Quan niệm về hạnh phúc của con người có ý nghĩa hết sức quan trọng trong đời sống tinh thần nói chung và đời sống đạo đức nói riêng.. Hạn chế của các quan niệm trên là tách rời hạnh ph
Trang 1* Khái niệm :
Hạnh phúc là mối quan tâm hàng đầu của nhân loại từ thời cổ đại
đến nay Vậy hạnh phúc là gì?
Quan niệm về hạnh phúc của con người có ý nghĩa hết sức quan trọng trong đời sống tinh thần nói chung và đời sống đạo đức nói riêng Nó
là một trongnhững nền tảng tinh thần giúp con người xây dựng những lý tưởng, mục tiêu, thái độ sống Nó cũng là hạt nhân, là thức đo, định hướng
để con người thiết lập các khái niệm thiện, ác, phẩm giá và hàng loạt các khái niệm nhân bản khác
Các quan niệm khác nhau về hạnh phúc.
- Quan điểm trước Mác: có nhiều quan điểm khác nhau về hạnh phúc, song những quan điểm này còn mang tính duy tâm hoặc phiếm diện
+ Hy lạp cổ đại như
Đê-mô-crit: hạnh phúc là sự yên tĩnh, sự thanh thản của tâm hồn Mọi dục vọng, ham muốn của con người là nguyên nhân của đau khổ
Epiquya: hạnh phúc của đời sống con người là sức khỏe do đó con người phải biết giữ gìn sức khỏe để có thể vượt qua mọi nỗi bất hạnh Trong các hoạt động con người nên dưng ở mức vừa phải không thái quá
Arixtote: hạnh phúc con người có được là do hoạt động lý trí và do quan niệm của mỗi người
Pirong: hạnh phúc là ở sự thanh thản của tâm hồn để có thể yên tĩnh được, con người phải thể hiện sao cho không có gì là sung sướng hay đau khổ
Hạn chế của các quan niệm trên là tách rời hạnh phúc với cuộc sống thực tại của xã hội, không xuất phát từ nhu cầu của đời sống hiện thực
+ Tôn giáo:
Hạnh phúc là cái gì đó không có ở trần gian, chỉ có ở thế giới bên kia Để đạt được hạnh phúc, con người phải thật sự tu nghiệp, phục tùng
và nhẫn nhục làm điều thiện Do đó, họ quan niệm là một thứ hạnh phúc
hư ảo do họ tưởng tượng, không có thực trên trần thế
Khổng Tử – Mạnh Tử: hạnh phúc là do mệnh trời “bắt phong trần phải phong trần, cho thanh cao mới được phần thanh cao”
+ Duy vật phương Tây thế kỷ XVI-XVIII:
Trang 2Henvetiyt: Hạnh phúc là sự thỏa mãn thường xuyên nhu cầu vật chất
và tonh thần
Xpengauxo (Đức) : hạnh phúc là phải loại trừ mọi đau khổ nhưng sự đau khổ dằn vặt lại có tính chất phổ biến trong đời sống con người Do đó hạnh phúc chỉ có trong sự tưởng tượng
Hạnh phúc là sự thỏa mãn những nhu cầu cá nhân, nhất là nhu cầu vật chất Hạn chế của những quan điểm này là: do họ coi hạnh phúc
là một cái gì đó xa lạ với cuộc sống thường nhật, không có nội dung xác thực, do đó không kích thích con người vươn tới hạnh phúc Vì thế họ rơi vào chủ nghĩa duy tâm đã làm tầm thường hóa hạnh phúc hoạc còn mang nặng nhiều yếu tố siêu hình
+ Quan niệm truyền thống dân gian Việt Nam: hạnh phúc gắn liền với tình bạn, tình yêu lứa đôi, gia đình là sự thỏa mãn các nhu cầu vật chất và tinh thần
Có phần thực tế hơn nhưng nói chung vẫ thiên về cuộc sống thương nhật và ít nhiều vẫn chịu ảnh hưởng từ quan niệm đạo đức của giai cấp thống trị mà ít nói đến trách nhiệm và nghĩa vụ của mình với xã hội
- Quan điểm Mác- Lenin về hạnh phúc là đúng đắn nhất vì nó chứa đựng lý tưởng tốt đẹp, thấy rõ trách nhiệm và nghĩa vụ của con người đối với
người khác và xã hội
+ Theo nghĩa rộng: Hạnh phúc là sự đánh giá chung nhất đời sống của con người là sự tổng hợp những yếu tố xã hội và con người có tính lịch sử và
xã hội Hạnh phúc đích thực của con người là sống và hoạt động để tạo ra nhiều giá trị vật chất, tinh thần nhằm thỏa mãn các nhu cầu xã hội, là cảm xúc vui sướng khi thỏa mãn nhu cầu đạo đức cao cả
