Chuyên đề Anh năm học 2007-2008

Phần II: Nội dungI- cơ sở lý luận: 1-ưưVai trò và tác dụng của bài tập hoá học trong dạy và học hoá học ở tr ờng THCS: ưưưViệcưdạyưhọcưkhôngưthểưthiếuưbàiưtập.ưSửưdụngư bàiưtậpưđểưluy

c¸c thÇy gi¸o, c« gi¸o vÒ dù

chuyªn §Ò t¹i THCS

Gia Kh¸nh

RÌn kü n¨ng lËp c«ng thøc ho¸ häc cho HS

líp 8 - THCS

Phần I: mở đầu

I Lý do chọn đề tài

Nhưưchúngưtaưđãưbiết,ưhoáưhọcưlàưmộtư

mônưkhoaưhọcưTựưnhiênưluônưgắnư lýưthuyếtưvớiưthựcưtiễn,ưdoưvậyưđểư hiểuưvàưvậnưdụngưlýưthuyếtưvàoưđờiư sốngưthìưhọcưsinhưphảiưthườngưxuyênư

trauưdồiưkiếnưthức.

Việcưthuưnhậnưkiếnưthứcưcóưthểưbằngưnhiềuư conưđườngưkhácưnhauưnhưngưđốiưvớiưmônư

hoáưhọcưcấpưTHCSưưthìưconưđườngưđểưtiếpư

thuưkiếnưthứcưchủưyếuưlàưthôngưquaưbàiưtậpư hoáưhọc.ưBàiưtậpưhoáưhọcưlàưnguồnưđểưhọcư sinhưtìmưtòiưphátưhiệnưkiếnưthức,ưrènưluyệnư kỹưnăng,ưkhôngưnhữngưthếưbàiưtậpưhoáưhọcư cònưmôưphỏngưđượcưmộtưsốưtìnhưhuốngưthựcư củaưcuộcưsốngưthựcưtếưcũngưnhưưlàưtìnhư

huốngưcóưvấnưđề.ư

dụcưchoưHSưđạoưđức,ưtácưphongưcủaưngườiưlaoưđộngưmới,ưđóưlàưlàmưviệcưcóưkếưhoạch,ưcầnưcùưsángưtạoưvàưcóưhiệuưquảưcao.ưVìưvậy,ưviệcưrènưluyệnưphươngư

phápưvàưkỹưnăngưgiảiưbàiưtậpưhoáưhọcưlàưmộtưmắtưxíchưquanưtrọngưtrongưquáư

trìnhưgiảngưdạyưhoáưhọc,ưlàưcơưsởưcóư

tínhưkhoaưhọcưtrongưquáưtrìnhưnhậnư

thứcưcủaưhọcưsinh.ư

Trongưchươngưtrìnhưhoáưhọcư8ư(THCS)ưhiệnư nayưcóưrấtưnhiềuưdạngưbàiưtậpưưnhư:ưbàiưtậpư tínhưtheoưcôngưthứcưhoáưhọc,ưbàiưtậpưtínhư theoưphươngưtrìnhưhoáưhọc,ưbàiưtậpưvềưtínhư nồngưđộưphầnưtrăm,ưnồngưđộưmol Tuyư

nhiênưđốiưvớiưhọcưsinhưlớpư8ưthìưhoáưhọcưlàư mộtưmônưhọcưmới,ưhọcưsinhưcònưnhiềuưbỡư ngỡưnênưviệcưgiảiưcácưbàiưtậpưcònưrấtưlúngư túng,ưdoưđóưrấtưcầnưcóưsựưchỉưbảo,ưhướngư

dẫnưtỉưmỉ,ưchiưtiếtưcủaưgiáoưviên.ư

Đểưlàmưđượcưđiềuưđó,ưngườiưgiáoưviênưcầnưphảiưxâyư dựngưchoưhọcưsinhưphươngưphápưphânưtích,ưphânư loạiưbàiưtập,ưtừưđóưhìnhưthànhưnênưcácưbướcưgiảiư choưtừngưloạiưbàiưtậpưcụưthể.ưưXuấtưphátưtừưyêuư cầuưđó,ưtôiưquyếtưđịnhưnghiênưcứuưchuyênưđề:ư

“Rènưkỹưnăngưlậpưcôngưthứcưhoáưhọcưchoưhọcư sinhưlớpư8-ưTHCSư”ưưnhằmưgiúpưhọcưsinhưcóưkỹư năngưưgiảiưcácưbàiưtoánưvềưlậpưcôngưthứcưhoáư

họcưmộtưcáchưthànhưthạo,ưquaưđóưgiúpưcácưemư cóưlòngưtinưvàoưkhoaưhọc,ưcóưniềmưsayưmê,ưyêuư thíchưvàưhứngưthúưhọcưtậpưbộưmôn.ư

II – mục đích của đề tài:

III - phạm vi nghiên cứu:

1) Khách thể nghiên cứu:

ưưChuyênưđềưnàyưđượcưnghiênưcứuư

trongưphạmưviưhọcưsinhưkhốiư8ư

(gồmư152ưhọcưsinh)ưtrườngưTHCSư GiaưKhánhưvàưcácưgiáoưviênưdạyư mônưHoáưtrườngưTHCSưGiaưKhánh.

2) Đối t ợng nghiên cứu:

ưPhươngưphápưgiảiưbàiưtậpưtìmưcôngư

thứcưhoáưhọcưcủaưhợpưchấtưkhiưbiết:ư Hoáưtrịư.

Tỉưlệưvềưkhốiưlượngưcủaưcácưnguyênưtốư trongưhợpưchất.

Thànhưphầnư%ưvềưkhốiưlượngưcủaưưcácư nguyênưtốưtrongưhợpưchất.

IV - ph ơng pháp nghiên cứu:

-ưQuaưthựcưtiễnưdạyưvàưhọcưmônư hoáưhọcưtạiưưtrườngưTHCSưGiaư

Khánhư–ưưhuyệnưBìnhưXuyênư –ưtỉnhưVĩnhưPhúc.

ư-ưQuaưviệcưnghiênưcứuưtàiưliệu.

Phần II: Nội dung

I- cơ sở lý luận:

1-ưưVai trò và tác dụng của bài tập hoá học

trong dạy và học hoá học ở tr ờng THCS:

ưưưViệcưdạyưhọcưkhôngưthểưthiếuưbàiưtập.ưSửưdụngư bàiưtậpưđểưluyệnưtập

làưmộtưbiệnưphápưhếtưsứcưquanưtrọngưđểưnângưcaoư chấtưlượngưdạyưhọc.

Bàiưtậpưhoáưhọcưcóưýưnghĩa,ưtácưdụngưtoưlớnưvềư

nhiềuưmặt:

a) ý nghĩa trí dục:

-ưBàiưtậpưhoáưhọcưlàmưchínhưxácưhoáưcácưkháiưniệmưhoáưhọc.ưCủngưcố,ưđàoưsâuưvàưmởưrộngưkiếnưthứcưmộtưcáchưsinhư

động,ưphongưphú,ưhấpưdẫn.ưChỉưkhiư

vậnưdụngưđượcưcácưkiếnưthứcưvàoưviệcư

giảiưbàiưtập,ưhọcưsinhưmớiưnắmưđượcư

kiếnưthứcưmộtưcáchưsâuưsắc

«n­tËp,­hÖ­thèng­ho¸­kiÕn­thøc­ mét­c¸ch­tÝch­cùc­nhÊt.­Khi­

«n­tËp,­häc­sinh­sÏ­buån­ch¸n­ nÕu­chØ­yªu­cÇu­hä­nh¾c­l¹i­

kiÕn­thøc.­Thùc­tÕ­cho­thÊy,­

häc­sinh­chØ­thÝch­gi¶i­bµi­tËp­ trong­giê­«n­tËp.

sinhưcácưkỹưnăngưhoáưhọcưnhưưcânư

bằngưphươngưtrìnhưphảnưứng,ưtínhưtoánưtheoưcôngưthứcưhoáưhọcưvàưphươngư

trìnhưhoáưhọcư ưNếuưlàưbàiưtậpưthựcưnghiệmưsẽưrènưcácưkỹưnăngưthựcư

hành,ưgópưphầnưvàoưviệcưgiáoưdụcưkỹưthuậtưtổngưhợpưchoưhọcưsinh

sinhưkhảưnăngưvậnưdụngưkiếnưthứcưvàoưthựcưtiễnưđờiưsống,ưlaoưđộngưsảnưxuấtưvàưbảoưvệưmôiưtrường

b) ý nghĩa phát triển:

-ưBàiưtậpưhoáưhọcưgiúpưchoư họcưsinhưphátưtriểnưcácư

năngưlựcưtưưduyưlogic,ưbiệnư chứng,ưkháiưquát,ưđộcưlập,ư thôngưminhưvàưsángưtạo.

c) ý nghĩa giáo dục:

- Bàiưtậpưhoáưhọcưcóưtácưdụngưrènưluyệnư

choưhọcưsinhưcóưđứcưtínhưchínhưxác,ư

kiênưnhẫn,ưtrungưthựcưvàưlòngưsayưmêưkhoaưhọcưHoáưhọc.ưBàiưtậpưthựcư

nghiệmưcònưcóưtácưdụngưrènưluyệnưvănưhoáưlaoưđộngư(ưlaoưđộngưcóưtổưchức,ưcóưkếưhoạch,ưgọnưgàng,ưngănưnắp,ưsạchưsẽưnơiưlàmưviệc)

­­­­­ViÖc­ph©n­lo¹i­bµi­tËp­ho¸­häc­cã­ nhiÒu­quan­®iÓm­kh¸c­nhau,­song­cã­ thÓ­ph©n­thµnh­hai­lo¹i­bµi­tËp­chÝnh­

lµ­bµi tËp tr¾c nghiÖm tù luËn­(th­

êng­quen­gäi­lµ­bµi­tËp­tù­luËn)­vµ­

bµi tËp tr¾c nghiÖm kh¸ch quan­(th­

êng­quen­gäi­lµ­bµi­tËp­tr¾c­

nghiÖm­).

2 Bài tập trắc nghiệm khách quanư

(TNKQ)ưlàưloạiưbàiưtậpưkhiưlàmưbàiưhọcưsinhưchỉưphảiưchọnưmộtưcâuưtrảưlờiưtrongưsốưcácưcâuưtrảưlờiưđãưđượcưcungưcấp.ưDoưkhôngưphảiưviếtưcâuưtrảưlờiưnênưthờiưgianưdànhưchoưviệcưđọc,ưsuyưnghĩưvàưviếtưcâuư

trảưlờiưchỉưtừư1ư–ư2ưphút.ưGọiưlàưtrắcư

nghiệmưkháchưquanưdoưcáchưchấmưđiểmư

rấtưkháchưquan

Bàiưlàmưcủaưhọcưsinhưđượcưchấmưđiểmư bằngưcáchưđếmưsốưlầnưchọnưđượcưcâuư trảưlờiưđúngưnênưkhôngưphụưthuộcư

vàoưsựưđánhưgiáưchủưquanưcủaưngườiư chấm.ưAiưcũngưchấmưđược,ưkểưcảưngườiư

khôngưcóưkiếnưthứcưvềưlĩnhưvựcưđó,ư chỉưcầnưbiếtưđápưánưđúngưlàưđápưánư

nào.

ho¸­häc­mét­c¸ch­tæng­qu¸t­lµ:

Bµi­tËp­ho¸­häc­

đềưnày,ưtôiưmuốnưđiưsâuư

nghiênưcứuưmộtưdạngưnhỏư củaưbàiưtậpưtựưluận,ưđóưlà:ưư“ư Rènưkỹưnăngưlậpưcôngưthứcư hoáưhọcưchoưhọcưsinhưlớpư8ư

–ưTHCSư”

thứcưhoáưhọcưcủaưhợpưưchất khiưbiếtưhoáưtrị,ưkhiưbiếtưtỉưlệưvềưkhốiưlượngư củaưcácưnguyênưtốưtrongưhợpưchất,ưkhiưbiếtư thànhưphầnư%ưvềưkhốiưlượngưcủaưcácưnguyênư

tốưtrongưhợpưchất.

giảiưbàiưtập,ưhọcưsinhưsẽưcảmthấyưtựưtin,ưyêuưthích,ưhứngưthúưvàưsayư

mêưhọcưtậpưbộưmôn.ưĐóưlàưmộtư

trongưnhữngưyếuưtốưquanưtrọngưgópưphầnưtạoưnênưnhữngưhọcưsinhưmũiư

nhọnưđểưbồiưdưỡngưhọcưsinhưgiỏi

II –néi dung nghiªn cøu: Cã­­thÓ­chia­thµnh­3­d¹ng­nhá­sau:

1) LËp CTHH cña hîp chÊt khi biÕt ho¸ trÞ

Trong­hîp­chÊt­hai­nguyªn­tè­­­­­­­­­­­­­­­­(­víi­a­lµ­ho¸­trÞ­cña­A,­b­lµ­ho¸­trÞ­cña­B).Ta­dùa­vµo­quy­t¾c­ho¸­trÞ:­“­TÝch­cña­chØ­sè­vµ­ho¸­trÞ­cña­nguyªn­tè­nµy­

-ưViếtưcôngưthứcưdạngưchungưAxByưư -ưĐặtưđẳngưthức:ưư

ưxưxưhoáưtrịưcủaưAư=ưyưxưhoáưtrịưcủaưB -ưChuyểnưthànhưtỉưlệ:

, ,

x b b

y  a a

ưdươngưvàưtỉưlệưưlàưtốiưgiản,ưsuyưra

xư=ưbư(ưhoặcưb’)ưvàưyư=ưaư(hoặcưa’)

ưưư-ưViếtưcôngưthứcưđúngưcủaưhợpư chất.

VÝ dô1:­LËp­c«ng­thøc­ho¸­häc­cña­hîp­

chÊt­gåm­Ca­(II)­vµ­O­(II)C«ng­thøc­cña­hîp­chÊt­cã­d¹ng:­CaxOy

Theo­quy­t¾c­ho¸­trÞ­,­ta­cã:­xxII­=­yxII­­­

­­­­­­

=>­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­=>­x­=­y­=­1VËy­c«ng­thøc­cña­hîp­chÊt­lµ­CaO

1 1

x II

y II 

x II

y III 

x II

y VI 

*) Cách nhớ nhanh để lập CTHH của hợp chất AxByưư(Bưcóưthểưlàưnhómưnguyênưtử)

Al SO

+)­NÕu a : b ch a tèi gi¶n th× gi¶n

íc vµ lÊy

x = b’ , y = a’

VD:

, ,

2) LËp CTHH cña hîp chÊt khi biÕt tØ lÖ

vÒ khèi l îng cña c¸c nguyªn tè

 = =

=>ưxư:ưyưưphảiưlàưcácưsốưnguyênưdư

ơngưvàưtốiưgiản

Từưđóưsuyưraưcôngưthứcưhoáưhọcưcủaưhợpưchất

chất,ưngườiưtaưthuưđượcưkếtưquả:ư hiđroưchiếmư1ưphầnưvềưkhốiưlư

ợng,ưoxiưchiếmư8ưphầnưvềư

khốiưlượng.ưTìmưCTHHưcủaư

hợpưchất.

Cách 2:ưGiảưsử,ưcôngưthứcưphânưtửưcủaư

hợpưchấtưlàưHxOyưvàưkhốiưlượngưchấtưđemư

phânưtíchưlàưaưgam KhốiưlượngưHưchiếmưưưưưưư=>ưSốưnguyênư tửưHư=ưưưưưưưKhốiưlượngưOưchiếmưưưưưưưư=>ưư

2 :

SonguyentuO

biếtưphânưtửưkhốiưlàư160,ưtỉưlệưvề

khốiưlượngưưgiữaưsắtưvàưoxiưlàưưưư

mFeư:ưmOư=ư7ư:ư3

GiảưsửưcôngưthứcưcủaưoxitưlàưFexOy.ưTaưcóưtỉưlệ:ư

ưưưưưưưưưưưưưưưưưưưưưưư=>ưyư=ư1,5ưx

Vìưkhốiưlượngưphânưtửưcủaưhợpưchấtưlàư160ưđvCư nênưtaưcó:

Chú ý: Nếu đề bài không cho biết

phân tử khối, ta dựa vào tỉ lệ

=> x = 2, y = 3.Vậy công thức đơn giản của hợp chất

là Fe 2 O 3

Đối với hợp chất vô cơ thì công thức đơn giản chính là công thức phân tử ( điều này sẽ đ ợc nghiên cứu kỹ ở phần hoá học hữu cơ)

1 2 1,5 3

x

y  

3) Lập CTHH của hợp chất khi

biết thành phần % các

nguyên tố trong hợp chất

*) Tr ờng hợp 1: Khi biết thành phần phần trăm về khối l ợng của các nguyên tố mà đề bài không cho biết phân tử khối.

Cách giải:ưĐặtưcôngưthứcưcủaưhợpư

chấtưlàưAxByDz

Taưcóưtỉưlệưkhốiưlượngưcácưnguyênưtốưnhưưsau:

: : % : % : %

M x M y M z  A B D

% % % : : : :

ưxư:ưyư:ưzưư=ưtỉưlệưcácưsốưnguyênưdư

ơngưvàưtốiưgiản

Từưđóưsuyưraưcôngưthứcưhoáưhọcưcủaư

hợpưchấtVD:ưMộtưhợpưchấtưAưchứaư3ưnguyênưtốưCa,ưC,ưOưvớiưtỉưlệưcanxiưchiếmư40%,ưCacbonưchiếmư12%,ưvàưoxiưchiếmư48%ưvềưkhốiưlượng.ưTìmưcôngư

thứcưphânưtửưcủaưA

Giải:

GiảưsửưcôngưthứcưcủaưhợpưchấtưlàưCaxCyOz.ưTaưcóưtỉưlệư khốiưlượngưcácưnguyênưtốưnhưưsau:

VậyưcôngưthứcưphânưtửưcủaưAưlàưCaCO3

3 : 1 :

1 16

48 :

12

12 :

40

40 :

:

48 :

12 :

40 16

: 12

: 40

% :

% :

%

:

:

x

z y

x

O C

Ca z

M y

M x

*) Tr êng hîp 2: Khi biÕt thµnh phÇn % vÒ khèi l îng cña c¸c

nguyªn tè trong hîp chÊt vµ biÕt ph©n tö khèi cña hîp chÊt

C¸ch gi¶i1 :­

T×m tØ lÖ khèi l îng c¸c nguyªn tè trong hîp chÊt:

Taưcóưtỉưlệưkhốiưlượngưcácưnguyênưtốưnhưư sau:

Cách 1:ưTìm tỉ lệ khối l ợng các

nguyên tố trong hợp chất:

Vìưkhốiưlượngưmỗiưnguyênưtốưtrongưphânưtửưtỉưlệưvớiưthànhưphầnư%ưnênưtaưcó:

Cách 2:ưLập tỉ số về khối l ợngưđểư

tínhưcácưchỉưsốưxưvàưy

GiảưsửưCTHHưcủaưhợpưchấtưcóưdạngưSxOy.Taưcó:

C¸ch 3:­T×m sè nguyªn tö cña mçi

nguyªn tè cã trong mét ph©n tö hîp chÊt:­­­­Trong­1­ph©n­tö­hîp­chÊt­cã:

Suy­ra­trong1­ph©n­tö­hîp­chÊt­cã­1­­

nguyªn­tö­S­kÕt­hîp­víi­3­nguyªn­tö­O.­ VËy­CTHH­cña­hîp­chÊt­lµ­SO3

tóm lại:

• Ph ơng pháp chung để giải bài toán lập công

thức hoá học của hợp chất gồm 3 b ớc:

• ưưưBướcư1:ưViếtưcôngưthứcưdạngưchungư

• ưưưBướcư2:ưTìmưcácưchỉưsốưx,ưy

• ưưưBướcư3:ưViếtưcôngưthứcưđúngưcủaưhợpưchất

Phần III: kết luận

Nhưưvậy,ưviệcưxâyưdựngưchoưhọcưsinhưphư

ơngưpháp,ưkỹưnăngưgiảiưbàiưtậpưlàưvôưcùngư quanưtrọng,ưnóưgiúpưchoưcácưemưbiếtưvạchư raưhướngưđiưđểưgiảiưbàiưtoán,ưbiếtưđượcưbàiư toánưphảiưbắtưđầuưtừưđâu,ưgiảiưtheoưcáchư nàoưthìưhayưhơn,ưnhanhưhơn.ưThôngưquaư

đóưcònưrènưluyệnưđượcưchoưcácưemưbiếtư

cáchưtrìnhưbày,ưcáchưdiễnưđạtưsaoưchoư

khoaưhọc,ưhợpưlý,ưđồngưthờiưcònưcủngưcốư vàưnângưcaoưkiếnưthứcưchoưhọcưsinh.

đỡưcácưemưhọcưsinhưhọcưtốtưhơnưmônư hoáưhọcưvàưnângưcaoưhứngưthúưhọcưtậpư

đốiưvớiưbộưmônưởưưcácưem,ưtôiưmạnhưdạnư

đưaưraưmộtưsốưphươngưphápưgiảiưbàiưtậpư trênưđâyưđểưcácưbạnưcùngưthamưkhảo.

ưưưưưTrongưquáưtrìnhưnghiênưcứu,ưchắcư chắnưkhôngưtránhưkhỏiưthiếuưsótưvàưhạnư chế.ưRấtưmongưđượcưsựưđóngưgópưýưkiếnư

củaưcácưbạnưđồngưnghiệp.

Tµi liÖu tham kh¶o

.