TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI KHOA KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN ĐỖ THỊ DIÊN NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA TRƯỜNG ĐỘ CAO ĐỊA THẾ VỊ MỰC 500MB ĐẾN NHIỆT ĐỘ MÙA ĐÔNG TẠI KHU VỰC BẮC BỘ
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI
KHOA KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN
ĐỖ THỊ DIÊN
NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA TRƯỜNG ĐỘ CAO ĐỊA THẾ VỊ MỰC 500MB ĐẾN NHIỆT ĐỘ MÙA
ĐÔNG TẠI KHU VỰC BẮC BỘ
Hà Nội - 2015
Trang 2ĐỖ THỊ DIÊN
NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA TRƯỜNG ĐỘ CAO ĐỊA THẾ VỊ MỰC 500MB ĐẾN NHIỆT ĐỘ MÙA
ĐÔNG TẠI KHU VỰC BẮC BỘ
Mã Nghành: D440221
NGƯỜI HƯỚNG DẪN: Th.S LÊ THỊ HỒNG VÂN
Trang 3Khoa Khí Tượng Thủy văn
LỜI CẢM ƠN
Trên thực tế không có sự thành công nào mà không gắn liền với những sự hỗ trợ, giúp đỡ dù nhiều hay ít, dù trực tiếp hay gián tiếp của người khác.Trong suốt thời gian từ khi bắt đầu học tập ở giảng đường Đại Học đến nay, em đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ của quý thầy cô, gia đình và bạn bè
Em xin chân thành cảm ơn trường Đại Học Tài Nguyên Môi Trường Hà Nội, các thầy cô khoa Khí Tượng Thủy Văn đã quan tâm tạo điều kiện cho em được học tập trong suốt những năm học qua và giúp em hoàn thành tốt khóa học vừa qua và giúp em hoàn thành tốt niên luận
Đặc biệt em xin chân thành cảm ơn sâu sắc đến Cô Lê Thị Hồng Vân, người
đã trực tiếp hướng dẫn và nhiệt tình giúp đỡ em để hoàn thành tốt khóa luận này Mặc dù đã cố gắng rất nhiều trong quá trình làm khóa luận này nhưng không tránh khỏi những thiếu sót, em rất mong nhận được những ý kiến đóng góp quí báu của quý thầy cô, anh chị và các bạn để kiến thức của em được hoàn thiện hơn
Sau cùng, em xin kính chúc quý thầy cô ở khoa và cô Lê Thị Hồng Vân dồi dào sức khỏe, niềm tin để tiếp tục thực hiện sứ mệnh cao đẹp của mình là truyền đạt kiến thức cho thế hệ mai sau
Em xin chân thành càm ơn !
Trang 4MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN 1
MỤC LỤC 2
DANH MỤC HÌNH 4
DANH MỤC BẢNG 5
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 6
MỞ ĐẦU 7
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ MÙA ĐÔNG TRÊN LÃNH THỔ VIỆT NAM 8
1.1 Gió mùa mùa đông trên lãnh thổ Việt Nam 8
1.1.1 Hình thế synop Bề Mặt trong mùa đông 8
1.1.2 Hình thế synop trên cao trong mùa đông 10
1.2 Mùa đông trên khu vực Bắc Bộ 13
1.3 Một số nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam về ảnh hưởng của trường độ cao địa thế vị đến nhiệt độ vào mùa đông 14
1.3.1 Những nghiên cứu nước ngoài 14
1.3.2 Những nghiên cứu trong nước 15
CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ SỐ LIỆU 17
2.1 Phương pháp nghiên cứu 17
2.1.1 Phương pháp phân tích synop 17
2.1.2 Phương pháp thống kê 17
2.2 Cơ sở số liệu 19
CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ 20
3.1 Ảnh hưởng của hoàn lưu trên cao đến những mùa đông cực trị 20
3.1.1 Chỉ tiêu xác định mùa đông có dao động nhiệt độ cực trị 20
3.1.2 Ảnh hưởng của hoàn lưu trên cao đến những năm rất rét (rét đậm) 22
Trang 5Khoa Khí Tượng Thủy văn
3.2.1 Số liệu 35
3.2.2 Kết quả thử nghiệm 38
a Phương trình dự báo 38
b Đánh giá phương trình dự báo trên chuỗi số liệu phụ thuộc 38
c Đánh giá phương trình dự báo trên chuỗi số liệu độc lập 40
KẾT LUẬN 43
TÀI LIỆU THAM KHẢO 45
Trang 6DANH MỤC HÌNH
