=> Dùng để đánh dấu báo trước lời đối thoại dùng với dấu hai chấm thuyết minh, bổ sung thêm... Tôi ăn ở với lão như thế mà lão đối xử với tôi như thế này à?” Nam Cao, Lão Hạc Dùng để
Trang 22 Dấu hai chấm trong ví dụ được dùng để làm gì?
Hôm sau lão Hạc sang nhà tôi , vừa thấy tôi lão bảo ngay :
- Cậu vàng đi đời rồi ông giáo ạ!
=> Dùng để đánh dấu báo trước lời đối thoại
(dùng với dấu hai chấm)
thuyết minh, bổ sung thêm).
Trang 3Tiết 54 - Tiếng Việt
I.CÔNG DỤNG :
1 Ví dụ : SGK/141, 142+ VD a1,a2 ,d1,d2
a/ Thánh Găng-đi có một phương châm : “Chinh phục được mọi người ai
cũng cho là khó , nhưng tạo được tình thương , lòng nhân đạo, sự thông
cảm giữa con người với con người lại càng khó hơn ”
( Theo Lâm Ngữ Đường , Tinh hoa xử thế ).
b/ Nhìn từ xa , cầu Long Biên như một dải lụa uốn lượn vắt ngang sông Hồng , nhưng thực ra “ dải lụa” ấy nặng tói 17 nghìn tấn!
(Thúy Lan, Cầu Long Biên- chứng nhân lịch sử).
c/ Tre với người như thế đã mấy nghìn năm Một thế kỉ “ văn minh”, “khai
hóa” của thực dân cũng không làm ra được tấc sắt Tre vẫn phải còn vất vả mãi với người.
( Thép Mới, Cây tre Việt Nam).
d/ Hàng loạt vở kịch như “Tay người đàn bà” , “Giác ngộ”, “Bên kia sông
Đuống”, ra đợi.
(Ngữ văn 7, tập hai ).
Trang 41 Ví dụ : SGK/141, 142+ VD a1,a2,d1,d2:
a) Thánh Giăng-đi có một phương châm: “Chinh phục được mọi người ai cũng cho là khó, nhưng tạo được tình thương, lòng nhân đạo, sự thông cảm giữa con người với con người lại càng khó hơn”.
(Theo Lâm Ngữ Đường, Tinh hoa xử thế)
a1) Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng:
Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu, vào mà bắt mợ mày sắm sửa cho và thăm em bé chứ
[ ] - Hai tiếng “em bé” mà cô tôi ngân dài ra thật ngọt, thật rõ quả nhiên đã xoắn chặt lấy tâm can tôi như ý cô tôi muốn
a2) Nó cứ làm in như nó trách tôi ; nó kêu ư ử; nhìn tôi, như muốn bảo tôi rằng:
“A ! Lão già tệ lắm ! Tôi ăn ở với lão như thế mà lão đối xử với tôi như thế này à?”
( Nam Cao, Lão Hạc)
Dùng để đánh dấu câu dẫn trực tiếp
Dùng để đánh dấu từ ngữ dẫn trực tiếp
Dùng để đánh dấu đoạn dẫn trực tiếp
Trang 61 Ví dụ : SGK/141, 142+ VDa1,a2,d1,d2
b) Nhìn từ xa, cầu Long Biên như một dải lụa uốn lượn vắt ngang sông
Hồng, nhưng thực ra “dải lụa” ấy nặng tới 17 tấn! “dải lụa”
(Thuý Lan : Cần Long Biên , Chứng nhân lịch sử)
Dùng để đánh dấu từ ngữ hiểu theo một nghĩa đặc biệt
c) Tre với người như thế đã mấy nghìn năm Một thế kỉ “văn minh”, “khai
hoá” của thực dân cũng không làm ra được một tấc sắt Tre vẫn phải còn vất
vả mãi với người.
