Chiếc thuyền ngoài xa- Nguyễn Minh Châu A.Mục tiêu cần đạt: -Cảm nhận đợc suy nghĩ của ngời nghệ sĩ nhiếp ảnh khi phát hiện ra cacis mâu thuẫn trong nghề nghiệp của mình; từ đó nhận thấy
Trang 1Chiếc thuyền ngoài xa
- Nguyễn Minh Châu
A.Mục tiêu cần đạt:
-Cảm nhận đợc suy nghĩ của ngời nghệ sĩ nhiếp ảnh khi phát hiện ra cacis mâu thuẫn trong nghề nghiệp của mình; từ đó nhận thấy rõ mỗi con ngời, nhất là ngời nghệ sĩ không thể giản đơn khi nhìn nhận cuộc sống và con ngời
-Hiểu và cảm thông với ngời lao động nghèo, chịu nhiều bất hạnh, nhất là
cuộc sống cùng cực, lạc hậu
-Hiểu đợc những nét đặc sắc về nghệ thuật: kết cấu độc đáo, cách triển khai cốt truyện rất sáng tạo, khắc họa nhân vật khá sắc sảo của một cây bút bản lĩnh và tài hoa
-Rèn luyện kĩ năng đọc- hiểu truyện ngắn hiện đại
B.Tiến trình dạy học:
1 ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ
3 Bài mới:
? Em hãy giới thiệu những nét
chung nhất về nhà văn Nguyễn
Minh Châu
HS tóm tắt Tiểu dẫn GV bổ sung,
chốt lại một số ý quan trọng Những
tác phẩm chính của NMC chỉ cần
yêu cầu HS nhớ tên ba tác phẩm
HS tự tóm tắt TP trên cơ sở đã đọc và
chuẩn bị
GV nhận xét, bổ sung
GV đặt câu hỏi kiểm tra cảm nhận
chung của HS
? ấn tợng đầu tiên của em khi đọc
tác phẩm
HS có thể đa ra những ý kiến khác
nhau: Thích hoặc không thích GV
tôn trọng ý kiến HS miễn là các em lí
giải đợc lí do thích hoặc không thích
để có cái nhìn sâu sắc hơn sau giờ
học
GV hớng dẫn HS tìm hiểu bố cục
đoạn trích
(Có thể chấp nhận những cách đặt
tiêu đề khác miễn là hợp lí)
I.Tiểu dẫn:
1.Tác giả: (SGK)
2 Tác phẩm:
-Hoàn cảnh sáng tác:
+Tháng 8- 1983 +In trong tập truyện ngắn cùng tên, NXB TP mới, Hn, 1987
II Đọc hiểu:
1.Tóm tắt:
-Thế giới nhân vật -Diễn biến câu chuyện
2.Bố cục: Hai đoạn
-Đoạn 1(từ đầu đến chiếc thuyền lới vó
đã biến mất): Cảnh bình minh trên biển.
-Đoạn 2 (còn lại): Câu chuyện ở tòa án huyện
Trang 2HS đọc diễn cảm đoạn từ lúc bấy
giờ > ngoại cảnh vừa mang lại
GV nêu vấn đề:
? Trong chuyến đi thực tế, trớc cảnh
bình minh treen biển, nhân vật
Phùng đã phát hiện những điều gì?
Cảm xúc của ngời nghệ sĩ trớc
những điều đó
HS các tổ thảo luận, cử ngời phát
biểu
GV khái quát: còn gì hạnh phúc hơn
đối với ngời nghệ sĩ khi bắt gặp vẻ
đẹp tuyệt cảnh đem đến sự trong
trẻo, bay bổng của tâm hồn
? Phát hiện tình huống truyện?
