i anr>- oTHOHKHHSi MCJKjiypa 3HbiMii.. MHof t OỐUIHOCThlO JJ.Ui paflOHOHOM.
Trang 1T Ạ P CHÍ K1 I0 A HỌ»: DẠI HỌ T Ỏ N G H ọ p H À NỘI Số 1 1987
Làng, liên làng và siêu làng
( — M á y s u y n g h ĩ v è p h ư ơ n g p h á p — )
Hà V ă n Tăn
Cỏ n g h i ê n c ứ u l à n g xă, c h ú n g ta m ờ i n h ậ n t h ứ c đ ầ y đủ xă hội v à v ă n fcỏa
V í ê t N a m t r o n g lịch s ử c ũ n g n h ư tỉm đ ư ợ c n h ữ n g b i ộ n p h á p đ ủ n g đắn lỉề s ằ y
đ ự n g n ô n g t h ó n m ờ i hi ện tại Ý n g h ĩ a ]ý luận v à t h ự c tiễn của v i ệ c n<jiièn c ứ u
U n g xã thật rõ r àng , c ỏ lẽ c h ẳ n g o ần nói gì t h è m v ề đ i e i ỉ n à y.
Chú ng ta m ừ n g là g â n đ ả } r đã có nhTrng 'wòn^; í r ì n h n g h i ê n c ử u k h á l o t v è
l à n g XỀ, n g o à i n h ữ n g p h ầ n m i ế u l ă e ỏ g i á t rị đ ẵ r ẽ u l ê n ì ú ì ĩ ỉ i ì g m ù i i i n h Ì i í i ằ t n
v ạ o h rõ c ơ c h ế của l à n g x ẫ Vi ệt N a m cò t r u y ề n N h ư n g đ ả n g t i ế c là t r o n g đ ố
k h ô n g it n h ữ n g khối quất kh >ng có nv i l iên h ệ rõ rệt v ớ i tài l i ệ u t h ực t ể d ư ợ c
m i ô u t ả T h ậ m c h ỉ c ò n h ữ n g khải quốt đ ư ợ c m ư ợ n tử b ê n n g o a i , c o bẵn, đỏ là
n h ữ n g n h ận đ ị n h t ư ở n g n h ư lồ lố gíeh n h ư n g t h ự c ra ỉà tiên n g h i ệ m Vả đặc
b i ệ t lồ h i ện n a y, c h ú n g ta t h ư ờ n g g ặ p khá n h i ề u rnộnl) đ è đ á n h g i á (lè c a o c é i
g ọ i là Yăn m i n h x ó m lồng t r o n g khi rẫl it g ặ p n h ữ i ^ í sir phân tíc h đ ầ y đủ và t b ỏ a
đ ố n g v è n ó
T i n h 1 rạng đố k h ồ n g p ẳỉ lò k h ô n g thê g iố i thỉri ì B f ‘ tài r g h k n c ử u l à n g xẵ
c ơ bàn là một đ è tối xẵ h ỏi h ọ c - đ â n tộc học K h i / P g h i ỏ n c ử u ĩ ỏ n h ư m ộ t ữầ t ài
s ử h ọ c n g h ĩ a là biến nó t h à n h i n ộ ỉ ílỉ5 tíìi xà h ộ i h ọ r — lịch s ử n g o à i n h ữ n g t ồ i
l i ệ u q u a n sảt t rực ỉiếị) c h ú n g ta c ă n có nhíi-rg tài ĩ 'éli lịch 'ại Đ í t u đ á n g t i £ c
là n h ữ n g tàỉ liệu g i ú p ta.đi s á u v ào kPĩ c£u ! à m VI h i ện c ò n , LhưỜEg k h ô ỉ ì g s ớ m
h ơ n thế kỷ XVII Vì lliiễu tài liộu troiifc các t-ỏpg ' r ì nh n g h i ê n c ử u liTìg xà Vi ệt
N a m t r o n g l ịch s ử , p h ư ơ n g p h á p hoi c ỏ «rlẩy nt« • s u y ra x ư a » « 1 5 y m u ộ n s u y
ra s ởi n» v ẫ n c h i í m một v ị tri d á n g kè Và vì v ạ y Inf’ll n h i ê n khó tr ủnh đ ư ọ c
n h ữ n g s u y d i ễ n , n h ữ n g g i à t h u y ế t k h ô ỉ g đ i r ợ o c h ử n g m i n h b a V c h ứ n g m i i i h y ế u
