Khai niem hanh phuc Trong cac c6ng trinh nghien ciiu cua tac gia phuong Tay, hanh phdc thucfng duoc giai thich la sir thoa man nhu c^u ca nhan trong m6t b^i canh xa hfii eu th^, bao g6m
Trang 1Gia d i n h vk Gi6i S6 2 - 2 0 1 7
Hanh phfic vd sir can thiet nghien cihi
hanh phUc d Vi$t Nam
Le Ngoc VSn
Vi^n NghiSn cCfu Gia dInh vd Gidi
Tom tat: Hgnh phiic Ik m6t gia tri van h6a - xa hoi mang tinh
phd qu&t to&n nhan loai Cho d^n nay, h^u h^t cac quoc gia th&nh vien LiSn Hdp Quoc, trong d6 c6 Vi&t Nam, da cam k^t
ung ho Nghi quy^t \^y ng&y 20 thang 3 hang nam la Ngay Hanh phiic Quoc te Tren th^ gi6i, til lau h^nh phuc da tr6 thanh mpt linh vxic khoa hoc doc l^p nhiing d Vifet Nam nghien ciiu v l hanh phuc h l u nhu con bi bo tr6ng Bhi vi^t nky tSp trung lam ro khdi
dung cua nghien ciiu hanh phiic, sii cdn thiet nghien cutu hanh
phiic va vi$c do hibng hanh phiic cua ngiicli Vi§t Nan*"
Ttf khoa: Hginh phiic; SiJ hai long; Gia tri
Hanh phuc kh6ng chi \k gia tri cdt loi mk c6n la muc tieu thirdng hang trong dcri sdng cua con ngudi va xa h6i Dii 6 b^t ci ncri dSu trfin trai 6it
n&y Cling nhu Mt ky thbi dai lich sft nao, hanh philc vSn lu6n la khat vong vuon tdi cua con ngUcS Ddng nhu cau noi n6i ti6hg cua Thomas Jefferson
trong T^yfin ng6n DSc lap cua nude My ng^y 4 th^ng 7 nam 1776 - mk Chi tich H6 Chi Minh chon d^ md d^u TUyen ngfin D6c lap khai sinh ra
nu6c Viet Nam dan chi c6ng hoa ngay 2 thang 9 nam 1945 - da khang dinh; con ngirori sinh ra d6u c6 quy^n duoc stfng, quyin tu do va quySn mini cSu hanh phiSc
Trang 2Khdng phai ngSu nhien mk Dai H6i d6ng Lien Hop Qu6c, vao ngay 28-6-2012, da thdng qua Nghi quy^t iSfy ngky 20 thang 3 hang nam la Ngdy Hanh phuc Qud'c te (International Day of Happiness) Theo chu ky vong quay trSi d^t xung quanh mat trcri, ngky 20 thang 3 hang nam la ngSy tuong 66\ dac biet, no c6 d6 dki bang nhau giiia ban ngay wk ban dSm, do
do CO th^ tieu bi^u cho su can bang giBa am va dircmg, giiJa dnh sang va
bong ttfi, giiia udc ma va hien thuc Di^u nay cung c6 nghia la, de c6 th^
bao ve duoc hanh phdc, con ngucd cSn phai Imi tam dac biet d^n su phat tri^n m6t each can bang: can bSng giffa tang trudng kinh t^ va bao ve tai nguyen - moi trudng, can bJlng giQa phat tri^n khoa hoc - ky thuSt - c6ng
nghe va giu gin cac g\k tri van hoa iSu dcri da va dang t6n tai cf m6i qutfc
gia - dan t6c; can bang giUa cuOc s6ng ca nhan v6i cSc mtfi quan he gia
dinh, xa h6i N6i each khac, chi c6 lh6ng qua su phat trie'n can bang \k h6n vimg, ehiing ta m(S c6 th^ mang lai su thinh vuong va hanh phue cho
con ngucri - m6t thuc the eo su ke't hop hai hoa giOa hai phSn sinh hoc va van hoa
Cho deh nay, h^u he't cac qu6'e gia thanh vien Lien Hop Qu6e, trong do
CO Viet Nam, cam kSt ung h6 Nghi quy^t nay "Ngay Hanh phuc" ma l6 chUe quO'c t€ Idn nhSt hanh tinh da lua ehon kh6ng chi mang tfnh bi^u
trung, ma con la ngay n6 lire hanh d6ng d^ xay dung m6t th^ gi6i moi, dem lai hanh phiic cho toan nhan loai Vay hanh phue la gi? Co su khac biet v^ hanh phiic giiia cac n^n v3n hoa hay khdng? Cac ke't qua nghien cthi v^ hanh phuc duoc ling dung nhu Ih^ nao? Vi sao Viet Nam e^n phai nghien cdu hanh phdc? Va viee do lucmg hanh phiie cua ngucri Viet Nam duoc tie'n hanh ra sao? Bai vie't nay gop p h ^ tra Icri cac cau hoi do
