T Ạ P C HÍ K H O A I1ỌC N o 6 - 1991
H A N S C H R I S T I A N A N D E R S E N
T R Ê N ĐẤT V I Ệ T
N G U Y Ẻ N T R Ư Ờ N G LỊ CH
Cỏ một đ i ỉ u răỉ u và như ngỉu nhiên là dẫt nư ớc Việt Nam cách xa Đa n Mạch hàng
dặm, s o n g u h ử n g t r u y ộ n k í c ủ a A n d e r s e n lại i h ậ l g ỉ n gùi v ớ i n h â n d ồ n Việt N a m ( ừ
lỗn gỉà Đ ả ( ừ lâu ngư(VI Việc N a m đọc i ruyộn kẽ c ủ a n h à văn D a n M ụ c h h ế t b ứ c say
A c ừ tư<Vng n h ư đ a n g d ọ c ỉ r u y ộ n cồ tích của c h í n h d â n t ộ c mi nh
Phải chAng d ỏ c h í n h lầ s ự r u n g c á m lan t r u y ỉ n b ở i c á c t r u y ệ n k t ăy đ à ì ậơ nô n n l ỉ m
ị phân bay bốn g cùng n l ỉ m hy v ọn g đẹp đẻ c h o bạn d ọc Viột Nam Đ ú n g n hư vẠy,
Ig p h ả i là n h i k iế n t r ú c s ư Đ a n M ạ c h nồi ỉ i í n g B e r t o T h o r v a l s c n đ ả xây n h i p c ầ u
d á h o a c ư ơ n g , mà là H A n d e r s e n , nhà nghộ si tài h oa đ á xây d ự n g nôn n h ị p c ầ u bảy s á c b à n g n gỏ n n g ữ kỳ d i ệ u của (ráỉ l im mì nh, ỉ ò a s á n g v à o t r á i Um n g ư ờ i
rng đông.
C ái á n h s á n g í y t ự a n h ư t i ế n g h ốt du d ư ơ n g c ủ a c hi m h ọ a mỉ x ứ B á c Ả u v a n g v ọ n g ( ứ mV c ủ a n h ư n g n g ư ở l Việt N a m d a n g d ấ u t r a n h b ả o vệ t ồ q u ò c m ì n h
"Chứ l í n h chì đ ũ n g cd m* t *t ì ầ y c h i m thiên ngu* đ á x u í t hlÇn ư Ề n đ ẫ t n ư ớ c n ày l ừ
1926 ( l * và hì nh n h ư h ọ đ ả c ù n g n hỉ ẽu lỏrp Irai gái đ ấ t v i ệ t b á n g m ì n h q u a l ử a đụiì,
b ao c h ặ n g đ ư ờ n g gian k hồ , h à o h ừn g dề giành tẩy ăm no, ( ự d o , h ạ n h p h ú c
f ) ỉ ê u n h ỉ b ậ t l à n h ử n g t r u y ệ n k ề A n d e r s e n d ã t h ề h ỉ ộ n m ộ t c á c h n ê n thỉY n h ù n g k h a i
c h á y b ỏ n g v ỉ c u ộ c srtng c ò n g b ằ n g i r o n g lao đ ộ n g c ủ a m u ô n I r i ệ u ngưiVi t r ô n h à n h
t r o n g đố cỏ n g ư ở i Việt N a m d a n g hă m hử h á o h ứ c h ư ớ n g t ớ i m ộ t n gày ma i t ư ơ i
X ỉ n p h é p đ ư ợ c kfc v ở i c á c b ạ n m ộ t c â u c h u y ệ n s a u d â y VẾ t á c d ộ n g c ủ a t r u y t n
r&cn i r ô n đ í l Vầộl Nam C ổ mộ t cậu bé nẳm luồl , h i ế u đ ộ n g , đ a n g h ọ c m â u g i á o , bố h^y c ả m , t h ư ờ n g k hố ngủ T 6 ỉ lối, mç cháu d ọ c I ruyộn c h o c h á u n g h e v ởi hy v ọ n g
ỊỊià bđỉì cát" nòm v ào mặt n ó một cál gì dỏ, c ó (ác d ụ n g gAy c h o ( rẻ n h ử n g g i ấ c m ơ
N h ir n g k í t q u ả n g ư ợ c lộỉ, b é c à n g khỏ ngủ S a u khi n g h e k ỉ xong, b é k h ỏ n g c h ị u tá t
r o n g p h ỏ n g Đố mç c h á u d à n h l ở n l iêng q u á t m á n g c h o đ ế n tú c b à c h á u p h ả ỉ c a n T h á y hà vào, bé c ầ u c ử u : " Co n ÍIỢ đốm lâm, bà 9 I"
Tiặi Rao ?
V ì c o n l o à n n ằ m m ổ t h ấ y n h ử n g g i ấ c m ơ x í u v à q u ỷ c ò n p h u n n ư ớ c v à o m ( t c o n
< Đ<vi 11 th in h (ho ảng bé cú n g nối d ố ỉ mç, nhẩt lằ k h i bó lư ờ i d á n h r ă n g > V ồ bé
19
Trang 2- Bà ơ i, b à c ó dù h o a I r o n g lủ, hà có g i ư ơ n g lên đ ư ợ c khAng ?