NhưníỊ s ự thiổu tài l iệu lịch 8ủ v ê lànií xa k ! !à \ ý d o d u y n!iếl đ ề
cắt n g h ĩ a tỉnh trạng nói tỉ é n Ở đ â v ròn ‘ ỏ vãn •! p hi ro n^ p h n p ( ỏ t h ? thAy
r n g p h ư ơ n g p l ì ố p h t h ổ i í - e ấ u t r ì u : t o r c ỏ h i i r t ỉ ả I r o ĩ ì g v i ệ c n g l ì ù - i ì c ừ u
l àn g xà Làĩìị/ đ ư ợ c coi n h ư m ộ t hộ thfing r\Ci)ịị Ị O ' r n h ũ n g } õ u 1 i h ọ p t h à n h
T ù V t h(»o đ ố i U r ợ n g n g h i ê n c ử u c ủ a i m n l i ỉìỉà ngi?< n g h i ê n c ứ u c h ọ n l ự a (’á c
n h u m ộ t h ệ ỉ h ố n g x ã h ộ i g ỏ m c á c ĩ ì l,.ỏ:> x ầ h ộ i , t\ix- u ằ n g c a p , c á c ( í t i e h x ) , c á c
n h ỏ m luSĩ V V h a y n g h i ê n c ứ u l à i i g nỉnr m ụ ỉ bị1 tiiíSng kinh t gOi.i c á c n h ò m ,
c á c Ĩ1V à a ’ĩ hoạ! V m ^ s ả a x u ấ t n g h ề n g h i ệ p V V h o a ỉa n h ư m ọ t hẹ ; h ố n g k i n h
ỉ ti
Trang 2ló — xù hội mà cue yếu tố h ọ p t h à n h e h ố u g c h é o pbih' tạp h ơn Bản t h ần c á c yòti t «> cùa hộ t hống l a n g lại d i n g Co file coi la n h ữ n g hệ thùng c o n đò n g h i ê n
c ;: M ri ''ng biệt ni i u gia d i n h , d ò n g họ, ph e giáp v.v Đ i ỉ m chu ) ế u m à n g ư ờ i
n ^ i i i ỏ n L-ứu li trớn í* t ờ i là v ạ c h ra m ỏ i li ên hệ t ư ơ n g t ác g i ữ a c á c v é n t ổ b è n t r o n g
cùa hộ thó »ỉ ĩ, n ê u lén c ơ c h í vận h à n h của hệ thống N h ữ n g cúng trinh n g h i ê n
c ứ u l à n g xã g à n đ â y p h a n n à o đă tiến h à n h t h e o c á c h đ ó N g a y l à n g xã n h ư
m ộ i t h ự c thè k h á c h q u a n , đă !à một hệ I h ống bi ệ t l ập n ử a đ ó n « , điềii d ó là m ộ t
t h uậ n l ợ i c ho v i ệ c s ử d u n g p h ư ơ n g [)háp hệ í b ổ n g — cáu trúc c ố kết quẫ Ta c ỏ thỏ c o i l à n g nhir mộ t v i v a trụ ( n i i e r o c ơ s m o s ) qua đó ả n h xã c r i c đ ầ c đ i ỉ m xã hội và l ị c h s ử Việt N a m
N h ư n g c h í n h d o p h ư ơ n g phố p t i ế p cận ( m ặ c d â u k h ồ n g pbài lỗi c ủa nó )
c u ng n h ư d o t i n h đ ộ c l ậ p t ư ơ n g đ ố i c ỏ a làng, n g ư ử i n g h i è n c ú u t h ư ờ n g cbi c hú
ỳ (lẽn n h ừ n g l iên hệ t r o n g hệ t h ố n g m à ít c h ú ý h ơ n đ ế n n h ữ n g l iên h ệ n g o ả i
hệ t h ố n g R ồ i d i r ở n g nhir d ằ n d ầ n ngirời ta q u ê n đi I h ữ n g mối iiÔD hệ đỏ h o ặ c là
t ư ủ n g r â n g nlia-ng m « i l i ò n hệ n g o ả i hệ t h 6 n g c ủ n g là d o s ự phát triền m ở r ộ n g
c á c m ổ i li é n hệ t r o n g hệ t h ố n g mà h ì n h thànb l á t n h i ê n là trong c á c c ô n g trinh
