kinh tế vi mô 2

Lý thuyết và mô hình kinh tế * Lý thuyết đuợc sử dụng để giải thích một hiện tuợng quan sát đuợc trên thực tế hoặc để dự báo về những hiện tuợng sẽ xảy ra - Lý thuyết đuợc xây dựng trê

Bµi 1

C¸c m« h×nh kinh tÕ vµ Phu¬ng ph¸p tèi uu ho¸

§¹i häc KTQD

Bé m«n kinh tÕ vi m«

I Mô hình kinh tế

1 Lý thuyết và mô hình kinh tế

* Lý thuyết đuợc sử dụng để giải thích một hiện tuợng quan

sát đuợc trên thực tế hoặc để dự báo về những hiện tuợng

sẽ xảy ra

- Lý thuyết đuợc xây dựng trên cơ sở giả định ban đầu, các

quy luật kinh tế và các thao tác logic VD: Lý thuyết về hành vi nguời tiêu dùng

Lý thuyết về doanh nghiệp

1 Lý thuyết và mô hình kinh tế

* Mô hình kinh tế: Đơn giản hoá thực thể kinh tế bằng cách

giữ lại các chi tiết quan trọng nhất của thực thể và loại bỏ các chi tiết không quan trọng

Hay: là hình thức biểu hiện của lý thuyết kinh tế duới dạng ngôn ngữ có cấu trúc (toán học)

Tác dụng: là công cụ, phuơng tiện để nghiên cứu các vấn đề kinh tế

* Các giả định và vai trò trong mô hình:

Trong các mô hình kinh tế thuờng sử dụng các giả định sau:

- Giả định Ceteris Paribus: giả định rằng các nhân tố ảnh hởng

1 Lý thuyết và mô hình kinh tế

hàng hoá nào đó chúng ta đều biết rằng không chỉ có nhân tố giá tác động mà còn có các nhân tố khác ảnh huởng Vì vậy, để phân tích đuợc sự ảnh huởng ta thuờng giả định các nhân tố khác không đổi chứ không phải là không có sự

ảnh hởng

Vai trò: + Đuợc sử dụng trong mọi mô hình kinh tế

+ Hạn chế: Do môi truờng cho việc thực nghiệm để xem xét hành vi kinh tế không bao giờ hoàn hảo nên các nhà kinh tế thờng phải dựa vào nhiều phuơng pháp thống

kê khác nhau để kiểm soát các yếu tố khác khi kiểm định

lý thuyết kinh tế

* Các giả định và vai trò của nó trong mô hình

VD: Mô hình doanh nghiệp giả định mục tiêu là tối đa hoá lợi nhuận là hành vi hợp lý mặc dù mục tiêu của DN có thể

là tối đa hoá doanh thu hay tối đa hoá giá trị tài sản của doanh nghiệp hoặc mục tiêu phát triển

Vấn đề thực chứng và chuẩn tắc:

* Mô hình kinh tế trong phân tích vi mô

- Minh xác cho một lý thuyết

+ Sự minh xác của một lý thuyết đuợc quyết định bởi chất lợng các dự đoán và giải thích của nó

+ Để giả định một lý thuyết, nếu chỉ phủ định các giả định ban đầu là chua đủ mà còn phải chứng minh đuợc các dự đoán của lý thuyết về cơ bản là sai hay chứng minh sự bất lực của nó truớc một số hiện trợng quan sát đuợc

* Mô hình kinh tế trong phân tích vi mô

VD: định luật Boyle (1627-1691) PV=RT dựa trên giả thiết cho rằng các phân tử khí riêng rẽ và vận động nh những quả bi-a nhỏ đàn hồi và ở điều kiện áp suất và nhiệt độ nhất định nhng nếu giả thiết này thay đổi thì định luật trên không còn đúng nữa

+ Việc phủ định một lý thuyết không nhất thiết dẫn tới từ

bỏ nó hoàn toàn mà có thể chỉ là giới hạn lại phạm vi áp dụng

+ Kiểm định và hoàn chỉnh lý thuyết có ý nghĩa sống còn

Các buớc trong phuơng pháp mô hình

Xác Định vấn đề nghiên cứu

Dự đoán

Kiểm định các dự đoán so với

thực tế

Xây dựng và phát triển mô hình -Khái niệm và giả định

- Phân tích lý thuyết

Bác bỏ

lý thuyết

Đa ra giả định mới

Đúng

Sai

2 Mô hình phân tích trong kinh tế vi mô

 Adam Smith và Bàn tay vô hình

Theo Adam Smith thì lao động là nguồn lực chính đợc sử dụng,

A Smith cho rằng giá xác định dựa trên lao động

– Nếu SX ra một đơn vị SP A hao phí lao động gấp10 lần SX

ra một đơn vị sản phẩm B thì một SP A phải đổi đợc 10 SP

B (giá một SP A bằng 10 giá một SP B)