• C ố c h ứ , b à nỏ t r ả UVỈ
- T h í thì b à g i ư ơ n g lên và t r e o đ ă u giưỏrng đS c o n mer n h ữ n g g i á c imr d ẹ p Bà
p h ả i c h l ĩ u t h e o ý nố
O u ả n hỉ ôn, sau đ ố b é ngủ yôn N h ư t h í d ẫ y c á c b ạ n ạ, cái r a n h g ỉ ớ ỉ v ỉ " m ặ c c ả m
l ỗ r g i ử a t r ẻ c o n và n g ư ở i lớn c ù n g khá m<Sng m a n h , c ỏ khi thặt k h ỏ p h â n b i ệ t tr
t r u y ệ n c ủ a A n d e r s e n
H ơ n n ữ a lại cố một s ự g ặ p g ở kỳ d i ệ u g i ử a t r u y ệ n "c h i ế c bậí l ử a " Đ a n M ạ c í
I r u y ệ n "C h i ế c b ật l ử a thtin* Việt N a m A n h lính Đ a n M ạ c h t ừ c hi ến t r ậ n lr<v VẾ đ a n g
v à o c ả n h t ú n g t h i ế u , lại g ậ p đ ư ợ c mụ p h ù t h ủ y bày c h o p h é p lạ tr<v nôn g i à u c ỏ C ò n
MỒ côi đ ấ t V iệt đ ối n g h è o c ũ n g g ặ p đ ư ợ c gẳ i h ă y m o t r a o c h o p h ó p \ ’ộ di l ì m v à n g 1
C ả hai t r u y ệ n ấy d ỉ u có c h u n g m ộ t c â u hỏi:" Mày cố c ần l i ề n k h ố n g ? ’’
N ế u t r u y ệ n Đ a n M ạ c h cỏ b a c o n c h ố lạ, một c h i ế c b ậ t l ử a t hăn, m ộ t c m b é c ù n g
ô n g vu a đ ộ c ác thì I r u y ệ n d â n gian Việt N a m c ũ n g c ố hai c o n chó đ á , m ộ i b ậ t l ử a tí
m ộ t c m b é và m ộ t ô n g v u a t àn b ạ o ĐIẾU k h á c n h a u là ngồỉ hút A n d e r s e n đ ư ợ c l âng
h ố a m ộ t c á c h nô n t her, h ỉ ệ n ổậ\ h ư n A n h lính Bác Âu v ừ a cố liên \ịịì n h ở d ư ợ c c h ó
n à n g c ô n g c h ú a v ỉ t ì n h l ự ba đ ê m liền K ế t q u ả lầ s au khi m ấ y con c h ỏ đ á c á n c h ế l vu
h o à n g h ậ u , a n h đ ư ợ c n h â n d â n suy t ỏn lên làm vua và c ư ớ i nàng c ò n g c h ú a l à m vợ
a n h c h à n g M ồ côi p h ư c r n g đ ỏ n g lại t ò t há i đ ộ d ứ l k ho á t h ơ n n hi ì u : nhtV b ậ t l ử a t hă n,
c o n c h ố đ á b i ế n t h à n h h a i c o n h ồ d ử , x ô ng vào c ầ n c h ế t nil à vua và b ọ n q u a n \ậ'ị đ ộ i
N h ư n g c u ố i c ù ng , a n h lại t ừ c h ổ i ngai v ầ n g rồi t i ế p t ục c ả m bật lửa th/ill đi k h á | ) n ơ l
í m no, c ỏ n g b ằ n g c h o m ọ i n g ư ờ i n g h è o khồ
Đ i ồ u d á n g c hú ỷ là t r u y ệ n A n d e r s e n s âu sác n h i ẽ u nghia , k h ố n g chi d u n g I<11 ố
c o n , mà c ồ n n h ấ n m ạ n h 1 hố (hái n h â n tì nh đ ỏ i vởi n g ư ở i liVu, tác d ộ n g v à o it áy hâu
t i m, kh ối óc n g ư ờ i đ ọ c Vlột N a m
H i ệ n t h ự c c u ộ c s ổ n g D a n M ạ c h <v ( hế ký XIX c ỏ n h i ê u nót g â n gũỉ viVi nhiẾu n
p h ư ơ n g d ô n g "C h u y ệ n c o n n í t ' \ c ố lỗ đ à d ư ợ c c h í nh A n d e r s e n cảm n h ậ n l ừ n h ũ n g I
t h ơ ẫ u q u a s ố p h ậ n c ủ a c h ỉ n h m ì n h và b ạ n bè c ù n g c ả n h T ừ đố, Iihà vftn rúi ra mộ(
l u ậ n ai o á n :
" Nế u sinh ra k h ỏ n g p h ả i là co n c h a c h á u ô n g thì t h ậ t lầ vặn rủi, k h ố t ha y
được.* * Lạl c ò n n h ư n g đ ứ a m à c u ố i tôn c ổ v ần "sen" n ử a ỔI thồl ! B ọn ấy (hì c h á n g
g i ờ n ê n n g ư ở i c ả ! Khi đ ứ n g g ă n c h ủ n g n ố thì p h ả i c h ổ n g tay lên c ạ n h s ư ờ n d £ rỗ cl
n ố ra"
Ở đ â y k h ô n g p h ả i lầ k h ô n g gian n g h ệ t h u ậ t m a n g t í nh t ư ợ n g i r ư n g , mà là kh<
c á c h giai c ă p đ í c h t h ự c đá l ạ o n è n b iế t b a o t i nh hurtng bi kịch đỏỉ v<Vl c o n n g ư ừ i Ç
(rirỏrng t h à n h , nh à văn c à n g ý i h ứ c d ư ợ c một c á c h sâu s ắ c k ho ả n g c á c h r ộ n g lớn áy.