nhận xét
HS phát hiện và bình chi tiết miêu tả
ngời đàn bà, hành động của ngời đàn
ông
GV có thể đặt ra tình huống: Nếu ở
địa vị ngời đàn bà em sẽ xử sự nh
thế nào? HS đa số sẽ cho rằng:
+Em không thể cam chịu nh vậy
+Em sẽ kêu cứu
+Em sẽ khóc
+Em sẽ đánh lại hoặc chạy
?Tại sao ngời đàn bà lại chắp tay vái
lấy vái để đứa con
HS lí giải theo quan điểm của mình
? GV yêu cầu HS tóm tắt trận đánh
vợ tiếp theo của gã đàn ông Nhận
3 Cảnh bình minh trên biển:
Ngời nghệ sĩ có những phát hiện mới mẻ:
a.Bức tranh thiên nhiên hoàn mĩ:
-Vẻ đẹp trời cho mà cả đời bấm máy ngời nghệ sĩ chỉ có diễm phúc bắt gặp một lần: Mũi thuyền in trên chiếc mui
khum khum
+Một bức tranh mực tàu của một danh họa thời thời cổ
+Toàn bộ khung cảnh từ đờng nét đến
ánh sáng đều hài hòa +Một vẻ đẹp toàn bích
Không thể tìm thêm một từ ngữ nào ấn tợng hơn nữa để ca ngợi
vẻ đẹp cổ điển mà lãng mạn của bức tranh biển lúc bình minh -Cảm xúc ngời nghệ sĩ: Ngây ngất, bay
bổng, chuyển sang kinh ngạc, hụt hẫng
b Bức tranh cuộc sống đầy bất ngờ và nghịch lí:
- Tâm hồn đang thăng hoa bởi cái đẹp
>< choáng váng vì sự xuật hiện của đôi
vợ chồng thuyền chài và hành động vũ phu của ông chồng
- Chiếc thuyền đẹp nh mơ >< hai vợ chồng thuyền chài
- Ngời đàn bà cam chịu, nhẫn nhục.- Một thằng bé nh một viên đạn trên
đ-ờng lao tới đích nhảy xổ vào gã đàn
ông
> Một bi kịch ngang trái mà ngời nghệ
sĩ phải chứng kiến đúng lúc cảm xúc nghệ thuật đang thăng hoa
-Sự việc đánh vợ diễn ra thờng xuyên -ý nghĩa: Phát hiện của ngời nghệ sĩ nh
“một thứ nớc rửa ảnh sẽ làm nổi hình, nổi sắc nhân vật, làm nổi bật vấn đề t t-ởng của tác giả” (NĐM)
-Tình huống ấy khiến ngời nghệ sĩ nhận
Trang 3xét? Những phát hiện của ngời nghệ
sĩ gửi đến ngời đọc những thông
điệp gì về cuộc sống, con ngời, mối
quan hệ giữa cuộc đời và nghệ
thuật?
HS thảo luận (có thể có những ý kiến
khác nhau)
GV nhận xét, sửa chữa và bổ sung,
chốt lại những ý quan trọng Ngoài
những ý nêu trên, GV có thể giảng
thêm về mối quan hệ giữa nghệ thuật
và cuộc sống
GV bình : Chiếc thuyền ngoài xa
mạng đến cho ngời nghệ sĩ bức ảnh
đẹp toàn bích nhng khi đến gần lại
phơi bày hiện thực nghiệt ngã về
thân phận con ngời
( Liên hệ với quan niệm của các nhà
văn khác)
HS đọc phân vai từ ngời đàn bà đến
đàn con tôi chúng nó đợc ăn no
? Tóm tắt thái độ của chánh án và
ngời đàn bà?
GV hớng dẫn HS thảo luận câu hỏi:
? Chuyện gì đã diễn ra ở tòa án?
Triết lí về cuộc đời, con ngời mà
NMC muốn gửi gắm trong đó?
HS phân tích đợc diễn biến câu
chuyện và qua đó rút ra đợc những
bài học cuộc đời
GV chốt ý
? Cuộc đối thoại của chánh án Đẩu
và ngời đàn bà đã tác động nh thế
nào đến nghệ sĩ Phùng
HS chọn chi tiết, lí giải, rút ra ý
nghĩa t tởng của câu chuyện
ra rằng: Đằng sau cái đẹp không phải bao giờ cũng là chân lái của sự hoàn thiện, là đạo đức
- Mối quan hệ nghệ thuật và cuộc sống: Nghệ thuật vốn nảy sinh từ cuộc đời
nh-ng khônh-ng phải bao giờ cuộc đời cũnh-ng là nghệ thuật
Chánh án Đẩu Ngời đàn bà
- Chị không sống
nổi với lão đàn
ông vũ phu ấy
đâu
>Có lẽ Đẩu tin rằng giải pháp anh lựa chon cho ngời đàn bà là tốt nhất
- Thay đổi cách xng hô với t cách
là vị chánh án
=>Một cái gì
vừa vỡ ra
- Quý tòa , đừng bắt con bỏ nó
> Một cách c xử
đáng ngạc nhiên!
