KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI Bộ môn: Địa lý Tự nhiên & Môi trường ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT HỌC PHẦN: ĐỊA CHẤT ĐẠI CƯƠNG

3.Mục tiêu của học phần Sau khi học xong học phần sinh viên có được các kiến thức, kỹ năng và hành vi sau: -Về kiến thức cơ bản: Biết được cấu trúc của Trái Đất, nắm vững những khái niệ

Trang 1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT HỌC PHẦN

Bộ môn : Địa lý Tự nhiên & Môi trường Mã học phần: 125205

1.Thông tin về giảng viên:

*Họ và tên: Trần Quốc Huy

Chức danh, học hàm, học vị: Giảng viên chính; Thạc sỹ

Thời gian, địa điểm làm việc: Phòng 106 A5, Cơ sở 2, Trường ĐH Hồng Đức

Địa chỉ liên hệ: Số nhà 62 Nguyễn Tĩnh, Khối 1, Đông Hương, thành phố Thanh HoáĐiện thoại: 0915141959; 01673340246

Email: tranquochuy@hdu.edu.vn ; huytran946@gmail.com

- Thông tin về các hướng nghiên cứu chính (chuyên ngành) của giảng viên: Địa lý tựnhiên; Địa lý Du lịch; tham gia các đề tài thay SGK ở phổ thông…

* Thông tin về trợ giảng (nếu có):

Vũ Văn Duẩn, cử nhân Địa lý

Điện thoại: 0916582836

Email: nhatduan@gmail.com

Thông tin về 1 - 2 giảng viên có thể giảng dạy được Học phần này:

1-Lê Kim Dung,

Chức danh: Giảng viên, Thạc sỹ;

Địa chỉ liên hệ: Thôn Thành Yên, Xã Quảng Thành, TP Thanh Hóa

Email: lekimdung@hdu.edu.vn ; kimdung5776@gmai.com

2-Lê Hà Thanh

Email: lehathanh@hdu.edu.vn; hathanh.dhhd@gmail.com,

Địa chỉ liên hệ: Bào Ngoại, Đông Hương, thành phố Thanh Hóa

3-Lê Thuý Hiên

Email: lethithuytuyet@hdu.edu.vn; lethithuyhienhd@gmail.com,

Địa chỉ liên hệ: Khu tập thể giáo viên trường PTTH Hàm Rồng, đường Chu Văn An thành phố Thanh Hóa

2.Thông tin chung về học phần

Tên ngành/ khoá đào tạo: Đại học sư phạm Địa lý

Tên học phần: Địa chất đại cương

Số tín chỉ học tập: 2

Trang 2

+Nghe giảng lý thuyết: 18 + Làm bài tập trên lớp: 0

+Thảo luận, xêmina: 20 + Thực hành, thực tập: 4

+Hoạt động theo nhóm: 0 +Tự học: 90

Địa chỉ của bộ môn phụ trách học phần: Bộ môn Địa lý tự nhiên & Môi trường,Phòng 106 A5, Cơ sở 2, Trường ĐH Hồng Đức

3.Mục tiêu của học phần

Sau khi học xong học phần sinh viên có được các kiến thức, kỹ năng và hành vi sau:

-Về kiến thức cơ bản: Biết được cấu trúc của Trái Đất, nắm vững những khái niệm cơbản về khoáng vật, đá; các nhân tố địa chất, những quá trình nội lực, ngoại lực; khoáng sảngắn với nguồn gốc hình thành của chúng và các quan điểm về địa kiến tạo

-Về kỹ năng thực hành: nhận biết được các nhóm khoáng vật và đá chính, biết sửdụng địa bàn địa chất, có khả năng tìm hiểu địa chất ngoài thực địa và phục vụ cho việcnghiên cứu giảng dạy ở trường phổ thông

-Về hành vi: sinh viên có thế giới quan duy vật biện chứng, có hành vi và thái độ bảo

vệ Trái Đất trên cơ sở khoa học; tham gia vào việc bảo vệ tài nguyên môi trường vì sự pháttriển bền vững của Trái Đất

4 Tóm tắt nội dung học phần

Học phần gồm các vấn đề:

-Khái niệm về địa chất học; đối tượng, nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu của địa chất học;

-Đại cương về cấu tạo các lớp, tính chất vật lý, hoá học của từng lớp

-Đại cương về đá và khoáng vật;

-Tuổi của Trái Đất; Địa niên biểu và các phương pháp xác định tuổi địa chất; Cơ sở của việc xác định và lịch sử phát triển của vỏ Trái Đất

-Các tác dụng địa chất ngoại lực: quá trình phong hoá, tác dụng địa chất của nước, sinh quyển;

-Các tác dụng địa chất nội lực: macma và núi lửa, động đất, vận động kiến tạo, biến chất.-Khoáng sản, nguồn gốc và giá trị kinh tế của chúng

-Các thuyết địa kiến tạo và các đơn vị kiến trúc của vỏ Trái Đất

5 Nội dung chi tiết học phần

Nội dung 1 Đối tượng, nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu

1-Đối tượng, nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu

1.1-Cấu trúc của khoa học Địa chất

1.2-Đối tượng nghiên cứu của Địa chất học

1.3-Nhiệm vụ nghiên cứu của Địa chất học

1.4-Các phương pháp nghiên cứu

1.5- Mối quan hệ Địa chất học với các khoa học khác

Trang 3

1.6-Vai trò của Địa chất học.

Nội dung 2 - Cấu trúc và thành phần hóa học của Trái Đất

1-Các phương pháp nghiên cứu

2-Cấu trúc và trạng thái vật chất bên trong Trái Đất

3-Thành phần hoá học của Trái Đất

Nội dung 3 Đại cương về khoáng vật

1-Khái niệm

2-Tính đối xứng của tinh thể

3-Tính chất vật lý của khoáng vật

4-Phân loại khoáng vật.

5-Về sự cộng sinh của khoáng vật

6-Vai trò của khoáng vật trong nền kinh tế quốc dân

Nội dung 4-Đại cương về đá và đá macma

1-Định nghĩa và phân loại

2-Đá macma (Magma)

2.1-Khái niệm

2.2-Kiến trúc đá macma

2.3-Thành phần khoáng vật của đá macma

2.4-Cấu tạo của đá macma

7-Phân loại và mô tả các loại đá chủ yếu

8-Đá trầm tích hữu cơ và sự thành tạo chúng

Trang 4

1.1-Khái lược về địa tầng học.

1.2-Các nguyên lý cơ bản của địa tầng học

1.3-Chỉnh hợp và bất chỉnh hợp địa tầng

2- Tuổi địa chất và phương pháp xác định

2.1-Niên đại địa chất tương đối

2.1.1-Khái niệm về tuổi tương đối

2.1.2-Các phương pháp xác định tuổi tương đối

2.1.3-Phân chia địa tầng

2.2-Niên đại địa chất tuyệt đối

2.2.1-Tuổi Trái Đất do đạo Thiên chúa xác định

2.2.2-Cách tính dựa vào độ mặn của nước biển và lượng muối do nước sông mang ra 2.2.3-Tính tuổi Trái Đất bằng phương pháp tính tốc độ kết tầng của đá trầm tích 2.2.4-Tính tuổi Trái Đất bằng phương pháp phóng xạ

3-Bảng Địa niên biểu

Nội dung 8 Các tác dụng địa chất

1-Khái niệm

2-Phân loại

3-Đặc điểm của các tác dụng địa chất

Nội dung 9-Các tác dụng địa chất ngoại sinh

3.3-Phân loại trầm tích do dòng nước.

4-Các tác dụng của nước dưới đất

4.1-Nguồn gốc của nước dưới đất

4.2-Tính thấm của đá

4.3-Phân loại nước dưới đất và các đặc điểm của chúng

4.4-Thành phần hoá học của nước dưới đất

4.5-Tác dụng địa chất của nước dưới đất

4.6-Sự tích đọng trầm tích.

5-Tác dụng địa chất của băng hà

Trang 5

2.5.1-Những khái niệm cơ bản về băng hà

5.2-Tác dụng địa chất của băng hà

6-Tác dụng địa chất của hồ và đầm lầy.

6.1-Hồ và các quá trình địa chất của hồ.

6.1.1-Khái niệm chung và sự phân loại hồ

6.1.2-Nguồn gốc nước hồ

6.1.3-Quá trình địa chất của hồ

6.2-Đầm lầy và các quá trình địa chất của đầm lầy

6.2.1 -Đầm lầy và điều kiện hình thành đầm lầy.

6.2.2- Phân loại đầm lầy

6.2.3-Các quá trình địa chất của đầm lầy

7-Tác dụng địa chất của biển

7.1-Sự phân bố lục địa, đại dương, các yếu tố hình thái của chúng.

7.2-Tác dụng địa chất của biển và đại dương

7.3- Sự tạo thành đá của trầm tích biển

7.4-Khái niệm về tướng đá và nguyên lí hiện tại

Nội dung 10- Tác dụng macma

1-Khái niệm chung Quá trình nhận thức về macma

2-Tác động phún xuất.

3-Các hiện tượng sau núi lửa Sự phân bố núi lửa

4-Tác dụng macma xâm nhập

5-Sự phân dị macma

Nội dung 11-Vận động kiến tạo của vỏ Trái Đất và kết quả của chúng

1-Các chuyển động kiến tạo, phân loại và phương pháp nghiên cứu

2- Các kết quả của chuyển động kiến tạo.

3-Đứt gãy.

4-Động đất.

5-Tác dụng biến chất.

Nội dung 12 Khoáng sản và nguồn gốc của chúng

1-Khái niệm về khoáng sản học

1.1-Khái niệm về khoáng sản

1.2-Chất lượng và trữ lượng của mỏ khoáng sản

1.3-Phân loại khoáng sản theo đối tượng và mục đích sử dụng.

2-Nguồn gốc thành tạo các mỏ khoáng sản.

Trang 6

2.1-Theo thuyết địa máng.

2.1.1-Địa máng và sự phát triển của nó

2.1.2-Những hạn chế của thuyết địa máng

2.2-Theo quan điểm Kiến tạo mảng

1 Địa chất đại cương Trần Anh Châu Nhà xuất bản Giáo dục 1982

2 Giáo trình địa chất cơ sở Tống Duy Thanh (Chủ biên) Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội, 2004

6.2 Học liệu tham khảo

3 Địa chất đại cương và địa chất lịch sử Phùng Ngọc Đĩnh, Lương Hồng Hược Nhà xuất bản ĐHSP Hà Nội , 2005

4 Thực hành địa chất Phùng Ngọc Đĩnh Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội, 1996

5 Địa tầng học và phương pháp nghiên cứu Phan Cự Tiến, Nguyễn Xuân Hãn, Vũ Khúc, Đặng Đức Nga, Nguyễn Văn Phúc Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội 1984

6 Địa chất Việt Nam (Phần miền Bắc) Trần Văn Trị (Chủ biên) Nhà xuất bản Khoa học & Kỹ thuật, 1977

7 Bộ môn Địa lý tự nhiên & Môi trường Bài giảng “Địa chất học đại cương”, tài liệu

lưu hành nội bộ, năm 2012

8 Phần mềm Encarta từ 2005 đến 2009

Trang 7

Bài tập/

Thảoluận

Thựchành

Khác(điềngiã, thựctế…)

Tự học,

tự NC

TưvấncủaGV

ĐG

KTGK- Kiểm tra giữa kỳ;

TX- Kiểm tra thường xuyên

7.2 Lịch trình cụ thể cho từng nội dung:

Trang 8

Hình thức tổ

chức dạy

học

Thời gian, địa điểm Nội dung chính Mục tiêu cụ thể

Yêu cầu SV chuẩn bị

Ghi chú

Lý thuyết

2 tiết, phòng học

-Giới thiệu chương trình môn học

-Đối tượng, nhiệm

vụ nghiên cứu củađịa chất học

-Các phương phápnghiên cứu

-Phương pháp nghiên cứu cấu trúc Trái Đất

Sinh viên biết:

-Các nhóm và các bộ môn thuộc các nhóm của khoa học địa chất

-Phương pháp nghiên cứu sóng địa chấn trong nghiên cứu nội suy cấu trúc Trái Đất

-Cấu trúc và các thuộctính của các lớp: vỏ, manti, nhân Trái Đất

- Đọc [7]

trang 1 - 8,-Đọc [1]

[3] [4] ở các mục tương ứng

-Cấu trúc của địa chất học

-Mối quan hệ của địa chất học với các khoa học khác-Các phương pháp: trọng lực,

đo từ, thiên thạch

-Thành phần hóa học của lớp vỏ Trái Đất

-Vai trò của địa chất học

Sinh viên biết:

-Hệ thống cấu trúc củađịa chất học

-Các phương pháp dùng để nghiên cứu,

cơ sở khoa học để suy đoán cấu trúc của TráiĐất

-Thành phần hóa học của vỏ Trái Đất

-Vai trò của địa chất học đối với các ngành kinh tế quốc dân, …

- Đọc [7]

trang 1 - 8, -Đọc [1]

Tư vấn của

GV

-Tìm hiểu trên mạng (khoa học.com.vn; vi.wikipedia.org;…)

-Khai thác phần mềm Encarta (tự mua hoặc GV cung cấp)KT-ĐG

Thường xuyên

Anh (chị) biết gì

về khoa học địa chất?

Kiểm tra mức độ hiểu biết của sinh viên trước khi học

Không

Trang 9

Ghi chú

Lý thuyết

-Phân loại khoáng vật theo thành phần hoá học

-Đọc [7] từ

9 - 24

-Đọc [1]

-Toàn bộ các kiếnthức về khoáng vật

-Các khoáng vật thuộc 4 nhóm: cácnguyên tố tự nhiên, Sunfua, Oxyt và Haloit

Sinh viên biết:

-Các yếu tố và các yếu

tố đối xứng của tinh thể

-Biết các đặc tính của những khoáng vật thuộc 4 nhóm: các nguyên tố tự nhiên, Sunfua, Oxyt và Haloit được giới thiệu trong tập [7]

-Đọc [7] từ 9-24

-Đọc [1]

[2] [3] [4] ởcác mục tương ứng

-Cấu trúc của TráiĐất

Sinh viên biết và trìnhbày được: Cấu trúc của Trái Đất

Đọc [7]; tàiliệu tham khảo

Trang 10

chức dạy

học

Ghi chú

Lý thuyết

-Đại cương về đá (macma, trầm tích)

Sinh viên biết:

-Đá là gì?

-Các vấn đề cơ bản, chủ yếu của 2 loại đá:

macma, trầm tích

-Đọc [7] từ

24 - 48, -Đọc [1]

[2] [3] [5]

[6] ở các mục tương ứng

Bài

tập/Thảo

luận

-Đối tượng, nhiệm

vụ nghiên cứu củakhoa học địa chất

-Các nhóm phương pháp được sử dụng để nghiên cứu của khoa học địa chất

-Mối quan hệ của địa chất với các khoa học khác

-Vai trò của địa chất đối với các ngành kinh tế và với vấn đề bảo vệ tài nguyên

Sinh viên trình bày được:

-Đối tượng nghiên cứu và các nhiệm vụ

mà địa chất học phải giải quyết

-Các nhóm phương pháp và các phương pháp đặc thù của địa chất học

-Mối quan hệ giữa địachất học với các khoa học khác

-Vai trò của địa chất đối với các ngành kinh tế quốc dân…

-Đọc [7] từ trang 1 - 8,-Đọc [1]

-Tra cứu tư liệu trên mạng -Làm đề cương thảo luận nhóm

Các khoáng vật thuộc 4 nhóm:

Cacbonat, sunfat, phosphat và silicat

Sinh viên biết:

-Đặc tính của các loại khoáng vật thuộc 4 nhóm còn lại

Đọc [7] và các tài liệu tham khảo

Tư vấn của

GV

-Sử dụng phần mềm Encarta 2009 Đọc các tài liệu [1] [2] [3] [4] [5]

-Tra cứu thêm trên mạng internet -Tìm hiểu trên mạng (khoa học.com.vn;

vi.wikipedia.org;…)

KT-ĐG BTCN 1:

-Xây dựng sơ đồ cấu trúc của khoa học địa chất

-Viết một báo cáo về:

+Đối tượng, nhiệm vụ và mối quan hệ của địa chất với các khoa học khác

+Vai trò của địa chất học trong

-Biết cách xây dựng một

sơ đồ cấu trúc

-Biết vai trò của địa chấthọc và của các ngành địa chất học bộ phận đốivới nền kinh tế và đời sống con người…

-[7] và các tài liệu thamkhảo khác

-Làm bài vào giấy A4 hoặc giấy thông thường

Trang 11

thời đại hiện nay.

Trang 12

chức dạy

học

Ghi chú

Lý thuyết

-Đại cương về đá (biến chất)

-Cơ sở địa tầng học

-Tuổi địa chất và các phương pháp xác định tuổi tương đối

Sinh viên biết:

-Các vấn đề cơ bản của đá biến chất

-Các nguyên lý cơ bảncủa địa tầng học

-Cơ sở khoa học của các phương pháp xác định tuổi tương đối

Bài

tập/Thảo

luận

-Tính đối xứng của tinh thể

-Các chìa khoá đểnhận biết khoáng vật

-Phân biệt được 3 loại đá cơ bản trên

vỏ Trái Đất: đá macma, trầm tích

và biến chất

-Phân biệt khoángvật và đá

Sinh viên biết, mô tả:

-Các khái niệm cơ bản

về tinh thể và tính đối xứng của chúng

-Các đặc điểm chính

để nhận biết khoáng vật

-Các đặc điểm cơ bản của đá macma, đá trầm tích và đá biến chất

-Làm đề cương thảo luận nhóm

Đi thực địa theo nhóm; biết ghi chép vào sổ các loại khoáng vật,

đá ở ngoài thực địa (Sầm Sơn, Hàm Rồng,…)

Sinh viên biết: Sưu tầm các mẫu khoáng,

đá Đặc biệt là các mẫu khoáng sản phục

vụ cho việc quản lý tàinguyên và giảng dạy ởphổ thông

Đọc các tài liệu tham khảo, đối chiếu các

tư liệu, với các mẫu đã biết

-Nhóm 2: Phân loại và mô tả các mẫu khoáng vật, đá ở khu vực Hàm Rồng

Sinh viên biết:

-Tổ chức, phân công công việc cho từng cá nhân trong nhóm

-Viết một báo cáo chuyên đề về các khoáng vật và đá mà nhóm thu thập được

-Nắm vữngkiến thức

-Dụng cụ khảo sát (búa, kính lúp)

-Máy ảnh KTS

Trang 13

Ghi chú

Lý thuyết

-Tuổi địa chất và các phương pháp xác định tuổi tuyệt đối

-Tác dụng địa chất

-Các tác dụng địa chất do dòng nước

Sinh viên biết:

-Phương pháp xác định tuổi tuyệt đối bằng phương pháp phóng xạ

-Tác dụng địa chất là gì?

-Tác dụng địa chất do dòng nước

-Đọc trước [7] từ 49 –

70 và 71 -

102

-Đọc [1]

[2] [3] [4] ởcác mục tương ứng

Bài

tập/Thảo

luận

2 tiết, tại phòng dùng chothảo luận

-Nhận biết các mẫu khoáng vật

và đá

-Trước giờ, nhóm

cử người lên phòng kho lấy cáchộp khoáng vật và

đá thực hành

-Cuối buổi sắp xếp lại và trả lại cho phòng kho

Sinh viên biết:

-Các mẫu khoáng vật

và khoáng sản phổ biến

-Các mẫu đá macma, trầm tích và đá biến chất

Đọc mô tả

về các khoáng vật,các loại đá được viết ở[7] hoặc các tài liệu [1] [2] [3]

-Sự giống nhau giữa đá và khoángvật

-Tính đối xứng của tinh thể khoáng vật

-Đá macma, trầmtích và đá biến chất các thuộc tính cơ bản của nó

-Cột địa tầng

-Tuổi tương đối, các phương pháp

Sinh viên biết:

-Khái niệm về khoángvật

-Khái niệm về đá -Khái niệm về địa tầng học

-Khái niệm về tuổi tương đối và một số phương pháp xác địnhtuổi tương đối

-Đọc [7] từ

9 - 48; từ

49 70, -Đọc [2]

[2] [3] [4]

[5] ở các mục tương ứng

Trang 15

Ghi chú

-Nhận biết các khoáng vật và đá

-Trước giờ, nhóm

cử người lên phòng kho lấy cáchộp khoáng vật và

đá thực hành

Cuối buổi sắp xếplại và trả lại cho phòng kho

Sinh viên biết:

-Các mẫu khoáng vật,

đá và khoáng sản phổ biến trong tự nhiên và Thanh Hóa

-Các mẫu đá macma, trầm tích và đá biến chất ở Thanh Hóa và các địa phương ở nước ta

-Đọc mô tả

về các khoáng vật,các loại đá được viết ở[7] hoặc các tài liệu [1] [2] [3]

[4] [5]

-Nguồn gốc, điều kiện hình thành các loại khoángvật, đá

-Các phương phápxác định tuổi tương đối và tuổi tuyệt đối

-Phân chia địa tầng

Sinh viên biết và hiểu thêm các phương phápxác định tuổi tương đối hoặc tuyệt đối khác Thấy rõ những

ưu, nhược điểm của các phương pháp này

-Đọc [7] từ

49 – 70

-Đọc [2]

-Cột địa tầng, bản

đồ địa chất

Tư vấn của

GV

-Sử dụng phần mềm Encarta và các tài liệu tham khảo

-Tìm hiểu trên mạng (khoa học.com.vn; vi.wikipedia.org;…)

-Nếu không xác định được khoáng vật hoặc đá ở địa phương mới chuyển làm theo ham thích (điểm đánh giá sẽ thấp hơn)

KT-ĐG

BTCN 2: Cá nhân đăng ký tìm hiểu về một số loại khoáng vật hoặc một số loại

đá tại địa phương mình sống (hoặc theo sự ham thích của

Sinh viên biết tự sưu tầm tư liệu, nghiên cứu và viết bài về 1 sốloại khoáng vật hoặc 1

số loại đá gần gũi ở

-Tự sưu tầm hoặc tựtìm hiểu

-Tìm, xác định được

Định dạng
Số trang	28
Dung lượng	432 KB