P h ả i c h ẳ n g , q u a n h i ê u t r u y ệ n A n d e r s e n , đ ặ c Hiệt n h ử n g c â u c h u y ệ n VÉ c ì n h y ê i i
Trang 3I h ìn h ả n h t ư ơ n g p h ả n VỚI kịch viện Milan t r ôn d ấ ỉ Ý G i a n và K n ủ t gắn b ó vđrl n h a u
iìở c ồ n t h ơ , đ ù a n g h ị c h b ên gốc liêu N h ư n g n g ư ờ i c o n gái ngày x ư a ấy, nay đá là
l a nh c a l ừ n g láy, mà b a o nhỉÊu c h à n g trai c h e n chúc q u a n h xc t ự tay k é o xc c h o
t r o n g đ ó K nút đi h à n g đ ầu Rồi "Knút n hìn t h ẳ n g v à o mặ t n àng , n à n g c ũ n g n hì n
n h ư n g k h ố n g c ò n n h ậ n ra c h à n g là ai cả M ộ t ngưỏri đ à n ỏn g t rẻ, n g ự c l ấ p lá n h Igổi s a o b ằ n g kỉm c ư ơ n g , gicr tay ra cho n à n g k hoác N g ư ờ i ta xì xào: - H ọ đ â đ í n h
ới n h a u rồi đ ẩy r
r h ă t v ọ n $ đ a u đ ớ n , K n ú Ị vội vàng t r ờ về q u ẻ h ư ơ n g với g ố c liêu n ăm x ư a N h ư n g bufin là c h ư a kịp đ ế n n h à , K n ú t đ ả ch ết rét b ên một g ố c li ễu d ọ c đ ư ờ n g về, t r ô n đ ấ t
xa lạ
Dứng n h ư A n d e r s e n đâ v i ế t : ” T r ê n t h ế gian này, mỗi n g ư ờ i cố mộ t con đ ư ờ n g ” P h ải
n h à v ăn đ ã k hái q u á i d ư ợ c v í n đồ k ho ản g c á c h số p h ậ n g i ũ a n h ữ n g c o n n g ư ở i <v
ja vị xả h ội k h á c n h a u ?
) í 8 u này c à n g đ ư ợ c b ộ c lộ r ò nél hơ n t r o n g t ruyộn " Mụ ấy h ư hỏng" C h ị t h ợ gỉặt
► k h ò và c ậ u sinh v iên c o n t r a i ô n g c hủ, một vị q u a n c ố v ấ n t r i ề u đ ì n h , m ặ c d ầ u yêu say đ ắ m , n h ư n g b à m ç c ậ u kỉôn q uyết khô ng t h ừ a n h ậ n M ả i c h o đ ế n lú c c h ế t , chị iặt v ẫn m a n g ý ng hi đ ọ p đ ẽ VÊ c h à n g (rai quý t ộc áy:" Ô n g ta c h í n h là h i ệ n t h â n c ủa ihân t ừ và h à o hiộp C ù n g t r o n g tầ n g l ớ p ấy, c h ẳ n g mấ y n g ư ở ỉ đ ư ợ c n h ư ô n g ta"
t ỏ r à n g , t ừ sò p h ậ n c ủ a c m bé, t á c giả đả l òn g nhlỄu c â u c h u y ệ n n g ư ờ ỉ l ớ n v ào b ê n , t ạ o đ ư ợ c ý ng h ĩa r ộ n g l ớ n đ ư ợ m c h ất (riết lý s âu s ắ c VÊ m ộ t t h ờ i đạí đ ả q u a , v a n g
ìh n h ả n ái b a o la
4ồn n h i ê n m à s âu c a y, t i ế n g c ư ờ i của A n d e r s e n soi t h ẵ u đ ế n t ậ n đ áy t â m h ồ n c á c
c ô n g c h ú a và p h ơ i b ẫ y cái lố b | c h cùa lối srtng c un g đ ì n h T r u y ệ n " A n h c h à n g c h ă n
à m ộ t k ý h i ệ u r ỏ n é t V Ễ n h ử n g t h à n h k i ế n g i a i c ấ p t r o n g x á h ộ ỉ CÛ D ù c h o n g ư ờ i
e n cỏ t à i h o a đ ế n m ấ y dù t r á i tỉm n àng c ô n g ch ú a c ố r u n g đ ộ n g m ả n h liệt I r ư ớ c
c s á n g t ạ o c ủ a mộ t n g h ệ sĩ tài h o a n ào đó, n h ư n g nẽu h ắn chi là m ộ t gố c h ă n l ợ n thỉ ihồ n à o d ư ợ c p h é p xây d ự n g lâu dàl hạnh p h ú c l ứ a d ô ỉ đ ư ợ c
' ái vỏ bồ n g o à i c ủ a t r u y ệ n này thậ t s ự t rẻ con, s o n g hạl n hú n c a b ả n c ủ a nỏ \'ậ\ là s ự
đột gay g ắ t về giaỉ c ấ p , sụ t ư ơ n g p h ả n giửa cái đ ẹ p và cáỉ d u n g t ụ c N h ư m ộ t t ấ m
; p h ả n á n h xả hội Đ a n M ạ c h t h ể kỷ t r ư ớ c , t r u y ệ n VỄ t h ố t h á ỉ n h â n tì nh c h i ế m m ộ t v|
