01050002838 Luan van thac si Lê Thị Thu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN --- Lê Thị Thu NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ HỆ THỐNG SỬ DỤNG ĐẤT ĐAI PHỤC VỤ QUẢN LÝ ĐẤT NÔNG NGHIỆP VÀ XÁC LẬP MÔ HÌNH HỆ KINH TẾ SIN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

-

Lê Thị Thu

NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ HỆ THỐNG SỬ DỤNG ĐẤT ĐAI PHỤC VỤ QUẢN LÝ ĐẤT NÔNG NGHIỆP VÀ XÁC LẬP

MÔ HÌNH HỆ KINH TẾ SINH THÁI KHU VỰC TÂY NAM

HUYỆN CHƯƠNG MỸ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

-

Lê Thị Thu

NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ HỆ THỐNG SỬ DỤNG ĐẤT ĐAI PHỤC VỤ QUẢN LÝ ĐẤT NÔNG NGHIỆP VÀ XÁC LẬP

MÔ HÌNH HỆ KINH TẾ SINH THÁI KHU VỰC TÂY NAM

HUYỆN CHƯƠNG MỸ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Quản lý đất đai

Mã số: 60 85 01 03

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Người hướng dẫn khoa học : GS TS Nguyễn Cao Huần

Hà Nội - 2015

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôixincamđoanrằngtoànbộnhữngnộidungvàsốliệutrongluậnvăn nàydotôi tựnghiêncứu,khảosát vàthựchiện không trùng với bất kỳ luận văn, đề tài nào

đã công bố Nếu có gì sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, tháng 12năm2015

Học viên

Lê Thị Thu

ii

LỜI CẢM ƠN

Để có thể hoàn thành chương trình sau đại học và viết luận văn này, em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô trong khoa Địa lý trường Đại học Khoa học tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội đãcung cấp các kiến thức quý báu, hướng dẫn, chỉ bảo, giúp đỡ tận tình và tạo mọi điều kiện giúp đỡ

em trong quá trình thực hiện và hoàn thiện luận văn này

Em xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến Giáo sư – Tiến sĩ Nguyễn Cao Huần người đã dành rất nhiều thời gian, tâm huyết hướng dẫn nghiên cứu giúp em hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Nhân đây, tôi xin chân thành cảm ơn sự hợp tác, giúp đỡ của lãnh đạo UBND, các đồng chí công chức địa chính, các đồng chí chủ nhiệm HTXNN 9

xã nghiên cứu; Các đồng chí của xí nghiệp đầu tư và phát triển thủy lợi huyện Chương My, các đồng chí phòng Kinh Tế, phòng Quản lý đô thị, phòng Tài nguyên và Môi trường, Chi cục thống kê huyện Chương Mỹ đã tạo rất nhiều điều kiện giúp đỡ để tôi có đầy đủ dữ liệu, số liệu nghiên cứu

Cảm ơn sự động viên nhiệt tình, ủng hộ của gia đình, bạn bè trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Mặc dù đã rất cố gắng để có thể hoàn thiện luận văn bằng tất cả khả năng của mình nhưng vẫn không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được sự đóng góp quý báu của các thầy cô và các bạn

Hà Nội, tháng 12năm2015

Học viên

Lê Thị Thu

iii

MỤC BẢNG, BIỂU DANH MỤC HÌNH ẢNH VÀ SƠ ĐỒ MINH HỌA

108

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết

Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá của quốc gia, là tư liệu sản xuất đặc biệt cũng là điều kiện tồn tại và phát triển của con người và các sinh vật khác ở trên trái đất.Đất đai chính là tư liệu sản xuất chủ yếu và đặc biệt không thể thay thế

trong sản xuất nông nghiệp, tạo ra lương thực thực phẩm giúp con người tồn tại

Ngày nay do quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa cùng với sự bùng nổ về dân số, nạn ô nhiễm và suy thoái về môi trường… đã ngày càng thu hẹp diện tích đất nông nghiệp, vì vậy, việc nghiên cứu các hệ thống sử dụng đất nông nghiệp, đánh giá hiệu quả sử dụng đất để từ đó sử dụng và quản lý đất đai theo quan điểm nông nghiệp bền vững là vấn đề hết sức quan trọng đối với thế giới nói chung và nước ta nói riêng