1 Khai niem hanh phuc
Trong cac c6ng trinh nghien ciiu cua tac gia phuong Tay, hanh phdc thucfng duoc giai thich la sir thoa man nhu c^u ca nhan trong m6t b^i canh
xa hfii eu th^, bao g6m cac nhu c^u v^ vat chSt, tinh t h ^ , mdi Uucmg tu
nhien va xa h6i Hanh phdc la su danh gid tong (hi ve ch^t luong s6ng,
la trang thai tinh th^n t6t lanh, bao g6m ea tich cue va tieu cue va nhOng phan dng do xuc cam cua con ngucri d(5i vdi ede trai nghiem cua ho (OECD, 2013)
Hanh phue khfing c6 nghla la se khOng c6 nhung di^u phan nan hay
bu6n chan MOt ngucri kha hai long \6i cu6e sdng cua ho xet tren phuong
dien t6ng th^ nhung vSn c6 the' cd nhung n6i budn phi^n hay lo lang Boi
vi, chi'nh nhung bu6n phi^n, lo lang se lai gop ph& xay dung hanh phdc
Trang 3di^u gi phai phan imn va lo lang niia, thi ngu6i ta cung chang con 1^ do nao d^ ph& da;u cho cu6c s6ng t6t dep hon Ruut Veenhoven (2003) dinh nghia hanh phiic la "phep cOng c i a vui sudug va kh6 dau"
Tren quan di^m d6, hanh phdc duoc eoi la su ddnh gid eua mOt ngucri
v^ cu6c s6ng cua minh xet tren t6ng thi, chii khOng chi la nhung di^u kien tien quy^t Ai c6 m6t cu6e sdhg t6t dep (nhu ed mOi tru&ng de stfng v^ e6 nhung kha nang tdt) Cach nhin m<S me nky khac v6i quan niem d6ng nhS't hanh phdc v& chSit luong cuOc s6ng (quality of life) trong d6 chi bao g6m
tat ca nhihig gi ttft dep
Hanh phdc Ik m6t tam trang eo ^ thUe, ngucd ta c6 th^ th^u hiiu ducrc
no th6ng qua cdc cau hoi duoc khao sat tren dien r6ng Theo Veenhoven,
hanh phuc c6 ihi do lucfng d cac cSp d6 khdc nhau 6 c^p d6 vi mO, hanh
phuc dua c h i y^u Iren cac y6ii t6' ch^t lucmg xa h6i, nhu su giau cd, c6ng bSng, tu do va chinh s^ch xa h6i c6 thi cai thien nhiing dilu nay V6i clfp
d6 trung gian, hanh phdc phu thu6c vao cdc y^u t6 thi ch^ nhu su tu ehu
trong c6ng viec, hoac cac ch^d6 cham soc va nhung cai each v^ t6 chiic
d l khSc phuc nhiing dilm y^u d c£p de nky C6n tii eSfp vi mfi, hanh phdc
phu thufic vao nhflng kha nang ciia cd nhan nhu su cam nhan tinh t^, t&ih d6c lap va nhung ky nang xa hdi (Ruut Veenhoven, 2003)
Ben canh tri^t hoc, tam ly hoc, xa h6i hoe, khoa kinh t^ hoc cung da
quan tam d^n vfEn d l hanh phuc Richard EasterUn, nha kinh l€ hoc hien dai, Ik ngudi d^u tien dat v^n Ai nghien clki vi hanh phuc dudi nhan quan
kinh tg^hoc vao nhiing nam 1970 D6h c u ^ thap nien 1990, nhi^u c6ng trinh v^ chi d l nay e i a gidi kinh te hoc da ra mat ban doc Easterlin ehi
ra rang, trong khi hSu h6^t clc nghien cdu vi hanh phdc d m6i qud'c gia deu
cho th£y ngucri giau thucmg hanh phdc hon nhiing ngucri nghfeo, thi cac
nghien cUu vi hanh phuc giUa cdc quCic gia va theo thfiri gian lai kh6ng hau thuan cho m ^ liSn he gifia tang thu nhap binh quan d^u ngucri vdi mdc d&
hanh phdc Hanh phuc ducmg nhu chi dugc nang len theo mtic tang thu
nhap dS'n m6t dilm nh^t djnh vk kh6ng vugt qua dilm m6c do (d^n theo
