Bài 1. Các phương châm hội thoại

Nờn chàng đó đỏp lại như trờn I.Ph ươngưchâmưquanưhệ ưương châm quan hệ =>Khi giao tiếp, cần nói đúng vào đề tài giao tiếp, tránh nói lạc đề... PHƯƠNG CHÂM CÁCH mạch; phải tạo được mố

Các nhân vật trong truyện cười sau đã không tuân thủ phương

châm hội thoại nào?

MẮT TINH, TAI TINH

Có hai anh bạn gặp nhau, một anh nói:

- Mắt tớ không ai bằng! Kìa! Một con kiến đang bò ở cành cây trên đỉnh núi phía trước mặt, tớ trông rõ mồn một đến cả

từ sợi râu cho đến bước chân của nó.

Anh kia nói:

- Thế cũng chưa tinh bằng tớ, tớ còn nghe thấy sợi râu nó ngoáy trong không khí kêu vù vù và chân nó bước kêu sột soạt.

(Truyện cười dân gian Việt Nam)

Giờ văn học , thầy giáo hỏi bài cũ:

Tiếng việt Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp …)

Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp …)

I PHƯƠNG CHÂM QUAN HỆ

1 Ví dụ

A : - Nằm lùi vào!

B : - Làm gì có hào nào

A : - Đồ điếc!

B : - Tôi có tiếc đâu.

- Mỗi người nói về một đề

tài không ăn khớp, hòa

nhập với nhau.

Người nói ,người nghe không hiểu nhau, không giao tiếp được với nhau

Khi giao tiếp cần nói

đúng vào đề tài giao

tiếp,tránh nói lạc đề

* Ghi nhớ ( sgk)

VD- Tỡnh huống:

Trong giờ vật lý, thầy giỏo hỏi một học sinh đang mải nhỡn

qua cửa sổ:

- Em cho thầy biết súng là gỡ?

- Học sinh:Dạ thưa thầy;“Súng” là bài thơ của Xuõn Quỳnh ạ!

I.Phương chõm quan hệ

Em cú nhận xột gỡ về tỡnh huống trờn?

Không đúng đề tài, lạc đề

*Chỳ ý: Muốn biết một cõu núi cú tuõn thủ phưương chõm quan hệ hay

khụng cần biết thực sự ngưười núi muốn đạt mục đớch gỡ qua cõu núi đú.

Vớ dụ: - Cụ gỏi: Anh ơi! Quả khế chớn rồi kỡa.

- Chàng trai: Cành cõy cao lắm.

Xột nghĩa tưường minh thỡ dưường nhưư cõu đỏp của chàng trai khụng

tuõn thủ phưương chõm quan hệ nhưưng thực tế đú là những tỡnh huống giao tiếp bỡnh thưường Người nghe vẫn hiểu và đỏp lại theo hàm ý( qua

suy luận) Chàng trai hiểu ý cụ gỏi là: Anh hóy hỏi xuống cho em Nờn chàng

đó đỏp lại như trờn

I.Ph ươngưchâmưquanưhệ ưương châm quan hệ

=>Khi giao tiếp, cần nói đúng vào đề tài giao tiếp, tránh nói lạc đề

Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp …)

II PHƯƠNG CHÂM CÁCH

mạch; phải tạo được

mối quan hệ tốt với

người đối thoại.

Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp …)

II PHƯƠNG CHÂM CÁCH

THỨC

1 Ví dụ

- Nói năng phải ngắn

gọn, rõ ràng, rành mạch;

phải tạo được mối quan

hệ tốt với người đối

Tôi đồng ý với những nhận định của ông ấy.

- Tôi đồng ý với những nhận định về

truyện ngắn của ông ấy.

Tôi đồng ý với những truyện ngắn của ông ấy.

=> Nói mơ hồ, nhiều cách hiểu

Tiếng việt Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp …)

Truyện Cười :

Mất rồi, cháy!

Một người sắp đi chơi xa, dặn con:

- Ở nhà có ai hỏi thì bảo bố đi vắng nhé !

Sợ con mải chơi quên mất, lại cẩn thận lấy giấy bút viết vào tờ giấy

rồi bảo:

- Có ai hỏi thì con cứ đưa ra tờ giấy này !

Con cầm giấy bỏ vào túi áo Cả ngày chẳng thấy ai hỏi Tối đến, sẵn

có ngọn đèn, nó lấy giấy ra xem, vô ý thế nào lại để giấy cháy mất.

Hôm sau, có người đến chơi hỏi:

Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp …)

II PHƯƠNG CHÂM CÁCH

phải tạo được mối quan

hệ tốt với người đối

Tôi đồng ý với những nhận định của ông ấy.

- Tôi đồng ý với những nhận định về

truyện ngắn của ông ấy.

Tôi đồng ý với những truyện ngắn của ông ấy.

- Nói năng phải rõ ràng,

Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp …)

III PHƯƠNG CHÂM LỊCH SỰ

1 Ví dụ

NGƯỜI ĂN XIN

Một người ăn xin đã già Đôi mắt ông

đỏ hoe,nước mắt ông giàn giụa, đôi môi tái nhợt,áo quần tả tơi Ông chìa tay xin tôi:

Tôi lục hết túi nọ đến túi kia, không có lấy một xu, không có cả khăn tay, chẳng có gì hết Ông vẫn đợi tôi.Tôi chẳng biết làm thế nào Bàn tay tôi run run nắm chặt lấy bàn tay run rẩy của ông:

-Xin ông đừng giận cháu! Cháu không

Tiếng việt Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp …)

Có bao nhiêu phương châm hội thoại, nêu rõ nội dung

bằng sơ đồ tư duy

* Vai trò,ý nghĩa của các ph ơngchâm hội thoại ươngchâm hội thoại .

