ngữ văn 9 tiet 125

GV lu ý HS: để làm tốt bài văn nghị luận này các em phải có những cảm nhận suy nghĩ riêng và diễn giải - chứng minh các cảm nhận, ý kiến ấy một cách có căn cứ qua việc cảm thụ đúng và sâ

Ngày soạn: 9/3/2009

Ngày giảng: 11/3/2009 Tiết: 125

CáCH LàM Bài NGHị LUậN

Về MộT ĐOạN THƠ, Bài THƠ

I Mục tiêu cần đạt:

Giúp HS:

- Biết cách viết bài nghị luận về đọan, bài thơ cho đúng với các yêu cầu đã học ở tiết

tr-ớc

- Rèn luyện kĩ năng thực hiên các bớc khi làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ; cách tổ chức, triển khai các luận điểm

II: ph ơng tiện dạy học :

GV: bài soạn SGK và sach tham khảo

HS: Chuẩn bị bài ở nhà, đọc một số tài liệu có liên quan

III Hoạt động dạy học:

1 ổn định tổ chức:

2 kiểm tra bài cũ :

? Thế nào là một bài nghị luận về một đọan thơ, bài thơ?

3 Bài giảng :

Hoạt động 1: Gv giới thiệu bài mới

Hoạt động 2 Tìm hiểu đề bài nghị luận về một

đoạn thơ, bài thơ

HS đọc các đề bài trong SGK (tr 79, 80)

GV: Các đề bài trên đợc cấu tạo nh thế

nào? Các từ trong đề bài nh phân tích, cảm

nhận, suy nghĩ biểu thị những yêu cầu gì

đối với bài làm?

GV hớng dẫn HS tự ra một số đề, GV nhận

xét, sửa chữa cho HS

I Đề bài nghị luận về một đoạn thơ bài thơ

1 Đọc đề bài

(SGK)

2 Nhận xét

Có thể xếp các đề đã cho vào hai dạng: + Đề bài đã định hớng tơng đối rõ (đề 1,

đề 6: Phân tích đoạn thơ; đề 2, 3, 5, 8:

Suy nghĩ, cảm nhận về đoạn thơ bài thơ Tâm trạng cảm xúc của tác giả)

Các đề này có lệnh (nêu yêu cầu)

+ Đề bài đòi hỏi ngời viết tự khuôn hẹp, tự xác định để tập trung vào hớng nào, vào phơng diện nào đáng chú ý nhất của đối t-ợng (đề 4, đề 7)

Các đề này không có lệnh

GV lu ý HS: để làm tốt bài văn nghị luận này

các em phải có những cảm nhận suy nghĩ

riêng và diễn giải - chứng minh các cảm

nhận, ý kiến ấy một cách có căn cứ qua việc

cảm thụ đúng và sâu sắc tác phẩm

Hoạt động 3: Tìm hiểu cách làm bài nghị

luận về một đoạn thơ, bài thơ

GV hớng dẫn HS các bớc làm bài văn nghị

luận, cách tổ chức triển khai các luận điểm:

GV yêu cầu HS tìm yêu cầu của đề

GV hớng dẫn HS tìm ý bằng cách thảo luận

các yêu cầu hoặc câu hỏi trong SGK:

- Đọc kỹ bài thơ để xác định những biểu hiện

của tình yêu quê hơng cùng những biểu hiện

của nó

- Bài thơ đợc sáng tác vào thời gian nào, ở địa

điểm nào trong tâm trạng nh thế nào?

GV gọi một HS đọc câu hỏi và một HS trả lời để

tìm ý sau khi đã thảo luận

GV hớng dẫn HS lập dàn bài

GV: Yêu cầu HS đọc phần dàn bài SGK

GV: Phần Mở bài phải giới thiệu những gì?

- Phần thân bài nêu mấy luận điểm? Trong

mỗi luận điểm đó phải nêu những luận cứ

nào?

- Nhà thơ đã sử dụng những biện pháp nghệ

thuật ngôn từ, giọng điệu, hình ảnh ra sao?

Ví dụ:

- Tình đồng chí đồng đội qua bài thơ

"Đồng chí" của Chính Hữu

- Cảm nhận về hình tợng những chiếc xe không kính trong bài thơ "Bài thơ về

tiểu đội xe không kính" của Phạm Tiến

Duật

- Suy nghĩ của em về tình bà cháu trong bài thơ "Bếp lửa" của Bằng Việt

II Cách làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ

1 Ví dụ

a) Đề bài

Phân tích tình yêu quê hơng trong bài thơ

"Quê hơng" của Tế Hanh

* Tìm hiểu đề:

- Thể loại: Nghị luận (phân tích)

- Nội dung: Những biểu hiện của tình yêu quê hơng

- Giới hạn: Trong bài thơ “Quê hơng" của

Tế Hanh

* Tìm ý:

- Trong xa cách nhà thơ luôn nhớ về quê

h-ơng bằng tất cả tình cảm tha thiết, trong sáng, đầy thơ mộng của mình

- Hình ảnh làng quê hiện lên qua nỗi nhớ của nhà thơ:

+ Cảnh thuyền cá ra khơi + Cảnh trở về

+ Cảnh nghỉ ngơi

- Nỗi nhớ tha thiết khi xa quê

b Lập dàn bài

*Mở bài:

- Quê hơng là nguồn cảm hứng suốt cuộc

đời thơ Tế Hanh, đây cũng là đề tài thành công nhất của anh

- Bài thơ "Quê hơng" làm sống lại một làng chài ven biển với tất cả nỗi nhớ và tình yêu quê hơng tha thiết

* Thân bài:

- Khái quát chung về bài thơ: một tình yêu

GV: Phần kết luận phải nêu những gì?

HS thảo luận, cử đại diện trình bày

GV hớng dẫn HS tìm hiểu cách triển khai

luận điểm qua văn bản "Quê hơng trong tình

thơng nỗi nhớ"

HS đọc văn bản?

GV: Văn bản chia làm mấy phần?

- Nội dung của phần mở bài?

- Phần thân bài ngời viết đã trình bày những

nhận xét gì về tình yêu quê hơng trong bài

thơ "Quê hơng"? Những suy nghĩ ấy đợc dẫn

dắt khẳng định bằng cách nào, đợc liên kết

tha thiết, trong sáng, đậm chất lý tởng, lãng mạn (phân tích chi tiết: các biểu hiện của nỗi nhớ quê hơng của nhà thơ) Tình yêu quê hơng thể hiện qua hồi ức về quê hơng, hồi ức về cảnh dân làng ra khơi

đánh cá:

- Khung cảnh thiên nhiên khi ra khơi + Buổi bình minh đẹp trời

- Khí thế ra khơi: vẻ đẹp trẻ trung giàu sức sống, đầy khí thế vợt trờng giang + Con thuyền và cánh buồm mang vẻ đẹp hùng tráng

*Hồi ức về cảnh làng chài đón thuyền cá trở về: đông vui, tấp nập, no đủ

* Hồi ức về cảnh làng chài sau những ngày ra khơi

+ Cảnh nghỉ ngơi bình yên + Vẻ đẹp của những con ngời lao động làng chài: vừa mang một vẻ đẹp khỏe khoắn vừa mang vẻ đẹp thơ mộng

Tình yêu quê hơng của tác giả thể hiện trong nỗi nhớ tha thiết về làng quê khi xa quê:

+ Hình ảnh đọng lại: vẻ đẹp, sức mạnh, mùi nồng mặn của quê hơng

+ Giọng điệu trữ tình của bài thơ thể hiện nỗi nhớ chân thành tha thiết

*Kết bài:

Bài thơ là tình yêu quê hơng tha thiết ngọt ngào của một tâm hồn trẻ trung, đầy thơ mộng - Tế Hanh

- Giọng thơ tràn đầy cảm xúc, hình ảnh

đặc sắc, ngôn từ bình dị

c Viết bài

HS về nhà viết thành bài văn hoàn chỉnh,

đọc lại bài viết và sửa chữa:

2 Cách tổ chức triển khai luận điểm

a) Văn bản: "Quê hơng trong tình thơng nỗi nhớ"

b) Nhận xét:

với phần Mở bài và Kết bài ra sao?

GV: Văn bản có tính thuyết phục hấp dẫn

không? Vì sao?

HS thảo luận theo tổ cử đại diện trả lời

GV hỏi: Từ việc tìm hiểu văn bản trên em có

thể rút ra bài học gì qua cách làm bài nghị

luận văn học này?

HS đọc Ghi nhớ trong SGK

- Văn bản có bố cục chặt chẽ, mạch lạc gồm ba phần;

*Phần Mở bài (đoạn 1):

+ Nêu ý kiến đánh giá về tác giả: chỉ ra dòng cảm xúc dạt dào lai láng chảy suốt

đời thơ Tế Hanh

+ Đánh giá tác phẩm cần bình luận: quê

h-ơng là thành công khởi đầu

*Phần Thân bài:

- Những nhận xét chính về tình yêu quê

h-ơng của tác giả: tình yêu tha thiết, trong sáng, thơ mộng

- Những hình ảnh đẹp khi ra khơi

- Cảnh trở về tấp nập no đủ

- Hình ảnh ngời dân chài giữa đất trời lộng gió với vị nồng mặn của biển khơi

- Hình ảnh ngôn từ của bài thơ giàu sức gợi cảm, thể hiện một tâm hồn phong phú, rung động tinh tế

*Kết bài: Khẳng định sức hấp dẫn của bài thơ và ý nghĩa bồi dỡng tâm hồn ngời đọc Nhận xét: Những suy nghĩ ý kiến của ngời viết luôn đợc gắn với sự phân tích bình giảng cụ thể, hình ảnh, ngôn từ, giọng

