Bài 13. Dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm

Dấu ngoặc đơn trong những đoạn trích trên dùng để làm gì?... Nguyễn Ái Quốc, Thuế máu → Đánh dấu phần giải thích để làm rõ họ ngụ ý chỉ ai những người bản xứ... Theo Đoàn Giỏi, Đất rừn

Trình bày quan hệ ý nghĩa giữa các vế của câu ghép?

QH lùa chän

QH gi¶i thÝch

vÕ c©u ghÐp

C¸c quan hÖ

th êng gÆp gi÷a c¸c

vÕ c©u ghÐp

1 Ngữ liệu

Đọc những đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:

a Đùng một cái, họ ( những người bản xứ ) được phong cho cái danh hiệu tối cao là “chiến sĩ bảo vệ công lý và tự do”

(Nguyễn Ái

Quốc, Thuế máu)

b Gọi là kênh Ba Khía vì ở đó hai bên bờ tập trung toàn những con ba khía, chúng bám đặc sệt quanh các gốc cây ( ba khía là một loại còng biển lai cua, càng sắc tím đỏ, làm mắm xé ra trộn tỏi ớt ăn rất ngon )

(Theo Đoàn Giỏi, Đất

? Dấu ngoặc đơn trong những đoạn trích trên

dùng để làm gì?

a Đùng một cái, họ

(những người bản xứ)

được phong cho cái

danh hiệu tối cao là

“chiến sĩ bảo vệ

công lý và tự do”

(Nguyễn Ái Quốc,

Thuế máu)

→ Đánh dấu phần giải thích để làm rõ họ ngụ ý chỉ ai (những người bản xứ)

1 Ngữ liệu

2 Nhận xét

b Gọi là kênh Ba Khía vì ở

đó hai bên bờ tập trung

toàn những con ba khía,

chúng bám đặc sệt

khía là một loại còng

biển lai cua, càng sắc tím

đỏ, làm mắm xé ra trộn

tỏi ớt ăn rất ngon)

(Theo Đoàn Giỏi, Đất

rừng phương Nam)→ Đánh dấu phần thuyết minh về một loài

động vật mà tên của nó (ba khía) được dùng để gọi tên một con kênh

1 Ngữ liệu

2 Nhận xét

c Lí Bạch (701-762), nhà

thơ nổi tiếng của Trung

Quốc đời Đường, tự Thái

Bạch, hiệu Thanh Liên cư

sĩ, quê ở Cam Túc; lúc

mới năm tuổi, gia đình

về định cư ở làng Thanh

Liên, huyện Xương Long

Xuyên) (Ngữ

văn 7, tập 1)→ về năm sinh Đánh dấu phần bổ sung thêm thông tin (701) năm mất (762) của nhà

thơ Lí Bạch và thông tin Miên Châu thuộc tỉnh nào (Tứ Xuyên)

1 Ngữ liệu

2 Nhận xét

a Đùng một cái, họ được phong cho cái danh hiệu tối cao là “chiến sĩ bảo vệ công lý và tự do”

(Nguyễn Ái

Quốc, Thuế máu)

b Gọi là kênh Ba Khía vì ở đó hai bên bờ tập trung

toàn những con ba khía, chúng bám đặc sệt quanh

các gốc cây

(Theo Đoàn Giỏi, Đất

( ba khía là một loại còng biển lai cua,

càng sắc tím đỏ, làm mắm xé ra trộn

tỏi ớt ăn rất ngon )

( 701-762 )

( Tứ Xuyên )

? Nếu bỏ phần trong dấu ngoặc đơn thì ý nghĩa cơ bản trong những đoạn trích trên có thay đổi không?

→ Không thay đổi Vì phần trong dấu ngoặc đơn là phần chú thích, nhằm cung cấp thêm thông tin, không thuộc phần nghĩa cơ bản.

1 Ngữ liệu

2 Nhận xét

Dấu ngoặc đơn: dùng để đánh dấu phần chú thích (giải thích, thuyết minh, bổ sung thêm)

3 Kết luận

tài liệu ghi năm sinh của ông là 1917.

dân cũng không làm ra được một tấc sắt Tre vẫn còn vất vả mãi với người

(Thép Mới, Cây Tre Việt Nam)3 Chú thích phần tác giả, tác phẩm khi

trích dẫn thơ văn

4 Dấu ngoặc đơn lúc nào cũng được

dùng thành cặp

* Ghi nhớ: SGK - Tr 134

II DẤU HAI CHẤM

1 Ngữ liệu

2 Nhận xét

a Rồi Dế Choắt loanh

quanh, băn khoăn Tôi

- Anh đã nghĩ thương em

như thế thì hay là anh đào

giúp cho em một ngách

sang nhà anh, phòng khi

tắt lửa tối đèn có đứa

nào đến bắt nạt thì em

Dấu hai chấm dùng để làm gì

?

Dấu hai chấm dùng để làm gì

?

II DẤU HAI CHẤM

1 Ngữ liệu

2 Nhận xét

b Như tre mọc thẳng, con

người không chịu khuất

dẫu cháy, đốt ngay vẫn

thẳng” Tre là thẳng

thắn, bất khuất!