ấ l ở n ư o n g t o à n b ộ t á c ph Sm A n d e r s e n , đồu t o á t lên â m hưỏrng bỉ q u a n P h ả i c h ă n g
ng là m ộ t t h ứ " t r ở lại đ ị n h kỳ" đ ư ợ c p hát s inh t ừ xa xira, mà xả hộl ngày nay t r ô n :ác lục đ ị a vẫn c h ư a t h ề loại t r ừ đ ư ợ c
1ột b ứ c t r a n h sinlì đ ộ n g , r ộ n g l ớ n VÈ xả hội Đ a n M ạ c h và c h â u  u h i ệ n ra c h â n
l ư ớ i n gò i b ú t c ủ a n h à văn BiẾt b a o đ iề u lộn xộn n h ố n h ã n g đ á x u ấ t hiộn t r o n g c u ộ c
l àng ngày ỏr thủ đ ô C ô p e n h a g h c n : cái thật, cáỉ giả, cái t h i ệ n , cái ác đ ỉ u b | x áo t r ộ n ,
>ng p h â n b i ệ t đ ư ợ c B â n g p h ư ơ n g p h á p lồng g h é p , p h ỏ n g đại» q u a t i ế n g c ư ờ i mai
ủa một n g ư ờ i ô ng kS c h u y ệ n c h o c h á u nghe vfe m uô n mặt đ ờ l t h ư ờ n g M ộ t c ơ n
d ữ d ộ i n ồ i lổn tro n g đ ê m đẫ tháo tUDg các bầền hàng k h ỉ í n n g ư ờ i từ xa đ ế n nhSm
) v(Vi n hà kỉa:
21
Trang 4" T ắm bỉCn viSn đ c n t r c o bôn một c ử a q u á n ăn n h ò b ay đ ố n p h ỏ t r ư ơ n g t r C n m ộ t Ị
r ạ p h á t , mà t ừ x ư a đ ố n nay c h ẳ n g mội ai v à o xcm cả T h ố là n g ư ờ i ta d ư ợ c đ ọ c c ái q ử
c á o n ự c c ư ở i : - X ú p cá, b ắ p cải nhồi i h ị t \ n g ư ờ i ta b ả o n h ư vậy c à n g lôi k t i đ ư ợ c k
giả."
C ò n " tấ m bỉỄn T r ư ờ n g C a o dẳng" ,lạỉ n g ó ắ c ngay v à o c ử a một n h à b á n cà ph ô
b à n c h ơ i b i- a, cồ n n h à t r ư ờ n g lại t h ừ a hưtVng cái b ả n g " Ở d â y n h ộ n n u ô i t r ẻ c o n (
b ú H T h ậ m c h í c ò n cỏ n g ư ờ i lản lộn cả n h à t h ờ với r ạ p h á t n ử a ! \
C h í n h vì t h ế , n hỉ ồu lăn mẹ tôi (hây ô n g tồi c ư ở i m a i mia, b ò n đ á n h b ạ o hỏi ỏ n g
c ư ờ i gì, n h ư n g lúc n à o ô n g tôi c ũ n g trả lời:
- C o n hây cò n non d ạ i lắ m con ạ !
M ặ c d ă u lúc đ ó, mẹ tôỉ đ ả c h ẵ n b a m ư ơ i n h ă m tuồi
N ụ c ư ờ i c ủ a A n d e r s e n k h ô n g chi h ừ n g n<y t r ê n môi n g ư ờ i đ ụ c s a u n h ữ n g giây I
m ừ n g vui vì s ự c h i ế n t h á n g c ủ a cái t hi ộn, cái d ç p , mà c ó khi lại lù nụ c ư ờ i s â u xa, I
hỉ nh , n h ằ m p h ê p h á n cái x ấ u c ủ a n h ữ n g kẻ i h ố n g trị đ ă y quyiẽn lực B(Vi t h ế , t r ê n đ ấ t }
N a m , h ă u n h ư k h ô n g ai k h ô n g b i ế t t ruyộn "Bị) q u ần á o m ớ i c ủ a h o à n g d ĩ *
T r ô n m ả n h đ ấ t p h ư ơ n g đ ô n g này, t ụ c lộ p h o n g k i ế n hù k h á c đ ã n g ự tr ị h à n g ni
n ă m , t í n h d â n ch ủ t r o n g d ờ i s ố n g (inh i h ầ n bi híjn c h ế g ay gắt T u y vậy, b ằ n g m ọ i c
t i ế n g c ư ờ i đ ả kích c ủ a q u ă n c h ú n g v ẫn v a n g lôn dăy h à o h ú n g Vì t h ổ m à c h ấ t t r à o I
t r o n g t á c ph S m A n d e r s e n c à n g có s ứ c h ấ p d á n đ ò i v ới mọỉ n g ư ờ i C á i n g h ị c h lý t ạ o
t i ế n g c ư ờ ỉ k h o á i t r á d ă y kịch tí nh ( r ư ớ c t i ế n g kôu c ủ a mộ t c m bó và đ ạ t ( ới d i ồ m <
c ủ a x u n g đ ộ t khi t o à n t h ề n h â n d â n kêu l ê n : H- H o à n g d ế cỏri t r u ồ n g i h ậ t !"