Hạnh phúc đúng nghĩa không phải chỉ có cái do con người cảm nhận được mà bao hàm cả sự đánh giá, thừa nhận của xã hội Do đó, nhiều lúc con người thỏa mãn các nhu cầu của mình mà không coi là hạnh phúc thậm chí có khi đó là sự cắn rứt của lương tâm, có khi là bất hạnh nếu bị
xã hội lên án
+ Theo nghĩa hẹp: Hạnh phúc là cảm xúc vui sướng khi thỏa mãn các nhu cầu đạo đức cao cả Do đó, hạnh phúc bao gồm 2 yếu tố:
Mặt khách quan của hạnh phúc chính là nhu cầu phát triển của xã hội
mà chủ thể nhận thức biến thành tình cảm, trách nhiệm
Mặt chủ quan là nổ lực hăng say hoạt động của con người vươn tới những thành quả phù hợp nhu cầu xã hội
Trang 3+ Hạnh phúc là 1 trạng thái tình cảm của con người đó phải là trạng thái vui sướng
+ Không phải là trạng thái tính cảm niềm vui thong thường mà là những cảm xúc lâu bền sâu sắc về phẩm giá và ý nghĩa cuộc đời
Thỏa mãn nhu cầu đạo đức cao cả nghĩa là khi nhu cầu thỏa mãn mang lại cho chủ thể sự thanh thản của lương tâm, tự hào về cuộc sống, nâng cao ý thức nghĩa vụ Loại nhu cầu này thỏa mãn mang lại hạnh phúc
Trong cuộc sống không phải bất cứ nhu cầu nào thỏa mãn cũng là hạnh phúc, có khi nhu cầu thỏa mãn mang lại sự cắn rứt lương tâm Hơn nữa nhu cầu luôn lớn lên, tức là nhu cầu này thỏa mãn thì xuất hiện nhu cầu khác, cảm giác về sự thỏa mãn nhu cầu này không bền
* Nguồn gốc:
Theo quan điểm của đạo đức học Mác – Lenin: Hạnh phúc của con người không phải tự nhiên có sẵn mà cũng không phải do ai ban phát cho
mà hạnh phúc đạt được phải thong qua hoạt động thực tiễn, đấu tranh gian khổ mới có được
Do đó để có được hạnh phúc chân chính con người phải xây dựng cho mình một lý tưởng sau đó phải quyết tâm phấn đấu, tiến hành đấu tranh bền bỉ để thực hiện lý tưởng của mình và khi đố hạnh phúc xuất hiện
* Hạnh phúc mang tính lịch sử xã hội và tính hài hòa:
- Tính lịch sử xã hội: Thời đại khác nhau, hoàn cảnh khác nhau thì quan niệm về hạnh phúc cũng khác nhau
+ Xã hội nguyên thủy: điều kiện sản xuất thấp kém, nhu câu đơn giản
do đó quan niệm hạnh phúc của con người đơn thuần đến múc chỉ thỏa mãn những nhu cầu tối thiểu: ăn no, sống yên ổn, …
+ Xã hội có giai cấp áp bức và bóc lột, người lao động quan niệm hạnh phúc là được thoát khỏi những xiềng xích trói buộc bất công
+ Chế độ XHCN hạnh phúc là được cống hiến nhiều nhất những giá trị của mình cho xã hội và được sống trong xã hội thật sự tự do, dân chủ, giàu mạnh và văn minh
VD: khi năng suất lao động thấp thì người ta cần thỏa mãn nhu cầu no để tồn tại Khi năng suất phát triển thì xuất hiện nhu cầu ăn ngon, mặc đẹp khi có tích lũy thì xuất hiện nhu cầu du lịch, thưởng thức văn hóa, nghệ thuật
- Tính hài hòa: 3 khía cạnh
+ Sự hài hòa của yếu tố chủ quan và khách quan trong đó khách quan: nhu cầu phát triển khách quan của xã hội về vật chất tinh thần còn chủ quan là năng lực, ý chí, sự nỗ lực của mọi người phấn đấu thỏa mãn nhu cầu đó
Trang 4+ Sự hài hòa giữa hạnh phúc cá nhân và hạnh phúc xã hội: cá nhân chỉ tìm thấy hạnh phúc của mình trong xã hội và hạnh phúc xã hội được hình thành trên cơ sở hạnh phúc của mọi cá nhân, chi phối hạnh phúc cá nhân
+ Xã hội nghèo, khó khăn thì cá nhân không thể hạnh phúc + con người được thỏa mãn tạo xã hội hạnh phúc
+ Sự hài hòa trong nhu cầu vật chất và tinh thần trong đó tinh thần cao hơn vật chất Là sự kết hợp cả hai mới tạo nên hạnh phúc bền vững, lâu dài
* Vai trò:
- Vừa là mục đích lý tưởng đạo đức vừa là động lực của cuộc sống con người
- Có tác động tích cực đối với các mặt khác của đạo đức về cuộc sống của bản thân có niềm tin tưởng, sự lạc quan vào cuộc sống do đó sẽ tích cực đấu tranh chống các hiện tượng vô đạo đức gây bất hạnh cho con người