Khu vực tây nam huyện Chương Mỹ nằm ở phía tây nam thủ đô Hà Nội, cách trung tâm 30 Km có tốc độ phát triển kinh tế cao với tỷ trọng sản xuất nông nghiệp chiếm 22% trong cơ cấu kinh tế chung của toàn huyện Cơ cấu kinh tế trong khu vực nông thôn đang có sự chuyển biến tích cực theo hướng tăng nhanh giá trị sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, xây dựng và dịch vụ thương mại, giảm dần giá trị sản xuất nông nghiệp Bước đầu đã hình thành một số vùng chuyên canh

về trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản quy mô lớn, giá trị sản xuất nông nghiệp trên một héc-ta canh tác không ngừng được tăng cao Tuy vậy, phương thức sản xuất mới chỉ chú trọng vào vào tăng trưởng số lượng đã dẫn đến mất cân bằng về sinh thái, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng Vì vậy, rà soát, đánh giá các nguồn lực tự nhiên, kinh tế và xã hội qua xây dựng hệ thống sử dụng đất đai có hiệu quả và đề xuất ra mô hình kinh tế sinh thái phù hợp với đặc điểm của các khu vực, chiến lược phát triển kinh tế và quy hoạch sử dụng đất đang là vấn đề bức thiết đặt ra cho huyện Chương Mỹ Xuất phát từ thực tiễn đó, tôi quyết định lựa chọn thực hiện đề

tài “Nghiên cứu đánh giá hệ thống sử dụng đất đai phục vụ quản lý đất nông

109

nghiệp và xác lập mô hình kinh tế sinh thái khu vực tây nam huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội”

2 Mục tiêu nghiên cứu

Đánh giá các hệ thống sử dụng đất đai chủ yếu choquy hoạch sử dụng đất trong nông nghiệpvà xác lập mô hình kinh tế sinh thái phục vụ quản lý đất đai khu vực phía tây nam huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội

3 Nội dung nghiên cứu

- Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên c ứu đánh giá hệ thống sử dụng đất đai nông nghiê ̣p và mô hình hệ kinh tế sinh thái

- Nghiên cứu đánh giá kinh tế - sinh thái các hệ thống sử dụng đất nông nghiệp chủ yếu tại khu vực

-Nghiên cứu đánh giá các mô hình kinh tế sinh thái tại khu vực nghiên cứu

- Đề xuất hướng điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất của khu vực theo hướng

bền vững và xác lập một số mô hình hệ kinh tế sinh thái (nông hộ, nông trại) phục vụ quản lý đất đai phù hợp với tiềm năng của khu vực nghiên cứu

4 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu: 9 xã khu vực tây nam huyện Chương Mỹ là Thủy Xuân Tiên, Thanh Bình, Tân Tiến, Nam Phương Tiến, Hoàng Văn Thụ, Hữu Văn, Mỹ Lương, Trần Phú, Đồng Lạc

Phạm vi khoa học:

- Nghiên cứu đánh giá hệ thống sử dụng đất đai

- Đánh giá một số mô hình kinh tế sinh thái chủ yếu

- Đề xuất không gian sử dụng hợp lý trong đất trong nông nghiệp

5 Phương pháp nghiên cứu

110

Phương pháp thu thập thông tin: Thu thập thông tin số liệu có liên quan trực

tiếp hoặc gián tiếp đến nội của luận văn đã được công bố ở các cấp, ngành; Thu thập thông tin từ các hộ nông dân đang trực tiếp sử dụng đất

