Bài 3. Các phương châm hội thoại (tiếp theo)

Bµi tËp Vận dụng những kiến thức về phương châm hội thoại, xưng hô trong hội thoại, hãy cho biết qua những lời nói ấy em hiểu gì về tình cảm, tính cách của nhân vật và nghệ thuật xây

Ngữ văn 9

GV: Đỗ Thị Ngọc Lan Trường THCS Thị trấn Bần Yên Nhân

Các nhân vật trong truyện cười sau đã không tuân thủ phương

châm hội thoại nào?

MẮT TINH, TAI TINH

Có hai anh bạn gặp nhau, một anh nói:

- Mắt tớ không ai bằng! Kìa! Một con kiến đang bò ở

cành cây trên đỉnh núi phía trước mặt, tớ trông rõ mồn một đến cả từ sợi râu cho đến bước chân của nó.

Anh kia nói:

- Thế cũng chưa tinh bằng tớ, tớ còn nghe thấy sợi râu

nó ngoáy trong không khí kêu vù vù và chân nó bước kêu sột soạt.

(Truyện cười dân gian Việt Nam)

Giờ văn học , thầy giáo hỏi bài cũ:

- Ai đã viết Hịch tướng sĩ?

Cả lớp im phăng phắc Thầy phát cáu gọi:

- Huỳnh! Ai đã viết Hịch tướng sĩ !?

Huỳnh run rẩy đứng lên, nói lắp bắp:

- Thưa thầy không phải

em ạ.

IV- LUYỆN TẬP

Bài tập 1: Xác định những phương châm hội thoại bị vi phạm trong

những trường hợp sau.

a-Cô giáo nhìn em bằng đôi mắt

b-Tôi nhìn thấy một con lợn to bằng con trâu.

c- Bị dị tật ở tay từ nhỏ, bạn tôi phải tập viết bằng chân.

d- Bạn ấy đá bóng bằng chân

e- Ăn nhiều rau xanh sẽ mắc bệnh tim mạch.

-Trưường hợp a, d vi phạm phương châm về lưượng

Trưường hợp b-e vi phạm phương châm về chất

Bài tập2 : Phương châm hội thoại nào bị vi phạm trong mẩu

chuyện sau

Khoảng 10 giờ tối, bác sĩ nhận đư îc điện thoại của một khách quen ở vùng quê

Ông khách nói, giọng hốt hoảng:

- Thưa bác sĩ, thằng bé nhà tôi nuốt cây bút bi của tôi rồi.Bây giờ biết làm thế nào ? Xin bác sĩ đến ngay cho

-Tôi lên đưưêng ngay.Nhưng trời đang mưưa to, đư êng vào làng ông lại lầy lội, phải một tiếng rưỡi nữa tôi mới đến nơi đư îc -Thế trong khi chờ bác sĩ, tôi biết làm thế nào?

-Ông chịu khó dùng tạm bút chì vậy

Câu trả lời của bác sĩ không đúng yêu cầu cần trả lời của câu hỏi, vi phạm phưương châm quan hệ

Bµi tËp 4 : Th¶o luËn

Tình huống: Nam và Lâm đang xem tưường thuật trận đấu

bóng đá giữa hai đội Manschester và ACMilan Lâm rất hâm mộ đội bóng Manscheter nhưưng trong trận đấu đó

đội đang bị thua Đang xem, bỗng Nam hỏi:

-Đội Manschester thua mấy quả rồi?

1 Đọc lại truyện Chiếc lưược ngà (Nguyễn

Quang Sáng) và cho biết những câu nói sau là

lời của ai, nói với ai, trong hoàn cảnh nào ?

- Vô ăn cơm!

- Con kêu rồi mà người ta không nghe.

- Ba! Không cho ba đi nữa! Ba ở nhà với con!

Bµi tËp

Vận dụng những kiến thức về phương châm

hội thoại, xưng hô trong hội thoại, hãy cho biết qua những lời nói ấy em hiểu gì về tình cảm, tính cách của nhân vật và nghệ thuật xây dựng nhân vật của nhà văn.

2

2 ¤n tËp kÜ c¸c kiÕn thøc ® häc ¤n tËp kÜ c¸c kiÕn thøc ® häc · häc · häc .

Tiết 13 Các ph ơng châm hội thoại Chào hỏi

Anh chàng nọ ở nhà vợ tại một vùng quê, đ ợc ng ời nhà ược ngưười nhà ược ngưười nhà dặn là phải luôn chào hỏi mọi ng ời xung quanh.

Một hôm, anh ta ra đ ờng và thấy một ng ời đang đốn cành ược ngưười nhà trên một cây cao, liền ra dấu gọi.

