DSpace at VNU: Giáo dục học trên Đông Dương tạp chí

các tiổu niục nhví: Văn quôc; ngừ: dạy t ậ p làm văn cho các lớ] ấu học* và tiổu học.. Hai đề loan, inột giành cho lớp à'u học và một gi àn h cho liêu học.. I^hần vật lý, hỏa học.. Lịch

TAP CHÍ KHOA HOC ĐHQGHN, KHXH, t XV, N°5, 1999

GIÁO DỤC HỌC TRÊN ĐÔNG DƯƠNG TẠP CHÍ • • •

P h ạ m Thị Th u

Khoa Tiếng Việt Đciỉ học K H Xá hội & N h á n văn - ĐH QG Hà Nội

Đông Dương t ạ p chí (ĐDTC) là một tò báo tổng hỢp ra sô' (iầu tiên ngày

13/5/1913 và đình b ả n vào cuối n ă m 1918 Là một tò háo x u ấ t b ả n tại lỉắc' Kỳ viêl

b ằ n g c h ữ quô'c ngừ, dược c h í n h q u y ể n t h ực d â n b ảo trỢ, có nội d u n g k h á p h o n g ph ú ,

mặc dù tồn tại dược 6 n ă m n h ư n g ĐDTC dã có dóng góp kh á q u a n trọng vế n h i ề u

mặt t r on g đó v ấ n đ ể d ạ y học và g i á o dục học là v ấ n dể c h ú n g ta p h ải q u a n t â m

l iên hệ, đặc biệt là t r o n g q u á t r ì n h cải c á ch c h ư ơ n g t r ì n h g i á o dục h i ệ n n a y c ủ a nước nhà.

1 ĐDTC với v i ệ c g i á o d ụ c h ọ c

1.1 M ộ t c h ư ơ n g t r i n h g i á o d ụ c c h á n th ự c, g i ả n d ị v à t o à n d i ệ n

Từ n h ừ n g n ă m 1913 - 1914, t r ê n ĐDTC t r o n g p h ầ n ''sư p h ạ m k hoa" dà ciáng các bài bà n về giáo dục tr ẻ em do ông T r ầ n Trọng Kim p h ụ trách Từ sô' XX trở đi mục này dổi tên t h à n h đ ấ u trề ' do ông Nguyễn Đỗ Mục viôt Su p h ạ m học k hoa

là một bộ p h ậ n q u a n t r ọ n g t r ê n ĐDTC Vì vậy b ắ t d ầ u lừ n ă m 191 f) mục này dược

d ă n g tải thư ờng xuyên với sự t h a m gia của các ông T r ầ n Tr ọng Kim P h ạ m Vá n Hữu, Bùi Đình T h ín h , Vũ Ngọc Hoánh Mục đích của mục này là phổ biôn một chương t r ì n h giáo dục to àn diện cho học sinh p h ổ th ô n g cap tiểu học và các lổp đồng ảu, vói n hi ều môn học cụ t h ể cả khoa học t ự nh iê n và xã hội như: văn, loán,

iý hóa sinh, sủ (!ia, lu ân lý, (tao đức, thô (lục cách trí

Cụ thổ các tiổu niục nhví:

Văn quôc; ngừ: dạy t ậ p làm văn cho các lớ]) ấu học* và tiổu học

Hai đề loan, inột giành cho lớp à'u học và một gi àn h cho liêu học

P h ầ n sinh học: p hổ biến các kiến thức vể giải p h ẫ u sinh lý ngưòi và một

sô k i ẽn t h ức sớ d ẳ n g v ề đôn^ v ật và t h ực vặt học.

I^hần vật lý, hỏa học

Địa lý

Các bài học vể l u â n lý (đạo đức) m an g t í n h t r i ế t học

Lịch sử (Nani sử) - Lịch sử nước nhà

44

vỏ i chưcing t r ì n h k h á toàn diện, ph o n g p hú , song b ằ n g t h ứ ngôn ngữ chân

t h t ự c d u n g cỉị, dễ hiểu, ĐDTC có Ihể (ÌIÍỘC roi là cuôn sách giáo khoa cho th ầy và Irò

cãiỊp t i ể u học' Một cuôn HỈìch rát sư Ị)ham, hấ p d ẫ n và quý báu.