n g h i ề n c ử u TÒ l à n g xS h i ê n n a y n g ư ờ i ta k h ô n g q u ê n n ó i r ẫ n g c á c l ã n g x ã Vi ệt Níam k h ô n g đ ó n g kín n h ư c ô n g xẵ Ấn Độ T h ự c ra thi n h ậ n định n à y c ũ ng k h ô n g phai là đâ d ư ợ c đ ư a ra tử m ộ t s ự s o s ánh th á u (!ốo các đ ặ c d i ê m k h ố c biệt jJifta làng xã V i ệ t X a m và c ô n g xã Ấn Đ ộ h a y c á c n a i khác N h ư n g dâu c ố n ó i r a n g
là ng V i ộ t N a m k h ố n g đ ố n g ki n, t r ê n t h ự c tẽ, n g ư ờ i ta đ ã tr ì nh bày n ó n n ư một
t h ề cỏ lập, i át b iế n T r o n g t h ự c tổ n g ư ờ i fa đã c o i n ư ớ c nlnr t ò n g các l à n g c o i dốn tộc n h ư t?íng c áo c ộ n g đ ồ n g l àn g, c o i v ă n h ó a Việt X a m cồ I r u y f n n h ư ( ồ n g
v ă n hỏa l à n g
Đề t r á n h c á c khái quả! p h i ế n d i ệ n , dã đ ế n lúc c h ú n g la ph ả i c hủ ý đ á y đủ
•đến c á c m ố i li ôn hộ g i ữ a là ng v ớ i bôn n goà i, tức n h ũ n g m ố i l i ê n hệ n g o à i c ẩ u
t r úc Cố t h í c h i a n h ữ n g l i ê n hệ đ ó ra l à m hai l o ạ i : Một l o ạ i gòrn n hì rn g l i ê n hê
g i ữ a l à n g n ày v ó i l à ng k h ố c , t ứ c m ố i l i ê n hộ g i ữ a c ó c h ệ t h ổ n g t ư ơ n g đ ư ơ n g I,na ỏ' đfly tòi g ọ i l à l i ê n hệ L IÊN LẢNG L o ạ i thứ hai g ò u i n h ữ n g l i ê n h ệ g i ũ a
l á n g Vời c ộ n g d ò n g h a y khu Tực r ộ n g l ớ n h ơ n , t ức m ố i liên hệ g i ữ a hệ thố i)rf
c o n í à l á n g v á i củc h ệ t h ố n g l ở n c h ử a đ ự n g nó mà ỗ đ â y lỏi gọi IA l iên hê Sl Kl í
i A N G C ộ n g đ ồ n g s i ê u l à n g r ộ n g h ẹ p v ớ i các t h ứ bậc k h á c n h a u Khí c ộ n g đ ô n g
l ộ c ngtrời đă tiốn tứi trình độ (1An tộc íhi c ộ n g d o n 3 s iêu líing l ớ n nhất là niróc
1 à đồn tộc.
I.uòn l u ỏ n pbài n h ớ r ẳ u g Irong lịch s ử Việt N a m , l ừ rắt lảu c ác cỘDg đồi,"
s i ê u m g đ ã t ồ n tại s o n g son-Ị v ớ i c ộ n g đ ò n g lànj/ c h ứ k h ô n g ph ẳ i c ộ n p đồ! iỊ
liàng ,ỉũ n ’■ rộtig til l 1 h c ộ n g ( t ồ n g s i ê u l àn g, k h ô n g p h ả i l à n g m ả r ộ n g t h à n h
n ư ớ c CAn đ ặ c biệt c h ú ý đ i ề m này vì m-u k h ổ n g I b ấ y đ ư ợ c n h ư vậy, (iễ n à y
s i n! ) ‘ảo n h ậ n đ ị n h k h ổ n g đ ú n g v ồ m ố i q u a n hộ gnrn l à n g với n ướ c
t l i ẵ n g h ạ n , t r o n g m ộ t s ổ q u y c n s ử h a y s á c h n g h i ê n c ử u VỄ l à n g Xiì g à n đ â y
ngiT'7 ta v i ế t rằnị4 ý I hức c ộ n g đ ò n g l á n g xã phát i r i ề a t h à n h ý tliức q u ố c f’ia Tà
ý tbức d á n lộc V i ẽ t nlur Ihế dễ g â y ra n g ộ nhộn T h ự c ra, ỷ tln'rc dftn tộc là
p i h á t t r i ề n l ò n l ử ý i h ứ c c ộ n t » đ ồ n r r s í ỗ u l ồ n g t i ê n d â n l ộ c ( ỉ h ử k h ố n g p h ả i ] à p h á t
t r i ề n tôn l ừ V 11.1 ừ c !anjỉ 0 d â y c ă n phải ! háy đt r ợc IU ổi li é n hiện cỉ ứ n g g i ữ a
ý í l ì ử ỉ c ộ n g đ ỏ n g i à n g va ỷ t h ứ c c ộ n g đ ò n g (làn lộc V I h ửc c ộ n g < * ồ I ỉ l à r g vú
ý tl ú ■ v ò n g đ ồ n g m r ở c c ố n h ữ n g mạt i l i ố n g nhất nhiiTu; c ũ n g cỏ n h ũ n " m ậ í dot
Trang 3l ộ p C á i g à n g H l à l ì n h c à n x ‘ u b ó v ớ n ơ i c ư t r ú v u i 110, e l ì ỏ n r a u cá ỉ rein
N h ư n g g i ũ a ỳ t h ứ c l à n g v ồ V l! i h mr óc c ỏ .uột rủi ngirõ-ng kiiỏu^ đt' virợ: qua
đ ư ọ c , nếu chí v ở i tinh q u è íuron dó thôi Lịch sir olio la biếí khổDị 4 ít n h ữ n g
t r ư ờ n g h ợ p c ó Bự đ ổi l ậ p gi ữa l à n g ví' mr<v<\ B ỏ cOng J.\ Víin '.!(• c h ú n g la phải
g i ẳ i q u y ẽ t t r o n g thự * tiễn h ệ n t '! K h ỏn g thề Hỏi r ộl c á c l i c l o i ị,’iân l à ý ihừc
l à n g xã phàt triÊn t h ành \ t h ức • ân lộc Sừ dĩ OÍIC tiiànl) vi én l ủng xã, iụ:oài Ị
t h ứ c c ộ n g đ ồ n g l àng, r ó đ ư ợ c ý 1 iìức c ộ n g (lồt)R clân tộc lá vi cữ NU VóJ l è n # , lừ
l â u đời, đã c ố s ự l ò n tại cỏíỉ c ụny đỏn<í si u l à n g ill n g ư ơ i la co thè c â m nhãn
đ ư ợ c qun n h ữ n g m ố i liỏiì !iệ Ii.’n laiip và s i ê u l ạng Nhữiiị' ni5i ] 1>11 hé l iên làng
v à s i ê u l à n g đố rất đa d ạ n g va l.ìl nliit 11 kh ô ng phải phát t r iề n g i ố n g n h an giữa cAc làng Các l à ng thủ c ô n g nghiOp vả CÁC l à n g l lurơnp n g h i ệ p c ố n h ữ n g m ố i liên
hệ liôn l à n g Tồ s i é u là ng mnnlì nií h a n là n h ữ n g l à n g Ihuăn 1ÚT n ò n g nghiệp
N h ư n g k h ô n g p h ả i các lầna nò ng I i g hi ệ p ià k h ô n g c ó n h ữ n g m ố i l i ê n hệ l iẻn
l à n g vè s iếu làng N g a y t r o n g một làng, m ổ i l iên hệ s i ê u lAng c ũ n g k h á c nỉ TU
g i ữ a các n b ỏ m xã hội C h ẳ n g hạn, (If)I v ờ i n h o s ĩ ò l à n g Ihì « lànf' n h o B rông
h ơ n làng, vả d ạ o n h o lại l ạ o ra Iiìột thí g i o i tinh thân s i é u lan/i.
Chính l ừ n h ữ n g m6i l i ên hệ si.Ml làn.: mil ’ ình ỉ l á n l ) V t h ứ c c ộ n g lit Dị' sit u
l ồ n g , ròi từ ỷ t h ứ c c ộ n g đ ò n g s i é n inrici 1 ' t n ù S p tộc liỉni 't à: Ì 1 , [ h ức c ộ n g cĩ< Iig
s i ê u !*ng dân t ộ c c h ứ k h ò n g phiu !ả V ( h ứ c eộiif! đ ò n g iàii£Ị ị liíiỉ ti ù'11 tbíiuli \'
t h ư c c ộ n g đ ò n g dâ n tộc.