Phương pháp điều tra, phỏng vấn trực tiếp các hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất nhằm thu thập các thông tin như số liệu về tinh hình đời sống, sản xuất

cũng như các vấn đề liên quan như chính sách, đất đai, lao động, việc làm, khó khăn trong sản xuất, mô hình, phương hướng sử dụng đất hiện tại và trong tương lai của từng hộ điển hình nghiên cứu.Trong phạm vi nghiên cứu của khu vực, tác giả

đã phỏng vấn trực tiếp cho 30 hộ gia đình cá nhân trên mỗi một xã Tổng số phiếu phát ra trên toàn bộ khu vực nghiên cứu là 270 phiếu

Phương pháp xử lý, tổng hợp thông tin, số liệu: Sau khi thu thập, toàn bộ

thông tin, số liệu được kiểm tra ở các khía cạnh đầy đủ, chính xác, kịp thời và khẳng định độ tin cậy; Sau đó xử lý tính toán phản ảnh thông qua các bảng thống

kê, đồ thị để so sánh, đánh giá và rút ra kết luận cần thiết

mềm bản đồ (phần mềmMicro Station đối với bản đồ hiện trạng sử dụng đất, quy hoạch sử dụng đất , Autocad đối với bản đồ nông thôn mới, bản đồ quy hoạch chung; Map info đối với bản đồ thổ nhưỡng, arcgis để chồng xếp bản đồ đơn tính…) chồng xếp các lớp dữ liệu, biên tập bản đồ và xây dựng bản đồ đơn vị đất đai phục vụ công tác đánh giá đất

6 Cơ sở tài liệu để thực hiện luận văn

- Luật đất đai năm 2003, 2013 và các văn bản dưới luật liên quan đến việc dồn điền đổi thửa, chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi

- Các tài liệu về mô hình kinh tế sinh thái và đánh giá cảnh quan

- Các công trình khoa học liên quan đến mô hình hệ kinh tế sinh thái

111

- Các bản đồ: bản đồ hiện trạng sử dụng đất, bản đồ quy hoạch sử dụng đất,

quy hoạch nông thôn mới của 9 xã nghiên cứu; bản đồ thổ nhưỡng, bản đồ địa hình

huyện Chương Mỹ

- Các báo cáo kinh tế - xã hội, các báo cáo quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của 9 xã nghiên cứu

- Thu thập thông tin từ việc điều tra thực tế

- Thu thập thông tin trên internet

7 Kết quả đạt đƣợc

- Bản đồ đơn vị đất đai và bản đồ hệ thống sử dụng đấtđánh giá các hệ thống

sử dụng đất đai chủ yếu trên địa bàn

- Nghiên cứu và đánh giá các mô hình hệ kinh tế sinh thái hiện hữu tại khu vực nghiên cứu và từ đó xác lập mộ số mô hình kinh tế sinh thái (nông hộ, nông trại) phù hợp với tiềm năng của khu vực

- Đề xuất được các giải pháp quản lý sử dụng đất khu vực tây nam huyện Chương Mỹ

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài các mở đầu, kết luận luận văn được bố cục thành 3 chương chính như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận nghiên cứu đánh giá hệ thống sử dụng đất đai và

mô hình hệ kinh tế sinh thái

Chương 2: Phân tích các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực tây nam huyện Chương Mỹ phục vụ quy hoạch sử du ̣ng đất nông nghiệp và xác lâp mô hình

hệ kinh tế sinh thái

Chương 3: Đánh giá hệ thống sử dụng đất và định hướng sử dụng đất nông nghiệp phục vu ̣ quản lý đất đai khu vực nghiên cứu

112

TÀI LIỆU THAM KHẢO Tiếng Việt:

1 Chi cục thống kê huyện Chương Mỹ (2013,2014), Niên giám thống kê 2013,

2014, Chương Mỹ Phạm Hoàng Hải, Cơ sở cảnh quan học của việc sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường lãnh thổ Việt Nam, NXB

Giáo dục, 1997

2 Bùi Thị Ngọc Dung, Đỗ Đình Đài, Trần An Phong, Nguyễn Thị Hiền và nnk,

Phân hạng đánh giá đất đai - Cẩm nang sử dụng đất nông nghiệpTập 2,

NXB Khoa học và kỹ thuật, 2008

3 Phạm Hoàng Hải, Cơ sở cảnh quan học của việc sử dụng hợp lý tài nguyên

thiên nhiên, bảo vệ môi trường lãnh thổ Việt Nam, NXB Giáo dục, 1997

4 Phạm Hoàng Hải, Nguyễn An Thịnh, Nguyễn Thu Nhung (2011- 2014),

Nghiên cứu đánh giá tổng hợp nguồn lực tự nhiên, biến động sử dụng tài nguyên và xác lập các mô hình kinh tế sinh thái bền vững cho một số vùng địa lý trọng điểm khu vực Tây Nguyên Đề tài khoa học trọng điểm quốc gia,

mã số TN3/T03

5 Trương Quang Hải và nnk, 2004, Nghiên cứu và xây dựng mô hình hệ kinh tế

sinh thái phục vụ phát triển bền vững cụm xã vùng cao Sa Pả - Tà Phìn, huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai Tạp chí khoa học, ĐHQG Hà Nội, Chuyên san

Khoa học và công nghệ

6 Nguyễn Cao Huần, Đánh giá cảnh quan (theo tiếp cận kinh tế sinh thái),

NXB Đại học quốc gia Hà Nội, 2005

7 Phòng TN&MT huyện Chương Mỹ (2011, 2012, 2013, 2014, 2015), Báo cáo

kiểm kê đất đai năm 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, Chương Mỹ

8 Quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 huyện Chương Mỹ (2011 - 1015),

Quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 và kế hoạch sử dụng đất 5 năm kỳ đầu (2011 - 2015) huyện Chương Mỹ, TP Hà Nội."

113

9 Đào Châu Thu, Nguyễn Khang, Đánh giá đất, NXB Nông nghiệp, 2002

10 Đặng Trung Thuận, Trương Quang Hải, Mô hình hệ kinh tế sinh thái phục vụ

phát triển nông thôn bền vững, NXB Nông nghiệp, 1999

11 Đào Thế Tuấn (1984), hệ sinh thái nông nghiệp, NXB Khoa học và kỹ thuật,

1984

12 UBND huyện Chương Mỹ (2010, 2011, 2012, 2013, 2014), Báo cáo Kết quả

thực hiện nhiệm vụ phát triển Kinh tế - Xã hội; An ninh - Quốc phòng năm (2010, 2011, 2012, 2013, 2014) - Phương hướng, nhiệm vụ năm 2011, 2012,

2013, 2014, 2015, Chương Mỹ

13 Trần Đức Viên, Sinh thái học nông nghiệp, NXB Giáo dục, 2004

14 Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật (1998 – 2000), Mô hình ứng dụng tiến

bộ khoa học công nghệ thích hợp phát triển kinh tế - xã hội vùng gò đồi xã Gio Linh, Quảng Trị; Phòng Nông nghiệp huyện Triệu Phong

15 Viện Địa lý (1995 – 1996), Mô hình tự nhiên kinh tế - xã hội vùng gò đồi Sáu

Lán thuộc khu kinh tế mới Sen Bàng huyện Bố Trạch tỉnh Quảng Bình

(Nguyễn Văn Vinh, Nguyễn Văn Nhưng);

16 Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật (1995 – 2000), Mô hình vườn đồi tại

vùng kinh tế mới tây Đồng Hới

Tiếng Anh

17 FAO (1976), A Framework for Land Evaluation, FAO Soils bulletin 32,

Rome

18 FAO (1983), Guidelines: Land Evaluation for Rainfed Agriculture, Rome.

19 FAO (1994), Cotonou Sustainability of Development and Management

Actions in Two Community Fisheries Centres in The Gambia - IDAF

program - IDAF Technical Report N ° 57

114

20 Technical Advisory Committee/Consultative Group on International

Agriculture Research (TAC/CGIAR) (1989), Sustainable agricultural

production: Implications for International Agriculture Research, Rome.

115