Bi ết b a o lân, h ì n h t ư ợ n g "ông vua c ỏ i tr uồ n g" , d ư ợ c n g ư ờ i d ọ c V i ệ t N a m n h ắ c một c á c h t r ầ n trụi, k h ô n g chl t r o n g văn h ọ c mà cả t r o n g đ ờ i s ố n g h à n g ng ày, n h ằ n
k í c h thói q u a n liôu và i hó i xu nịnh mù q u á n g , t ừ n g ỉànì b i ế n d ụ n g l>ản t í n h l ư ư n g t
c ủ a c o n n g ư ờ i
Đ ế n đ ây, n g ư ờ i đ ọ c cố t h ề đ ồ n g tì nh vó i một n h ậ n xét h ợ p lý v'ẽ c á c h đ á n h giá
l ớ p n g ư ờ i t r o n g xả hội, d ù là h o à n g d ế lối cao: "Vả chclng, c o n n g ư ờ i ta c ũ n g i h ế t
n h ì n v à o m ặ t t r á i t ’ìì c ũ n g c h ẳ n g t h ấ y có gì là tốt" R ỏ r à n g , t á c gỉả m u ổ n p h ơ i b ầ y cái lỗi c ủ a n h ử n g c o n n g ư ờ ỉ i h u ộ c giai c ă p lhfíng irỊ mà đ ỉ ề n h ìn h là ỏ n g vua
M ặt k h ác , b ó c t r ă n m ọ i t h ứ mặt n ạ t r o n g q u a n hộ g ỉ ữ a n g ư ờ i v ới n g ư ờ i là m ộ t liỊ
n h ữ n g đ ặ c i r ư n g t h ầ m mỹ hiộn t h ự c c h ủ n gh ĩa c ủ a A n d e r s e n , t ạ o nôn giá ư ị thcYI s ự rí hồi và cả gỉá trị lâu d ài m a n g tí nh xã hội r ộ n g lớn
T r ậ t ỉ ự đ ờ i s ố n g bi c h a o đ ả o , t ấ t n h i ê n nằy s i nh n h ử n g xu h ư ớ n g c ơ lìộỉ, l ừ a lọc,
trá giữa n gư ời vớí n g ư ởỉ B a o kẻ vô dụng đ ư ợ c trọng vọng» đ ư ợ c ỈTỜ thành phò măi
n g ự t r ị t r ê n n gai v à n g c ai q u à n cả t h i ê n hạ Đ ó c h í n h là h ln h ả n h cái b ổ n g và cái t|
t r o n g c u ộ c s ố n g N h à b á c h ọ c c h â n c h í n h và cái b ố n g c ủ a c h í n h m ì n h t ự h ồa n h ậ p !
n h a u và loại t r ừ lẫn n h a u D ố c ồ n g là c u ộ c x un g độc g ỉ ữ a cáỉ c h â n c h í n h và t hố i xảo ]
g i ữ a cál í hl ộn và cáỉ ác m a n g ý n gh ĩa t ư ợ n g t r ư n g vô c ù n g r ộ n g l(Vn
"Cái bống" là h ì n h ả n h c á c t h ế l ự c đ e n tối ng u d ố t đ a n g n g ự t r ị và l u ô n tìm c á c h ị
Trang 5mọi á n h s á n g u ố n bộ N hà văn đà phải cay đ á n g t h ố t l ê n / T r C n đ ờ l này, n g ư ờ ỉ t a
Ig ai đ ư ợ c đ á n h giá t h e o giá (ri đích thực" H ì n h t ư ợ n g n h à b á c h ọ c bi g i í t mộ l c á c h
l ảm t r o n g n g ụ c uM, h ơ à n t o à n t ư ơ n g p h ả n VỚI b ứ c t r a n h sôi đ ộ n g c ủ a q u ă n c h ú n g bị
ĩ ạ t, đ a n g sôi nồi c h ú c m ừ n g đ á m cư<VỈ của n àn g c ô n g c h ú a kết h ôn c ù n g "cái bóng"
Đ ạ t đ ư ợ c m ụ c đ í c h một cách đ ộ c ác n h ư thể , b(Vi "cái bỏng" d ã n h ậ n r õ mọi mặt xẵu
o n g q u a n hệ g i ử a n g ư ờ i với n g ư ờ i H ắ n t ự t ổ cáo: "Tỏi đ á n h ìn th ấ y n h ử n g t h ứ mà d(Vi này k h ỏ n g aỉ n hì n ih ẩ y Tftỉ dâ (Hẩy đ à n bà c ũ n g n h ư d à n ồng, c h a mç c ủ n g
c on cái , l à m n h i ề u đ i ề u xău k hô n g thề t ư ở n g t ư ợ n g đ ư ợ c ”
T h ậ t i r ớ i r t u , cái t h ậ t cái giả c ứ đ an xen v ào n h a u và gây nôn b a o (ình h u ố n g bi
stf p h ậ n n h à b á c h ợ c c ũ n g c h ẳ n g khác (hân p h ậ n c o n c h i m h ọ a mỉ có g i ọ n g hát du