Carol Graham, 2005)
Cung each tig^p can nhu tren, nghiSn cUu cia nha kinh t^ hoc hang dau ngucri Anh la Richard Layard (2008) cho th^y hanh phuc tang them do
tang thu nhap tao ra la rSt Idn d nhmg ngucri ngh&o, nhung khi loan xa hai
trd nen giau cd hcfn, ho da khfing thaiy hanh phiic hon 6 n g qua quy^t rang hanh phdc c i a xa hdi kh6ng cSn thiet phai danh ddng vdi thu nhap xa hoi Chdng c6 la cr Anh, My, Nhat Ban va cac nude chau Au trong hon 20 nam sau Dai chi6h Th^ gidi 1 ^ thU hai, t i 1950 d^n 1975 cd nhung thay d6i
Trang 4khdng 16 v^ thu nhap nhung hanh phuc khong hi cao hon khoang thdi gian
trudc do
Loan dilm cua cac nha kinh te' hoc v^ hanh phuc gai y rang, ngoai kinh te' - vat chat, hanh phuc con phu Ihu6c vao nhung nhan t6' khac nhu chat luong nhimg md'i quan he cua chung ta vdi nhiJng ngucri khac Hanh phdc khOng chi phu thuOc vao hoan canh ben ngoai ma no con phu thuOc vao ndi tam cua chung ta, thai d6 sd'ng cua chung ta Kh6ng chi la cam giac tS't dep hoac vui ve cua mOt con ngucri trong mOt thdi diem cd tfnh tmh
hud'ng, hanh phuc con la mdt trang thai tinh t h ^ thi hien su dung dan v6
mat nhan thiic ciing nhu dao due Ngudi hanh phuc la ngudi chii dSng trong cudc sd'ng, trong cdng viec, trong cd'ng hie'n ciia minh, va bie't ihucmg thiJc mOt each hop ly ta't ca nhung gi ma cupc ddi dem lai Nhu vay, hanh phuc la d^u ra cCia toan bd qua trinh pha'n da'u cua con ngudi vdi
tu each la mdt ca nhan va mdt thanh vien cua mdt cong dong, mot quoc gia - dan tdc Nhung khong phai la mOt cam giac tinh, "nha't thanh bSt bien", hanh phuc cung ludn van ddng va bien doi trong khdng gian va theo thdi gian, do la ca mdt qua trinh, la muc tiSu cua cudc sdng con ngudi, muc tieu cua sir phat trien
La cam nhan chu quan cua con ngudi, nhung hanh phuc lai dua tren nhung yeu td khach quan - co sd tao nen sir cam nhan hanh phuc - dd la mdc dd thoa man cua con ngudi trong cac md'i quan he vdi mdi Irudng sd'ng xung quanh: mdi trudng tit nhien, moi trudng xa hdi va mdi trucmg ndi tam cua chi'nh ban than mdi ngudi Trang thai hanh phuc dd'i lap vdi trang thai dau khd hay ba't hanh Con ngudi cd the tim kiem va trai nghiem v^ hanh phiic, do dd, hanh phuc c6 the do Judng duoc
2 Sir khac biet van hoa va hanh phuc cua con ngudi
Trong tam ly hoc c6 diln, cam xiic thudng dugc xem la ycu td quan
trong va no xufl't phat lit khi'a canh sinh hoc Tuy nhien, gSn day, mdt sd tac gia theo dinh hudng khac biet van hoa lai nha'n manh vai iro ciia y nghia va thuc hanh xa hdi trong viec hinh thanh cam xiic NhiJng y nghia
va thuc hanh xa hdi nay tao nen cai goi la "Id'i sd'ng" d mdi cdng ddng va
dd la van hoa Vdi nhimg nha ly luan nay, cam xuc khdng phai la ke't qua true tiep tCr co chchoai ddng cua he than kinh va tam sinh ly ma no ludn hien huu va chju anh hudng ciia bd'i canh van hoa cu thi Ndi mdt each ngSn gon la con ngudi d cac nen van hoa khac nhau cd the trai nghiem hanh phuc ciia minh rS't khac nhau
Trang 5Vitiai Ronasakkunkit & aimobu Kitayama (2004) chi ra rang 6 khu vuc
chau Au va BSC My vki tdn tai mdt nilm tin ph6 bif&i ring mdi ngudi d^u
