Tiểu luận mác về vấn đề văn hóa

giai cấp và được biểu hiện ở nền văn hóa của mỗi thời kỳ lịch sử trên cơ sở kinh tế, chính trị củanó.Một nền kinh tế lành mạnh, được xây dựng trên những nguyên tắc công bằng, thật s

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TP.HCM

BÀI TIỂU LUẬN THUYẾT TRÌNH MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN

ĐỀ TÀI 6-LỚP XH61:

Nguyên Lý Chủ Nghĩa Mác-Lênin Về Vấn Đề Văn Hóa

Giảng Viên Hướng Dẫn: TS.Nguyễn Khánh Vân

NHÓM SINH VIÊN

Làm tiểu luận Tìm tài liệu Tóm tắt Tổng hợp bài luận Làm word Lập dàn bài Làm power point

Viết tiểu luận Tổng lại bài Làm word Làm power point

Làm word Tóm tắt Kiểm tra, soát lại bài

Tóm tắt Làm power point Thuyết trình

Làm word Thuyết trình Tóm tắt

Làm word Tóm tắt Kiểm tra, soát lại bài

Làm word Thuyết trình Tóm tắt

MỤC LỤC

A – NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC VỀ VĂN HOÁ

I/KHÁI NIỆM VỀ VĂN HOÁ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 5

1.Khái niệm văn hoá 5

2.Khái niệm về văn hoá xã hội chủ nghĩa 6

3.Đặc trưng nền văn hoá xã hội chủ nghĩa

II/TÍNH TẤT YẾU CỦA VIỆC XÂY DỰNG NỀN VĂN HOÁ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA7 III/NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG THỨC XÂY DỰNG NỀN VĂN HOÁ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 8

1.Những nội dung cơ bản của nền văn hoá xã hội chủ nghĩa 8

2.Phương thức xây dựng nền văn hoá xã hội chủ nghĩa 11

B – VỀ VẤN ĐỀ VĂN HOÁ VIỆT NAM 13

I/ SỰ RA ĐỜI CỦA VĂN HOÁ VIỆT NAM 13

II/THỰC TRẠNG VĂN HOÁ 18

1.Thành tựu 18

2.Hạn chế 20

3 Nguyên nhân 22

III/PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP XÂY DỰNG NỀN VĂN HOÁ VIỆT NAM 23

1.Phương hướng 23

2.Giải pháp 25

C – KẾT LUẬN 30

D – TÀI LIỆU THAM KHẢO 31

A – NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC VỀ VĂN HOÁ

I/ KHÁI NIỆM VỀ VĂN HOÁ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

1 Khái niệm văn hoá và nền văn hóa

Văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất tinh thần do con người sáng tạo ra bằng lao động vàhoạt động thực tiễn trong quá trình lịch sử của mình: biểu hiện trình độ phát triển của xã hộitrong từng thời kì lịch sử nhất định

Khi nghiên cứu quy luật vận động và phát triển của xã hội loài người, C.Mác và Ph.Ăngghen

đã khái quát các hoạt động cơ bản là “sản xuất vật chất” và “sản xuất tinh thần” Do đó, văn hóabao gồm cả văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần

Văn hóa vật chất là năng lực sáng tạo của con người được thể hiện và kết tinh trong sản phẩmvật chất Văn hóa tinh thần là tổng thể các tư tưởng, lý luận và giá trị được sáng tạo ra trong đờisống tinh thần và hoạt động tinh thần của con người Đó là những giá trị cần thiết cho hoạt độngtinh thần, những tiêu chí, nguyên tắc chi phối hoạt động nói chung và hoạt động tinh thần nóiriêng, chi phối hoạt động ứng xử, những tri thức, kỹ năng, giá trị khoa học, nghệ thuật được conngười sáng tạo và tích lũy trong lịch sử của mình; là nhu cầu tinh thần, thị hiếu của con người vànhững phương thức thỏa mãn nhu cầu đó

Như vậy, nói văn hóa là nói tới con người; là nói tới việc phát huy những năng lực bản thâncủa con người nhằm hoàn thiện con người Do đó, văn hóa có mặt trong mọi hoạt động của conngười, trên mọi lĩnh vực hoạt động thực tiễn và sinh hoạt tinh thần của xã hội

Tuy nhiên, với tư cách là hoạt động tinh thần, thuộc về ý thức con người nên sự phát triển củavăn hóa bao giờ cũng chịu sự quy định của cơ sở kinh tế, chính trị của mỗi chế độ xã hội nhấtđịnh Tách rời khỏi cơ sở kinh tế, chính trị ấy sẽ không thể hiểu được nội dung, bản chất của vănhóa Do đó, văn hóa trong xã hội có giai cấp bao giờ cũng mang tính giai cấp Đấy cũng là quyluật của xã hội có giai cấp, vì rằng phương thức sản xuất tinh thần, văn hóa không thể phản ánh

và không bị chi phối bởi phương thức sản xuất vật chất Điều kiện sinh hoạt vật chất của mỗi xãhội và của mỗi giai cấp khác nhau, đặc biệt là giai cấp thống trị, là yếu tố quyết định các nền vănhoá khác nhau

