Xuân Tân Mão 2011Về Đất Ba làNG tìM troNG HuyềN sử làng Ba làng được hình thành từ lâu đời bao gồm làng Vàng, làng lê và làng Đừng.. Đến thế kỉ XVIII hai làng Vàng và làng lê cĩ tên gọi
Trang 1Xuân Tân Mão 2011
Về Đất Ba làNG tìM troNG HuyềN
sử
làng Ba làng được hình thành từ lâu
đời (bao gồm làng Vàng, làng lê và làng
Đừng) Đến thế kỉ XVIII hai làng Vàng và
làng lê cĩ tên gọi chung là Vương Xá
trại, cịn làng Đừng được gọi là lan cù
khu, thuộc tổng yên Xá - phủ Đường
Hào (nay là xã phan Đình phùng, huyện
Mỹ Hào, tỉnh Hưng yên) Ba làng diện tích hẹp, dân số ít, là một vùng quê cĩ truyền thống cách mạng lâu đời lịch sử truyền thống của Ba làng chứa đựng những sự tích mang tính huyền sử, huyền thoại, phản ánh những nét đẹp
về văn hĩa và phong tục của cư dân vùng này
theo thần phả của làng cịn lưu giữ
được cho hay: Hùng tuấn Vương tuổi
đã cao, mà 20 hồng tử lần lượt theo cõi
tổ tiên khơng người kế vị, nên nhường ngơi cho con rể là sơn thánh thục phán thừa cơ nước ta lúc này đang gặp khĩ khăn bèn hợp trăm vạn quân, ba ngàn ngựa chiến, chia quân làm năm đạo, tập hợp nơi cửa biển cùng với các đạo quân thủy, quân bộ rầm rộ tiến vào náo động nơi biên cương thư cáo cấp ngày tới năm lần Hùng tuấn Vương rất
lo lắng liền cho triệu sơn thánh đến hỏi mưu kế Hùng tuấn Vương trao cho sơn thánh binh quyền tướng quân Ngày hơm đĩ, sơn thánh cầm quân tiến về
thêm yêu hội Ba làng
từ kHI Đất Nước ĐổI MớI cùNG VớI sự NGHIệp cơNG NGHIệp Hố Và HIệN ĐạI
Hố, NHIều lễ HộI truyềN tHốNG ở Nước ta Đã Được pHục HồI, Mở rộNG
Và pHát trIểN MạNH HàNG NăM, NHất là MỗI Độ XuâN Về, lễ HộI Được tổ
cHức ở NHIều Địa pHươNG, Và cĩ NHIều loạI HìNH HộI lễ kHác NHau
88 Bản tin Đại học Quốc gia Hà Nội
Trang 2đạo Hải dương (xưa gọi là Hồng châu),
phủ thượng Hồng Đoàn quân tới địa
phận khu trại lan cù – Vương Xá (xưa
thuộc huyện cẩm Giàng) đóng quân
hạ trại Đêm đến nghỉ trong miếu thần
dưới gốc cây dung thụ (dân gian gọi là
cây chôi), đến cuối canh tư mơ màng
thấy một nhân thần mình người mặt hổ
hiện lên bảo rằng: “ta vốn là con của lạc
long Quân, được phong là sơn thần,
hiệu ta là lãng lôi, nơi đây trời đất đặt
bày, phương vị đã định vua nào tôi ấy,
ta tự nguyện làm âm phù xin theo đoàn
quân dẹp giặc, sau này sẽ linh hiển ngôi
vị phối hợp thần người”… sơn thánh
tỉnh mộng, hiểu rõ linh thần ứng báo
(bấy giờ là vào ngày 11 tháng 4) Hôm
sau, sơn thánh cất quân đánh giặc đã
chiến thắng giòn giã sơn thánh thắng
trận trở về, Hùng tuấn Vương nghe
chuyện bèn sai sứ sắc phong lãng lôi
là “phù Quốc tá thánh Đại thần” được hưởng lộc nước muôn đời Nhà vua cũng chuẩn y phong cho Vương Xá trại
và lan cù khu trông nom bảo vệ, phụng
sự tế tự hàng năm Đến thời vua Đinh tiên Hoàng đi dẹp 12 sứ quân cũng có lần bị vây hãm ở đây, và ngài cũng được
âm phù giải vây Vì thế mà từ đó cứ theo
lệ sắc phong thêm ngôi vị, mĩ tự
NGày Xưa… HộI tHáNH…
cư dân Ba làng thờ Đức lãng lôi - người trong giấc mộng của tướng quân sơn thánh làm thành hoàng làng, ngày