Dạy lo á n học, v ậ t lý, hóa học, cỉó là các môn học dầy con sô" k h á khô k h a n Đôi vdii cá c em học s i n h tiểu học, cách t r u y ề n t h ụ p h ả i sin h động h ấ p dẫn, dễ hiểu, song

p h ả i gây h ứ n g khởi để các em đẽn voi rác mộn học n à y một cách tự nh iên, kh ô n g ép buiộc

Ví dụ: Toán P h á p ( t r a n g 5, số 1 1“ S o p t e m b r e 1918)

Bài t h ứ n hấ l: Phép đế m

Tồi có hổn quyển sủch

N h à ông R ồ g ậ t được n â m t h ù n g thóc

Bác Phó Cà lấy tá m hào bạc

Bác lái T ư bán háy cởv gỗ.

TỎI p h ả i đếm mới biết đưỢc r ằ ng có hôn qu y ển sách

Ong Bỏ đ ê m mới biết được rằ ng đà g ặ t được n ă m t h ù n g thóc

Bác Phó Cả đèPĩ rnài biết được lấy t á m hà o hạc

Bác lái T ư dẽm mời biêt đở hán b(ỉ\’ cây gổ

A i ai CÌIĨĨÍỊ cần p h ả i đếm luôn

Bài tậỊ)

C â u hỏi: - Học trò thườn g hay đếm g i ì

Bài Ihứ 3: - Cách th à n h ỉập một s ổ

Tồi co mó t viên hì: - Mót là sỏ nguyên nhỏ n h á t

- Tỏi đẽ một ưiên bí nữa bèn cạnh là hai viên bi; t h à n h ra mộ t sô khác, là sô

hai C ứ thèm một viên bi, lại một viên bi mải vào, s ố cứ khác d ầ n đi.

- Tôi có n ổ m uiên hi, tôi bớt đi mộ t viên còn bôh, s ố đ ã kh á c đi, cứ bớt d ầ n từriịíỊ viên một, s ố cứ đổi m ã i đi Trong một sô lấy m ộ t l à m đ ầ u , rồi cứ th êm một vào

t h ì .ssô to m ả i , k h ổ n g b i ế t đ ã u m à kể, s ố n à o m à c ứ bớt m ã i m ộ t đ i t h i s ố k h á c d ầ n

cho đến hết.

Vậy m u ố n thay đổi một sỏi cứ t h ê m h a y bớt m ộ t đi.

Bài t ậ p

N ă m cái kẹo, them một cái nữa là mấy?

Bôn đồ ng kẽm, bớt đi một đồng, còn mấy?

Hoặc vói mòn Kỷ hờ học, khá i niẹm dơn giản vể đường t h ả n g được c ắt nghĩa.

V' đường thẳng: là đ ư ờng ngẩn n h ấ t chỗ n ày ro chỗ khác, n h ư mộ t cái dây trăníĩ thẳng, môt d òn g kẻ v.v.,, thường người ta h a y đ ặ t mỗi đ ầ u một c h ữ đè gọỉ tên đường T h í dụ đư ờng A B là đ ư ờng thẳng.

Các khá i niệm vê động vặt, thực v ật đưỢc viết r ấ t c h â n thực và g i ả r ciỊ trên

Đ1)TC trong mục Tạp vật học n h ư sau

Bài Ihử nhất; - Người, vật, cây

N g a v nhà - hoc ta đây, các arìh trông thấ y một chú th ơ ' cày buộc con tráu vào gốc gạo ngổỉ ng h ỉ mát , h ẳ n các a n h biết rằ ng chú t h ợ - cày là người, con trâu là vật, íỊÔc gợo là cây Ba g i ôn g ấy x u n g q u a n h ta rất nhiều, đ â u đ â u củng cỏ Ta thường gọi c h u n g là các ^ i ô n g s i n h uật trên m ặ t đảt Các g i ố ng sinh vật ấy chia làrn hai loài: loài động vật và loài thực vật.

