Tiết: Ngày soạn /08/2008 Khái quát văn học việt nam từ cách mạng tháng tám năm 1945 đến hết thế kỉ xx * Yêu cầu: - Giúp HS nắm đợc một số nét tổng quát về các chặng đờng phát triển, những thành tựu chủ yếu và những đặc điểm cơ bản của VHVN từ cách mạng tháng Tám 1945-1975. - HS thấy đợc những đổi mới bớc đầu của văn học VN giai đoạn từ năm 1975, đặc biệt là từ năm 1986 đến hết TK XX. - Nắm đợc một số tác giả, tác phẩm tiêu biểu, có năng lực khái quát hệ thống hoá kiến thức đã học. * Phơng tiện thực hiện: - SGK, SGV - Thiết kế bài học - Các tài liệu tham khảo * Cách thức tiến hành: GV tổ chức giờ dạy học theo cách kết hợp các hình thức trao đổi thảo luận, trả lời các câu hỏi. * Tiến trình dạy học: 1 Kiểm tra bài cũ. 2 Giới thiệu bài mới. Lịch sử văn học của bất cứ dân tộc nào đều là lịch sử tâm hồn của dân tộc ấy. Để cung cấp cho các em nhận thức những nét lớn về văn học nớc nhà, chúng ta tìm hiểu tổng quan văn học Việt Nam. Hoạt động của GV & HS Kết quả cần đạt - Trong phần này, SGK trình bày mấy nội dung? - Từ 1945 đến 1975, VHVN ra đời trong hoàn I/ Khái quát văn học VN từ cách mạng tháng Tám 1945 đến 1975: * SGK trình bày 3 nội dung cơ bản: - Vài nét về H/C lịch sử XH văn hoá. - Quá trình phát triển và những thành tựu chủ yếu. - đặc điểm cơ bản của VHVN từ 1945 đến 1975. 1) Vài nét về H/C lịch sử XH văn hoá: - Nền văn học pt dới chế độ mới dới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, là một nền văn học cảnh ntn? - Căn cứ SGK, HS nêu tóm tắt nội dung và thành tựu Vh giai đoạn này qua các thể loại, kể tên và nhận xét chung về nội dung , nghệ thuật? - Những đặc điểm chung, những thành tựu chính của văn học giai đoạn này? kể tên thể loại, thống nhất . - Cuộc chiến tranh 30 năm lâu dài gian khổ (chống Pháp và chống Mĩ) . - Xây dựng CNXH ở miền Bắc và đấu tranh giải phóng miền Nam. - Nền kinh tế chậm phát triển, nghèo nàn lạc hậu, sự giao lu với nớc ngoài không thuận lợi . 2) Quá trình phát triển và những thành tựu chủ yếu: a) Giai đoạn (1945-1954): - Văn học gắn bó sâu sắc với đời sống cách mạng và kháng chiến; hớng tới đại chúng, phản ánh sức mạnh của quần chúng nhân dân; thể hiện niềm tự hào dân tộc và niềm tin vào tơng lai tất thắng của cuộc kháng chiến. - Truyện ngắn là thể loại mở đầu: Các TP của Nam Cao, Trần Đăng - Truyện dài, tiểu thuyết : Vùng mỏ - Võ Huy Tâm, Xung kích - Nguyễn Đình Thi, Truyện Tây Bắc -T.Hoài - Thơ ca: Đạt đợc nhiều thành tựu lớn. Tình yêu quê hơng, đất nớc, lòng căm thù giặc, ngợi ca cuộc kháng chiến và con ngời kháng chiến - Nghệ thuật sân khấu đã xuất hiện: Bắc Sơn, Những ngời ở lại Ng Huy Tởng; Chị Hoà - Học Phi - Lí luận phê bình: Chủ nghĩa Mác và vấn đề văn hoá Việt Nam Trờng Chinh; Nhận đ- ờng, Mấy vấn đề nghệ thuật Ng Đình Thi NX: Các tác phẩm từ truyện kí đến thơ ca đã đi sâu phản ánh chân thực và sinh động nhiều mặt khác nhau của cuộc sống, đều làm nổi bật hình ảnh quê hơng, đất nớc Tuy nhiên cha đi sâu khám phá những mặt khác nhau của cuộc sống. Các tác phẩm thơ có nhiều thành công về mặt nội dung và nghệ thuật. b) Giai đoạn (1955-1964): những tác giả, tác phẩm tiêu biểu? - Nêu khái quát những đặc điểm chung, thành tựu về văn học qua các thể loại, kể tên tác giả tác phẩm tiêu biểu? Đây là giai đoạn đất nớc đang xây dựng CNXH ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất đất nớc. Văn học có hai nhiệm vụ cụ thể: Phản ánh công cuộc xây dựng CNXH ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất miền Nam - Văn xuôi mở rộng đề tài trên nhiều lĩnh vực cuộc sống: sự đổi đời của con ngời, sự biến đổi số phận trong môi trờng mới, thể hiện khát vọng hạnh phúc cá nhân; Đề tài chống Pháp vẫn tiếp tục đợc khai thác; Hiện thực CM tháng Tám vẫn đợc khai thác với cách nhìn mới; Đề tài HT hóa nông nghiệp, công cuộc xây dựng CNXH đợc khai thác nhiều Các TP tiêu biểu (SGK) - Thơ ca có một mùa bội thu. Tập trung thể hiện cảm hứng: sự hoà hợp giữa cái riêng với cái chung, ca ngợi CNXH, cuộc sống mới, con ngời mới, nỗi nhớ thơng với miền Nam ruột thịtCác tác phẩm tiêu biểu Gió lộng TH, ánh sáng và phù sa CLV, Riêng chung Xuân Diệu - Kich sân khấu cũng có những thành tựu mới với các TP Một đảng viên Học Phi, Quẫn Lộng Chơng, Chị Nhàn, Nổi gió - Đào Hồng Cẩm. - Văn học về đề tài miền Nam đợc khai thác với nhiều thành tựu các bài thơ của Thanh Hải, Giang Nam c) Giai đoạn (1965-1975): Văn học giai đoạn này tập trung viết về cuộc kháng chiến chống đế quốc Mĩ. Chủ đề bao trùm là ca ngợi tinh thần yêu nớc và chủ nghĩa anh hùng cách mạng. - Văn xuôi chặng đờng này phản ánh cuộc sống, chiến đấu và lao động, khắc hoạ thành công con ngời Việt Nam anh dũng, kiên c- ờng, bất khuất ở cả hai miền Nam - BắcNg- ời mẹ cầm súng N.Thi, Rừng xà nu - NTT, Hòn đất AĐ; Kí N. Tuân, Vùng trời Hữu Mai, Dấu chân ngời lính NMC - Nêu ngắn gọn những đặc điểm chung của văn học giai đoạn 1945- 1975? - Nêu những nét cơ bản về h/c, ls xh và văn hoá - Thơ ca chống Mĩ đạt tới thành tựu xuất sắc, đánh dấu bớc tiến mới của nền thơ hiện đại Việt Nam thể hiện không khí, khí thế, lí tởng của toàn thể dân tộc, đề cập tới sứ mạng lịch sử và ý nghĩa nhân loại của cuộc kháng chiến chống Mĩ Thơ đào sâu chất hiện thực bên cạnh đó là sức khái quát, chất suy tởng, chính luận. Các tác giả tác phẩm chính (SGK). - Kich sân khấu có nhiều thành tựu mới - Về lí luận phê bình tập trung ở một số tác giả Vũ Ngọc Phan, đặng Thai Mai, Hoài Thanh, Xuân Diệu, Chế Lan Viên - Văn học trong vùng tạm chiếm có sự phát triển, tuy nhiên cũng không có điều kiện gọt rũa đê đạt tới một sự thành công lớn . 3/ Những đặc điểm cơ bản của VHVN từ 1945 đến 1975: a) Nền văn học chủ yếu vận động theo hớng cách mạng hoá, gắn bó sâu sắc với vận mệnh chung của đất nớc: Văn nghệ trở thành vũ khí sắc bén phục vụ kịp thời cho sự nghiệp văn hoá nghệ thuật cũng là một mặt trận HCM, CM gắn bó sâu sắc và ăn nhịp với từng chặng đờng của lịch sử dân tộc Tổ quốc đã trở thành một nguồn cảm hứng trở thành đề tài lớn của văn học. Bên cạnh đó đề tài CNXH cũng là một đề tài lớn của VH b) Nền văn học hớng về đại chúng: - Nhân dân là những con ngời làm chủ là đối t- ợng phản ánh, là đối tợng thởng thứcTính nhân dân trở thành cảm hứng chủ đạo, trở thành đề tài cho các tác phẩm . - Phản ánh về cuộc sống, khát vọng, khả năng và con đờng tất yếu đi đến với cách mạng nền văn học mang tính nhân dân sâu sắc. 3) Nền văn học chủ yếu mang khuynh hớng sử thi và cảm hứng lãng mạn: - Văn học đã tái hiện những mốc son chói lọi trong lịch sử dân tộc (chống Pháp, chống Mĩ, xây dựng CNXH), những nhân vật đại diện giai đoạn này? - Trình bày ngắn gọn một số thành tựu văn học qua các thể