đề cương ôn thi công tác xã hội với trẻ em

Sự mở rộng và các dạng quan hệ xã hội của người chăm sóc được có liên kết vớimạng lưới hỗ trợ của xã hội, mạng lưới này không chỉ được triển khaicho gia đình nói chung mà cả trẻ em nói r

1 Khỏi niệm trẻ em:

- Theo cụng ước về quyền trẻ em: “ trong phạm vi của Cụng ước này, trẻ em cú nghĩa là những người dưới 18 tuổi, trừ trường hợp luật phỏp ỏp dụng với trẻ em

cú qui định tuổi thành niờn sớm hơn”

- Theo Luật bảo vệ, chăm súc và giỏo dục trẻ em 2005 của Việt Nam : “trẻ em qui định trong luật này là cụng dõn Việt Nam dưới 16 tuổi” Theo BLDS 2005 thỡ trẻ em là những người dưới 15 tuổi.

- Theo phỏp luật liờn bang của Hoa kỳ thỡ “trẻ em là người dưới 18 tuổi”.

2 Cỏc nhu cầu và nguồn lực phỏt triển nhu cầu của trẻ em:

2.1 Nhu cầu:

- Nhu cầu vật chất (sự sinh tồn cơ bản)

Thứ bậc đầu tiên này rất cơ bản, và đặc biệt quan trọng Nhu cầu vật chất bao gồm sự đầy đủ về thức ăn, nớc uống, sởi ấm, nhà ở và y tế cơ bản; nói cách khác, nếu thiếu những nhu cầu cơ bản, con ngời sẽ chết.

- Nhu cầu về sự an toàn

An ninh và sự an toàn có nghĩa là một môi trờng không nguy hiểm, có lợi cho sự phát triển liên tục và lành mạnh của trẻ Điều này liên quan đến việc bảo

vệ thân thể, việc tiếp cận các dịch vụ y tế và đối với ngời lớn bao gồm cả sự an toàn nghề nghiệp.

- Nhu cầu về sự hoàn thiện

Con ngời, về bản chất, luôn luôn tìm kiếm tình bạn, sự thừa nhận và tình

yêu thơng từ ngời khác Nếu không cảm thấy đợc giao tiếp và quan hệ với ngời khác thì con ngời khó có thể tồn tại Tình yêu thơng và sự chấp nhận

đến với chúng ta qua gia đình, bạn bè, hàng xóm, cộng đồng, và thậm chí qua cả các tổ chức hoặc hiệp hội.

- Nhu cầu về sự tự trọng

Bậc thứ 4 trong Hệ thống thứ bậc nhu cầu của Maslow tơng ứng với nhu cầu

tự trọng Tự trọng là cảm thấy tốt về bản thân, trải nghiệm những ý nghĩa về giá trị của bản thân và tự hào về các thành quả cá nhân.

Trẻ đợc tôn trọng, tin tởng có xu hớng tự trọng cao hơn Điều này có thể giúp các em đa ra những sự lựa chọn tốt cho bản thân

- Nhu cầu về sự phỏt triển cỏ nhõn

Bậc cuối cùng trong Hệ thống thứ bậc nhu cầu của Maslow là bớc phát triển nhất về tâm lý và phức tạp nhất trong tất cả các bớc đó Đó là nhu cầu cho sự tr- ởng thành cá nhân, cơ hội cho sự phát triển và học hỏi của cá nhân Nhiều nhà

lý luận cho rằng từ khi sinh ra con ngời đã cố gắng hoàn thiện bản thân và đạt

đợc những thành công, thành tựu, sự trởng thành Cơ hội để một ngời phát triển khả năng và kỹ năng của bản thân nh mọi ngời có thể mang lại cho ngời đó ý nghĩa quan trọng của sự tự chủ, độc lập trong cuộc sống Cố gắng cải thiện bản thân mang lại cho chúng ta ý nghĩa về mục đích của cuộc sống; những ngời không có các mục tiêu dài hạn và mong muốn hoàn thiện bản thân thờng sống không có ý nghĩa và kém thoả mãn.

