếu cho sự tồn tại bền vững của xã hộilành mạnh “Bình đẳng” là một phẩm chất và giá trị nhân quyền thể hiệntrình độ phát triển và chất nhân văn cao của xã hội “đoàn kết” là sức mạnh -
đó là một chân lý Hồ Chí Minh đã khái quát một chân lý: Đoàn kết, đoànkết, đại đoàn kết; Thành công, thành công, đại thành công Đồng thời đâycũng là một giá trị đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa “Bình đẳng” và
“đoàn kết” chính là nền tảng của sự “tôn trọng và giúp nhau cùng pháttriển” Đoàn kết toàn dân, tôn trọng và giúp đỡ nhau giữa các dân tộc đã làmnên thành công của cách mạng Việt Nam Và giờ đây, tinh thần đó, phươngchâm đó đang là những nét đặc sắc của giá trị xã hội xã hội chủ nghĩa ViệtNam
7 - “Có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân do Đảng Cộng sản lãnh đạo”.
Nhà nước pháp quyền là một hình thức quản lý nhà nước trên một trình độ cao và hiệu quả Nó điều hành hoạt động của các cơ quan nhà nước và xã hội bằng pháp luật Nhưng vấn đề ở đây là pháp luật nào? Pháp luật của ai
và vì ai?
Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là nhà nước quản lý và điều hành đất nước và xã hội bằng pháp luật thể hiện quyền lợi và ý chí của nhân dân; vì vậy, là nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân
Đây là nhà nước mà tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân với
Trang 11nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân không thể nào khác là dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản - đảng mang bản chất, lý tưởng, nội dung xã hội chủ nghĩa,
là đảng thực hiện mục tiêu và lý tưởng xã hội chủ nghĩa
8 - “Có quan hệ hữu nghị và hợp tác với nhân dân các nước trên thế giới”.
Theo nguyên lý phát triển xã hội, đặc biệt trong thế giới hiện đại, mỗiquốc gia là một bộ phận hợp thành cộng đồng quốc tế Sự phát triển quốc gia
xã hội chủ nghĩa Việt Nam chỉ có được khi đẩy mạnh “quan hệ hữu nghị vàhợp tác với các nước trên thế giới” Quan hệ hữu nghị và hợp tác chính làthể hiện bản chất hòa hảo, thiện chí và tạo điều kiện cho các quốc gia hộinhập, tiếp thu những thành quả phát triển của mỗi bên, tích lũy kinh nghiệm
và rút ngắn quá trình phát triển của mỗi nước Điều có ý nghĩa lớn lao hơn là
ở chỗ, “hữu nghị”, “hợp tác”, “phát triển” chính là bản chất, là khát vọnghòa đồng theo bản chất trí tuệ và tình cảm nhân văn cao cả có tính nhân loạicủa con người, của loài người; điều thể hiện bản chất cao đẹp nhất của xãhội xã hội chủ nghĩa
Với tinh thần và tư duy biện chứng về phát triển xã hội, Đảng ta quanniệm: Tiến lên chủ nghĩa xã hội là một quá trình vận động, chuyển hóa liêntục, không ngừng phát triển từ thấp đến cao, từ chưa hoàn thiện đến hoànthiện hơn Các đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa cũng luôn luôn vậnđộng, chuyển hóa và phát triển Mười, mười lăm, hai mươi năm tới, các đặctrưng của xã hội xã hội chủ nghĩa hiện nay chắc chắn sẽ có những bổ sungmới đáp ứng đòi hỏi mới của phát triển xã hội Điều đó đặt ra cho Đảng tatrọng trách là phải không ngừng đổi mới tư duy, tổng kết thực tiễn, phát triển
lý luận để vừa tiếp tục khám phá ra những vấn đề, những nội dung, nhữngđặc trưng mới, vừa sáng suốt lãnh đạo toàn dân ta xây dựng xã hội đạt tớicác phẩm chất và các giá trị, vươn tới các đặc trưng mới của xã hội xã hộichủ nghĩa trong tương lai
b Phương hướng cơ bản nhằm thực hiện thành công các mục tiêu tổng quát khi kết thúc thời kì quá độ:
- Một là, đẩy mạnh CNH-HĐH đất nước gắn với phát triển kinh tế trithức, bảo vệ tài nguyên , môi trường
- Hai là, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN
- Ba là, xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, xâydựng con người, nâng cao đời sống nhân dân, thực hiện tiến bộ, công bằng