loại và kêt tên một số tác giả tác phẩm tiêu biểu? - Nhận xét chung về những thành tựu và hạn chế của văn học giai đoạn này? tiêu biểu cho lí tởng dân tộc, gắn bó số phận với cả cộng đồng dân tộc ngôn ngữ trang trọng, tráng lệ hào hùng. - Nền văn học tràn đầy cảm hứng lãng mạn, tin vào tơng lai tất thắng của cách mạng, nâng đỡ con ngời Việt Namv vợt lên mọi thử thách đẻ hớng tới ngày chiến thắng II/ Khái quát VHVN từ 1975 đến hết TK XX. 1. Hoàn cảnh lịch sử, xã hội và văn hoá. - Đất nớc thống nhất và mở ra một giai đoạn mới, đời sống, t tởng, nhu cầu có sự thay đổi. Tuy nhiên ta lại gặp khó khăn lớn về kinh tế và nhất là sự sụp đổ của các nớc Đông âu có ảnh h- ởng không lớn đến đời sống xã hội. - Đại hội Đảng lần thứ VI đã quyết định đổi mới chuyển nền kinh tế bao cấp sang nền kinh tế thị trờng, sự tiếp xúc với nhiều nền văn hoá trên thế giới Văn học cũng phát triển phù hợp vối quy luật phát triển của xã hội. 2. Những chuyển biến và một số thành quả b- ớc đầu - Thơ ca: Thơ ca vẫn có sự phát triển. Những tác giả đã thành công trong kháng chiến chống Mĩ vẫn tiếp tục sáng tác Nh Xuân Quỳnh, Nguyễn Duy, Hữu Thỉnh, Thanh NhànChế Lan Viên vẫn âm thầm đỏi mới thơ ca và đợc đánh dấu bằng tập Di cảo thơ. Bên cạnh đó sau năm 75 có sự nở rộ của thể loại Trờng ca. Ngoài những nhà thơ từ thế hệ chống Mỹ đã có sự xuất hiện nhiều nhà thơ thế hệ sau chống mĩ: Nguyễn Thị Hồng Ngát, Đoàn Thị Lam Luyến, Trơng Nam Hơng - Văn xuôi: Từ sau năm 1975 văn xuôi có nhiều khởi sắc có ý thức đổi mới cách viết về chiến tranh. Từ sau những năm 80 văn học trở nên sôi nổi hơn với những tác phẩm tiêu biểu Đứng trớc biển, Cù lao Chàm Nguyễn Mạnh Tuấn; Cha và con và , Gặp gỡ cuối năm Nguyễn Khải; Mùa lá rụng trong vờn Ma Văn Kháng; Thời xa vắng Lê lựuTừ sau đại hội VI của Đảng văn học đã thực sự đổi mới nhất là đổi mới t duy tạo nên những tác phẩm có giá trị : Bến không chồng Dơng Hớng; Nỗi buồn chiến tranh _ Bảo Ninh; các tiểu thuyết của Nguyễn Huy Thiệp - Kịch nói: từ sau chiến tranh kịch nói có sự phát triển mạnh mẽ đặc biệt các vở kịch của Lu Quang Vũ, Xuân Trình - Lí luận phê bình: Ngoài những tên tuổi từ trớc có sự xuất hiện một số các nhà phê bình trẻ. Đã có ý thức trong đổi mới phơng pháp tiếp cận đối tợng văn học Nhận xét: Từ năm 1975 và nhất là từ năm 1986 nền văn học Việt Nam chuyển sang một giai đoạn mới (Từ 1975 đến 1985 và từ 1986 đến nay). Văn học vận động theo khuynh hớng dân chủ hoá, mang tính nhân bản, nhân văn sâu sắc, đa dạng về cgủ đề, đề tài, thủ pháp nghệ thuật, đề cao cá tính sáng tạo của nhà văn, đổi mới cách nhìn nhận đánh giá, tiếp cận con ngời, con ngời đặt trong những mối quan hệ phức tạp, thể hiện con ngời ở nhiều phơng diện kể cả phơng diện tâm linh, văn học giai đoạn này chủ yếu h- ớng nội hớng tới con ngời số phận đời thờng Tuy nhiên nền kinh tế thị trờng cũng đã tác động tiêu cục đến văn học không ít kẻ đã chạy theo thị hiếu tầm thờng biến những sáng tác trở thành thứ hàng hoá để câu khách * Củng cố: . tợng văn học Nhận xét: Từ năm 19 75 và nhất là từ năm 19 86 nền văn học Việt Nam chuyển sang một giai đoạn mới (Từ 19 75 đến 19 85 và từ 19 86 đến nay). Văn. XH văn hoá. - Quá trình phát triển và những thành tựu chủ yếu. - đặc điểm cơ bản của VHVN từ 19 45 đến 19 75. 1) Vài nét về H/C lịch sử XH văn hoá: - Nền văn