Người với vật là loài đ ộ n g vật, còn câv cối là loài thực vật Hẳn các anh thấy nỏi người củng lờ loài vậĩ th i th ấ y làm lạ C h í n h thực t h ế sa u uày các a n h sẽ bỉít J.

Vối cách viết d u n g dị, c h â n thực đến tự n h i ê n n h ư vậy ĐDTC đ à truyền tải tói t h ầ y cô ph ương p h á p dạy học Với học sinh thì cu n g cấp cho các em khôi kiêVi thức khoa học tự n h i ế n và khoa hoc xã hội r ấ t rộng lớn T ừ n h ữ n g k h á i niệm Irừu

tượng đã ảược các n h à sư p h ạ m cu thổ hóa, sinh động với t ừ n g môn học ĐDT( c hú

ý ilến việc hướng d ẩ n các em c á r h làni văn, cách học tiông Việt, từ a, b, c, cách ngồi viết, cách cầm bút cách viết chừ in chữ hoa, chữ th ư ờ n g r ấ t c h u ẩ n mực Khôn^ chỉ giảng dạy đ ịn h nghĩ a, lý t h u y ế t các bài l ậ p làm ván mà n h ữ n g ngiíòi soạn c h i ơ n g

Irình cơn hướ ng d á n học s i n h n h i i n g I hao l ác vụ Lìiể á& l à m uiỌi Lùi v ã n T ừ r á c h

lập d à n ý, chia đoạn, viỏl n h á p đôn hoàn chỉnh bài làtn ĐỈ)TC còn clạy cho củc em

cách q u a n sát từ xa dến gần để niô lả cụ Ihể và chi tiếl n h ư nguòi họa sĩ vỏ t r a n h

‘7 ơ n g h ĩ a lờ Ví\ t á v ậ f g i p h ả i n ó i c h o rõ, n h ư m ì n h v ẽ v ậ t ấ y r a đ á y đ ể c h o r.gười

k h á c x e m , d ổ u n g ư ờ i t a c h ư a t r ô n g t h ấ v v ậ t ấ y b a o g i ờ , x e m v ă n m i n h lơ t ự k h ắ c

biết" Ngoài ra còn có những bài văn mẩu tả cảnh, ngưòi, tả tình và nhữĩi' bài

tiíởiig tự nh ư vãn nghị luận T h ậ m chí dạv cả cách viẽt dõn, thư tò k h a i háo giây mua hàng, giấy đòi nỢ Các kiến thức lịch sử - N a m sử - lỊrh sử nước n h à câu

c h u y ệ n vổ các d a n h n h â n lịch sử v.v c ũ n g được t r u y ề n tải liên tục t r ê n mặt báo

Cũng cùng một cách viêt d u n g dị dễ hiểu n h ằ m c u n g cap các kiên Ihửc vế lịch sử tổ tiên người Việt, từ họ Hồng Bàng, Âu Cơ, c huy ện “dẻ t r ã m t r ứ n g ” đến H ù n g Víơng, Anh Dương Vương và các tr iề u đại phong kiến tiếp th eo đó Đó là các câu tiuyện lịch sử kô^ tiếp n h a u có chủ ý Sa u mỗi bài đọc đều có câu hỏi dổ các e m ôn u y ệ n lại, nhó được nội d u n g và các sự kiện lịch sử q u a n trọng

1.2 Đ D T C c h ú t r o n g v iê c g i á o d ụ c c o n n g ư ờ i t o á n d i ê n c ả t r i t h ứ c đ a o

c đ ứ c , văn^ tríy t h ê \ m ỷ

Khảo s á l q u a mục “sư ph ạ m học k h o a ” h a y “gõ đ ầ u t r ẻ ” t r ê n ĐDTC c h ú n g tôi

t t h ấ y một vấ n để q u a n tr ọ n g tro ng nội d u n g giáo dục của ĐDTC là ngoài việc cu n g

c :ấ p ki ến thức kh o a học cho các em thì việc giáo dục đạo đức, cậch ứng xử với ông

