...GT Dia chat dai cuong.pdf tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tất cả các lĩnh vực...
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI
Biên soạn
LÊ CẢNH TUÂN TRẦN THỊ HỒNG MINH
GIÁO TRÌNH ĐỊA CHẤT ĐẠI CƯƠNG
HÀ NỘI, 2011
Trang 2LỜI NÓI ĐẦU
ĐỊA CHẤT ĐẠI CƯƠNG là môn học cơ bản cho sinh viên khoa Địa chất, nhằm cung cấp các kiến thức nền tảng của chuyên ngành Địa chất học Nội dung của giáo trình không chỉ phục vụ cho các học viên ở bậc Cao đẳng và Đại học, mà còn là tài liệu tham khảo bổ ích cho các nhà Địa chất
Từ cách đặt vấn đề trên, chúng tôi biên soạn cuốn giáo trình Địa chất đại cương,
nhằm phục vụ công tác giảng dạy của Khoa Địa chất - Trường ĐH Tài nguyên Môi trường Hà Nội Giáo trình gồm 7 Chương:
Chương 1: ĐỊA CHẤT HỌC, ĐỐI TƯỢNG VÀ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
Chương 2: NGUỒN GỐC, ĐẶC ĐIỂM VÀ CẤU TRÚC CỦA TRÁI ĐẤT
Chương 3: KHOÁNG VẬT VÀ CÁC LOẠI ĐÁ
Chương 4: CÁC TÁC DỤNG ĐỊA CHẤT
Chương 5: CƠ SỞ ĐỊA CHẤT CẤU TẠO
Chương 6: MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG ĐỊA CHẤT CỦA NƯỚC, BĂNG HÀ, ĐẠI
DƯƠNG, GIÓ VÀ HOANG MẠC
Chương 7: NĂNG LƯỢNG VÀ KHOÁNG SẢN
Mặc dù các tác giả đã cố gắng rất nhiều, chắc chắn cuốn giáo trình còn có những thiếu sót Chúng tôi kính mong và trân trọng mọi ý kiến đóng góp của các bạn đồng nghiệp
Mọi ý kiến đóng góp xin gửi theo địa chỉ:
Khoa Địa chất - Trường ĐH Tài nguyên Môi trường Hà Nội, số 41A, thị trấn Cẫu Diễn, Từ Liêm, Hà Nội
ĐT: 04 376 33 522; Mobile: 098 380 6463; Email: tuangid@gmail.com
TM Nhóm tác giả
Lê Cảnh Tuân
Trang 3MỤC LỤC
Chương 1: ĐỊA CHẤT HỌC, ĐỐI TƯỢNG, NHIỆM VỤ VÀ PHƯƠNG
PHÁP NGHIÊN CỨU
5
1.2 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU CỦA ĐỊA CHẤT HỌC 5
1.3 CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TRONG ĐỊA CHẤT HỌC 6
1.4 MỐI QUAN HỆ CỦA ĐỊA CHẤT HỌC VỚI CÁC NGÀNH KHOA
HỌC KHÁC
7
1.5 Ý NGHĨA CỦA NGHIÊN CỨU ĐỊA CHẤT ĐÔI VỚI CUỘC SỐNG
CON NGƯỜI
7
1.6 XU THẾ PHÁT TRIỂN CỦA ĐỊA CHẤT HỌC 7
1.7 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA NGÀNH ĐỊA
CHẤT VIỆT NAM
8
1.8 ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NGÀNH ĐỊA CHẤT Ở VIỆT NAM 10
Chương 2: NGUỒN GỐC, ĐẶC ĐIỂM VÀ CẤU TRÚC CỦA TRÁI ĐẤT 12
2.1 NGUỒN GỐC TRÁI ĐẤT VÀ HỆ MẶT TRỜI 12
2.2 VỊ TRÍ CỦA TRÁI ĐẤT TRONG VŨ TRỤ 13
2.3 NHẬN XÉT MỘT SỐ ĐIỂM CHỦ YẾU VỀ HỆ MẶT TRỜI 18
2.4.1 Đặc tính vật lý của các lớp 20 2.4.2 Sự cân bằng đẳng tĩnh 22 2.4.3 Các đặc tính vật lý khác của Trái đất 22
2.5.1 Vỏ Trái đất 24
2.5.3 Nhân Trái đất 26
2.6.1 Phương pháp xác định tuổi địa chất tương đối 27 2.6.2 Phương pháp xác định tuổi tuyệt đối 29 2.6.3 Địa niên biểu và các đơn vị địa tầng 29
Chương 3 : KHOÁNG VẬT VÀ CÁC LOẠI ĐÁ 33
3.2 CÁC TÍNH CHẤT VẬT LÝ CỦA KHOÁNG VẬT 33
3.4 SỰ SẮP XẾP VÀ TẬP HỢP CÁC KHOÁNG VẬT 43
3.5 SỰ BIẾN ĐỔI CỦA NGUYÊN TỐ VÀ KHOÁNG VẬT 44
3.6 MỔ TẢ MỘT SỐ KHOÁNG VẬT TRONG TỰ NHIÊN 45
Trang 43.7 ĐÁ VÀ KHOA HỌC NGHIÊN CỨU VỀ ĐÁ 60 3.7.1 Định nghĩa 60 3.7.2 Thạch học - Khoa học nghiên cứu đá 60
3.9.1 Đá nguồn gốc cơ học 64 3.9.2 Đá nguồn gốc hữu cơ 65 3.9.3 Đá nguồn gốc hóa học 67 3.9.4 Đá nguồn gốc hỗn hợp 67 3.9.5 Quá trình trầm tích 67 3.9.6 Các đặc điểm của đá trầm tích 73
3.10.1 Khái niệm về biến chất 77 3.10.2 Các nhân tố gây biến chất 78 3.10.3 Các phương thức biến chất 80 3.10.4 Phân loại biến chất 81 3.10.5.Tác dụng micmatit hóa (micmatization) 82
Chương 4: CÁC TÁC DỤNG ĐỊA CHẤT 87
4.1 KHÁI NIỆM CHUNG VỀ TÁC DỤNG ĐỊA CHẤT 87 4.1.1 Tác dụng địa chất nội lực 87 4.1.2 Tác dụng địa chất ngoại lực 87
4.2.1 Hoạt động magma 87 4.2.2 Động đất 99
4.3 CÁC QUÁ TRÌNH ĐỊA CHẤT NGOẠI SINH 118 4.3.1 Qúa trình phong hóa 118 4.3.2 Quá trình bóc mòn - vận chuyển và bồi tụ 123 4.3.3 Địa hình và khí hậu 124
Chương 5: CƠ SỞ ĐỊA CHẤT CẤU TẠO 126
5.1 LỚP, TÍNH PHÂN LỚP VÀ CẤU TRÚC MẶT LỚP 126 5.1.1 Lớp và tính phân lớp 126 5.1.2 Cấu trúc của mặt phân lớp 128 5.1.3 Thế nằm của đá 129 5.1.4 Chỉnh hợp và bất chỉnh hợp 131
5.2.1 Dạng nằm ngang 134 5.2.2 Dạng nằm nghiêng và các yếu tố thế nằm 134 5.2.3 Nếp uốn và biến dạng uốn nếp 136 5.2.4 Phân loại nếp uốn 139 5.2.5 Phức nếp lồi và phức nếp lõm 140
5.3 ĐỨT GẪY VÀ CÁC YẾU TỐ CỦA ĐỨT GÃY 140
Trang 55.3.1 Đứt gãy 140 5.3.2 Các yếu tố của đứt gãy (Hình 5.13) 142 5.3.3 Lớp phủ kiến tạo (địa di) 143 5.3.4 Đứt gãy sâu 143 5.3.5 Sử dụng địa bàn địa chất 144
5.4.1 Phân loại bản đồ địa chất 145 5.4.2 Nội dung của Bản đồ địa chất 147
Chương 6 NƯỚC, BĂNG HÀ, ĐẠI DƯƠNG, GIÓ, VÀ HOANG MẠC 152
6.1.1 Nước mặt 152 6.1.2 Nước dưới đất 157
6.2.1 Khái niệm 159 6.2.2 Sự hình thành 159 6.2.3 Phân loại băng hà 159 6.2.4 Sự di chuyển của băng hà 160 6.2.5 Nhiệt độ của băng hà 160 6.2.6 Tác dụng địa chất của băng hà 160 6.2.7 Các thời kỳ phát triển băng hà 161
6.3.1 Các quá trình hình thành địa hình đáy đại dương 163 6.3.2 Các dòng chảy 163 6.3.3 Bồn đại dương 164 6.3.4 Địa hình đáy biển 164 6.3.5 Trầm tích biển 167 6.3.6 Bờ biển (shorelines) 168 6.3.7 Sự thay đổi mực nước biển 168
6.4.1.Gió và tác dụng địa chất của gió 169 6.4.2 Hoang mạc 171
Chương 7: NĂNG LƯỢNG VÀ KHOÁNG SẢN 173
7.1.2 Dầu và khí thiên nhiên 175 7.1.3 Năng lượng nước (thủy điện- water power) 177 7.1.4 Năng lượng nguyên tử 178 7.1.5 Năng lượng địa nhiệt 180 7.1.6 Các nguồn năng lượng khác 182
7.2.1 Mỏ khoáng sản 189
Trang 67.2.2 Khoáng sản và sự phát triển xã hội 196