- Thân thiện hơn, sắc sảo, giải thích sự cam chịu của mình
Ngời đàn bà thất học rất hiểu cuộc sống, con ngời; hiểu thiên chức làm mẹ; hiểu nỗi khốn khổ và sự bế tắc của ngời chồng
c Nghệ sĩ Phùng:
-Ngạc nhiên =>xúc động, phát hiện:
Đằng sau vẻ ngoài xấu xí, thô kệch của ngời đàn bà lạc hậu lại lấp lánh tình
th-ơng, lòng vị tha, đức hi sinh của ngời mẹ
=> Câu chuyện ẩn chứa những triết lí sâu sắc về cuộ sống và con ngời:
+ Quan niệm hạnh phúc của con ngời nhiều khi thật đơn giản, khát vọng hạnh phúc thật nhỏ bé mà sao vẫn ngoài tầm tay
Trang 4GV dẫn dắt, gợi ý và thuyết giảng
nếu cần thiết
GV nâng cao: -Hành trình đi tìm
hạnh phúc nhỏ nhoi của những ngời
hàng chài kia vẫn đầy chông gai phía
trớc và có thể còn nảy sinh những bi
kịch đau đớn hơn
-Con ngời ta luôn đứng trớc sự lựa
chọn và có lẽ cha có sự lựa chọn
hoàn mĩ cho những con ngời nghèo
khổ đáng thơng
? Theo em truyện ngắn Chiếc “
thuyền ngoài xa có những nét đặc ”
sắc gì về nghệ thuật?
GV hớng dẫn HS chứng minh những
nhận định đã rút ra
HS đọc ghi nhớ- GV chốt lại và củng
cố
GV ra đề cho HS luyện tập
?So sánh quan niện nghệ thuật của
NMC trong Bức tranh và Chiếc “ ” ”
thuyền ngoài xa”
+ Sự tàn bạo nhiều khi sinh ra từ sự đói nghèo, vất vả
> ẩn hiện trong đó là nỗi u t của một trái tim nhân hậu; sự trân trọng hạt ngọc
ẩn sâu bên trong tâm hồn con ngời lao
động lam lũ, vất vả
5 Vài nét đặc sắc về nghệ thuật:
-Cốt truyện giản dị mà độc đáo +Tình huống mang ý nghĩa khám phá về
đời sống +Tình huống truyện đã đợc đẩy lên cao trào và càng xoáy sâu hơn nữa để phát hiện tính cách con ngời, phát hiện sự thật cuộc đời
-Ngôn ngữ trần thuật +Tạo điểm nhìn trần thuật sắc sảo, tăng cờng khả năng khám phá đời sống của tình huống truyện, lời kể trở nên khách quan, chân thực, giàu sức thuyết phục -Ngôn ngữ nhân vật: phù hợp với với đặc
điểm tính cách của từng ngời
> Khắc sâu thêm chủ đề t tởng của truyện ngắn
III.Ghi nhớ: (SGK) VI.Luyện tập:
-Bức tranh là sự tự nhận thức, tự phê phán của một con ngời dới ánh sáng
l-ơng tâm, đạo đức
-Chiếc thuyền ngoài xa là sự nhận thức, phê phán cái ác, cái xấu trong đời thờng
=>Cả hai tác phẩm đợc viết theo quan
điểm nghệ thuật: chỉ ra mặt xấu, mặt tối
để góp phần hoàn thiện nhân cách, làm cho cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn
V Dặn dò: - Cảm nghĩ về nhân vật đã để lại trong em ấn tợng sâu sắc nhất trong truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa”
- Chuẩn bị bài mới