bjà, c h a mẹ, dạo làm con, dạo th ày trò, đạo đửc tôi th iể u c ủ a một con ngưòi, bổn

pDhặn với gia đì nh , gia tộc r ấ t đưỢ(’ Irú trọng Nội d u n g các bài học về l u â n lý, đạo

ciiức, làm vă n v.v đều ca ngợi đức t í n h tôt của con người như: lề phép, t h ậ t t h à

hiiẾu thảo, khiêm tôn, k ín h t r ê n n hư ờng dưới, yêu th ươ n g đồng loại, yêu loài v ậ t

l : h i ẻ n nh iên, t h ậ m chí giáo dục cả ý thức bảo vệ môi tr ườ ng tự nh iê n x un g q u a n h

tea đồng thòi có bài học dạy cho học trò biết g h é t n h ữ n g thói hư, t ặ t xấu củ a con

m g ù ớ i như: vô lễ, nói dôi, trộm cáp gian t h a m , lêu lổng, kiêu căng, độc ác T ấ t cả

m h ữ n g nội d u n g này đểu được cụ th e hóa Irong t ừ n g bài giản g ng ắn gọn, có ý nghí a

gỊÌầo dụ c s ả u s ắc d ặc biệt là rất dòn g i á n dễ h i ể u đôì vói học s i n h c ấp t i ể u học.

Ví dụ bài t h ứ 64 - Co Háo tốt b ụ n g ( ĐD TC s ố 24 N o v em br e 1918)

''Trời mưa d ầ m Đường lầy lội Cồ T â m c ù n g đi học với cò Hảo Cô T â m bé cô

h ỉ â o lớn Ha i người đi cạnh n ha u trông n h ư h a i chị em ruột ưậy K h i đi đến đ ầ u

h à n g Cô Tà m trượt (trơt) chán ngã, ngỉtơi ìá m be bét Hảo đ d dậy, rồi đư a về nh à đ ể

T'ani th a y qu ấn áo Đoạn, hơi chị em lại dưa n h a u đi, đến nhở trường c ủ n g vừa kịp

.íỉ^iờ-Tám và cha mẹ Tá m vêỉi Hào lăììì

N ^ư ời tốt biuĩíỊ ai ĩììà clìắng yừu''

llay bài th ử 6') - Dừ n g cậv khoè mờ án hỉếp người

N ỏ VCU ì ờm ÍỊÌ n ổ i ì

Bài t h u 15 sô' 1 (1918) thì viết

Khù n g nèìì chô nhạ o n h ữ n g người tán tật - C h u y ệ n t h ằ n g Gù.

Bài t h ứ G2 sô' 24 (1918) - A i c ũn g yêu người t h u ầ n hậu:

Bài 52 sô' 10 (1918) - Một đứa trẻ k h ô n g công bằng.

Bài 72 số 8 (1918) - Aỉ củn g ghé t đứa h u n g bạo.

ÌMÚ 12 số 9 1918) - Hờn dỗi (íỉiậììì sanh rơ nết x áu khác.

L uân lý bài 1 ĐDTC 1918: Bổn p h ậ n trong gia tộc

Đạo làm con ở với cha mẹ

T h ầ y giáo k h u y ê n n h ủ học trò

l uán lý hài 6 số 2 (1918)

Bài 7 Nhò ở p h ả i sạch và th o á n g giỏ

Đờm dãi chớ n h ổ bậy

Bài 8 Trước kh ỉ quét nh à p h ả i rấy nước.

Bài 9 Giường n ằ m p h ả i n ă n g quét dọn.

Bài 10 N ệ m gối p h ả i n ă n g đ ậ p phơi.