- Giúp việc giao tiếp thuận lợi,rõ ràng,đạt mục đích đề ra.

- Đảm bảo mối quan hệ giữa cá nhân và cá nhân trong quá trình giao tiếp.

* Ph ơng châm hội thoại và tình huống giao tiếp ươngchâm hội thoại

- Sử dụng ph ơng châm hội thoại cần phù hợp với đặc ương châm hội thoại cần phù hợp với đặc

điểm của tình huống giao tiếp (Nói với ai?Nói khi nào? Nói ở đâu?Nói để làm gì?)

ư* Những tr ờng hợp không tuân thủ ph ơng châm hội thoại.

- Ng ời nói phải ương châm hội thoại cần phù hợp với đặc ư u tiên cho một ph ơng châm hội thoại hoặc một yêu cầu khác quan trọng hơn;

- Ng ời nói muốn gây một sự chú ý,để ng ời nghe hiểu ương châm hội thoại cần phù hợp với đặc

câu nói theo một hàm ý nào đó.

IV- LUYỆN TẬP

Bài tập 1: Xác định những phương châm hội thoại bị vi phạm trong

những trường hợp sau.

a-Cô giáo nhìn em bằng đôi mắt

b-Tôi nhìn thấy một con lợn to bằng con trâu.

c- Bị dị tật ở tay từ nhỏ, bạn tôi phải tập viết bằng chân.

d- Bạn ấy đá bóng bằng chân

e- Ăn nhiều rau xanh sẽ mắc bệnh tim mạch.

-Trưường hợp a, d vi phạm phương châm về lưượng

Trưường hợp b-e vi phạm phương châm về chất

Bài tập2 : Phương châm hội thoại nào bị vi phạm trong mẩu

chuyện sau

Khoảng 10 giờ tối, bác sĩ nhận đư îc điện thoại của một khách quen ở vùng quê

Ông khách nói, giọng hốt hoảng:

- Thưa bác sĩ, thằng bé nhà tôi nuốt cây bút bi của tôi rồi.Bây giờ biết làm thế nào ? Xin bác sĩ đến ngay cho

-Tôi lên đưưêng ngay.Nhưng trời đang mưưa to, đư êng vào làng ông lại lầy lội, phải một tiếng rưỡi nữa tôi mới đến nơi đư îc -Thế trong khi chờ bác sĩ, tôi biết làm thế nào?

-Ông chịu khó dùng tạm bút chì vậy

Câu trả lời của bác sĩ không đúng yêu cầu cần trả lời của câu hỏi, vi phạm phưương châm quan hệ

Bàiưtập3 : Câuưthànhưngữ:ư Nóiưdai,ưnóiưdài,ưnóiưdại ư “Nói dai, nói dài, nói dại” ”

nhằmưchâmưbiếmưnhữngưkẻưđãưviưphạmưnhữngư

ph ơngưchâmưhộiưthoạiưnàoưtrongưgiaoưtiếp? ưương châm quan hệ

A- Ph ơng châm về l ợng ương châm về lưượng ương châm về lưượng.

B- Ph ơng châm về chất ương châm về lưượng.

C- Ph ơng châm quan hệ ương châm về lưượng.

D- Ph ơng châm về l ợng và ph ơng châm về ương châm về lưượng ương châm về lưượng ương châm về lưượng.

chất

Bµi tËp 4 : Th¶o luËn

Tình huống: Nam và Lâm đang xem tưường thuật trận đấu

bóng đá giữa hai đội Manschester và ACMilan Lâm rất hâm mộ đội bóng Manscheter nhưưng trong trận đấu đó

đội đang bị thua Đang xem, bỗng Nam hỏi:

-Đội Manschester thua mấy quả rồi?

Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp …)

IV LUYỆN TẬP

Bài tập 1.

a Lời chào cao hơn mâm cỗ.

b Lời nói chẳng mất tiền mua, Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau

c Kim vàng ai nỡ uốn câu, Người khôn ai nỡ nói nhau nặng lời

- Suy nghĩ, lựa chọn ngôn

ngữ khi giao tiếp.

- Có thái độ tôn trọng, lịch

sự với người đối thoại

- Chó ba quanh mới nằm, người

ba năm mới nói.

- Một lời nói quan tiền thúng thóc, Một lời nói dùi đục cẳng tay.

Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp …)

Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp …)

IV LUYỆN TẬP

Bài tập 4.

a nhân tiện đây xin hỏi;

Khi người nói muốn hỏi một vấn đề nào đó không thuộc đề tài đang trao đổi

(P/ C quan hệ)

Khi người nói muốn ngầm xin lỗi trước người nghe về những điều mình sắp nói

b cực chẳng đã tôi phải

nói ;…xin lỗi,có thể anh

không hài lòng nhưng

1 Đọc lại truyện Chiếc lưược ngà (Nguyễn

Quang Sáng) và cho biết những câu nói sau là

lời của ai, nói với ai, trong hoàn cảnh nào ?

- Vô ăn cơm!

- Con kêu rồi mà người ta không nghe.

- Ba! Không cho ba đi nữa! Ba ở nhà với con!

Bµi tËp vÒ nhµ

Vận dụng những kiến thức về phương châm

hội thoại, xưng hô trong hội thoại, hãy cho biết qua những lời nói ấy em hiểu gì về tình cảm, tính cách của nhân vật và nghệ thuật xây dựng nhân vật của nhà văn.

2

2 ¤n tËp kÜ c¸c kiÕn thøc ® häc ¤n tËp kÜ c¸c kiÕn thøc ® häc · häc · häc .

Tiết 8 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp …)