CÁC CHUYÊN đề dạy học môn hóa học

Chính vì vậy, mặc dù có cố gắng nhưng việc sử dụng cácphương pháp dạy học tích cực hiện hay chưa thực sự tổ chứcđược hoạt động nhận thức tích cực, sáng tạo và bồi dưỡngphương pháp tự

PHẦN I MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG

I Cơ sở xây dựng chuyên đề dạy học

1 Định hướng chỉ đạo đổi mới giáo dục trung học

2 Giao quyền tự chủ xây dựng và thực hiện kế hoạch giáo dục, phát huy vai trò sáng tạo của nhà trường và giáo viên

3 Đổi mới hình thức và phương pháp dạy học

a) Về hình thức tổ chức dạy học

b) Về phương pháp dạy học

c) Về kĩ thuật tổ chức hoạt động học của học sinh

4 Đổi mới kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học

II Xây dựng chuyên đề dạy học

1 Định hướng chung

2 Quy trình xây dựng chuyên đề dạy học

a) Xác định vấn đề

b)Xây dựng nội dung chuyên đề:

c) Xác định chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ

c) Xác định và mô tả mức độ yêu cầu

d) Biên soạn các câu hỏi/bài tập

e) Thiết kế tiến trình dạy học

PHẦN II: CÁC CHUYÊN ĐỀ DẠY HỌC MÔN HÓA

HỌC

1 Chuyên đề 1:

2 Chuyên đề 2:

3 Chuyên đề 3:

4 Chuyên đề 4:

5 Chuyên đề 5:

LỜI NÓI ĐẦU

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 Khoá XI về đổi mớicăn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo xác định mục tiêu tổngquát của đổi mới là: Giáo dục con người Việt Nam phát triểntoàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi cá nhân; yêugia đình, yêu Tổ quốc, hết lòng phục vụ nhân dân và đất nước;

có hiểu biết và kỹ năng cơ bản, khả năng sáng tạo để làm chủbản thân, sống tốt và làm việc hiệu quả Xây dựng nền giáodục mở, thực học, thực nghiệp, dạy tốt, học tốt, quản lý tốt; có

cơ cấu và phương thức hợp lý, gắn với xây dựng xã hội họctập; bảo đảm các điều kiện nâng cao chất lượng; hệ thống giáodục được chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa, xã hội hóa vàhội nhập quốc tế; giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa vàmang đậm bản sắc dân tộc Hướng tới mục tiêu đó, cần phảiđổi mới đồng bộ về mục tiêu giáo dục, chương trình giáo dục,phương pháp giáo dục, cách thức kiểm tra, đánh giá và côngtác quản lí giáo dục

Trong những năm qua, phần lớn giáo viên đã được tiếpcận với các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực Các

thuật ngữ như phương pháp dạy học tích cực, dạy học dựa trên

dự án, dạy học giải quyết vấn đề, phương pháp "Bàn tay nặnbột" ; các kĩ thuật dạy học tích cực như động não, khăn trảibàn, bản đồ tư duy, không còn xa lạ với đông đảo giáo viênhiện nay Tuy nhiên, việc nắm vững và vận dụng chúng cònhết sức hạn chế, có khi còn máy móc, lạm dụng Đại đa sốgiáo viên chưa tìm được "chỗ đứng" của mỗi kĩ thuật dạy họctrong cả tiến trình tổ chức hoạt động dạy học Cũng chính vìthế nên giáo viên vẫn chủ yếu lệ thuộc vào tiến trình các bàihọc được trình bày trong sách giáo khoa, chưa "dám" chủđộng trong việc thiết kế tiến trình xây dựng kiến thức phù hợpvới các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực Khả năngkhai thác sử dụng thiết bị dạy học và tài liệu bổ trợ trong quátrình tổ chức các hoạt động dạy học trên lớp và tự học ở nhàcủa học sinh còn hạn chế, kém hiệu quả Phần lớn giáo viên,những người có mong muốn sử dụng phương pháp dạy họcmới đều lúng túng và tỏ ra lo sợ rằng sẽ bị "cháy giáo án" dohọc sinh không hoàn thành các hoạt động được giao trong giờhọc Chính vì vậy, mặc dù có cố gắng nhưng việc sử dụng cácphương pháp dạy học tích cực hiện hay chưa thực sự tổ chứcđược hoạt động nhận thức tích cực, sáng tạo và bồi dưỡngphương pháp tự học cho học sinh; việc tăng cường hoạt độnghọc tập cả thể và học tập hợp tác còn hạn chế; chưa kết hợpđược sự đánh giá của giáo viên và sự tự đánh giá của học sinhtrong quá trình dạy học