Mỗi bài học là một câu c h u yệ n nhỏ về ngưòi t h ậ t , việc t h ậ t , sin h động Ví lý

t h ú m a n g t í n h giáo dục t h ậ t đơn giản mà dễ hiểu

2, Kết l u ậ n

Mục “s ự p h ạ m học k h o a ' t r ê n ĐDTC thực sự có đóng góp quý b á u cho sự p á o

dục của nước n h à ng ay t ừ n h ữ n g nă m dầii th ẻ kỷ (1913 - 1914) và đôn tậ n 1H8

Ngay t r o n g bài mở của mục này lác giả đà viết “.Sỉ/ - p h ạ m khoa là mộ t môn lọc

r i ê n g v ề c á c h d ạ y học t r ò c ho t h à n h ng ười hỢp với c á i t r i n h - đ ộ t ư - t ư ở n g c ủ a n t â n

loại' (ĐDTC sô' 71/1914) “Mạc đích của s ự giáo d ụ c là cốt d ạ y trẻ cho t h à n h người

có n h â n cách, lợi cho t h ả n m i n h , ích cho n h à n l o ạ i \

T h ự t , l ế , \ u \ i g i ả n g , l í à i K ọ c c h o v à t r ò t r ô n t ạ p r h í n n y t u â n t h ủ m i i r n V h giáo dục toàn diện, tri thức và dức dục Người la chìa sự giáo dục ra làm ba mục

1 Thê dục: T h ể dục là côt để cho t h â n t h ể được ngay ngắn, tôt dẹp, cho lay

c h ân đưỢc khảo m ạn h , tài khéo

2 Trí dục: Trí dục là côt để khai hoá các khiếu chất thông minh của ngưòi

ta, nghĩa là dạv bảo cho đứa tr ẻ hiểu biết mọi sự vậ t và mở m an g cái t i â n

- tr í của nó rộ ng t h ê m ra

3 Đức dục: Đức dục là cốt để luyện t ậ p lương t â m t í n h t ìn h và chí - hư'ing

của đứa Irẻ, để cho ngày sa u nó nê n ngưòi có chí - kh í p h à m - h ạ n h

T ro ng ba mục ấy, hễ mà m ìn h bỗ đi mục nào, thì sự giáo dục vẫn còn k h i y ế t điểm

ĐDTC SỐ71/ 1914

N h ư vậy, vỏi sự ra đòi và Ị)hát t r i ể n c ủ a chữ quôc ngữ ihòi kỳ ỉ^háp thuộc, ni'ap chí Đỏng Dương dã cải liên một hưỏc việc giáo dục Chư dng I rì n h dạy học hằ n g

C'jliii (ỊUốc n g ừ l i è n Ỉ ) D TC khá t oàn d i ệ n , p h o n g p h ú và đã hơn h ẳ n v iệ c g i á o dục

mlìí) hoc có nội d u n g nghèo nàn (lờn diệu, gò ép của chương t r ìn h giáo dục nho học

cdưỏi thời Ị)hon^ kiến Giáo dục quôc ngữ t r ê n ĐDTC đã th ực sự là bước đột phá,

h)UỚc c h u y ể n hiến rất cd bản trong việc giáo dục học ở cấp tiểu học, cấp phổ thông,

h ắ n vỏi cách giáo clục phon^ kiên ng ày trưóc ĐDTC đã góp p h ầ n d ặ t n h ừ n g xvièn gạch d á u làm nển móng vừng chãi cho sự ngh iệp giáo dục ở Việt N a m mai

^sau ỉlơn h a n (’ách giáo dục ))hon^^ kiên trước đây, ĐDTC thực sự đà xây d ự n g được rniột t r ì n h giáo dục cụ thổ to àn diện, có nội dung, các môn học ph o n g p h ú alược- l á c h lâii liên bộ, và inói mẻ ả n h hưởng c ủ a vãn m ìn h phươ ng Tây Giáo dục Inọc t r ẽ n ĐDTC cũ n g c hứ n g minh kh á rõ r à n g việc c hu y ển dịch ván hóa Đông Tây, imòì gÌMo lưu v ă n hóa này đ á n h tlau thòi điểm lịch sứ đ á n g ghi nhớ của d â n tộc