Ìg h ấ p d ẫ n , đ ế n n ỗi h o à n g đ ế T r u n g hoa cảm d ộ ng , n ư ớ c mắ t r ơ i lả c h ã N h ư n g b ỏ n g
1 x u ất h iộ n m ộ t c o n c h i m h ọa mi nhân tạo, món q u à t ặ n g c ủ a h o à n g d í Nhột Bản ( h ế t h a y đ ồ i đ ộ t ng ột Bọn nịnh t hần vộỉ v àn g n g ợ i ca t i ế n g hốt c ủ a c on c hi m giả
là h ọa mỉ t h ậ t bị t r ụ c xuấl khỏi h o àn g cung C ô n c o n c h i m gỉả \ậ\ d ư ợ c p h o n g d a n h
H o à n g gỉa l o n g c u n g s à n g đại d anh c a H N h ư n g rồi c h i m giả đ ế n ngày bị hỏng*
g lỏn t ỉ ố n g d ư ọ x n ử a , m ặ c d ă u nhà vua rtm i h ậ p l ử n h ẩ t sinh, đ a n g t h é l lỏn: H á y h<Sl
i, c h i m ơ ì Î T a đ ã b a n t h ư ở n g c ho mi vàng b ạ c c h â u b áu N h ư n g t h ả n C h ế t vân c ứ
c h à m n h ì n v à o v ua
D ư ợ c tin nh à v u a ò'm nặng, c h im họa mi từ rừ n g xan h trỏr VỄ, v ớ i liế n g liỏl v é o von
l ì n h đ â m a n g đ ố n c h o n h à vua niộl tia hy vọng N g h e t i ế n g h ỏ t, n hà vua đ ã h ồi sinh
l òn c h i m kỉa m ả i mãi s ố n g h ê n mình Vua cồn nói sẽ đ ặ p v ở l a n t à n h c on c hi m giả vJhưng h ọ a ml đ ả n g ă n v ua và t à u rằng,
k h ỏ n g t h ố n à o s ổ n g I r o n g c u n g cấm đ ư ợ c "Xin n h à vua hảy c h o p h é p c h i m m u ô n
ia n à o thì t ớ ì C h i ề u chlỄu chi m sổ đ ậu t r ê n cà nh cây, h ót iẽn c h o n hà vua vui vẻ,
l ư lự C h i m sẽ h ố t lôn c u ộ c đ ờ ỉ của n h ử n g kỏ s u n g s ư ớ n g c ủ n g n h ư c u ộ c đ ờ i cù a
Ị n g ư ờ i đ a u k h ồ C h i m s ẽ hót lên n h ử n g viộc Ift'l và n h ừ n g việ c xẫu n g ư ờ i t a lầm
q u a n h n h à v u a
niỄ ng hót c ủ a h ọ a mi bé nhỏ này sỗ vọng tởỉ tận n h ữ n g tú p 1ỄU c ủ a d â n c h à i ngliõ o :ủa n ô n g d â n , đ ế n t ậ n n h ữ n g n g ư ờ i sổng xa H o à n g đ ế và i r ỉ ề u đ ì n h H ọ a mi này
t á m l ỏ n g n h à vua h ơ n ngai vàng, mặc đ ầu ngaẳ vàng c ỏ l í n h c h ẫ t t h ỉ ò n g l iêng
ni h ọ a mi >
liộn l ư ợ n g này m a n g l í n h phft b iế n sâu sác cố ý nghĩa n h â n loại t r ê n k h đ p h à n h ti nh
la, t ừ t h ờ i A n d e r s e n đ a n g sống, cách đây một t r â m n ám m ư ơ i n á m c h o d ỏ n ngày
l ử a th(VI d ạ ỉ nguyCn t ừ K h ỏ n g hỉèu đ ế n b a o giờ, mối x u n g độl này m ớ i c h ấ m d ứ t ?
>úng là n h à v ă n đá vỗ đ ư ợ c mộl b ứ c t r a n h t ư ơ n g p h ả n sỉnh đ ộ n g n h ằ m t ỏ đ ậ m cál
c ủa các b ậ c t h a n g giá tri
r hftng t h ư ở n g c ố cái đ ă u là khố chui nhất T r ư ờ n g h ợ p này c ũ n g n h ư c á c I n r ờ n g
iư ờ n g g ặ p t r ê n đ ờ i, c h ín h n h ử n g cái đầu 6c hẹp lạ i th ư ờ n g c h iế m ư u thế" < Dôi
ụnh p h ú c >
23
Trang 6NÓI m ộ t c á c h khá c, đ ố là xu ng d ột giửd cái b£ n g o à i và cái b ản c h ấ t B ă n g t h ù p
l l í n t ư ở n g đ a n g h ĩ a , c â u c h u y ệ n c á c mh ị ệ p si n h á y c a o H t h a m d ự c u ộ c thỉ ỉ à ỉ n hảy
k h ổ n g cồn d ừ n g lại trong ihe giới của loàỉ sâu bọ, mà t hực c hấl là thái d> của n g ư ởl ỉ
t r ư ớ c c u ộ c s ố n g.