11 tháng 4 âm lịch là ngày Đản thánh
lễ hội được tiến hành song song cả hai phần lễ và hội
Điều khiển đám rước là cụ Đám nhất hoặc một ông trưởng giáp do làng cắt lượt đến phiên, người điều khiển mặc
áo thụng xanh, đầu đội mũ tế, chân đi hia trông rất uy nghi, đĩnh đạc
Ba làng có bốn giáp (tam thôn, tứ giáp):
giáp vàng, giáp lê, giáp trên, giáp dưới
cũng vì vậy hàng năm hội làng diễn ra bốn ngày, mỗi giáp làm cỗ để thờ và tế đúng một ngày khi đám rước qua lê, rồi qua Đừng các làng phải có món lễ
“tế đón” Mâm tế gồm có: 12 phẩm oản, một nải chuối, cau, rượu tất cả kinh phí
bổ vào xuất Hương ẩm Xuất Hương ẩm chỉ có con trai phải đóng góp, lễ càng diễn ra nhiều ngày càng phải đóng góp nhiều thường mỗi xuất từ một đến hai hào, tuỳ năm
Ngày rước, đêm hát các phường chèo
Ba làng đón về phục vụ rất nhiệt tình, thâu đêm suốt sáng trả công phường hát có hai cách: cách khoán và bỏ thẻ
cách khoán đơn giản, gọn nhẹ cách
bỏ thẻ, làng có một người cầm chầu,
đó là người danh giá nhất làng hoặc một chức sắc, cầm trống chầu, câu nào hay, đoạn nào thích thì cắc một tiếng rồi
bỏ thẻ vào vuông lụa, sau đếm thẻ tính tiền Đoàn hát nào được nhiều thẻ ấy cũng là đoàn hát nổi tiếng riêng tối 15
cả ba làng cùng làm cỗ hát cung cách làm cỗ hát là nhà nào nhà nấy tự làm, sau đó mang ra thi, cúng gia tiên trên bệ riêng ở trong đình, rồi nhà nào nhà nấy
ăn, vừa ăn vừa xem hát ca trù
lễ hội Đản thánh Ba làng rất đông người tham gia, nhiều năm khách thập phương cùng dân quanh vùng nô nức thi nhau kéo đến có cả ngàn người Ngày đầu đám là ngày rước ngai vị từ Đình Nghè ra Đình thạt: tế yên vị Ngày
rã đám, rước từ đình ngoài về đình trong: tế hoàn cung có năm ngày rã đám được kết thúc bằng tục múa chạy
cờ Điệu múa này theo một số bậc cao niên trong làng cho biết, tương truyền
là nhằm nhắc lại sự tích sơn thánh thắng trận trở về khi lễ tế hoàn cung sắp kết thúc thì tiếng thanh la, tiếng
mõ cùng tiếng la hét nổi lên dồn dập, oai hùng trước cổng đình kéo lên một
lá cờ đại ngũ sắc Một đoàn người được phân công sẵn: người cờ, người kích,
kẻ xà mâu, mác, chuỳ, đao, kiếm, mã tấu… mỗi người một thứ chia làm hai tốp chạy theo hai hướng một bên phải, một bên trái trước cửa đình Đoàn quân rầm rập vác khí giới chạy vòng qua cánh đồng trước cửa, vòng quanh chừng ba, bốn trăm mét thì quay mặt hướng vào nhau, tiến tới khi giáp lá cà hai bên múa những động tác như giao chiến
sau này làng có thêm lễ tế Xuân cầu lộc vào ngày 12 tháng 2 và một lễ tế thu cầu phúc vào ngày 12 tháng 8 âm lịch
lễ hội Đản thánh Ba làng, một trong những giá trị văn hóa phi vật thể, một
“di sản” văn hóa của nhân dân Hưng yên
và vùng đồng bằng Bắc Bộ Đó là sự kết tinh của những giá trị tinh thần cao quý của cư dân vùng đất này ẩn chứa trong
đó là tính thân thiện, lòng nhân ái, tình yêu thương đùm bọc nhau qua mỗi bước thăng trầm của lịch sử trên hết
là niềm tự hào về quê hương giàu tính nhân văn, về tinh thần yêu nước đang được phát huy cho đến tận ngày nay
lê XuâN – VăN tHIệN
89
số 239 - 2011