(Thép Mới : Cây tre Việt Nam)
Dùng để đánh dấu từ ngữ
có hàm ý mỉa mai
Trang 7có hàm ý mỉa mai;
Đánh dấu từ ngữ được hiểu theo nghĩa đặc biệt hay
có hàm ý mỉa mai;
Trang 81 Ví dụ : SGK/141, 142 + VD a1,a2,d1,d2
d) Hàng loạt vở kịch như “Tay người đàn bà”, “Giác ngộ”,“Bên kia sông
Đuống”,… ra đời
(Ngữ văn 7, tập hai)
=> Dùng để đánh dấu tên của tác phẩm được dẫn
d1) Học sinh thường thích đọc những tờ báo như: “Thiếu niên tiền
phong Hồ Chí Minh”, “Hoa học trò”, “Mực tím” , “Tóan học và tuổi
trẻ”, “Văn học và tuổi trẻ”
=> Dùng để đánh dấu tên của tờ báo được dẫn
d2) Tập san “những vần thơ hay” là tập hợp những bài thơ hay viết về
thầy cô, bạn bè, mái trường được các bạn học sinh yêu thích.
=> Dùng để đánh dấu tên của tập san được dẫn
Trang 9có hàm ý mỉa mai;
Đánh dấu từ ngữ được hiểu theo nghĩa đặc biệt hay
có hàm ý mỉa mai;
Đánh dấu tên tác phẩm, tờ báo, tập san,…được dẫn.
Đánh dấu tên tác phẩm, tờ báo, tập san,…được dẫn.
Trang 101 Ví dụ : SGK/141, 142 +VDa1, a2, d1,d2
* Ghi nhớ: Dấu ngoặc kép dùng để:
- Đánh dấu từ ngữ, câu, đoạn dẫn trực tiếp;
- Đánh dấu từ ngữ được hiểu theo nghĩa đặc biệt hay
có hàm ý mỉa mai;
- Đánh dấu tên tác phẩm, tờ báo, tập san, … được dẫn.
2.Ghi nhớ: SGK/ 142
Trang 11Bài tập 1: Giải thích công dụng của dấu ngoặc kép.
b) Kết cục, anh chàng “hầu cận ông lí” yếu hơn chị chàng con mọn,
hắn bị chị này túm tóc lẳng cho một cái, ngã nhào ra thềm.
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)
=> Đánh dấu từ ngữ được dùng với hàm ý mỉa mai.
II Luyện tập:
a) Nó cứ làm in như nó trách tôi ; nó kêu ư ử; nhìn tôi, như muốn
bảo tôi rằng: “A ! Lão già tệ lắm ! Tôi ăn ở với lão như thế mà lão
đối xử với tôi như thế này à?”
( Nam Cao, Lão Hạc)
c) Hai tiếng “em bé” mà cô tôi ngân dài ra thật ngọt, thật rõ, quả nhiên
đã xoắn chặt lấy tâm can tôi như ý cô tôi muốn.
( Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)
=> Đánh dấu từ ngữ được dẫn trực tiếp.
=> Đánh dấu đoạn dẫn trực tiếp.
Trang 12ăn đòn của các quan cai trị nhà ta Ấy thế mà cuộc chiến tranh vui vừa bùng nổ, thì lập tức họ biến thành những đứa “con yêu”, những người “bạn hiền” của các quan cai trị phụ mẫu nhân hậu, thậm chí của các quan toàn quyền lớn, toàn quyền bé nữa Đùng một cái, họ (những người bản xứ) được phong cho cái danh hiệu tối cao là
“chiến sĩ bảo vệ công lí và tự do”.
(Nguyễn Ái Quốc, Thuế máu)
=> Đánh dấu từ ngữ được dẫn trực tiếp và cũng có hàm ý mỉa mai.
Trang 13=> Đánh dấu từ ngữ được dẫn trực tiếp
e) Nguyễn Du đã thuật lại cảnh Hồ Tôn Hiến nghe đàn:
Trang 14=>- Dấu hai chấm sau “cười bảo”đánh dấu lời đối thoại;
- Dấu ngoặc kép ở “cá tươi” và “tươi” đánh dấu từ
ngữ được dẫn lại.
- Nhà này xưa quen bán cá ươn hay sao mà bây giờ phải đề biển là cá tươi ?