" Ở đ ờ i c ă n p h ả i bi ế t t ự tiốn t h â n m ớ i đ ư ợ c " C à u h át đ ỏ c ứ v an g ICn n h ư mộc <
khức b u ồ n tủỉ, bỏri lẽ chảu chẩu cũng như bọ chét dá thấl hại cay dáng ( ro ng cuộc
t r ư ớ c n à n g c ô n g c h ú a và h o à n g đế
"ThÊ là c o n n h ả y đ ư ợ c t ặ n g d a n h hiộu hi ệp si nhảy c a o c ủ a I r i ỉ u lìình Bọ c h é t c
D ẳ u s a o tôi c ũ n g vẵn là n g ư ờ i n h ảy c a o n h ấ t ! N h ư n g c h ầ n g ai b iế t đ ế n (ỏi T h ố mà
t h ă n g n h ả y ẩ m ớ đ ă y lại d ư ợ c c u ộ c kia c h ứ ! Tà i n ă n g c h ẳ n g c ố gì, chi cố Iàl lái
thôi r
.
T ì n h t r ạ n g này c ũ n g g iống n h ư " C h à n g G ỉ ă n g bi thil** mộ t gã đ ầ n đ ộ n n h ă l lạ
n g ư ờ i t h ắ n g c u ộ c ( r o n g b u ồ i thi tài, n h ờ vào cái thói tùy h ứ n g c ủa nàng c ỏ n g c h ú a và
c h a , mặ ỉ d ù h ắ n t r ả lời q u à n g xiên c h ẳ n g t h e o luật lộ n ào cả T h ố mà cuối c ù n g, h á n d
l à m v u a , v ừ a đ ư ợ c vợ, v ừ a đ ư ợ c cả mû miện lẫn ngai vàng! \
Đ ú n g là " t r ê n đ ờ i này k h ô n g mấy n g ư ờ i ta đ ư ợ c đặt v à o đ ú n g chổ c ủ a mình."
K h ỏ n g ng hi n g ờ gì n ữ a , ở đây t h ế giới của s ự phi lý d ư ợ c n h à v ăn biỄu hỉộn b
p h é p tiềm ằn phát triền s ong song với chãt thản tiên của tuồi th<r.
R ỗ r à n g về t h è loại, A n d e r s e n đ ã s án g l ạ o đ ư ợ c t h ề loạỉ Htr uyện k ê tr on g t r u y ệ n
B i ệ n p h á p l ò n g g h é p là một đ ỏ n g g ó p xuất sắc t r o n g nghộ i h u ậ l k í t cấu c á c I r u yệ n k6
là một s ự c ác h i \ n quan trọng trong lịch sử văn học thế giới (V thế kỷ XIX.
Phải chàng, vào cuối thế kỷ qua, A S i k h S p , nhà vãn Nga, kỗ t hừa và phát ti
n h ử n g t h à n h t ự u q u ý b áu c ủ a n hà vân Đ a n M ạ c h , đả xây d ự n g i h à n h c ô n g loại *tru
n g á n t r o n g t r u y ệ n n g à n ” C ũ n g c h í n h vì thố mà n hà văn X ô viết K P au x t ô px k l đ ả hết
ca n gợi A n d e r s e n và nêu lên một nhận xét rất xác đáng:"Trong mfti Iruyện k í c h o trẻ
c ỏ a ô ng, c ò n c ố một truyộn kề mà chl người lởn mới c ố thỄ hỉều h í t ý nghĩa" Hoặc cổ
n ỏ i, t r u y ệ n t h ư ờ n g cố haỉ l ớ p: l ớ p nồi, d à n h c ho t r ẻ con và l ớ p chì m d à n h c ho n g ư ờ i 1
C á i c h ấ t h ồ n «'.hiên, nghịc h n g ợ m c ủ a A n d e r s e n khi c h ạ m đ ế n n h ừ n g t r ồ c hơ i c ủa
c o n đ ă b ộ c iộ b a o s ắ c tháỉ tâ m lý tinh lế, sinh đ ộ n g l ưu c h u y ồ n t h e o t ừ n g t h ứ đ ồ cl
N h ư n g n ế u l a đ ọ c kỹ, ta lạỉ t h ấ y g i ử a n h ử n g t r ò c h ơ i ấy đ a n xcn nhiều c ả m xỏc c ủ a ng
l ớ n , t ạ o t h ê m s ứ c n ặ n g c h o cốt t r u y ệ n "Bây g i ở l ợ n ta đ ư ợ c d j t t r ôn n ỏ c lủ N6 đ ư a I
n h ỉ n k h ắ p p h ồ n g đ ề tỏ ra r ằ n g với sfi ti ền c h ứ a t r o n g b ụ n g m ì n h , n ố cố i h ỉ mua đ ư ợ c t
c ả c á c i h ứ đ ồ c h ơ i t r o n g phồng G i à u đ ế n n h ư ỉhỂ, làm gì c h ả n g kiêu ?" < Con l ợ n i
t t ì n >
Q u a t ừ n g ữ cụ thề, n g ư ờ i đ ọ c vẫn c h ư a hlẾu lời đ ĩ nghi c ủ a bú p b ê "Chúng ta c
t r ò n g ư ờ i l ớ n n à o !