Nhu cầu cho sự trởng thành cá nhân này có thể hiểu là sự tiếp cận với hệ thống giáo dục, bao gồm cả việc học ở nhà, đào tạo kỹ năng nghề nghiệp, chơi thể thao, trải nghiệm - tất cả những gì có thể mang lại cơ hội cho ngời nâng cao năng lực cá nhân, năng lực tinh thần, trí tuệ và phát triển toàn diện Bớc này có thể đợc xem là "Bớc tự hiện thực hoá".

2.2 Cỏc nguồn lực:

- Nhõn lực

Nhõn lực ỏm chỉ kiến thức và kỹ năng mà người chăm súc cú thểdựng được để đảm bảo phỳc lợi của một đứa trẻ Khả năng chăm súc trẻ

em của một người cú liờn quan đến trỡnh độ học vấn và nghề nghiệp của

họ Một người chăm súc được hưởng nền giỏo dục tốt thỡ thường mongmuốn và khơi gợi khỏt vọng học hành trong con cỏi họ Tương tự, người

chăm sóc mà làm chủ thường truyền cho đứa trẻ khát vọng làm chủ vớicác đạo đức công việc.

- Nguồn lực tài chính

Nguồn lực tài chính nói đến sự cung cấp nguồn thu nhập phù hợp đểmua bán lương thực cần thiết cho gia đình Mức thu nhập của ngườichăm sóc quyết định những nguồn lực sẵn có cho trẻ em, như sơ đồ sau:

- Nguồn lực xã hội

Nguồn lực xã hội nói đến số lượng và chất lượng những mối quan hệ

mà một người chăm sóc có trong và ngoài phạm vi gia đình Sự mở rộng

và các dạng quan hệ xã hội của người chăm sóc được có liên kết vớimạng lưới hỗ trợ của xã hội, mạng lưới này không chỉ được triển khaicho gia đình nói chung mà cả trẻ em nói riêng Sự cung cấp của mạnglưới hỗ trợ xã hội không chỉ giúp đỡ người chăm sóc trên phương diệnhàng ngày mà còn cung cấp một hệ thống trợ giúp đỡ dự khuyết khingười chăm sóc/gia đình không đủ khả năng chăm sóc cho trẻ

Chương II Quy trình quản lý trường hợp trong bảo

vệ trẻ em

I Bước 1 Tiếp nhận thông báo và đánh giá sơ bộ

1 Tiếp nhận thông báo

Bất cứ ai cũng có thể thông báo về các trường hợp trẻ em có nguy cơ hay bịxâm hại, bóc lột và sao nhãng Khi nhận được thông báo, nhân viên xã hội phảilàm những việc sau đây:

- Khai thác những thông tin cần thiết về trẻ và gia đình;

- Khai thác những thông tin về tình trạng bị tổn thương hay nguy cơ của trẻ;

- Khai thác những thông tin về môi trường sống và các điều kiện bảo vệ trẻ;

- Cung cấp cho người thông báo biết cách liên lạc với người tiếp nhận thông báovề: Địa điểm liên lạc; Tên người cần liên lạc (liên lạc với ai?); Cách thức liên lạc(liên lạc như thế nào? có thể là trực tiếp với cơ quan có trách nhiệm hoặc cungcấp số máy liên lạc)

- Để người thông báo không phải lo lắng về việc tiết lộ thông tin của họ, không yêucầu người thông báo phải cho biết tên và địa chỉ của họ nếu họ không muốn;

- Trấn an người thông báo rằng họ không phải chịu trách nhiệm về việc xác địnhxem trẻ em đó đã bị ngược đãi hay chưa;

- Hướng người thông báo vào việc cung cấp những thông tin cần thiết bằng cáccâu hỏi đóng/ ngắn theo thứ tự trong biểu mẫu ghi chép Giai đoạn này, ngườitiếp nhận thông báo phải hành động nhanh: đặt câu hỏi tập trung vào vấn đềchính, tránh đặt câu hỏi rườm rà, khó hiểu khiến người thông báo phải suy nghĩlâu hoặc trả lời không chính xác Các câu hỏi bao gồm:

+ Trẻ bị tổn hại hoặc có nguy cơ bị tổn hại là ai?

+ Trẻ bao nhiêu tuổi?

+ Giới tính của trẻ?

+ Chuyện xảy ra với trẻ như thế nào?

+ Nơi ở của trẻ?

+ Tình trạng của trẻ hiện nay?

+ Người chăm sóc hiện nay trẻ là ai?

+ Nơi ở của người chăm sóc trẻ?

+ Theo người thông báo nếu không có các trợ giúp thì điều gì sẽ xảy ra?

- Nếu theo người thông báo vấn đề là nghiêm trọng thì trấn an họ rằng cơ quanhoặc cán bộ có trách nhiệm sẽ có hành động hỗ trợ ngay lập tức

- Khẳng định lại thông tin tiếp nhận được bằng việc hỏi xem người thông báo đãcung cấp hết thông tin họ muốn thông báo chưa? Đồng thời cũng cần làm cho họyên tâm khi họ tỏ ra ngần ngại không dám cung cấp thông tin quan trọng nhất vì

có thể sợ dính dáng đến cơ quan pháp luật, hoặc lo lắng cho sự an toàn của bảnthân và gia đình họ

- Tóm tắt lại những thông tin mà người thông báo cung cấp để khẳng định tínhchính xác của thông tin sẽ được lưu hồ sơ

- Hướng dẫn người thông báo biết cách thức để liên lạc với cơ quan anh/ chị khicần thiết, ví dụ tên người liên lạc, tên cơ quan, địa điểm, thời gian, số máy điệnthoại liên lạc

2 Đánh giá sơ bộ mức độ tổn thương và nguy cơ

Dựa trên thông tin của người thông báo, nhân viên xã hội phải tự đánh giá sơ

bộ mức độ trẻ bị tổn thương hay nguy cơ của các dạng xâm hại, bóc lột và sao

nhãng Cán bộ quản lý trường hợp cần xem xét liệu hiện nay trẻ có phải đã bị tổnthương hoặc có nguy cơ bị tổn thương nếu không có sự trợ giúp hay không.

Nội dung cần đánh giá sơ bộ để nhận định mức độ tổn thương và nguy cơ củatrẻ bao gồm ba phần cơ bản sau đây:

(1) Việc đánh giá về tình trạng của trẻ

- Theo thông tin nhận được thì trẻ đã hoặc có nguy cơ bị xâm hại trong tương laigần hay không?

- Theo thông tin nhận được thì các tổn thương xảy ra với trẻ có nghiêmtrọng/hoặc đe doạ mạng sống của trẻ hay không?

- Trẻ có nguy cơ bị tổn thương hay không nếu môi trường chăm sóc vẫn như cũ?

(2) Đánh giá về người hoặc yếu tố gây ra tổn thương cho trẻ:

- Thủ phạm/yếu tố có còn khả năng gây tổn thương đến trẻ hay không?

- Người chăm sóc chính hiện nay có cam kết đủ nguồn lực và khả năng bảo vệ trẻtrong lúc này không?

(3) Đánh giá về môi trường chăm sóc trẻ:

- Có ai là người thân (gia đình, họ hàng) có khả năng và muốn bảo vệ trẻ trong lúcnày không?

Dựa trên cơ sở đánh giá sơ bộ về tình trạng tổn thương nói trên, nhân viên

xã hội cần phải đưa ra những kết luận về nhu cầu bảo vệ của trẻ Có hai trườnghợp xảy ra: một là, trẻ đang ở trong tình trạng khẩn cấp và cần có biện pháp canthiệp khẩn cấp; hai là, trẻ cần được trợ giúp nhưng không khẩn cấp Thôngthường, các trường hợp cần được can thiệp khẩn cấp là các trường hợp sau đây:

Trẻ bị xâm hại tình dục và trẻ bị xâm hại nặng nề về thể chất ; trẻ bị xâm hại nặng

nề về tâm lý và tình cảm ; trẻ bị sao nhãng nghiêm trọng về mặt thể chất Ngay cảtrong những trường hợp khẩn cấp cũng có thể được chia thành nhiều mức độkhẩn cấp khác nhau Mức độ khẩn cấp cao là những trường hợp trẻ bị tổn thươngcao, có nguy cơ đến tính mạng – cần can thiệp trong vòng 24 giờ Mức độ khẩncấp trung bình là những trường hợp trẻ bị tổn thương, nhưng không nguy cơ đếntính mạng – cần can thiệp trong vòng 3 ngày Mức độ khẩn cấp thấp là trẻ ít hoặckhông bị tổn thương, nhưng khả năng tự bảo vệ thấp – cần can thiệp trong vòng

10 ngày

Bảng 2 Mức độ khẩn cấp và thời gian giải quyết

Mức độ khẩn cấp Thời gian giải quyết vụ việc

B Đánh giá sơ bộ và thực hiện các biện pháp can thiệp khẩn cấp

Ngày, tháng, năm tiến hành đánh giá:………

Chỉ số đánh giá Khả năng

tự phục hồi và bảo

vệ của trẻ

Mức độ: Cao, Trung bình, Thấp

trọng); Thấp (trẻ ít hoặc

không bị tổn thương)

3 Khả năng

tự phục hồicủa trẻtrước cáctổn

thương

Cao (trẻ có khả năng tự

phục hồi được những tổnthương); Trung bình (trẻ có

ít khả năng tự phục hồiđược những tổn thương);

4 Khả năng

tự bảo vệcủa trẻ

Cao ( Trẻ có khả năng tìm

được người bảo vệ/giúp đỡ

hữu hiệu); Trung bình (Trẻ

Thấp (đối tượng/yếu tố

làm tổn thương ít hoặckhông có khả năng tácđộng đến trẻ

trongtrường hợp

có nguy cơ

có ít khả năng tìm đượcngười bảo vệ/giúp đỡ hữu

- Trường hợp chỉ số của "Mức độ tổn thương" ở mức độ Cao và chỉ số về

"Khả năng tự phục hồi và bảo vệ" ở mức độ Thấp: Trẻ đang trong tình trạng cần

can thiệp khẩn cấp - cần thực hiện ngay các biện pháp can thiệp khẩn cấp cho trẻ

trước khi thực hiện bước tiếp theo

- Trường hợp khác, có thể tiếp tục các bước tiếp theo của quy trình

2 Các biện pháp can thiệp khẩn cấp cho trẻ:

Nhu cầu khẩn

cấp của trẻ

Biện pháp/Dịch vụ cung cấp

Đơn vị thực hiện/cung cấp dịch vụ

Thời gian thực hiện

1 Cần nhà ở, - Cung cấp thức ăn, Cán bộ LĐXH Thực hiện trong

- Chăm sóc y tế khẩncấp

- Hỗ trợ tâm lý khẩncấp

Công an

Y táCán bộ xã hội

Thực hiện trongvòng 24 tiếng

1.1 Khái niệm và mục đích của xác minh

Khái niệm: Xác minh là công việc thu thập, tổng hợp thông tin và đánh giá kết

luận trẻ em đã bị xâm hại hoặc có nguy cơ bị xâm hại hay không Việc xác minh sẽđược thực hiện khi các thông tin qua thông báo chỉ ra rằng trẻ đang ở trong tìnhtrạng tổn hại và có nguy cơ tiếp tục bị xâm hại Công việc này được tiến hành bởingười nhân viên xã hội

Mục đích của xác minh : Mục đích của việc xác minh là làm rõ và kiểm tra lại

những thông tin đã nhận được là có thật hay không để từ đó giúp xác định và đưa

ra được kết luận chính xác trẻ em đã bị xâm hại hoặc có nguy cơ bị xâm hại; tìm vàgiải quyết các nguyên nhân dẫn đến sự việc; đánh giá mức độ tổn thương của trẻ;tìm và giải quyết các nhu cầu chăm sóc của trẻ và hỗ trợ đưa ra các hình thức giúp

đỡ phù hợp đảm bảo đáp ứng các nhu cầu bảo vệ và chăm sóc của trẻ

1.2 Các hoạt động để thực hiện việc xác minh

Để thực hiện việc xác minh, nhân viên xã hội cần tiến hành thu thập thông tin

Thu thập thông tin là quá trình nhân viên xã hội sẽ liên lạc, gặp gỡ những người có

liên quan tìm hiểu thông tin điều tra về trường hợp trẻ em được báo bị xâm hạihoặc có nguy cơ bị xâm hại Những thông tin cần tìm hiểu có thể là : Hoàn cảnhgia đình, điều kiện sống, cách thức chăm sóc, đối xử của các thành viên trong giađình đối với trẻ