điệu của bài thơ

- Phần thân bài đợc nối kết với phần mở bài một cách chặt chẽ, tự nhiên, đó chính

là sự phân tích, chứng minh làm sáng tỏ nhận xét bao quát đã nêu ở phần Mở bài

Từ các luận điểm này đã dẫn đến phần Kết bài đánh giá sức hấp dẫn, khẳng định ý nghĩa bài thơ

- Văn bản tuy ngắn nhng tác giả đã tập trung trình bày những nhận xét, đánh giá

về những giá trị đặc sắc nổi bật về nội dung, cảm xúc, nghệ thuật của bài thơ,

đặc biệt là những nét đặc trng của thơ trữ tình

- Bố cục rõ ràng mạch lạc

3 Ghi nhớ

Hoạt động 4 Luyện tập

GV: Em hãy tìm hiểu đề và tìm ý cho đề bài

trên?

Gợi dẫn: Đoạn thơ có vị trí nh thế nào trong

bài thơ? Sự biến chuyển của đất trời vào thu

đợc Hữu Thỉnh cảm nhận bắt đầu từ đâu,

qua những hình ảnh hiện tợng gì, đợc diễn tả

qua những hình ảnh đặc sắc nào?

GV hớng dẫn HS lập dàn ý theo bố cục 3

phần (Phân công theo tổ, tổ 1 phần Mở bài, tổ

2 - 3 phần Thân bài, tổ 4 phần Kết bài), sau

đó cử đại diện trình bày

*Bài nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ cần có bố cục mạch lạc theo các phần:

- Mở bài:

+ Giới thiệu đoạn thơ, bài thơ

+ Bớc đầu nêu nhận xét đánh giá của mình (nếu là đoạn thơ cần nêu rõ vị trí của đoạn thơ trong tác phẩm và khái quát nội dung cảm xúc của nó)

- Thân bài:

Lần lợt trình bày những suy nghĩ đánh giá

về nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ

- Kết bài:

Khái quát giá trị ý nghĩa, của đoạn thơ, bài thơ

* Bài nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ cần nêu lên đợc các nhận xét, đánh giá và

sự cảm thụ riêng của ngời viết Những nhận xét, đánh giá ấy phải gắn với sự phân tích, bình giá ngôn từ, hình ảnh, giọng

điệu, nội dung, cảm xúc, của tác phẩm

III Luyện tập

Phân tích khổ thơ đầu bài "Sang thu" của Hữu Thỉnh

1 Tìm hiểu đề, tìm ý

- Nghị luận một đoạn thơ, khổ thơ đầu bài thơ Sang thu

- Tìm ý: Những tín hiệu của sự giao mùa cuối hạ đầu thu:

+ Hơng vị: Hơng ổi + Không gian: Gió heo may se lạnh + Hình ảnh: Sơng chùng chình qua ngỡng cửa của mùa thu

2 Lập dàn ý

- Mở bài:

+ Giới thiệu tác giả

+ Đánh giá nội dung bài thơ

+ Nêu vị trí và ý nghĩa khái quát của đoạn trích

- Thân bài:

+ Cảnh sang thu của đất trời: Bắt đầu từ

h-ơng ổi chín thơm - từ "phả" gợi hh-ơng thơm

nh sánh lại vì đậm và vì cơn gió se đang truyền hơng thơm đi náo nức

Sơng đang chùng chình qua ngõ vừa mơ

hồ vừa động gợi cả gió có cả hơng và cả tình ngõ thực và là cửa ngõ của thời gian thông giữa hai mùa

Thiên nhiên đợc cảm nhân từ những gì vô hình (hơng gió sơng mờ ảo)

+ Cảm xúc của thi sĩ:

* Bằng những cảm giác cụ thể và tinh tế qua các giác quan

* Cảm nhận của nhà thơ có phần khá đột ngột và bất ngờ, sững sờ trớc cảnh sang thu

* Đã nhận ra những dấu hiệu đặc trng của mùa thu (hơng thu, gió thu, sơng thu) mà vẫn mơ hồ cha thể tin (hình nh thu đã về)

Đây là những ấn tợng tổng hợp về những cảm giác riêng ở trên nhng vẫn là suy đoán bằng cảm giác mơ hồ hợp với cảnh giao mùa, cha rõ rệt

* Tâm hồn thi sĩ biến chuyển nhịp nhàng với phút giao mùa của cảnh vật

* Từng cảnh sang thu của tạo vật đã thấp thoáng hồn ngời sang thu: chùng chình, bịn rịn, lu luyến, bâng khuâng, chín chắn,

điềm đạm

- Kết bài:

Khái quát giá trị ý nghĩa của đoạn thơ đặt trong mối quan hệ với bài thơ (có thể lồng cảm xúc)

IV Củng cố:

- Gv khái quát lại nội dung bài học, gọi 1 Hs đọc lại mục ghi nhớ SGK.

- Hớng dẫn học sinh làm các bài tập còn lại

V H ớng dẫn học ở nhà .

- Làm bài luyện tập ở SGK

- Soạn bài tiếp theo :