Ng ời kia dừng việc, lật đật trèo xuống, hỏi:

-Có chuyện gì thế?

-Có gì đâu! Bác làm việc vất vả lám phảI không?

( Truyện c ời dân gian Việt Nam) ược ngưười nhà

- Câu hỏi có tuân thủ ph ơng châm lịch sự vì nó thể hiện sự quan tâm đến ng ời khác

- Sử dụng không đúng lúc đúng chỗ vì ng ời đ ợc hỏi đang ở trên cành cây cao nên phải vất vả trèo xuống để trả lời

=> Vận dụng các ph ơng châm hội thoại phải phù hợp với đặc

+ Nói với ai, nói khi nào, nói ở đâu, nói nhằm mục đích gì?

Tiết 13 Các ph ơng châm hội thoại

Lợn c ới áo mới

Có anh tính hay khoe của Một hôm, may đ ợc cái áo mới, liền đem ra

mặc, rồi đứng hóng ở cửa, đợi có ai đi qua ng ời ta khen Đứng mãi từ sáng

đến chiều chả có ai hỏi cả, anh ta tức lắm.

Đang tức tối, chợt thấy một anh tính cũng hay khoe, tất t ởi chạy đến hỏi

to :

-Bác có thấy con lợn c ới của tôi chạy qua đây không ?

-Từ lúc tôi mặc cái áo mới này, tôi chẳng thấy con lợn nào chạy qua đây cả!

( Theo Truyện c ời dân gian Việt Nam )

Quả bí khổng lồ

Hai anh chàng đi qua một khu v ờn trồng bí Một anh thấy quảbí to, kêu lên :

- Chà, quả bí kia to thật !

Anh bạn có tính hay nói khoác, c ời mà bảo rằng:

-Thế thì đã lấy gì làm to Tôi đã từngthấy những quả bí to hơn nhiều Có một lần, tôi tận mắt trông thấy một quả bí to bằng cả cái nhà đằng kia kìa.

Anh kia nói ngay:

-Thế thì đã lấy gì làm lạ Tôi còn nhớ, một bận tôi trông thấy một cái nồi đồng to bằng cả cái đình làng ta.

Anh nói khoác ngạc nhiên hỏi:

- Cái nồi ấy dùng để làm gì mà to vậy?

Anh kia giải thích:

- Cái nồi ấy dùng để luộc quả bí anh vừa nói ấy mà.

Anh nói khoác biết bạn chế nhạo mình bèn nói lảng sang chuyện khác.

Thành ngữ: ễng núi gà, bà núi vịt

NGƯỜI ĂN XIN

Một người ăn xin đó già Đụi mắt ụng đỏ hoe,nước mắt ụng giàn giụa, đụi mụi

tỏi nhợt,ỏo quần tả tơi ễng chỡa tay xin tụi:

Tụi lục hết tỳi nọ đến tỳi kia, khụng cú lấy một xu, khụng cú cả khăn tay,

chẳng cú gỡ hết ễng vẫn đợi tụi Tụi chẳng biết làm thế nào Bàn tay tụi

run run nắm chặt lấy bàn tay run rẩy của ụng:

- Xin ụng đừng giận chỏu! Chỏu khụng cú gỡ cho ụng cả.

ễng nhỡn tụi chăm chăm, đụi mụi nở nụ cười:

- Chỏu ơi, cảm ơn chỏu! Như vậy là chỏu đó cho lóo rồi.

Khi ấy tụi chợt hiểu ra: Cả tụi nữa, tụi cũng vừa nhận được một cỏi gỡ đú

của ụng.

(Theo Tuốc-ghờ-nhộp)

TiÕt 13 C¸c ph ¬ng ch©m héi tho¹i

Các tình huống không tuân thủ phương châm hội thoại: Lợn cưới áo mới, Quả bí khổng lồ, Thành ngữ ( Ông nói gà bà nói vịt)

Tình huống tuân thủ phương châm hội thoại: Người ăn xin

=> Vô ý, vụng về trong giao tiếp

An: - Cậu có biết chiếc máy bay đầu tiên đ ợc chế tạo vào ưược chế tạo vào năm nào

không?