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến những hạn chế nói trênnhưng có thể kể đến một số nguyên nhân chủ yếu như sau:

- Sự hiểu biết của giáo viên về các phương pháp dạy học,

kĩ thuật dạy học tích cực còn hạn chế, chủ yếu mới dừng lại ởmức độ "biết" một cách rời rạc, thiếu tính hệ thống; chưa làmchủ được phương pháp mới nên giáo viên "vất vả" hơn khi sửdụng so với các phương pháp truyền thống, dẫn đến tâm lí ngại

sử dụng;

- Việc dạy học hiện nay chủ yếu được thực hiện trên lớptheo bài/tiết trong sách giáo khoa Trong phạm vi 1 tiết học,không đủ thời gian cho đầy đủ các hoạt động học của học sinhtheo tiến trình sư phạm của một phương pháp dạy học tíchcực, dẫn đến nếu có sử dụng phương pháp dạy học tích cực đóthì cũng mang tính hình thức, đôi khi còn máy móc dẫn đếnkém hiệu quả, chưa thực sự phát huy được tính tích cực, tựlực, sáng tạo của học sinh; hiệu quả khai thác sử dụng cácphương tiện dạy học và tài liệu bổ trợ theo phương pháp dạyhọc tích cực hạn chế;

- Các hình thức kiểm tra kết quả học tập của học sinh cònlạc hậu, chủ yếu là đánh giá sự ghi nhớ của học sinh mà chưađánh giá được khả năng vận dụng sáng tạo, kĩ năng thực hành

và năng lực giải quyết vấn đề của học sinh, vì thế chưa tạođược động lực cho đổi mới phương pháp và hình thức tổ chứcdạy học

Nhằm khắc phục những hạn chế nói trên, cần phải chủđộng, sáng tạo xây dựng nội dung dạy học phù hợp với cácphương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực Thay cho việc dạyhọc đang được thực hiện theo từng bài/tiết trong sách giáokhoa như hiện nay, các tổ/nhóm chuyên môn căn cứ vào

chương trình và sách giáo khoa hiện hành, lựa chọn nội dung

để xây dựng các chuyên đề dạy học phù hợp với việc sử dụngphương pháp dạy học tích cực trong điều kiện thực tế của nhàtrường

Nhóm biên soạn

PHẦN I MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG

I Cơ sở xây dựng chuyên đề dạy học

1 Định hướng chỉ đạo đổi mới giáo dục trung học

Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện chuyển từchương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lựccủa người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh họcđược cái gì đến chỗ quan tâm học sinh làm được cái gì quaviệc học Để đảm bảo được điều đó, nhất định phải thực hiệnthành công việc chuyển từ phương pháp dạy học nặng vềtruyền thụ kiến thức sang dạy cách học, cách vận dụng kiếnthức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất,đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng

về kiểm tra trí nhớ, sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụngkiến thức giải quyết ván đề, chú trọng kiểm tra đánh giá trongquá trình dạy học để có thể tác động kịp thời nhằm nâng caochất lượng của cấc hoạt động dạy học và giáo dục

- Báo cáo chính trị Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI:

Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra theo hướng hiện đại; nâng cao chất lượng toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội”.

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới

căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo “ Tập trung dạy cách

học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học

tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”

Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011-2020 banhành kèm theo Quyết định 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của

Thủ tướng Chính phủ chỉ rõ: "Tiếp tục đổi mới phương pháp

dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực

tự học của người học"; "Đổi mới kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ

thông, kỳ thi tuyển sinh đại học, cao đẳng theo hướng đảm bảo

thiết thực, hiệu quả, khách quan và công bằng; kết hợp kết quả

kiểm tra đánh giá trong quá trình giáo dục với kết quả thi"

Theo tinh thần đó, các yếu tố của quá trình giáo dục trongnhà trường trung học cần được tiếp cận theo hướng đổi mới

Những quan điểm, định hướng nêu trên tạo tiền đề, cơ sở

và môi trường pháp lý thuận lợi cho việc đổi mới giáo dục phổthông nói chung, đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học, kiểmtra đánh giá theo định hướng năng lực người học