Có n g ư ờ i n h ậ n đ ị n h r ằ n g t r on g cát t h ời kỳ đát n ư ớ c ta bị ngo<ii x â m n h ư
thòri kỳ Bắc t h u ộ c, n ư ờ e m í t n h ư n g c òn )ảnjj, va nh ừ còn l à n g m à CUỎ1 c ù n g
c ò n n ư ớ c T ô i c u n g t ừ n g c h o d ỏ là cAu n ói hay N h ư n g thực ra, c â u n à y hay
n b ờ biệ n p h á p tu từ h ơ n lè n ó i đ ư ợ c bản chgt của h i ệ n t ư ợ n g Ta phái* hi? II
r ằ n g n ố i n ư ớ c inắt là nối chủ q u y ỉ n v e một c ộ n g (lồnr; s i ê u lànri đã mất N h ư n g
v l đã t ư n g c ó m ột Cộnị 4 đrtng n h ư v ậ y ‘ồn tại n ê n đã tạo ra ý tliửc vf> c ộ n g đ ồ n g
đỏ Chinh n h ờ ỹ I h ứ c v ề m ột c ộ n g đori" s i ê u l:'ing lihtr v ậ y mồ c á c l à n g khác
n h a u đã n ô i d ậ y đò c h i ế m lại cái cộnj» ( lỏ n g s i ê u là ng ria nifif c h i ế m U i n;rởc-
N ế u k h ò n g có ý t h ứ c c ộ n g d ò n g đó, k h ô n y dễ KÌ đíì c 6 sụ l ú n kết c á c hnig Clio
n ê n n ổ i c u ộ c n ò i d ậ y là t ừ l àng, n l n r r g l iiực ra hiiK qị<v c ũ n g n h a n h cliỏiiịị v ư ự t
ra g i ớ i liạn Jàng, v à tlurmig c ó s ự tliam í<ia I ủn « n * 4 litsi liàn <4 M » ở l à ng k h á c ,
h o ặ c t ừ n h ữ n g nơi rít xa, Khởi n g h ĩ a Ihii Há I r ưng là v ộy mil kliởi n^hĩa Lani
S ơ n c ũ n g là v ộ v
Vả lại c ũ n g c ần đ ị n h nghĩa rõ tíiế nào là mát nirnc mà 0 ÒĨ 1 lìtnp Mfil n ư ớ c
lầ mẵt chù q u y ề n của n ư ờ c N h ư n g nir (• niỗt thi chủ qr.vồn c ùa l à n g CỎM t o à n
v ẹ n đ ế n đ à u ? Ờ đ á y c ũ n g l ạ i p h â i x é t v ề m ứ c đ ộ v à k l i u v ụ c , k h ố n g t h ề n ó i
c h u n g c h un g đ ư ợ c , ('.ó the nỏi mộ t cAcli vSn VI' I s • ịí x óm ÌHiìịị lù đ o n b.iv i h ỉ n
t h á n h (Ky lén n h ữ n g c u ộ c klirri n^hĩa ị!Ìnnh lại Tiiróc, n h u n g n ẻ n n h ở rầiiịỉ l u c
t ố c đ ộ n g c h ủ y ế u T à o đ ò n b ầ y đ ỏ là V t h ứ c n ư ớ c , t u - c ộ n t ĩ đ«>ng s i ề u l à n g , c h ú
k h ổ n g phai là ý t h ức làng N ế n iàỉig c ò n thl c uộ c n ''í d ồ V liẳn k h ổ n g ph ả i TÍ V
t h ứ c liinji c òn n ế u n b ư c h o r ằ n g ý thúi: 1 à n c ũ n t ; lủc đ ộ n g VPO rải ( l ò n b à y
t h â n lỉiánli đ ó , thi đ ó !à TÌ l ả n g c ũ n g mỉtl B ấ y h o à n l o à n k l ì ò ì i g p h ả i là \ ’ãn đ ề
c á c t ừ ngir, Đ;\y là VỒR đè (ịiimi I r ọ n g <lfii v ở i việc lilii.n thừc mối q u a n Ỉ 1 Ộ g i ữ a
l a n g và m r á c , g i ữ a c ộ n g đ ồ n g l à n g X I và c ộ u g (1011^ lian lộc, cur.g n h ư đ ổ i t ớ i
r i è c ãi '.IIh g :i vị 1 rí cùa l à ng xã t r o n q lịch s ử dàn tộc.
ì s
Trang 4T!?? ,Y'Vi !,v* , r ' v 1 • ■■ !•* vău h ó a -v ă " m i n h X ỏm a, r riiện n a y
r ỹ ' a ' • ’* k l u i .lhìÌMl T ‘ f i l l .ÍỊỌÌ 'A v ă n hóA \ ổ ' l l 1* 11,0 :,!Mr ũ ,Ị ị % ;.Ị ‘ ;
° í: ,ỉirT ịn: ‘ n^ lĩ a !'rt rAnfỊ- v « » h ỏ a * ỏ m l àng l í Nan hỏa n ô n g d ả n
V !•: !uì;ị ụ ỏ n g t í ; ò n ? D ó là v á n h ó a í t ư ọ v h i ò u hi -11 r a í r n n g x , ; m a n * h a y
v ?;' v" ' ỉ:1c i m u f ! , í miỉ k<-'i «ấ<J A,’,n>‘ i à n í ỉ ? Vi k h ô n * c o t ụ i h n p h ĩ a r ó
lU k h ở n :4 « tỉứiili ịịìà s ự ctanh g i á » rói « ọ ’i là VHP hó a
.■ÍM.rV-'Ìl'ir.',í / « ‘',‘! ‘ĩ ị , í nfí!’ĩ a MÓ n h ư thỄ n à o ’ c h "nệ fa (,Cin« phai luôn lu ùn n h ơ
• ; V-IM iión lãn,; bao giỏ- rflnji là m ộ ỉ bộ nhậ n cua v i n hỏâ s i ẻu lần ù D ư ơ n g
A* ,C' |!\ a ' : IÌM ',i U n g Viln h ổ a b a o 8 «ờ cQ "g !ã đ ư ở n g b i è „ c ủ a k h u v ự c c ó q u y
! > ; à n K ' N i n r n r s ‘l c tl ì ;' ‘ n ỏ n ^ h i ệ t c u a v ă n h ó a l ừ :ft Jar g k h ô n g đ ù đ ề Jr.ni
110 rõ vltr , n « b i ê n ứ k i c h !hir >r i an « Njr-iy Iroiiịi t h o i ngu v e n t h ủ y , khi l à n g
i i ' v l!iu n ' thl c ộ ỉ r 'ì ỏ p - ván hí a (ĩ:‘ b i n h ì h ‘luU Irẻn riiột khu v ự c
A Í 5 ; ; 1:ll,íĩ d ị n i l ci r XL1 ;,t hu- n ỉ h l 0,>t ỉ « đ()1' g v a n h ó a v a n c ố q u y
í ! , / ’ ‘u« v , n [ Ỷ A ná} lú-v t h c o Blai à * ạ n '»à lu - r ộ n g i ú c h ẹ p.
n ưn<: ),;o g i ơ c f i tg J'i c ộ n g đ ỏ n # xiêu làng T a cỏ thề nỏi bản chí.t của c ộ n g
c ua r orif iflonq Tăn hóa nlur n g ỏn » Kfr tộc th uộ c l u ò n l u ò n là l i ê n h ệ s i ê u l à ng
rí, V ì iv' Ạ r ’ n * H x é l Ví‘ í ĩ i r ờ n g b i ê n c ộ lift đ ồ n g v ă n h ỏ a ỉ hỉ c h ú n p t a c ố t h e n ố i
í y j i nf u í ' ẫ n hÓ* l 0 n g - Khi nỏi tới v ủn hóa lồlỉ« lá fa n h l n n h ậ n 116 VỚI
/ ng' i ) m ỏ ỉn tre VÍIII hỏa Mỏ t h ứ c văn h ó a l à n g nỉur th' n ồ o , c h ú n g ta căn r g h i è n
c ư u A iur ng m o [ hức n à y pliải đ ư ợ c 1 «011 hệ v ó i C;íu true làng L à r g V é t N a m
ơpg P lai lí, c á u trúc đ ó n g lì-á là cấu trúc m ở , chi it iã n ử a m ờ N h ữ i i g m ố i
H ịtí !](•(! l à n g và s i ê u iànự i u ò n l u ó n tác độ i! g dòn l ồ n g , hun c ho là rĩ õ hiến
t fniộ/ l'ếu l r ù c đ ỏ "«- KhồUl ' có ^ " 8 i)ăt b i ^n - Sail l ũ y t i e x a n h ,
n h ? „ i s 1., i s ® i : y r a i R l l ộ n g (ìi‘ l Ur Iâ” d ầ n r u ộ n g đ ấ t Cồng T h ả n pliận c á
I Ị 1 i i en V-.M các cỉ;ing c ẵp aià s ự p h à n chia k h ô n g nghiôin ngăf, l u ỏ i ì l u o n
c o s u x a o đ ộ n g P h ậ t gj;-,o, <t ao g i á o , n h o g i á o rf.i t h i ê n r h ú a g i á o ủ.' a l l u v à
hẲ|,fí ' 'a:; , xà u i v à o ^ hir v ề v Jà đ.ĩ x a y r 1 nhi r nf i h i ế n độnfí vè k i n h te, xã