Ba:- Đâu khoảng đầu thế kỉ XX

- Câu trả lời của Ba không đáp ứng đ ợc yêu cầu của An

Tiết 13 Các ph ơng châm hội thoại

=> Thiếu hiểu biết

- Ph ơng châm về l ợng không đ ợc tuân thủ.ưược chế tạo vào ưược chế tạo vào

-Vì Ba không biết chiếc máy bay đầu tiên đ ợc chế tạo vào năm nào Để ưược chế tạo vào tuân thủ ph ơng châm về chất nên Ba phải trả lời chung chung nh vậy.ưược chế tạo vào ưược chế tạo vào

Giả sử có 1 ng ời bệnh mắc bệnh ung th đã học đến giai đoạn cuối ( ưược chế tạo vào

có thể sắp chết ) thì sau khi khám bệnh, bác sĩ có nên nói thật

cho ng ời ấy biết hay không ? Tại sao?ưược chế tạo vào

- Bác sĩ không nên nói thật vì có thể sẽ khiến cho bệnh nhân

hoảng sợ, tuyệt vọng

= >Phải u tiên cho một ph ơng châm hội thoại hoặc một yêu cầu ưược chế tạo vào khác quan trọng hơn

Tiết 13 Các ph ơng châm hội thoại

- Bác sĩ không tuân thủ ph ơng châm về chất ( nói điều mình tin ưược chế tạo vào

là không đúng)

- Có thể chấp nhận đ ợc vì nó có lợi cho bệnh nhân, giúp cho

ng ời bệnh lạc quan trong cuộc sống.ưược chế tạo vào

" Tiền bạc chỉ là tiền bạc "

=> Muốn gây một sự chú ý, để ng ời nghe hiểu câu nói theo ưược chế tạo vào

một hàm ý nào đó

Tiết 13 Các ph ơng châm hội thoại

-Nghĩa tường minh: Tiền bạc chỉ là tiền bạc

- Nghĩa hàm ẩn: Răn dạy người khụng nờn chạy theo tiền bạc mà quờn đi nhiều thứ khỏc quan trọng hơn, thiờng liờng hơn trong cuộc sống.

=> Khụng thuõn thủ phương chõm hội thoại: Cõu núi khụng cung cấp lượng thụng tin nào cho người nghe

=> Cõu núi vẫn tuõn thủ phương chõm về lượng

Tiết 13 Các ph ơng châm hội thoại

Ng ời nói:

+ Vô ý, vụng về, thiếu văn hoá giao tiếp.

+ Thiếu hiểu biết

yêu cầu khác quan trọng hơn

theo một hàm ý nào đó

- Một cậu bé 5 tuổi không thể nhận biết đ ợc Tuyển tập truyện ưược chế tạo vào

ngắn Nam Cao để mà tìm quả bóng

Tiết 13 Các ph ơng châm hội thoại

Một cậu bộ năm tuổi chơi quả búng nhựa trong phũng đọc sỏch của bố Quả búng văng vào ngăn dưới của một kệ sỏch Cậu bộ tỡm mói khụng ra, bốn hỏi bố.

ễng bố đỏp:

- Quả búng nằm ngay cuốn “ Tuyển tập truyện ngắn Nam Cao” kỡa kỡa.

- Vì vậy câu nói của ông bố không tuân thủ ph ơng châm cách

thức

- Cách nói của ông bố đối với cậu bé là không rõ Còn đối với

những ng ời đã học đi học thì đây có thể là câu trả lời đúng, rõ ràngưược chế tạo vào .

- Thái độ của : Chân, Tay, Tai, Mắt là bất hoà với lã họco Miệng.

- Lời nói của : Chân, Tay , Tai, Mắt không tuân thủ ph ơng châm ưược chế tạo vào lịch sự

- Việc không tuân thủ đó là không thích hợp với tình huống giao tiếp

Tiết 13 Các ph ơng châm hội thoại

Bốn người hăm hở đến nhà lóo Miệng Đến nơi họ khụng chào hỏi gỡ cả, cậu Chõn, cậu Tay núi thẳng với lóo Miệng:

- Chỳng tụi hụm nay đến khụng phải để thăm hỏi, trũ chuyện với ụng, mà để núi cho ụng biết: Từ nay chỳng tụi khụng làm gỡ để nuụi ụng nữa Lõu nay chỳng tụi đó cực khổ, vất vả vỡ ụng nhiều rồi

Hết bao lâu

Một bà già tới phòng bán vé máy bay hỏi:

- Xin làm ơn cho biết từ Anh tới Mĩ bay hết bao lâu? Nhân viên đang bận đáp:

- 1 phút nhé.

-Xin cảm ơn!

- Bà già đáp và đi ra.

(truyện c ời Tây Ban Nha) ược ngưười nhà

-> Ng ời nói thiếu văn hoá giao tiếp

Tiết 13 Các ph ơng châm hội thoại

Nhân viên vi phạm ph ơng châm lịch sựưược chế tạo vào

trß ch¬i « ch÷

Giao tiÕp thµnh c«ng

H H I

Tiết 13 : CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI ( Tiếp …)