– Hình 1.1(a), đờng nằm ngang tại giá P* chỉ ra rằng bất kể

SP B nào đợc SX ra đều không làm ảnh hởng đến chi phí (chi phí SX các SP B là nh nhau)

H×nh 1.1(a): M« h×nh cña A.Smith

P*

Gi¸

S¶n lîng

 David Ricardo và lợi suất giảm dần

- David Ricardo (1772-1823) tin rằng lao động và các chi phí khác sẽ tăng cùng với mức độ sản xuất

@ Ví dụ, nếu trồng trọt trên mảnh đất mới kém màu mỡ cần phải

sử dụng nhiều lao động hơn

- Việc tăng chi phí đề cập đến quy luật lợi suất giảm dần

- Giá tơng đối của hàng hoá trên thực tế là một giá trị phụ thuộc vào số lợng hàng hoá sản xuất ra bao nhiêu hình 1.1 (b)

- Trình độ sản xuất thể hiện số lợng hàng hoá mà nền kinh tế cần để tồn tại

- Hình 1.1(b), khi nhu cầu cơ bản của nền kinh tế tăng từ Q1 đến Q2

- C¸c nhµ kinh tÕ cho r»ng mong muèn mua hµng ho¸ cña ngêi tiªu dïng sÏ gi¶m khi hä cã nhiÒu hµng ho¸

- Mọi ngời mong muốn tiêu dùng nhiều hàng hoá hơn chỉ khi giá của chúng thấp hơn

- Trọng tâm của mô hình là giá trị của đơn vị hàng

hoá cuối cùng (cận biên) đợc mua

- Alfred Marshall chỉ ra rằng cả cung và cầu đồng

thời xác định giá

(Alfred Marshall 1842-1924)

Mô hình phân tích cân bằng cục bộ

Mô hình này giúp chúng ta xác định giá và lợng cân bằng trong 1 thị trờng dựa trên giả định trớc là hoạt động trong thị trờng đó có ít hoặc không có

ảnh hởng đến các thị trờng khác Và phân tích này là đủ để hiểu hành vi của thị trờng (hành vi cung – cầu)

 M« h×nh cung cÇu Marshall (Alfred Marshall 1842-1924)

D1

S1

PE1

E1

• Mô hình cân bằng tổng thể

(Leon Walras 1831-1910)

Xác định giá và sản lợng ở tất cả các thị trờng cùng một lúc và trực tiếp xem xét tác động phản hồi ( là sự điều chỉnh giá hoặc lợng trong một thị trờng do những điều chỉnh giá và sản lợng ở thị trờng có liên quan)

Trong thực tế phân tích cân bằng tổng thể mà đánh giá đợc toàn bộ các ảnh hởng của một sự thay đổi giá trong một thị trờng đến tất cả các thị trờng khác là không thể thực hiện

đợc mà thay vào đó bằng cách hạn chế trong 2 hoặc 3 thị trờng liên quan chặt chẽ với nhau

* Mô hình cân bằng tổng thể:

VD: Xét thị trờng cạnh tranh cho thuê băng hình và

vé xem phim ở rạp ( nếu ngày càng nhiều hộ gia

đình có đầu Video đã đem lại phần lớn sự lựa chọn giữa xem phim ở nhà và ở rạp) Điều gì xảy

ra khi chính phủ đánh thuế trên đơn vị vé xem phim ở rạp

Giả sử Khi chính phủ đánh thuế t=1$ đánh vào vé xem phim Hãy xem xét sự cân bằng trên đồng

6,73$

D V 2

3,58$

D F 2

6,82$

Hai thị trường phụ thuộc lẫn nhau:

Vé xem phim và băng video cho thuê

Để xác định các giá và các lượng cân bằng tổng thể trong thực tế chúng ta cần đồng thời tìm ra 2 mức giá làm cho lượng cung và lượng cầu ở tất cả các thị trường có liên quan bằng nhau Với 2 thị trường vé xem phim và băng Video thì phải tìm ra nghiệm của 4 phương trình 4 ẩn số (cung thị trường vé xem phim, cầu thị trường vé xem phim

và cung thị trường băng video cầu thị trường băng

II C¸c ph¬ng ph¸p biÓu diÔn c¸c mèi quan hÖ kinh tÕ

0 1 2 3 4 5 6 7

Q

TR

2 C¸c quan hÖ tæng céng trung b×nh vµ cËn biªn

TC

0 200 400 600

300 AC&MC

AC MC

Sù h×nh thµnh vÒ mÆt

III Ph©n tÝch tèi uu ho¸

1 Tèi uu ho¸ lîi nhuËn b»ng phu¬ng ph¸p tæng doanh thu vµ tæng chi phÝ

- Lîi nhuËn = tæng doanh thu – Tæng chi phÝ Lîi nhuËn lín nhÊt khi hiÖu sè cña tæng doanh thu víi tæng chi phÝ lµ lín nhÊt

1 Tèi uu ho¸ lîi nhuËn b»ng phu¬ng ph¸p tæng doanh thu vµ tæng chi phÝ

-300 -200 -100 0 100 200 300 400 500 600

2.Tèi uu ho¸ b»ng phÐp ph©n tÝch cËn biªn

* Chi phÝ cËn biªn MC

* Doanh thu cËn biªn MR

π max  MR =MC

- MR>MC => Tang Q sÏ lµm cho lîi nhuËn tang

- MR<MC => Gi¶m Q sÏ lµm cho lîi nhuËn tang

Q

TC MC

hay Q

TC MC

hay Q

TR MR

3 Tèi u ho¸ b»ng phÐp to¸n



dx

x df

0 ) (

3.2 Tèi uu ho¸ hµm nhiÒu biÕn

2 1

y

x y x y

3.3 Tèi u ho¸ hµm nhiÒu biÕn cã ®iÒu kiÖn

(Ph¬ng ph¸p nh©n tö Lagrange)

XÐt bµi to¸n tiªu dïng:

Hµm môc tiªu: d¹ng Cobb Douglas

§iÒu kiÖn ng©n s¸ch:

LËp hµm Lagrange: =>Max

C¸ch gi¶i:

) 0 ,

(

) ,

Y AX

U X Y

I Y P X

P X  Y 

) (P X P Y I Y

0

1

1

P Y

X A

P Y

X A Y

L X L

Chu¬ng 2

Ph©n tÝch cÇu

(Lý thuyÕt vÒ cÇu)

Trong phần nghiên cứu nguyên lý kinh tế học vi

mô

- Đờng cầu là đường dốc phải: P￪ => QD￬

Cha xem xét kĩ hành vi của các cá nhân và hộ gđ => Cha đa ra được cơ sở lý luận khoa học đối với cầu (Cha phân tích cầu)

- Cần mô hình hoá hành vi của ngời tiêu dùng để dự

đoán phản ứng của họ

Lý thuyết lợi ích đo được

Giả định:

- Ngời tiêu dùng hợp lý: có mục tiêu tối đa hóa lợi

ích

- Lợi ích được đo bằng tiền: đó là lợng tiền mà

ngời tiêu dùng sẵn sàng chi trả để mua hàng hóa

- Lợi ích của tiền không đổi

- Lợi ích cận biên giảm dần

- Tổng lợi ích là hàm số của các lợng hàng

Lý thuyÕt lîi Ých ®o được

 Tr¹ng th¸i c©n b»ng khi tiªu dïng 1 hµng hãa: MUX = PX

 Tèi ®a hãa lîi Ých khi tiªu dïng nhiÒu hµng hãa:

- = - = …… -

Lý thuyết lợi ích so sánh được

(Phân tích bàng quan ngân sách)

 Phê phán lý thuyết lợi ích:

- Lợi ích đo được: khó đo luờng

- Lợi ích cận biên của tiền không đổi: không thực tế

- Qui luật lợi ích cận biên giảm dần: sắc thái tâm lý

Giả định của phân tích bàng quan

 TÝnh hîp lý cña ngêi tiªu dïng:

 Lîi Ých cã thÓ so s¸nh được: ph©n lo¹i c¸c

giá hµng hãa

 Sù nhÊt qu¸n vµ tÝnh b¾c cÇu cña sù lùa chän

 Tæng lîi Ých phô thuéc vµo sè lîng hµng hãa

 Nhiều hµng hãa được a thÝch h¬n Ýt hµng hãa

Hµng ho¸ Y

Y*

?

?

NhiÒu hµng ho¸ sÏ thÝch h¬n Ýt hµng ho¸

Mäi kết hợp hàng hoá X,Y n»m trong vïng xanh

được a thÝch h¬n giá hµng hãa (X*; Y*) và kết hợp

hàng hoá X,Y nằm trong vùng da cam

Các đường bàng quan

 Đờng U1 trong hình 2.2 bao gồm các tập hợp hai hàng hoá X và Y đem lại cùng một lợi ích nh nhau

 Điểm A (với 6 đơn vị Y và 2 đơn vị X) có cùng lợi ích với điểm B (với 4 đơn vị Y và 3 đơn vị X)

 Khi mọi điểm trên đường bàng quan có cùng mức lợi ích thì ngời tiêu dùng không có lý do gì thích điểm này hơn các điểm khác

Nh÷ng ®iÓm n»m ngoµi (vÒ phÝa ph¶i) đường bµng quan

 H×nh 2.2, nh÷ng ®iÓm nh ®iÓm E n»m

 §iÓm E cã sè lîng hai hµng ho¸ nhiÒu h¬n

Nh÷ng ®iÓm n»m trong (vÒ phÝa tr¸i)

đường bµng quan

 H×nh 2.2, nh÷ng ®iÓm nh ®iÓm F n»m

 §iÓm C cã sè lîng hai hµng ho¸ nhiÒu h¬n

Vận động dọc theo đường bàng quan

 Độ dốc âm của đường bàng quan chỉ ra rằng nếu ngời tiêu dùng phải từ bỏ một số lợng hàng hoá Y thì chỉ có một cách duy nhất phải cho họ thêm hàng hoá X để mức thoả mãn vẫn nh tr-

ớc

 Hình 2.2, việc từ bỏ 1 đơn vị Y từ điểm B đến

điểm C thì ngời tiêu dùng phải nhận được một

đơn vị X để bù đắp lợi ích cho họ

Độ dốc của đường bàng quan

 Trong hình 2.2, vận đông từ điểm A

đến điểm B, ngời tiêu dùng mong muốn từ bỏ 2 đơn vị Y để có được 1

đơn vị X để mức lợi ích vẫn là nh nhau tại hai điểm đó

 Độ dốc của đường U1 xấp xỉ bằng -2 trong khoảng A và B vì hàng hoá Y giảm 2 đơn vị để có được 1 đơn vị

Đờng bàng quan và Tỉ lệ thay thế cận biên

 Tỉ lệ thay thế cận biên (MRS): Tỷ lệ mà ngời tiêu dùng sẵn sàng từ bỏ 1 đơn vị hàng hóa này để có nhiều hơn đơn vị hàng hóa khác

- Nh vậy MRS cũng chính là độ dốc của đường bàng quan

- Vậy MRS giữa hai điểm A và B trên đường U1 ở Hình 2.2 là (xấp xỉ) bằng 2

 Tỉ lệ thay thế cận biên (MRS) giảm dần từ trái qua phải dọc theo đường bàng quan

Hình 2.3: Biểu đồ đường bàng quan

Đường bàng quan

 Đường bàng quan là đường cong lồi so với gốc tọa độ

MRSX/Y= dX/dY = - MUY/MUX

 Đường bàng quan càng xa gốc tọa độ thể hiện mức độ thỏa mãn thu được càng cao

 Các đường bàng quan không cắt nhau

Hai trờng hợp đặc biệt của đường

bàng quan

 Hình 2.4(a): 2 hàng hóa là thay thế hoàn hảo, tức là ngời tiêu dùng xem chúng là cần thiết nh nhau (MRS = const)

Hình 2.4(b): 2 hàng hóa là bổ sung hoàn hảo tức là chúng phảI được sử dụng cùng với nhau mới thu được lợi ích (ví

Đường ngân sách

 Đường ngân sách thể hiện các kết hợp khác nhau của hai hàng hóa mà người tiêu dùng có thể mua được với thu nhập hiện có

 Phương trình đường ngân sách: I=X.PX + Y.PY

X /PY

Sự thay đổi của đường ngân sách

Lựa chọn tiêu dùng tối ưu

TU max với ràng buộc ngân sách: Tại E:

P X /P Y =MU X /MU Y Hay, MU X /P X =MU Y /P Y

Tèi ®a hãa lîi Ých

 T¹i ®iÓm E, tiªu dïng hÕt ng©n s¸ch

ảnh h ưởng thay thế (SE) và

ảnh h ưởng thu nhập (IE)

 Ban đầu, I, PX, PY , đường ngân sách là BL1,

điểm cân bằng là E1, số lợng hàng hóa X là X1

 Khi PX giảm, BL1 xoay thành BL2 Số lợng hàng hóa tăng từ X1 lên X2 Tổng ảnh hưởng do giá giảm: TE

 SE: sự thay đổi số lợng hàng hóa do giá tơng

đối giảm, lợi ích giữ nguyên, thể hiện bằng sự vận động từ E1 đến Eo trên đường IC1

ảnh h ưởng thay thế (SE) và

 Eo là điểm tiếp xúc giữa IC1 và BLo, Blo

song song với BL2; số lợng hàng hóa tăng

từ X1 lên Xo

 IE: sự thay đổi số lợng hàng hóa do thu

nhập thực tế tăng lên, mức lợi ích tăng lên, thể hiện bằng sự dịch chuyển từ Eo lên E2,

Hiệu ứng thu nhập và hiệu ứng thay thế

Hàng hoá thông thường

Vị trí ban đầu của ngời tiêu dùng tại điểm E0 Khi giá X giảm tiêu dùng tiêu dùng tăng lên 1 khoảng

X1X2

SE = X0X1 (tơng ứng với việc di chuyển từ E0 đến E1) làm thay

đổi giá tơng đối của giá X và Y song không làm thay đổi thu nhập thực tế (sự thoả mãn không

đổi) IE= X1X2 (Dịch chuyển từ E1 đến

E2) Giữ giá tơng đối không đổi nhng làm tăng sức mua

HiÖu øng thu nhËp vµ hiÖu øng thay thÕ- Hµng

ho¸ cÊp thÊp

TE = X1X2

SE = X0X1

IE = X1X2

Trong trêng hîp nµy X lµ

hµng ho¸ cÊp thÊp v× hiÖu

øng thu nhËp lµ mét sè

©m Tuy nhiªn SE>IE nªn

viÖc gi¶m gi¸ X khiÕn cho

Trờng hợp đặc biệt hàng hoá Giffen

Đường cầu dốc lên: Khi X là hàng cấp thấp và IE đủ lớn để lấn át SE thì đường cầu dốc lên Ban đầu người tiêu dùng

ơ điểm E1 Khi giá X giảm người tiêu dùng di chuyển

đến điểm E2 và tiêu dùng ít X hơn Hiệu ứng X0X1=IE>

Hiệu ứng SE= X2X0 Vậy việc giảm giá hàng

X kiến cho lượng cầu về X giảm

ảnh h ưởng thay thế (SE) và

 Nếu SE>0 và IE>0 thì TE>0, đường cầu dốc xuống: X hàng hóa thông thường

 Nếu SE>0 và IE<0:

- TE>0, đường cầu dốc xuống: X là

hàng hóa thứ cấp

- TE<0, hiệu ứng thu nhập đủ lớn=>

đường cầu dốc lên: X là hàng hóa

Ưu nhƯợc điểm của phân tích bàng quan

• u điểm:

1. Các giả định ít hạn chế hơn so với lý thuyết lợi ích (bỏ qua về giả định lợi ích cânh biên không đổi của tiền)

2. Cung cấp cho khái niệm thặng d tiêu dùng, đây là khái niệm quan trọng trong kinh tế học phúc lợi được sử dụng để phân tích đánh giá các chính sách của chính phủ

3. Xác định tiêu thức tốt hơn để phân biệt hàng hoá thông thường, hàng hoá cấp thấp và đặc biệt là

Ưu nhƯîc ®iÓm cña ph©n tÝch

- Trong kÕt hîp thu nhËp vµ gi¸, chØ chän 1

Giỏ hàng hóa đó mang lại tổng lợi ích lớn nhất

Lý thuyết sở thích bộc lộ

 Ban đầu: I, PX, PY; đường ngân sách

BL; chọn E: E là điểm lựa chọn tốt nhất vì ngời tiêu dùng đã bộc lộ sở thích

(bằng quan sát hành vi) ￫ số lợng hàng hóa là XE

 PX giảm, BL xoay thành BL1;

Ngời tiêu dùng sẽ đạt cân bằng ở đâu?

Lý thuyết sở thích bộc lộ

 Đờng thu nhập bù đắp BLo qua E và song

song với BL1 (BLo phản ánh những sự lựa chọn có thể đạt

thiết để vẫn mua được kết hợp hàng hóa ban đầu)

 Chọn E0 trên BLo

E0 Phải ở bên phải điểm E hoặc trùng với E (do tính nhất quán)

- E0 trùng E: SE=0, chỉ có IE do đó E0 sẽ dịch chuyển tới E1,

Lý thuyÕt së thÝch béc lé

b¶n chÊt cña hµng ho¸) NÕu X lµ