ị , :ì , tir í ( r o n P ' r o n g l à n g , r ỏ thè tliáv r ằ n g c ã i ft hi ến đ o i tủn lan;.;
1» ( 0 ••ìvrng eái ỉ! hi ếu đ ỗ i c ủ a c ộ n g đònịí s ĩ é u i à n g h a y đất ĩUTỚe q u v đ in h Va
cai ,fo c u a l ỏ n g c ũ n g vav r.t t r o n g n h ữ n g b i ế n đfti c h u n g c ủ a ' đ ấ t n ư ớ c -
° p^ ‘ c u a AĨ 11 Ị g ắ n ỉi?n TỚi s ổ p ỉ i í l n của (ÍỂ? n u ớ c ( l ộ n g đ ỏ n g lang b i ến c h u y ỉ a
c ri r ộ n g đ ò n g siỗu lànp r,\t h i ẻ n là tổc độ b i ến c h u y ề n cùa l à n g vả cùa
c s i<' “ l ồ n s klrôn8 Phải 1)ao s i ử c ũ n R i i 6 n K n h a u Ở đâ y ta pliải ke i n
q u an tính c ù a l à n g vồ s ự c h i phííi c ua các lire kliár.
Một s ố nỵư<Vị P h á p I h ư ờ n g c;i t ụ r g m ộ t c ác h cố ý l i n h chfit tư (ri clí.n c hù
rua L a g r h ậ m chí h ọ c ò n đ ư a ra luận đ i ẻ m ciio r ẳng xã ì;í ỉ Viộ! N a m ci ỉ t h a y
fTrti « i n ạ t l i ền » c ò n cK» Irúc bén I ro n# v ớ i ỉànịí x ã thi k h o n g thay đ ồ i , c à i ly
j (>n đ ° i * n i ặ | tll'n »> u * y llrn« hfip dan mội s ò n h à n g h i ê n c ư u Viéi X a m
5 í1 / !í i l !^ CalJ l:', n K xẵ c h í n h )à kiru t h ứ c l/5j) ráp kèo cỏ; cùa r.yôi n h a
x a hộ! Việt S a m c ỗ t ruyè iì N g ò i nh à c h ư a hị pha, c h ư a đ ỏ , í bì c á i k h u n g đó
v an t ố n n h ư n g k h ò n g phải vi ihế mà ngày thơ tín rỉíng gỗ v ẫ n lốt n c u v é n , kbônư
( 6 t he lúc n à o đ ó , v à o giai đ o ạ n s ớ m c ộ n g đ ồ n g l à n g c òn cỏ nianj; ít n h i ề u
y u 1 ( All chu, di s ả n c u a c ộ n g đ ò n g thị tộc X h ư n g c ù n g v ớ i (ịuá frinti ph â n
t a n g aianh liột Ironji nf tns t hổn, phàn chia ííiaỉ cáp, c á p v i s ự đ à u tranh
g i ư j ác nil ố m xà l.ỏi d ó , iánrr cĩ,< mát hết tinh c h í t dà n chỏ B ừ n g l ẫ n l ộ n tư
trị VÓ! dan ch.! iVmrng í iiiiR l ớ p í r ê n cùa làng tharòng m u ổ a cắl rời c* ng đun<f
l à n g Tưi c ộ n g d ò n g n i r ó c đ e d ỗ bc k h u y n h l o á t , k h ố D g c!:Ế ở đ à y , t ự trị d ố i l ậ p
Trang 5vỏri d â n c h ủ, t ự trị g i í l c h ế t dftn chù Và chế đ ộ gia t r ư ở n g c ũ n g là kỏ thù m u ô n
t h ỏ a cùa d â n chù Chớ t ư ả n g r ẳ n g I ỉ ộ ỉ nghi Diỏn H ồ n g thời Trim là m ột biÊu
h i ệ n JỄU t ổ d â n c h ả C?) t r u y ề n c ủ a l ả n g x ã H ộ i n g h ị D i ê n H ồ n g CỈ1Ì x â y ra v à o
l ú c ý t h ứ c o ộ n g đ ò n g n ư ờ c v t r ự í l é n t r é n V t h ứ c <‘ộ n g đ ò n g l à n g , 'ỉ r o n ^ ' h i ệ n t ạ i ,
k h ồ n g thề nói đ é n việr- p hố t hu v t r u y ề n tli6iiịị tỉ An c hù tử l à n g xã c o t r u y ề n
N è n dÃn c h ù h i ệ n tại là c ỏ n ỊỊ LI ồ : 1 g ố c m ó i t h u ộ c vồ c ộ n g đ ò n g n ư ở c , s i ê u làng.
N h ư ta t h ấ y , l à n g c ò t r u y ề n là c ơ c h ế t h í c h ứ n g v ớ i s ả n x u ấ t t i ề u n ồ n g , VỜI
gi a đ i n h - t ô n g tộc gia t r ư ở n g VI vậy mà s ứ c s c n g c ủa n ó t r o n g l ị c h s ử t bậ l kỳ
lạ, t hâm chi cố lúc bi phá nál ra Ihì s a u đ ó n ó lại tái s i n h , y uhir c o u th ủ y l ứ c
C ù n g v ớ i c ẵ u t r ú e và Ihiếí c h ế c ùa i à n g , tâm lý ý t h ứ c làng h ìn h t h à n h và có
s ứ c ỳ k h ò n g k ' í m NẾU n h ư c á c m o i l H'11 h ộ l i ê n l à n g và s i ê u l à n g đ ã t á c d ỏ n g
đ í n làng thì ngưọ-c !ại, t â m lý -ị t h ứ c l à n g c ũ n g (ác đ ộ n g đ ế n c á c m ố i l i é n hệ
s i ê u l à n g N g ư ờ i dân cĩia l à ng đã n h ì n n ư ở c qua cái k h e h ẹ p của làng H ọ coi
c ộ n g đ ồ n g s i é u l à n g hay' c ộ n g d ò n g mrớc c h ỉ lồ một thú « l à n g l ứ n » N h u v ậ y là
t â m l ý l à n g đ ư ợ c p h ó n g c h i ể u l ẽ n q u y I1 1( n ư ứ c Đ ó c ũ n g l ầ m ộ t t l n r c t ế c ầ n t hf i y
t r o n g lịch s ử và căn k h ắ c p h ụ c t r o n g h i ệ n tại.
T ó m l ạ i o h ú n g t a c à n p h ả i d à n h giá k h á c h q u a n v ị t r í c ù : t l à n g xã í I -0n ị í
l ị c h sừ v à tronjf hiện tại Và m u ố n c ó m ộ t sự (lánh giá n h ư v ậ y k OI <1 th ề lìm
h i ề u làng lâch rời c ảc m ố i l i ô n h ệ l i ê n l à n g v à sii'u Jàui>.
HA V a n T an
LANG, UNION O F LANG AND ITS R E L A T I O N S WITH A I.ARGKH COMMUNITY
T h e a u t h o r d o e s uot e x a m i n e l ung i n d e p e n d e n t l y but p a \ s n o t a b l e a l t e n -
t i o n o n r e l a t i o n s o f Ici ng w i t h t h e o u t s i d e I e I x m n i n e s r e l a t i o n s o u t s i d e i t s
s t r u c t i c r e C o n s e q u e n t l y , he puts f o t r h n e w n o t i o n s uui on o f l u n g ( r e l a t i o n s
b e l w c c n ft lu n g and o t h e r o n e s ) nnd m c l a l a n y ( r e l a t i o n s b e t w e e n a l ong a n d B
l a r g e r c o m m u n i t y or r e g i o n )
Xa Ban Tan
J l A H r , 0 BTsEZU1H 1:HHb l t i J1AHI ' II CBHPXJ I AI i r
A b t o p h c t o i i k o paccMaTpiinac.T ((.laur , iiSHTOe oT.ic.ibHO 110 II ;;i!Tcpecye.-
TCH C5IH3MO (t i a n r » c BHCIUHCii CpCAOỈÍ T c uHf ' CTpvKTyp H ,1M i ì 0TH0U1CHỈIHMII
O t c i o a ì i a B T 0 p 0 M BHABHrai OTCH Tvp.MiiHhi o o ' b c i n i u H i n j i i i anr>- (oTHOHKHHSi MCJKjiypa 3HbiMii i n Hr ) II C B C p x i a m (OTHOIUCHIIH M ;-K X- Taur t ! ỔO.TCC orpo MHof t OỐUIHOCThlO JJ.Ui paflOHOHOM).