2 Giao quyền tự chủ xây dựng và thực hiện kế hoạch giáo dục, phát huy vai trò sáng tạo của nhà trường và giáo viên

Các cơ sở giáo dục trung học, tổ chuyên môn và giáoviên được chủ động, linh hoạt trong việc xây dựng kế hoạch

giáo dục định hướng phát triển năng lực học sinh phù hợp vớiđiều kiện thực tế của nhà trường, địa phương và khả năng củahọc sinh Nhà trường tổ chức cho giáo viên rà soát nội dungchương trình, sách giáo khoa, điều chỉnh nội dung dạy họctheo hướng tinh giản, xây dựng các chủ đề tích hợp, liên môn,chú trọng giáo dục đạo đức và giá trị sống, rèn luyện kỹ năngsống, hiểu biết xã hội, thực hành pháp luật.

Kế hoạch giáo dục của mỗi trường được xây dựng từ tổ

bộ môn, được phòng, sở góp ý và phê duyệt để làm căn cứ tổchức thực hiện và thanh tra, kiểm tra Kế hoạch như vậy tạođiều kiện cho các trường được linh hoạt áp dụng các hình théc

tổ chức giáo dục, các phương pháp dạy học tiên tiến mà không

bị áp đặt từ cấp trên

3 Đổi mới hình thức và phương pháp dạy học

Đổi mới hình thức và phương pháp dạy học nhằm pháthuy tính chủ động, tích cực, sáng tạo và rèn luyện phươngpháp tự học, tăng cường kỹ năng thực hành, vận dụng kiếnthức, kỹ năng vào giải quyết các vấn đề thực tiễn Do đượcchủ động điều chỉnh nội dung, thời gian giáo dục nên các nhàtrường có điều kiện áp dụng các hình thức tổ chức và phươngpháp giáo dục – dạy học tiên tiến, trong đó yêu cầu học sinhvận dụng tổng hợp kiến thức, kỹ năng vào giải quyết các vấn

đề của cuộc sống

a) Về hình thức tổ chức dạy học

Từ năm học 2011-2012, Bộ - Sở Giáo dục – Trường họctriển khai hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh trung

học cơ sở và trung học phổ thông và tổ chức Cuộc thi khoa

học, kỹ thuật Các cuộc thi này coi trọng phát huy ý tưởng

mới và rèn luyện năng lực sáng tạo, phong cách làm việc khoahọc của học sinh Giáo viên phổ thông phối hợp hướng dẫn họcsinh vận dụng kiến thức, kỹ năng trong hoạt động nghiên cứukhoa học, giải quyết các vấn đề của thực tiễn

Cuộc thi vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết tình huống thực tiễn dành cho học sinh trung học được tổ chức từ

năm học 2012-2013 đến nay, thu hút hàng trăm ngàn học sinhtham gia; các ”dự án” của học sinh được tham gia dự thi vàchia sẻ qua internet đã thúc đẩy học sinh vận dụng kiến thứctrong nhà trường vào giải quyết các vấn đề nảy sinh trong thựctiễn; tăng cường khả năng tự học, tự nghiên cứu của học sinh

Mô hình trường học gắn với sản xuất, kinh doanh tại địaphương; đã thí điểm dạy học gắn với sản xuất, chế biến và tiêuthị chè, mía được được triển khai thí điểm tại Tuyên Quang đãđem lại những kết quả tích cực, có tác dụng gắn kết nhàtrường, gia đình và doanh nghiệp trong hoạt động giáo dục,đồng thời góp phần phân luồng học sinh sau THCS

b) Về phương pháp dạy học

Có nhiều năng lực cần hình thành và phát triển cho họcsinh trong dạy học như: năng lực tự học; năng lực phát hiện vàgiải quyết vấn đề; năng lực sáng tạo; năng lực giao tiếp và hợptác; năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông Trong số đó, phát triển năng lực sáng tạo, năng lực phát hiện

và giải quyết vấn đề của học sinh là mục tiêu quan trọng, qua

đó góp phần thúc đẩy sự hình thành và phát triển của các năng

lực khác Để có thể đạt được mục tiêu đó, phương pháp dạyhọc cần phải đổi mới sao cho phù hợp với tiến trình nhận thứckhoa học để học sinh có thể tham gia vào hoạt động tìm tòisáng tạo giải quyết vấn đề; góp phần đắc lực hình thành nănglực hành động, phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo củahọc sinh để từ đó bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học,hình thành khả năng học tập suốt đời Vì vậy, tập dượt cho họcsinh biết phát hiện, đặt ra và giải quyết những vấn đề gặp phảitrong học tập, trong cuộc sống của cá nhân, gia đình và cộngđồng phải được đặt như một mục tiêu của giáo dục và đào tạo.