Ngày nay, n h ư c h ú n g la (lã lìiêt, việc đ ư a ra chương t r ì n h giáo dục loàn diện, l.ỉ mi, cụ thổ và si nh động trong nội d u n g học t ậ p vã n hóa của học si nh p h ổ th ô n g là

l h i ế t thiíc và cíVp bách, đổng thời việc “t r ồ n g người" co đủ tài và đức, “hồng và C‘hu y ê n" n h ư Bác Hồ n h ắ c nhở pha i luôn đưỢc coi trọng ĐDTC đà thực sự đ ạ t dưỢc inụic clich cua sự giáo (lục từ n h ữ n g n á m d ầ u t h ế ky T hi ết nghĩ đó là v ấ n để khiến

n i Ị í à n h s ự Ị ) h ạ m c h ú i i í í t a c a n l ì o c h o i t i ÔỊ ) t h u v à s u y n g a m đ ô l ì â n g \ ' i ệ c g i á o d ụ c

l r o n g n h à t r u ò n » n ^ à y c à n g Ị ì h a t I r i e n n h a n h , m ạ n h , h ó ] ) v ỏ i n h u c ầ u t h ò i đ ạ i m ỏ i

TAI L1KU TIIAM KỈIAO

|1 | l);u) Duy Anh Mẹo ũống la lòi nói (lau cội rỗ tiông Việt, Tri Tân, sô' 2

(19 11)

|21 Do Chin h Lịch su' cịìữ qỉiùc ii^ừ 'I'u s;u‘h lía kliòi Nxh Sài Gòn.

( 1 9 4 1 ) , t r 1 0 - I I

1 lị tloa l^ang N<^uòi ta rfìn phai \'\r[ (ìunịi tiỏn^ An iNaiii, Tri Tán sô 90

(194:3), tr 2 - 3 23

|r>l P h ạ m Văn Hữu L u ậ n (ỊUỎV ngữ (Au học) ĐỏìTg DươiìịỊ Tạp chí, số 81

(19M), ir ;n 7

|()j 'l'rẫn Văn (Juang Cách trí (tiổiỉ hor), Đôĩig Dương Tạp chí, S(Y 72 (1914), tr

‘2 18

|71 P h a m Văn ỉlừu ỈjUận (ỊUÔC n^ữ (lieu học) Đỏitịị Dương Tạp vhi, số 51

( lí)l 1) tr 1 - r>

[8] Nhiều tác giả “Sư phạm học khoa" và “gõ đau trẻ”, Đỏng Dương Tạp< •■hi

Từ năm 1913 - 1918.

[9] ỈMiạm Thị T h u (Luạii án th ạc sĩ khoa Lịfh sử) Vài k h i a cạnh lề c h ữ iQtốc

ng ữ trên Đ D T C vá NP TC Hò Nội 1997.

[101 Phạm Xuán Thạch (Luận vãn tô"t nghiệp k h o a Ngữ văn) Vãn xuôi nỉhệ

t h u ậ t bằ ng c h ữ Quốc n g ữ trên Đ D T C vá N P T C , 1996.

VNU^ JOURNAL OF SCIENCE, so c , SCI , t.x v , N“5, 1999

EDUCATIONAL PROGRAM IN INDOCHINA MAGAZINE

(DONG DUONG TAP CHI)

P h a m Th i T hu

Faculty o f Vietnamese Langu age a n d Culture for Foreigners

College o f Social Sciences & H u m a n i t i e s - V N U

According to some i n v es tig at e d d o c u m e n ts a nd a r t i c l e s in Dong Di o ng

m ag a zi ne from 1913 to 1918, tlu' a u t h o r would like to i n tr o d u c e and prove th e

ed u ca tio n method by n a ti on al l an gu a ge in Roman alpha ljp t in V ie tna m d u r i n g the first y e a r s of 20''' c ent ury

Le c tu re s for puị)ils of 1“' g ra de and Ị ) r i m a r y level in t h is magazine v e re really a big re n o v a t io n b e ca u se of t h e i r rich, concrete a n d lively contents They were ab so lu tel y d if fer ent from t h e ol d- fashioned a n d b a c k w a r d education method

in th e previous feudal period Dong Duong m ag a zi n e in genera] and its educational

p r o g r a m a c t u a l l y c o n l n b u l e d a l o t l o i ' L lu ‘ c o n i i n u i i f t l u c a L i o i i ( j f O III c u u i i L i y i l l h i l l time