la trung tam c i a cac ^ nghi va hanh ddng Ngudi ta khuy^n kiiich con
ngudi tim ki^m vk khing dinh nhiing phim chSt ca nhan cua minh Cac
mdi quan he xa hdi cung quan trong nhimg nd dugc xfly dung dua tren gia dinh ca ban vl tijih ddc lap c i a cac ca thi, dugc thdc diiy thdng qua su
phah d^u cua ca nhan Nhu vay, hanh phiic 6 cic nin van hda nay cd xu
hudng dugc danh ddng vdi thanh tuu cia ca nhan Trong khi do, d Ddng
A ngudi ta lai nh^n manh d^n tinh kSt n^i vk phu thudc lln nhau eua ca nhan vdi nhOng ngudi khlc Su ke^t n£a va phu thudc iSn nhau nky la tam dilm c i a cam xuc vk suy tu va la ddng ca thiic diy hanh ddng Ranh gidi
giiia ca nhan va ngudi Idiac la khdng rd ret va ludn dugc tho§ thuan thdng qua nhflng tuang tac xa hdi Tfnh cd nhan rd't quan trong nhung nd dugc hinh thanh dua tren quan dilm ca ban vl su phu thudc ISn nhau cua nhflng ngudi Uen quan Cac cd nhan d Ddng A thudng dugc khuyffn khfeh ph^i di^u chinh ban ttidn d l thich ihig vdi nhimg mdi quan he xa hdi san cd Nhflng cam k6t v l vai tro, trdch nhifim xa hdi, va su sail sang ddp dng nhflng mong dgi cua xa hdi la nhflng bilu hien c i a quan niem nay O day, hanh phuc phu thudc p h ^ Idn vao viec thuc hien nhung mdi quan he xa hdi tich cue, trong dd cd su tham gia cua cd nhan Nhung hanh phue ca nhan cung cd thi lam t6n hai d^h cac mdi quan he xa hdi, vi th^ ngudi ta thudng Ididng khuy^n khfch theo dudi hanh phuc cd nhdn khi phai ddnh ddi vdi su hdi hoa xa hdi Thay vao dd, hanh phdc dugc xem la trang thai thoa Iiiep giiia cdc chi thi tren ca sd cam thdng, tinh cam va su hd trg iSn nhau Quan niem ndy rSt g ^ gui v ^ triSt 1^ sdng cua Nho gido, Dao gido
va Phat gido phi biS'n d nhilu nude chdu A
Cdch ly giai nhu tren cia Kitayama va Markus la nhfltig gcri y quan trgng d l xem xet hanh phue cua eon ngudi d cdc bdi canh vSn hoa khdc nhau Nhflng nghien cihi g ^ day cung con chi ra su kh^c biet he thdng giiia cac bffi canh vdn hod la 6 3 khfa canh chi'nh: ^ nghia vdn hod eua
hanh phuc, ddng ca thic 6iy theo dull hanh phuc, va nhung yS'u td tuong
quan c i a hanh phiic
Con ngudi d cac nIn van hda thudc chau Au va Bac My thudng dugc khuygh khich khing dinh cai tdi cua minh va e h i ddng tim ki^m hanh phue ca nhan, trong khi cf chau A, cdc cd nhdn dugc khuye'n khi'ch tim cac
md hinh hanh phuc dugc thUa nhan bdi nhilu ngudi Theo mdt nghien ciiu nam 2003 cia Morling va ddng nghiep ( d ^ theo Yukiko Uchida, Vinai Ronasakkunkit & Shinobu Kitayama, 2004), nhihig phu nu mang thai d
Nhat Ban cd xu hudng tun ki^m va phu thudc vao Idi khuyen \k nhiing
Trang 6danh giS cua nhiing nguM than cua ho (nhu ch6ng, cha me, bdc sy) nhi^u hon nhflng nguM phu nii mang thai cung duoc nghita ciiu 6 My
Nghi6n clhi so sinh v^ hanh philc ngu5i ta nh$n th^y cSc cu dim 6 chSu
A CO xu hudng diSu chinh hanh vi cua minh theo hudng mong dgi c i a xa h6i nhiSu hon 6 Bac My va chau Au Ho thufmg hanh dflng khi dupe sij
tin d6ng cia nhflng nguM than nhiiu hon C6 ve nhu svr h6 trg vh cham
sdc c i a ngudi than se cd vai trd trong Iianh phic c i a nhi^u ngudi d chau