Từ năm học 2011-2012, Bộ GDĐT tăng cường chỉ đạoviệc hướng dẫn học sinh vận dụng kiến thức liên môn vào giải

quyết các vấn đề thực tiễn thông qua "Dạy học dựa trên dự

án”, tổ chức các "Hoạt động trải nghiệm sáng tạo” Tổ chức

câu lạc bộ âm nhạc, mỹ thuật, thể thao có tác dụng huyđộng các bậc cha mẹ, các lực lượng xã hội tham gia giáo dụchọc sinh toàn diện Các phương pháp dạy học tích cực như vậyđều là dạy học thông qua tổ chức hoạt động học Trong quátrình, học sinh là chủ thể nhận thức, giáo viên có vai trò tổchức, kiểm tra, định hướng hoạt động học tập của học sinhtheo một chiến lược hợp lý sao cho học sinh tự chủ chiếm lĩnh,xây dựng tri thức Quá trình dạy học các tri thức thuộc mộtmôn khoa học cụ thể được hiểu là quá trình hoạt động củagiáo viên và của học sinh trong sự tương tác thống nhất biệnchứng của ba thành phần trong hệ dạy học bao gồm: Giáoviên, học sinh và tư liệu hoạt động dạy học

Hoạt động học của học sinh bao gồm các hành động với

tư liệu dạy học, sự trao đổi, tranh luận với nhau và sự trao đổivới giáo viên Hành động học của học sinh với tư liệu hoạtđộng dạy học là sự thích ứng của học sinh với tình huống họctập đồng thời là hành động chiếm lĩnh, xây dựng tri thức chobản thân mình Sự trao đổi, tranh luận giữa học sinh với nhau

và giữa học sinh với giáo viên nhằm tranh thủ sự hỗ trợ xã hội

từ phía giáo viên và tập thể học sinh trong quá trình chiếm lĩnhtri thức Thông qua các hoạt động của học sinh với tư liệu họctập và sự trao đổi đó mà giáo viên thu được những thông tinliên hệ ngược cần thiết cho sự định hướng của giáo viên đốivới học sinh

Hoạt động của giáo viên bao gồm hành động với tư liệudạy học và sự trao đổi, định hướng trực tiếp với học sinh Giáoviên là người tổ chức tư liệu hoạt động dạy học, cung cấp tưliệu nhằm tạo tình huống cho hoạt động của học sinh Dựa trên

tư liệu hoạt động dạy học, giáo viên có vai trò tổ chức, kiểmtra, định hướng hoạt động của học sinh với tư liệu học tập vàđịnh hướng sự trao đổi, tranh luận của học sinh với nhau

Trong dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề, học sinhvừa nắm được tri thức mới, vừa nắm được phương pháp lĩnhhội tri thức đó, phát triển tư duy tích cực, sáng tạo, được chuẩn

bị một năng lực thích ứng với đời sống xã hội, phát hiện kịpthời và giải quyết hợp lý các vấn đề nảy sinh

Như vậy, phương pháp dạy học tích cực hướng tới việchoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của ngườihọc, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người

học chứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực củangười dạy, tuy nhiên để dạy học theo phương pháp tích cực thìgiáo viên phải nỗ lực nhiều so với dạy theo phương pháp thụđộng Phương pháp dạy học tích cực nhấn mạnh việc lấy hoạtđộng học làm trung tâm của quá trình dạy học, nghĩa là nhấnmạnh hoạt động học và vai trò của học sinh trong quá trìnhdạy học, khác với cách tiếp cận truyền thống lâu nay là nhấnmạnh hoạt động dạy và vai trò của giáo viên Mặc dù có thểđược thể hiện qua nhiều phương pháp khác nhau nhưng nhìnchung các phương pháp dạy học tích cực đều có những đặctrưng cơ bản sau:

- Dạy học là tổ chức các hoạt động học tập của học sinh:Trong phương pháp dạy học tích cực, học sinh được cuốn hútvào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo,thông qua đó tự lực khám phá những điều mình chưa rõ chứkhông phải thụ động tiếp thu những tri thức đã được giáo viênsắp đặt Được đặt vào những tình huống của đời sống thực tế,học sinh trực tiếp quan sát, thảo luận, làm thí nghiệm, giảiquyết vấn đề đặt ra theo cách suy nghĩ của mình, từ đó nắmđược kiến thức kĩ năng mới, vừa nắm được phương phápchiếm lĩnh kiến thức, kĩ năng đó, không rập theo những khuônmâu sẵn có, được bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạo Dạytheo cách này thì giáo viên không chỉ giản đơn truyền đạt trithức mà còn hướng dẫn hành động

- Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học: Cácphương pháp dạy học tích cực coi việc rèn luyện phương pháphọc tập cho học sinh không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu

quả dạy học mà còn là một mục tiêu dạy học Trong cácphương pháp học thì cốt lõi là phương pháp tự học Nếu rènluyện cho người học có được phương pháp, kĩ năng, thói quen,ý chí tự học thì sẽ tạo cho họ lòng ham học, khơi dậy nội lựcvốn có trong mỗi con người, kết quả học tập sẽ được nhân lêngấp bội Vì vậy, cần phải nhấn mạnh mặt hoạt động học trongquá trình dạy học, nỗ lực tạo ra sự chuyển biến từ học tập thụđộng sang tự học chủ động, đặt vấn đề phát triển tự học ngaytrong trường phổ thông, không chỉ tự học ở nhà sau bài lên lớp

mà tự học cả trong tiết học có sự hướng dẫn của giáo viên

- Dạy học tăng cường học tập cá thể, phối hợp với họctập hợp tác: Trong một lớp học mà trình độ kiến thức, tư duycủa học sinh không thể đồng đều tuyệt đối thì khi áp dụngphương pháp tích cực phải có sự phân hóa về cường độ, tiến

độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất là khi bài học được thiết

kế thành một chuỗi hoạt động độc lập Áp dụng phương pháptích cực ở trình độ càng cao thì sự phân hóa này càng lớn Tuynhiên, trong học tập, không phải mọi tri thức, kĩ năng, thái độđều được hình thành bằng những hoạt động độc lập cá nhân.Lớp học là môi trường giao tiếp giáo viên - học sinh và họcsinh - học sinh, tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhântrên con đường chiếm lĩnh nội dung học tập Thông qua thảoluận, tranh luận trong tập thể, ý kiến mỗi cá nhân được bộc lộ,khẳng định hay bác bỏ, qua đó người học nâng mình lên mộttrình độ mới Được sử dụng phổ biến trong dạy học hiện nay

là hoạt động hợp tác trong nhóm nhỏ Học tập hợp tác làmtăng hiệu quả học tập, nhất là lúc phải giải quyết những vấn đề

gay cấn, lúc xuất hiện thực sự nhu cầu phối hợp giữa các cánhân để hoàn thành nhiệm vụ chung.

- Dạy học có sự kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giácủa trò: Trong quá trình dạy học, việc đánh giá học sinh khôngchỉ nhằm mục đích nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạtđộng học của trò mà còn đồng thời tạo điều kiện nhận địnhthực trạng và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy Trongphương pháp tích cực, giáo viên phải hướng dẫn học sinh pháttriển kĩ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học Liên quanvới điều này, giáo viên cần tạo điều kiện thuận lợi để học sinhđược tham gia đánh giá lẫn nhau

Trong dạy học tích cực, giáo viên không còn đóng vai tròđơn thuần là người truyền đạt kiến thức, giáo viên trở thànhngười thiết kế, tổ chức, hướng dẫn các hoạt động độc lập hoặctheo nhóm nhỏ để học sinh tự lực chiếm lĩnh nội dung học tập,chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kĩ năng, thái độ theo yêucầu của chương trình Trên lớp, học sinh hoạt động là chính,giáo viên có vẻ "nhàn" hơn nhưng trước đó, khi soạn giáo án,giáo viên đã phải đầu tư công sức, thời gian rất nhiều so vớikiểu dạy và học thụ động mới có thể thực hiện bài lên lớp vớivai trò là người gợi mở, xúc tác, động viên, cố vấn, trọng tàitrong các hoạt động tìm tòi hào hứng, tranh luận sôi nổi củahọc sinh Giáo viên phải có trình độ chuyên môn sâu rộng, cótrình độ sư phạm lành nghề mới có thể tổ chức, hướng dẫn cáchoạt động của học sinh mà nhiều khi diễn biến ngoài tầm dựkiến của giáo viên

c) Về kĩ thuật tổ chức hoạt động học của học sinh

Theo quan điểm dạy học định hướng phát triển năng lựchọc sinh, quá trình dạy - học bao gồm một hệ thống các hànhđộng có mục đích của giáo viên tổ chức hoạt động trí óc và taychân của học sinh, đảm bảo cho học sinh chiếm lĩnh được nộidung dạy học, đạt được mục tiêu xác định Trong quá trìnhdạy học, giáo viên tổ chức định hướng hành động chiếm lĩnhtri thức của học sinh phỏng theo tiến trình của chu trình sángtạo khoa học Như vậy, chúng ta có thể hình dung diễn biếncủa hoạt động dạy học như sau:

- Giáo viên tổ chức tình huống, giao nhiệm vụ cho họcsinh Học sinh hăng hái đảm nhận nhiệm vụ, gặp khó khăn,nảy sinh vấn đề cần tìm tòi giải quyết Dưới sự chỉ đạo củagiáo viên, vấn đề được diễn đạt chính xác hóa, phù hợp vớimục tiêu dạy học và các nội dung cụ thể đã xác định

- Học sinh tự chủ tìm tòi giải quyết vấn đề đặt ra Với sựtheo dõi, định hướng, giúp đỡ của giáo viên, hoạt động họccủa học sinh diễn ra theo một tiến trình hợp lí, phù hợp vớinhững đòi hỏi phương pháp luận

- Giáo viên chỉ đạo sự trao đổi, tranh luận của học sinh,

bổ sung, tổng kết, khái quát hóa, thể chế hóa tri thức, kiểm trakết quả học phù hợp với mục tiêu dạy học các nội dung cụ thểđã xác định

Tổ chức tiến trình dạy học như vậy, lớp học có thể đượcchia thành từng nhóm nhỏ Tùy mục đích, yêu cầu của vấn đềhọc tập, các nhóm được phân chia ngẫu nhiên hay có chủ định,được duy trì ổn định hay thay đổi trong từng phần của tiết học,được giao cùng một nhiệm vụ hay những nhiệm vụ khác

nhau Trong nhóm nhỏ, mỗi thành viên đều phải làm việc tíchcực, không thể ỷ lại vào một vài người hiểu biết và năng độnghơn Các thành viên trong nhóm giúp đỡ nhau tìm hiểu vấn đềnêu ra trong không khí thi đua với các nhóm khác Kết quảlàm việc của mỗi nhóm sẽ đóng góp vào kết quả học tập chungcủa cả lớp Các kĩ thuật dạy học tích cực như sẽ được sử dụngtrong tốt chức hoạt động nhóm trên lớp để thực hiện cácnhiệm vụ nhỏ nhằm đạt mục tiêu dạy học.

Để đề xuất vấn đề, giáo viên có thể sử dụng một kĩ thuậtnào đó để giao cho học sinh giải quyết một nhiệm vụ nào đó.Kết quả hoạt động của các nhóm học sinh được đưa ra thảoluận, từ đó nảy sinh vấn đề cần giải quyết và đề xuất các giảipháp nhằm giải quyết vấn đề đó Hoạt động giải quyết vấn đềcủa học sinh có thể được thực hiện ngay trong giờ học trên lớpnhưng thường thì phải thực hiện ở nhà, giữa hai giờ lên lớp kếtiếp nhau mới đạt được hiệu quả cao Giai đoạn này, cácphương pháp quan sát, ôn tập, nghiên cứu độc lập cần đượchướng dẫn cho học sinh sử dụng Các kĩ thuật dạy học tích cực

sẽ được tiếp tục sử dụng trên lớp trong giờ học sau đó để tổchức các hoạt động trao đổi, tranh luận của học sinh về vấn đềđang giải quyết nhằm đạt được mục tiêu dạy học Trong quátrình tổ chức hoạt động dạy học như trên, vấn đề đánh giá củagiáo viên và đánh giá của học sinh về kết quả hoạt động (baogồm tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng) được quan tâm thựchiện

Để tổ chức được quá trình dạy học như trên, thay choviệc dạy học đang được thực hiện theo từng bài/tiết trong sách

giáo khoa như hiện nay, cần phải căn cứ vào chương trình vàsách giáo khoa hiện hành, lựa chọn nội dung để xây dựng cácchuyên đề dạy học phù hợp với việc sử dụng phương pháp dạyhọc tích cực trong điều kiện thực tế của nhà trường.