Hình 2.1 : bản đồ vùng khí hậu Bắc Bộ Việt Nam 13 Hình 2.2 : lược đồ địa hình Việt Nam 13 Hình 3.1: Bản đồ trường độ cao địa thế vị trung bình mực 500mb của ba tháng mùa đông 1983/1984 22 Hình 3.2: Bản đồ trường độ cao địa thế vị trung bình mực 500mb của ba tháng mùa đông 1984/1985 24 Hình 3.3: Bản đồ trường độ cao địa thế vị trung bình mực 500mb của ba tháng mùa đông 1988/1989 25 Hình 3.4: Bản đồ trường độ cao địa thế vị trung bình mực 500mb của ba tháng mùa đông 1991/1992 26 Hình 3.5: Bản đồ trường độ cao địa thế vị trung bình mực 500mb của ba tháng mùa đông 1994/1995 28 Hình 3.6: Bản đồ trường độ cao địa thế vị trung bình mực 500mb của ba tháng mùa đông 1995/1996 30 Hình 3.7 : Bản đồ trường độ cao địa thế vị trung bình mực 500mb của ba tháng mùa đông 2007/2008 31 Hình 3.8: Bản đồ trường độ cao địa thế vị trung bình mực 500mb của ba tháng mùa đông 1986/1987 32 Hình 3.9: Bản đồ trường độ cao địa thế vị trung bình mực 500mb của ba tháng mùa đông 2009/2010 34
Trang 7Khoa Khí Tượng Thủy văn
DANH MỤC BẢNG
Bảng 3.1: Chuẩn sai trung bình tháng của ba tháng chính đông 21 Bảng 3.2: Số liệu yếu tố dự báo và các nhân tố dự báo 37 Bảng 3 3: Giá trị quan trắc, dự báo và các giá trị sai số khi đánh giá phương trình dự báo trên chuỗi số liệu phụ thuộc (1982/1983-2006/2007) 39 Bảng 3.4: Giá trị quan trắc, dự báo và các giá trị sai số khi kiểm nghiệm phương trình dự báo trên chuỗi số liệu độc lập (2007/2008-2010/2011) 41
Trang 8DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
TBD : Áp cao Thái Bình Dương
HGT : Độ cao địa thế vị
HGTtb : Độ cao địa thế vị trung bình
TBNN : Trung bình nhiều năm
ME : Sai số trung bình
MAE : Sai số trung bình tuyệt đối
RMSE : Sai số bình phương trung bình
Trang 9Khoa Khí Tượng Thủy văn
MỞ ĐẦU
Việt Nam có khí hậu nhiệt đới gió mùa, với tiêu chí khu vực có khí hậu nhiệt
mùa ẩm, khô đặc trưng Tuy nhiên về mùa đông, ở miền Bắc nước ta chịu ảnh hưởng của hoàn lưu gió mùa mùa đông khu vực Đông Á với các đợt không khí lạnh thường xuyên xâm nhập, làm biến đổi thời tiết đột ngột, gây ra các đợt rét, đôi khi rét đậm, rét hại ảnh hưởng rõ rệt tới sản xuất và đời sống Các đợt rét này phản ánh thực trạng diễn biến nhiệt độ mùa đông mà giá trị trung bình của nhiệt độ tháng và mùa không có khả năng thể hiện một cách đầy đủ Việt Nam là một nước có nền nông nghiệp phát triển, trong sản xuất nông nghiệp, việc biết trước các thời kỳ hạ thấp nhiệt độ: rét, rét đậm có ý nghĩa rất quan trọng đối với gieo trồng vụ đông xuân Do đó, thì dự báo hạn vừa, hạn dài với độ chính xác cao sẽ rất quan trọng, phục vụ cho công tác chuẩn bị trước những thay đổi của nhiệt độ
Đối với gió mùa mùa đông nó thể hiện cả ở dưới thấp và trên cao, nên nhìn nhận gió mùa mùa đông trên cơ sở hoàn lưu quy mô lớn nhất là đối với hệ thống trên cao Hoàn lưu trên cao thường thể hiện rõ nhất trên độ cao địa thế vị mực 500
mb Những thay đổi của hình thế trên cao có thể có tác động lớn tới nhiệt độ bề mặt trong mùa đông, nên việc theo dõi và dự báo xu thế hoạt động của những hình thế trên cao vào mùa đông rất hữu ích trong dự báo hạn vừa, hạn dài
Để tìm hiểu xem hoàn lưu trên cao có những tác động như thế nào đến nhiệt
độ bề mặt, tôi lựa chọn đề tài : “Nghiên cứu ảnh hưởng của trường độ cao địa thế vị mực 500mb đến nhiệt độ mùa đông tại khu vực Bắc Bộ”, với mong muốn tạo một
cơ sở lý thuyết cho công tác dự báo nhiệt độ mùa đông cho khu vực Bắc Bộ nói riêng và các khu vực khác nói chung
Khóa luận gồm phần mở đầu, kết luận và 3 chương:
Chương 1: Tổng quan về mùa đông trên lãnh thổ Việt Nam
Chương 2: Phương pháp nghiên cứu và cơ sở số liệu
Chương 3: Phân tích và đánh giá kết quả