A Vi vay nhiing chi iiao v^ lianh phiic d n^n van hoa Bac My la nhflng
thtah tfch ca nhan \i sa ttt trong Cdn d chau A, nhflng yfil tS ve sti hM
hoa xa hdi nhu di^u chinh theo chudn muc xa hdi va thtjc hidn nghia vil
cd th^ Ik chi bao c i a hanh phiic tdt hon Trong mdt nghifin ciiu c i a Kwan
va cac ddng nghiep nam 1997, su ttl trong la chi bao quan trgng nhat v^ hanh phic 6 Bac My, nhung tai H6ng Kdng, su hai hoa gifla cac md'i quan h6 iai cd ^ nghia quy^t dinh K^t qua nghien cihi cua Uchida va cdc ddng
nghiep ciing cho th^y, hai ySii td la su tu trong va su hd trg vi tinh cam
dugc coi la cac y^u td quytft dinh d^n hanh phtic d chau A, trong khi 6 My chi cd 1 ySu td la su tu trgng (Yukiko Uchida, Vinai Ronasakkunkit & Shinobu Kitayama, 2004) R6 rang, quan niem v^ hanh phic la khdng gidng nhau gifla cac nIn van hda
3 Nhiirng ling dung cua nghien ciiu hanh phdc
Khdng phai ngSu nhien ma ngiy cang c6 them nhiSu bd mdn khoa hoc, cung nhu nhien tac gia tham gia nghien clhi hanh phuc Qua thuc, cdng viec nay ham chia trong nd nhi^u ^ nghia trong viec phat trien kinh t^ va
xa hdi Di thSy ro di^u niy, chung tdi xin dilm lai mdt vii nhan xet khai
quat ma cdc tac gia di tnidc da rllt ra dugc vl viec flng diing cac ke't qua
nghien ciiu v6 lianh phuc
Trudc he't, ktt qua nghien cflu vl hanh phuc giip cho viec do ludng chit luong cudc sdng cua mdt qudc gia, nhit la khi chung dugc thi hien ra 6 cac nhdm dan sd khac nhau, d l tit dd cd nhflng can thiep chi'nh sdch phi hop Hon nfla, cdng viec nay cdn giip giam sat nhflng budc tiSn bd hay suy giam cua xa hdi theo thdi gian Nlu hanh phic tang cd nghTa la chit luong cudc sdng tang Mn, nfti nd giam thi dilu dd bSo hidu dilu gi dd khdng 6n da xay ra Mdt vi du Ik phan tich cua Easterlin (djn theo Carol
Graham, 2005) vl su tang trudng kinh t l vk sir tang len c i a hanh phic
ttong giai doan hau chiln 6 My Ke't qua phan tich cho tha'y hanh phic
nhin Chung vln khdng thay ddi mac du kinh ti tang len gip ddi, tit dd
Easterlin di din kit luan rang tiln khdng mua dugc hanh phic Nghien
Trang 7cung cho k6t qua la hanh phdc cia nhflng ngudi cao tudi d My nhung nam
1970 khdng cao han giai doan 1950
Viec nghien cflu hanh phic se cung c^p luan cH khoa hoc d l danh gia
hieu qua cua chinh sdch, nhdt la nhflng chinh sdch n h ^ cai thien ch^t lugng sdng Tac ddng eua nhflng can thiep cd thi dugc do bang hanh phiic trudc va sau can thiep, hoac giiJa nhdm dugc hudng Igi va nhdm khdng
hudng Igi lit nhiing can thiep Tuang tu nhu vdy, cac chi bao do ludng hanh
phuc tCr thuc dia cung dugc s i dung d l so sanh mfle dd va su khde biet vl hanh phic giua cdc qudc gia Mie dd hanh phiic gifla cdc cd nhan cua mdt nude cd Ihl do su khdng tuong ddng vl cdc ca hdi cua cudc sdng vd nhflng khac biet vl kha nang thich flng hay flng phd vdi nhflng khd khan Miic dd
hanh phic so sanh giua cac qudc gia ph^n Idn c6 Mn quan d^n binh dang
xa hdi
Khi so sdnh gifla cac qudc gia, ngudi ta ihdy cdc nude cang gidu thi mfle dd hanh phfic c i a ngudi dan cang cao Nhflng nude cd cudc sd'ng an loan cung la nhiing nude cd mfle dd hanh phdc cao Con ngudi cd nhieu quyin tu do cung ddng nghia vdi con ngudi cd nhieu hanh phuc Tu do trong xa hdi cd tac ddng de'n hanh phic theo nhilu each khac nhau nhu:
xu do vl chinh tri se bao ve eon ngudi trudc su b^t cdng, tu do cd nhan se
cho ngudi ta nhilu lua chgn vl cdch sdng phu hop nhat vdi ban than B^l cdng xa hdi eflng cd tdc ddng d^n hanh phuc thdng qua bdt binh dang gidi
vk b^t binh d ^ g gifla cac giai tfeg Mdi trudng van hod nhu gido due va
thdng tin cung cd anh hudng den hanh phic Xa hdi cang it dinh ki^n
ngucri dan cang hanh phuc Hien dai la mdt y^u td quan trong chi ph6i
hanh phic cua con ngudi, dSl nude cang hien dai ihi ngudi dan cang hanh phdc Vi vay, cac ylu td cia hien dai nhu dd thi hod, cdng nghiep hod, each mang thdng tin vd quyln tu do ca nhan la nhflng y^u td khdng thi bd qua khi nghien cflu vl hanh phuc (Ruut Veenhoven, 1997)
Nghien cflu vl hanh phfic con dugc s i dung de tim hilu mfle dd thanh cdng cua nhflng chuang trinh, chinh sach vi md va chi'nh sach cdng ddi vdi chdt lugng cudc sdng cua ngudi ddn H^u hit cdc nghien cflu cho iha^y lam phdt vd that nghiep cd anh hudng tieu cue de'n hanh phuc va tac ddng c i a thdi nghiep con manh han lam phat Viec thuc hien mdt ludt thue' ddi vdi chat gdy nghien nhu thudc la hoac rugu cung c6 thi keo theo nhflng hdu qua d^n mfle dd hanh phfic Richard Layard nhdn manh rang nghien cflu
vl hanh phuc cd thi giup cai thien cudc sdng eon ngudi true ti^p thdng qua nhflng thay ddi vl ehmh sach cdng Ong nhlCn manh dS^n vai hd tich cue
c i a ylu td an ninh tai noi d va noi lam viec, su binh dang Uong cac mdi
Trang 8quan he va nilm tin xa hdi Chi'nh sach tai chi'nh va thi trudng lao ddng cd the giup I'ch thdng qua nhiJng chi'nh sach thu6 dd'i vdi thu nhap cao va thdng qua viec danh gia lai hieu qua cdng viec va viec tra luong dua tren ke't qua cdng viec (dSn theo Carol Graham, 2005)
Nhin chung, mfle do hai long cudc sd'ng cua ngudi dan la mdt trong nhiing chi sd cd gia tri id'l nha't cua hanh phuc chu quan, nd cho tha'y cudc sd'ng tdng thi ciia ho la td't hay khdng tdt Mfi-c dd hai long cua ngudi dan cao phan anh cudc sd'ng tdng thi cua ho vl co ban la tdt va ho hai Idng vdi
he thd'ng chi'nh tri hien thdi Ngugc lai, khi muc dd hanh phuc chii quan cua ngudi dan xud'ng iha'p se la dtfu hieu cho tha'y ngudi dan khdng hanh dien vl che dd chinh tri Ndu trong mdt thdi gian dai, moi ngudi cam th^y cudc sdng la td't dep dudi mdt che'dd nha't dinh, nd se lam tang nhung cam giac vl su ung hd Ian truyin cho che'dd dd Vi the', nhung cam giac hanh phuc chu quan ddng mot vai trd chu chd't trong su phat trien tinh hop phap
cd Igi dd'i vdi ba't ky che'dd nao Chi rieng dilu nay cung du ndi len rdng viec nghien cuxi hanh phiic va nhat la viec iJng dung cac kit qua nghien cflu ve hanh phuc la quan trong bie't dudng nao
4 Su can thJe) nghien ciJOJ hanh phuc va van de do lirdng hanh phuc cua ngUdi Viet Nam
Tren the' gidi hien nay, viec nghifin c\hi vl hanh phiic da trd thanh mdt
khoa hoc thirc thu Nhung thanh tuu trong nghien cflu ve hanh phiic da cung ca'p cac tuSn cu ra't bd I'ch, giup chi'nh phii nhilu nude hoach dinh va dieu chinh chi'nh sach phat triln ben viJng phii hgp vdi chien luge phat Irien kinh te' va an sinh xa hdi ciia ho
Viet Nam la mdi qud'c gia cd bl day truyin thd'ng hang nghin nam lich six, do do khdng hi xa la vdi muc tieu hanh phiic cia con ngudi Chi ke lU khi nude Vici Nam Dan chu Cdng hda ra ddi (2/9/1945) de'n nay, "Ddc lap
~ Tu do - Hanh phiic" da trd thanh tdn chi qudc gia Trong boat ddng thuc
te, moi chii iruong, dudng Id'i, chi'nh sach Idn cua Dang va Nha nude ta nhu: ddc lap dan tdc, xay dung chu nghTa xa hdi, tie'n hanh cdng nghiep hda, hien dai hoa, tich cue va chu ddng hoi nhap qud'c te deu nham mang lai hanh phiic cho nhan dan Nhu vay, hanh phuc da trd thanh muc tieu cao dep nhat gan liln vdi su nghiep each mang cua loan Dang, toan dan ta Tuy nhien, viec nghien cflu khoa hoe vl hanh phiic d nude ta lai chua dugc dat
ra mdt each tuong xung
Gan day, tren sach bao cung da cd ddi ba ngudi luan ban vl hanh phiic
Trang 9Nguyln Tudng Bach vdi "Hanh phuc, quyln uy, long tham" (2012); Bui Van Nam Son vdi Hanh phuc ai ban ma mua; Nguyln Van Trgng vdi
"Hilu bie't cd mang lai hanh phue" (2012), v.v DLI da dat va'n d l va xem set hanh phuc ttr nhilu gdc nhin khac nhau, song nhin chung cac tac gia diu cho rang day la ITnh vue cdn hoang hda va bi bao phii bdi nhilu man suong khdi ma con ngudi chua dl gi th£u hilu dugc Tham chi, Bui Van Nam Son cdn vie't: "Moi nd lire dinh tinh nham xac dinh ndi dung cho hanh phuc, budn thay dIu la cdng da uang" (Bui Van Nam Scfn, 2012:342)
Mac d i chua xac dinh dugc ndi ham va ngoai dien cua khai niem hanh phuc mdt each tudng minh, nhung bang nhung suy tu va chiem nghiem ban than, cac tac gia dIu cam nhan dugc cac con dudng khac nhau dan de'n hanh phuc Tr^n Van Tho, trong suy tu ve qua trinh phat trien dudi tac ddng ciia qua trinh cdng nghiep hda va hien dai hda da cho rang cd 3 tieu ehi dam bao cho hanh phuc cua con ngudi, dd la: kha nSng bao dam cac nhu cdu tdi thilu cua cudc sd'ng, md rong cac ngudn vd'n xa hdi (social capital) va quyen tu do lua chon ciia ca nhan (TrSn Van Tho, 2012: 67-69) Mdt each cu thi hem, Bui Van Nam Son da chi ra, de' cd the mang lai hanh phuc cho con ngudi trong dilu kien hien nay, cSn phai cd 7 ye'u td': suhai long kinh te, sir hai Idng ve mdi trudng, su hai Idng vl chd lam viec, cd sflc khde the chat, ed sflc khde tam th^n, su hai Idng xa hdi va su hai long chmh tri (Biii Van Nam Son, 2012: 246)
Dang chu y d day la quan diem cua Phung Son, ngudi da nhin nhan va'n
dl dudi anh sang ciia Phat giao Khac vdi cac quan diem thdng thudng la
di tim cac con dudng, cac each thflc khac nhau dl cd hanh phuc, tac gia nay dat va'n dl ngugc lai, rang cbi'nh hanh phuc da mang lai nhilu dieu tdt dep cho con ngudi, chang han, lam gia tang sflc khde, lam giam dau tiic, sinh nd tdt, tam thiin lanh manh, lam gia tang tfnh tdt, thanh cdng, tinh ban, gia tSng tudi tho, v.v (Phung Son, 2011: 1-24)