Để tiến hành thu thập thông tin, nhân viên xã hội trước tiên cần phải liên lạc,gặp gỡ với những người có liên quan đến vụ việc Tùy thuộc vào hoàn cảnh củatừng vụ việc xảy ra với trẻ mà cán bộ sẽ liên lạc với những người có liên quan, đặcbiệt là những người có vai trò quan trọng đối với cuộc sống của trẻ Ví dụ : Trẻđược báo là bị xâm hại, bóc lột, sao nhãng hay có nguy cơ; Cha mẹ/người nuôidưỡng, chăm sóc bảo hộ của trẻ; Anh/chị/em của trẻ; Người đã gây ra hành vixâm hại/bị tình nghi xâm hại trẻ em; Họ hàng có liên quan đến việc chăm sóc trẻhoặc biết rõ về quá trình chăm sóc của trẻ; Những người có liên quan tại cộngđồng (hàng xóm, giáo viên, nhân viên y tế); cơ quan, tổ chức và các cá nhân giúp

đỡ khác (các tổ chức đoàn thể, Ủy ban Nhân dân, phóng viên báo chí ) có thểbiết về hoàn cảnh của trẻ và gia đình; các cơ quan, bộ ngành khác; và các tổ chức

có chương trình, dự án tham gia giúp đỡ trẻ tại cộng đồng

Sau khi đã liên hệ, hẹn gặp làm việc với những người cung cấp thông tin,người cán bộ thực hiện nhiệm vụ thu thập thông tin về các sự việc có liên quanđến vụ việc xảy ra với trẻ Những thông tin mà người cán bộ tìm kiếm phải liênquan đến ba nội dung sau: Hiện trạng trẻ bị xâm hại, bóc lột, sao nhãng hay cónguy cơ; tình hình chăm sóc trẻ hiện nay; và tình hình chăm sóc trẻ trước đây.Phần khó khăn là làm sao để thu thập được những thông tin cần thiết cho việc xácminh và đánh giá nguy cơ Nhân viên xã hội có thể vận dung các kỹ năng vấn đàm

và kỹ năng quan sát trong khi thu thâp thông tin từ các nhóm đối tượng có liênquan Ngoài ra nhân viên xã hội cần thăm quan thực tế điều kiện sống, vật chấtnơi nuôi dưỡng trẻ và đọc các tài liệu, văn bản có liên quan đến trẻ

Trong quá trình thu thập thông tin người cán bộ cần ghi chép tất cảthông tin có liên quan đến tình hình chăm sóc trẻ cần để lưu lại Việc lưu lại thôngtin thông qua ghi chép nhằm mục đích thu thập bằng cớ chứng minh cho nhữngkết luận điều tra về việc trẻ đã bị xâm hại, bóc lột, sao nhãng và giúp cho việc lập

kế hoạch cho trẻ một cách chính xác

Trên cơ sở những thông tin đã được ghi lại và tổng hợp, nhân viên xã hộixem xét đi đến kết luận về vụ việc xâm hại, bóc lột, sao nhãng và tình hình chămsóc trẻ

Ví dụ : Nếu thông tin ghi lại là: “Hàng xóm của trẻ báo là trẻ thường xuyên tìm kiếm thức ăn ngoài đường hoặc xin ăn nhờ nhà người khác” thì có thể đưa ra

nhận định: “Trẻ không được cho ăn đầy đủ”.

Nhân viên xã hội có thể đi đến kết luận dựa trên các nhận định và đánh giá.Tuy nhiên trước khi đi đến kết luận cần xác định rõ những dấu hiệu hoặc bằng

chứng dẫn đến các nhận định, đánh giá Khi kết luận, cần phải thu thập càng nhiềubằng cớ và từ nhiều nguồn khác nhau để kết luận chính xác và khách quan.

Ví dụ một số biểu hiệu làm căn cứ xác định các dạng xâm hại của trẻ:

Các dấu hiệu thân thể Các dấu hiệu hành vi, thái độ Kết luận dạng

- Thể hiện sự kinh hãi hoặc hoảngloạn

…………

Xâm hại thân thể

- Trẻ bị bỏ đói

- Trẻ không được vệ sinh

- Trẻ phải xin và ăn cắp thức ăn

- Trẻ trông mệt mỏi, bơ phờ và hay

Sao nhãng

- Trẻ gặp khó khăn khi đi

vùng ngoài cơ quan sinh

dục hay hậu môn

- Trẻ không có mối quan hệ tốt vớibạn cùng tuổi

Xâm hại tình dục

- Trẻ cảm thấy trống - Trẻ đáp lại tình cảm của người