Và l ời bỉ nh : "Vuỉ đ á o đ ề ” S o n g t a c ử đ ọ c l ỉếp: "Ngay cả b ứ c c h â n d u n g c ũ n g qt
m ặ t v à o t ư ờ n g đ ề tò ra m ì n h c ũ n g cỏ hal mật" C h á c sẻ k h ô n g c ần phải lời t i n h c ủ a
gỉả, b ứ c tranh n g ư ời lớn vẫn cứ hiỆn ICn rỗ nét:" Nhử ng dây buộc con rối kơi thô
Trang 7n h ư n g n h ư t h í ngưiVI ta c à n g (hẫy r ỏ h ơn Diỗn viôn n à o c ú n g c ó ý p h ô p h í a n à o c ỏ r<Vc sorn đ c p n h ất ra :
P h ả i c h ă n g n h à văn đ ả d ù n g p h é p liên k ế t bên t rong i ậo nôn một md()rtỊỊ c h ả y n g ầ m *
d u n g l ư ợ n g c ủ a t r u y ệ n k ỉ đ ư ợ c miV r ộ n g r a vô t ận b ă n g c á c h d a n xen n h ử n g suy n ghi,
ing c h ấ t t rl ốt h ọ c " N g ư ở i n à o c ủn g cỏ cái hay của n g ư ờ i ăy c h ứ ? C ó p h ả i tấl cả t h i ô n
đ ẽ u là c on n h à quý p há i cà đ â u N g ư ờ i ta chả t h ư ờ n g nốỉ, n g ư ờ i n à o p h ậ n n ẫ y là gì" (>i c h ậ t ý r ộng" , đ ỏ là mội đ ặ c đ i ề m ngỏn t ừ c ủ a A n d e r s e n Tu y n gá n g ọn , n h ư n g t r u y ộ n
c ủ a ô n g t h ậ t h à m SIÍC, h ấ p d ẫ n đ ố i V(VỈ ( r ẻ c o n m à v ầ n t r à n đ ă y ý n g h i a , k h ố n g s a o
ôn d ư ự c đ ỏ i vớỉ n g ư ò i l(Vn H ơ n nử a, vè ngôn ngữ, tá c giả đã b i ề u hiện đ ư ợ c mộ( c á c h
rc ( ỉ ể p cái c ầ n đ ỉ ễ n đ ạ t q u a nộỉ d u n g đ ả d ic n dạt
Đ ú n g là A n d e r s e n đ á iấy Ui n h ữ n g đẽ tàỉ d â n g ỉan q u a n h ừ n g t r u y ệ n d â n g i a n t r ê n
ố h ư ư n g ông, g á n l ỉ ỉ n với n h ũ n g ký ứ c r ỉông tư, mà s á ng t ạ o n ê n n h ũ n g lá c p h S m kỳ
u l à m r u n g đ ộ n g t r á i t ỉ m h à n g t r i ệ u n g ư ờ i
N ă m t h á n g đ ả tr òi đi, b a o b i ế n đồ i l ớ n l ao tr ôn t h ế g ia n này, kÈ t ừ n gà y A n d e r s e n
t ừ c u ộ c s ổ n g N h ư n g mfii c h ú n g ta, d ù ở l ứa tuồi n ào, vân c ả m th ấ y x úc d ộ n g s â u s ắ c
nh Hột, mỗ i lẫn đ ọ c lá c p h ầ m của n hà văn h à o Đ a n M ạ ch , c ỏ lẽ t â m h ồ n vĩ d ạ ỉ c ủ a ỏ n g
X đ a n g m u ố n n h á c nhỏr m ọ i n g ư ờ i : " H ã y đ ừ n g b u ồ n p h l ẽ n vì n h ữ n g đ a u k h ồ c ỏ a b ả n
n mì nh , mà hảy s ố n g vì n h ữ n g n g ư ở í khác: đ ố c hí n h là s ự m ệ n h c ủ a a n h !” P hả i c h ă n g
ỉ c ũ n g là t i ế n g hát c ỏ a chim h ọ a mi ngọt ngào, t h i ê n g lỉ ên g c ỏ a A n d e r s e n đ a n g v a n g
Ig k h á p b i n p h ư ơ n g t r ờ i , mải mải s ố n g t r o n g l òn g n h ă n loại
CHÚ THÍCH
^ "C h ú l i n h ch ì i i ũ n g c ả m " đ ả ơ ư ợ c x u ă t b à n t r o n g t ậ p '' t r u y ệ n g l à i t r í " n ỗ m
6 b ằ ng t i ế n g Viột, d o Vù Dinh Long p h á t hành.
25