Nhà hàng nghe nói, bỏ ngay chữ tươi đi
(Theo Treo biển)
“ ” “ ”
Trang 15
Bài tập 2: Đặt dấu hai chấm và dấu ngoặc kép vào chỗ thích
hợp Giải thích lí do.
b) Nó nhập tâm lời dạy của chú Tiến Lê cháu hãy vẽ cái gì thân
thuộc nhất với cháu
(Tạ Duy Anh, Bức tranh của em gái tôi)
=> Dấu hai chấm đánh dấu lời dẫn trực tiếp;
Dấu ngoặc kép đánh dấu câu nói đựơc dẫn trực tiếp
*Viết hoa từ “Cháu” vì mở đầu một câu.
b) Nó nhập tâm lời dạy của chú Tiến Lê : “ Cháu hãy vẽ cái gì thân thuộc nhất với cháu ”
(Tạ Duy Anh, Bức tranh của em gái tôi)
Trang 16muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai
cũng được học hành.”
b) Chủ tịch Hồ Chí Minh nói Người chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai
cũng được học hành.
=> Dùng dấu hai chấm và dấu ngoặc kép đánh dấu lời dẫn trực tiếp.
=> Lời dẫn gián tiếp (Không dùng dấu hai chấm và dấu ngoặc kép).
Trang 17Bài 4 (Sgk trang 144): Viết một đoạn văn thuyết minh ngắn có sử dụng dấu ngoặc đơn, dấu hai chấm và dấu ngoặc kép Giải thích công dụng của nó:
Đoạn văn :
Con trâu là người bạn gần gũi và thân thiết của người nông dân Con
trâu giúp người nông dân trong công việc đồng áng Trâu kéo cày bừa, trục lúa, chở xe Người nông dân coi “Con trâu là đầu cơ nghiệp”, là tài sản to lớn trong mỗi gia đình Cũng vì thế người nông dân đối với con trâu như với
người bạn thân :
“Trâu ơi ta bảo trâu này Trâu ra ngoài ruộng trâu cày với ta ”
(Ca dao)
Ngày nay cuộc sống có nhiều thay đổi, nhưng con trâu vẫn mãi mãi là
hình ảnh của mỗi làng quê Việt Nam.
- Công dụng: - dấu ngoặc kép dùng để đánh dấu lời dẫn trực tiếp.
- dấu hai chấm dùng để báo trước lời dẫn trực tiếp.
- dấu ngoặc đơn dùng để chú thích tên tác phẩm được dẫn.
Trang 18*Ví dụ: Văn bản Ôn dịch thuốc lá:
+ Ngày trước, Trần Hưng Đạo căn dặn nhà vua: “Nếu giặc đánh như vũ bão thì không đáng sợ, đáng sợ là giặc gặm nhấm như tằm ăn dâu”.
Dấu ngoặc kép đánh dấu lời dẫn trực tiếp.
+ Có người bảo: Tôi hút, tôi bị bệnh, mặc tôi !
Dấu hai chấm đánh dấu lời giải thích (gián tiếp).
+ Người ta cấm hút thuốc…(ở Bỉ, từ năm 1987, vi phạm lần thứ nhất phạt 40 đô la, tái phạm phạt 500 đô la).
=> Dấu ngoặc đơn (dẫn chứng) đánh dấu phần giải thích.
Trang 19có hàm ý mỉa mai;
Đánh dấu từ ngữ được hiểu theo nghĩa đặc biệt hay
có hàm ý mỉa mai;
Đánh dấu tên tác phẩm, tờ báo, tập san,…được dẫn.
Đánh dấu tên tác phẩm, tờ báo, tập san,…được dẫn.
? Công dụng của dấu ngoặc kép
Trang 20Như tre mọc thẳng, con người không chịu khuất Người xưa có câu: “Trúc dẫu cháy, đốt ngay vẫn
thẳng” Tre là thẳng thắn, bất khuất !
(Thép Mới, Cây tre Việt Nam)
=> Đánh dấu câu dẫn trực tiếp
Trang 21HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Hoàn chỉnh tất cả các bài tập vào vở
- Chép phần ghi nhớ vào vở và học thuộc; Lấy được các ví dụ tương ứng với công dụng của dấu ngoặc
kép.
- Thực hiện các yêu cầu của phần chuẩn bị ở nhà bài:
“Luyện nói: Thuyết minh về một thứ đồ dùng”.
(Tập nói trước phần đã chuẩn bị ở nhà để đến lớp
trình bày)