(Thép Mới, Cây tre

Việt Nam)

→ Đánh dấu lời dẫn trực tiếp (Thép Mới dẫn lại lời nói của người xưa)

II DẤU HAI CHẤM

1 Ngữ liệu

2 Nhận xét

c Con đường này tôi

đã quen đi lại lắm lần,

nhưng lần này tự nhiên

thấy lạ Cảnh vật chung

quanh tôi đều thay đổi,

vì chính lòng tôi đang

hôm nay tôi đi học

(Thanh Tịnh,

Quê mẹ)

→ Đánh dấu phần giải thích lí do thay đổi tâm trạng của tác giả trong ngày đầu tiên đi học

II DẤU HAI CHẤM

1 Ngữ liệu

2 Nhận xét

3 Kết luận

Dấu hai chấm dùng để:

- Đánh dấu (báo trước) phần giải thích, thuyết minh cho một phần trước nó

- Đánh dấu (báo trước) lời dẫn trực tiếp (dùng với dấu ngoặc kép) hay lời đối thoại (dùng với dấu gạch ngang)

* Ghi nhớ: SGK - Tr

135

Câu 2: Dấu hai chấm trong đoạn văn sau được dùng để

làm gì ?

Hôm sau lão Hạc sang nhà tôi Vừa thấy tôi, lão báo ngay:

- Cậu Vàng đi đời rồi, ông giáo ạ !

- Cụ bán rồi ?

- Bán rồi ! Họ vừa bắt xong

dấu ngoặc đơn ? Tại sao ?

Nam, lớp trưởng lớp 8B, hát rất hay

Trả lời: Có thể cho vào trong dấu ngoặc đơn các phần nằm

giữa hai dấu phẩy vì đó là các phần chỉ có tác dụng giải thích thêm

Nam (lớp trưởng lớp 8B) hát rất hay

Trả lời: Dấu hai chấm dùng để báo trước cuộc hội thoại

II DẤU HAI CHẤM

b Chiều dài của cầu là 2290 m ( kể cả phần cầu dẫn với 9 nhịp dài và mười nhịp ngắn )

Trả lời: Dấu ngoặc đơn đánh dấu phần giải

thích

Trả lời: Dấu ngoặc đơn đánh dấu phần thuyết minh

II DẤU HAI CHẤM

b Tôi không ngờ Dế Choắt nói với tôi một câu như thế này:

- Thôi, tôi ốm yếu quá rồi chết cũng được Nhưng trước khi nhắm mắt tôi khuyên anh: ở đời mà có thói hung hăng bậy

bạ, có óc mà không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang vạ vào mình đấy.

Trả lời: Đánh dấu phần giải thích cho ý: họ thách nặng

quá.

Trả lời: Đánh dấu lời đối thoại và phần thuyết minh

II DẤU HAI CHẤM

III LUYỆN TẬP

Bài tập 4: Đọc câu sau và trả lời câu hỏi

Phong Nha gồm có hai bộ phận: Động khô và

Động nước

- Có thể thay dấu hai chấm bằng dấu ngoặc đơn được không? Nếu thay thì ý nghĩa của câu có gì thay đổi ?

- Nếu viết lại là Phong Nha gồm: Động khô và

Động nước thì có thể thay dấu hai chấm bằng dấu ngoặc

đơn được không ? Vì sao?

Phong Nha gồm hai bộ

phận: Động khô và Động

nước

Phong Nha gồm hai bộ phận (Động khô và Động nước)

Thay được, vì nghĩa cơ bản không thay đổi.

Luật chơi:

- Chia lớp thành 2 nhóm (A và B) Mỗi nhóm cử đại diện chọn các ô trái cây (câu hỏi) Lần lượt đại diện từng nhóm sẽ trả lời (thời gian là 30s) Mỗi câu trả lời đúng đạt 10đ.

- Nếu hết thời gian 30s mà đại diện nhóm không trả lời được thì nhóm sẽ cử một bạn khác bổ sung Sau khi bổ sung vẫn chưa có câu trả lời chính xác thì chuyển quyền trả lời câu hỏi cho nhóm còn lại Mỗi câu trả lời đúng đạt 5đ.

Cho biết công dụng của dấu hai chấm trong ngữ liệu sau:

Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất : lòng tôi càng thắt lại, khóe mắt tôi đã cay cay

(Nguyên Hồng,

Những ngày thơ ấu)→ Đánh dấu phần giải thích.

Dấu hai chấm trong ngữ liệu sau có công dụng gì?

Hôm sau Lão Hạc sang nhà tôi Vừa

- Cậu Vàng đi đời rồi, ông giáo ạ!

- Cụ bán rồi ?

- Bán rồi ! Họ vừa bắt xong

(Nam Cao,

Lão Hạc)

→ Đánh dấu (báo trước) lời

đối thoại

Trong ngữ liệu sau, dấu ngoặc đơn có công dụng gì?

Hai bài thơ “Cảnh khuya” và “Rằm tháng giêng” được Bác Hồ viết ở chiến khu Việt Bắc trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp

(1946-1954)

→ Đánh dấu phần bổ sung

thêm

Phần nào trong câu sau có thể cho vào trong dấu ngoặc đơn? Tại sao ?

Tân, lớp trưởng 82, hát rất hay

phần nằm giữa hai dấu phẩy vì đó là phần chỉ có tác dụng giải thích thêm

Tân (lớp trưởng 82) hát rất hay

* Học bài cũ:

- Học thuộc lòng công dụng dấu ngoặc đơn, dấu hai chấm

- Làm hoàn thiện các bài tập còn lại

- Viết một đoạn văn ngắn về chủ đề học tập có sử dụng dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm

*Chuẩn bị bài mới: ĐỀ VĂN THUYẾT MINH VÀ CÁCH LÀM BÀI VĂN THUYẾT MINH.

- Đọc kỹ và xác định các đối tượng trong 12 đề văn thuyết minh

- Đọc bài văn mẫu thuyết minh: Xe đạp

Phân đoạn: Mở bài, Thân bài, Kết bài