Du da cd khdng it cac suy tu ve hanh phuc, khdng ft cac tim tdi de cd hanh phuc, cung khdng ft cac danh gia tfch cue ve tac ddng ciia hanh phuc de'n ddi sdng con ngudi, song phSn nhieu cac tac gia d Viet Nam, ne'u khdng mudn ndi la tS't ca mdi dtmg lai d nhung chiem nghiem ca nhan, I'l nhieu mang tinh tu bien Cd the noi ma khdng sg qua Idi rang chu dl hanh phiic d Viet Nam van chua dugc xem xet tren binh dien khoa hoc, nha't la
ddi vdi khoa hoc thuc nghiem d ca hai phuong phap dinh tinh va dinh
lugng Day cung chfnh la mdt ly do quan trong de chiing ta can nhanh
Trang 10hanh phiic cua ngudi Viet Nam, xay dung bd chi sd danh gia hanh phiic ciia ngUcM Viet Nam Cdng viec nay khdng chi khang dinh nhiing cam ke't qud'c te, khdng chi gdp phSn phat huy ban sdc van hda Vict Nam trong bd'i canh toan cau hda va hdi nhap qud'c te', ma vl mat thuc tiln, cdn cung ca'p nhung luan cfl khoa hoc cho cac nha quan ly va hoach dinh chinh sach, cung nhu cung ca'p nhung tri thflc nIn tang trong vice hinh thanh quan niem va su lua chon hanh phuc ciia ngudi dan trong chien luge phat trien
va quan ly su phat trien xa hdi mdt each ben vung d nude ta hien nay Hanh phiic cd do ludng dugc khdng? Cau tra Idi hien nhien la cd Nhung cau hdi quan trgng hon can dat ra la do ludng hanh phiic nhu the nao? Dieu nay, cd nhien phu thudc rat nhilu vao each tiep can ly thuyet
cua nha nghien cuu Theo chung tdi d day ft nha't cd 2 each tiep cdn ly
thuyet CO ban vc hanh phiic can phai tfnh de'n - dd la ly thuyet ve trang thai cam xiie va ly ihuye't vl su hai Idng vdi cugc sd'ng Su khac biet cua hai ly thuyet nay la d chd, ly thuye't dSu nghien cflu hanh phuc d gdc dd cam giac, cdn ly thuye't sau nghien cflu hanh phiic dua tren su danh gia vl cudc sdng cua mdi ngUdi
Ly thuye't vl trang thai cam xiic cho rang hanh phuc lii khi dat tdi trang thai cam giac nhu vui mijng, thich thii sung sudng, han hoan Day la mot each cam nhan vl hanh phuc Khdng the phu nhan rang, hanh phue duoc bdc phat dudi dang niem \Tii sudng Tuy nhien, kiidng phai nilm vui nao cung tir hanh phiic ma ra Cd nhiing thii vui khdng lanh manh, tham ehf la vui sudng tren su dau kho ciia ngudi khac Matthieu Ricard (2011 61) cho rang de cam xuc gSn liln va gdp phdn vao hanh phuc, cam xiic phai dugc giai phdng khdi moi linh cam tieu cue Hanh phiic khdng
chi dcfn gian la cam tha'y vui sudng Dd la each hieu chua day du vi hanh
phiic Fidi vi hanh phuc la mot qua trinh dua Iren trang thai tuong dd'i 6n dinh, dill lau, khdng phai lii trang thai tinh than hay linh cam vien man nha't thai
Khac vdi !y ihuyfi'l vl trang thai cam xuc xem hanh phuc chi la van dl cua cam giac, ly thuyet ve su hai Idng vdi cudc sd'ng chu yeu dua tren su danh gia long the cua con ngudi ve cudc sd'ng ciia hg Nhu tren da ndi, hanh phiic khdng chi phan anh trang thai han hoan vui sudng cua con ngudi trong mdt ihdi diem cd linh linh hudng Trai lai, hanh phiic la mdt trang thai linh ihiin tuong dd'i on dinh the hien su hai Idng cua mdi con ngudi dua iren sir danh gia chung nha'l ve cudc sdng cua ho Mdt ngudi hai tdng vdi cudc sd'ng xet irCn idng ihl, khdng cd nghTa la cudc sd'ng cua ho