Tiến trình dạy học chuyên đề được tổ chức thành các hoạtđộng học của học sinh để có thể thực hiện ở trên lớp và ở nhà,mỗi tiết học trên lớp có thể chỉ thực hiện một số hoạt độngtrong tiến trình sư phạm của phương pháp và kĩ thuật dạy họcđược sử dụng

4 Đổi mới kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học

Đổi mới kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học theođịnh hướng phát triển năng lực học sinh thực hiện chuyển từchú trọng kiểm tra kết quả ghi nhớ kiến thức cuối kỳ, cuốinăm sang coi trọng kết hợp kết quả đánh giá phong cách học

và năng lực vận dụng kiến thức trong quá trình giáo dục vàtổng kết cuối kỳ, cuối năm để hướng tới phát triển năng lựccủa học sinh; coi trọng đánh giá để giúp đỡ học sinh vềphương pháp học tập, động viên sự cố gắng, hứng thú học tậpcủa các em trong quá trình dạy học Việc kiểm tra, đánh giákhông chỉ là việc xem học sinh học được cái gì mà quan trọnghơn là biết học sinh học như thế nào, có biết vận dụng không

Từ năm học 2014-2015, việc đánh giá học sinh tiểu học sẽ coitrọng nhận xét, hướng dẫn học sinh học, việc chấm điểm chỉcòn áp dụng trong bài kiểm tra cuối kỳ, cuối năm học

Kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học sinh là nhữnghoạt động quan sát, theo dõi, trao đổi, kiểm tra, nhận xét quátrình học tập, rèn luyện của học sinh; tư vấn, hướng dẫn, động

viên học sinh; nhận xét định tính hoặc định lượng về kết quảhọc tập, rèn luyện, sự hình thành và phát triển một số nănglực, phẩm chất của học sinh nhằm mục đích giúp học sinh tựrút kinh nghiệm và nhận xét lẫn nhau trong quá trình học tập,

tự điều chỉnh cách học, qua đó dần hình thành và phát triểnnăng lực vận dụng kiến thức, khả năng tự học, phát hiện vàgiải quyết vấn đề trong môi trường giao tiếp, hợp tác; bồidưỡng hứng thú học tập và rèn luyện của học sinh trong quátrình giáo dục Thông qua kiểm tra, đánh giá, giáo viên rútkinh nghiệm, điều chỉnh hoạt động dạy học và giáo dục ngaytrong quá trình và kết thúc mỗi giai đoạn dạy học và giáo dục;kịp thời phát hiện những cố gắng, tiến bộ của học sinh để độngviên, khích lệ; phát hiện những khó khăn chưa thể tự vượt quacủa học sinh để hướng dẫn, giúp đỡ; đưa ra nhận định phù hợp

về những ưu điểm nổi bật và những hạn chế của mỗi học sinh

để có biện pháp khắc phục kịp thời nhằm nâng cao chất lượng,hiệu quả hoạt động học tập, rèn luyện của học sinh

Đánh giá phải hướng tới sự phát triển phẩm chất và nănglực của học sinh thông qua mức độ đạt chuẩn kiến thức, kĩnăng, thái độ và các biểu hiện năng lực, phẩm chất của họcsinh dựa trên mục tiêu giáo dục THPT; coi trọng đánh giá đểgiúp đỡ học sinh về phương pháp học tập Chú trọng đánh giáthường xuyên đối với tất cả học sinh: đánh giá các hoạt độngtrên lớp; đánh giá qua hồ sơ học tập, vở học tập; đánh giá quaviệc học sinh báo cáo kết quả thực hiện một dự án học tập,nghiên cứu khoa học, kĩ thuật, báo cáo kết quả thực hành, thínghiệm; đánh giá qua bài thuyết trình (bài viết, bài trình chiếu,