Nói đến văn hóa là nói đến các khía cạnh ý thức hệ của văn hóa, tính giai cấp của văn hóa vàtrên cơ sở đó hiểu rõ sự vận động của văn hóa trong xã hội có giai cấp Với cách tiếp cận nhưvậy, có thể quan niệm: nền văn hóa là biểu hiện cho toàn bộ nội dung, tính chất của văn hóa đượchình thành và phát triển trên cơ sở kinh tế - chính trị của mỗi thời kì lịch sử, trong đó ý thức hệcủa giai cấp thống trị chi phối phương hướng phát triển và quyết định hệ thống các chính sách,pháp luật quản lí các hoạt động văn hóa

Mọi nền văn hóa trong xã hội có giai cấp bao giờ cũng có tính giai cấp và gắn với bản chấtcủa giai cấp cầm quyền Văn hóa luôn có tính kế thừa, sự kế thừa trong văn hóa luôn mang tính

giai cấp và được biểu hiện ở nền văn hóa của mỗi thời kỳ lịch sử trên cơ sở kinh tế, chính trị củanó.

Một nền kinh tế lành mạnh, được xây dựng trên những nguyên tắc công bằng, thật sự vì đờisống của người lao động sẽ là điều kiện để xây dựng một nền văn hóa tinh thần lành mạnh, vàngược lại, một nền kinh tế được xây dựng trên cơ sở bất bình đẳng của chế độ tư hữu với sự phânhóa sâu sắc thì sẽ không có được nền văn hóa lành mạnh

Nền kinh tế là cơ sở vật chất của nền văn hoá, thì chính trị là yếu tố quy định khuynh hướngphát triển của một nền văn hóa, tạo nên nội dung ý thức hệ của văn hóa

Trong xã hội có giai cấp, các giai cấp thống trị của mỗi thời kì lịch sử đều in dấu ấn của nótrong lịch sử phát triển của văn hóa và tạo ra nền văn hóa của xã hội đó

2 Khái niệm nền văn hóa của xã hội chủ nghĩa

Chế độ mới của xã hội chủ nghĩa được xác lập với hai tiền đề quan trọng là tiền đề chính trị

và tiền đề kinh tế Từ hai tiền đề chính trị và kinh tế đó, tiến trình cách mạng xã hội chủ nghĩatiếp tục được phát triển trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội chủ nghĩa

Nền văn hóa xã hội chủ nghĩa là nền văn hóa có những đặc trưng cơ bản sau đây:

Một là, hệ tư tưởng của giai cấp công nhân là nội dung cốt lõi giữ vai trò chủ đạo, quyết địnhphương hướng phát triển nền văn hóa xã hội chủ nghĩa

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, trong xã hội có giai cấp, ý thức hệ giai cấp là nộidung cốt lõi, giữ vai trò chủ đạo, quyết định phương hướng phát triển nền văn hóa Trong mọithời đại, tư tưởng của giai cấp thống trị trở thành tư tưởng thống trị của thời đại đó Chính vì vậy,sau khi giai cấp công nhân trở thành giai cấp cầm quyền thì ý thức hệ của nó trở thành nhân tốgiữ vai trò chủ đạo trong đời sống tinh thần của xã hội

Đặc trưng nói trên phản ánh bản chất giai cấp công nhân của nền văn hóa xã hội chủ nghĩa Mọi

sự coi nhẹ, xa rời nội dung khoa học, cách mạng của ý thức hệ giai cấp công nhân đều nhận địnhdẫn đến kết cục là không thể xây dựng được nền văn hóa xã hội chủ nghĩa

Hai là, nền văn hóa xã hội chủ nghĩa là nền văn hóa có tính nhân dân rộng rãi và tính dân tộcsâu sắc Đặc trưng này thể hiện mục đích và động lực nội tại của quá trình xây dựng nền văn hóa

xã hội chủ nghĩa, quá trình xây dựng xã hội mới Trong các xã hội cũ, giai cấp thống trị bóc lộtđộc quyền chiếm hữu tư liệu sản xuất và trên cơ sở đó cũng độc quyền chi phối đời sống tinhthần, nền văn hóa của xã hội Chúng độc quyền mọi phương diện sáng tạo và sản phẩm của hoạtđộng tinh thần nhằm, một mặt, tạo ra cái gọi là “văn hóa thượng lưu’’ phục vụ giai cấp thống trị,

áp bức bóc lột; mặt khác, nhằm nô dịch tinh thần, ý thức của giai cấp công nhân và nhân dân laođộng, giam hãm họ trong tình trạng ngu tối và nô lệ

Trong tiến trình cách mạng xã hội cách mạng xã hội chủ nghĩa, xây dựng chủ nghĩa xã hội, hoạtđộng sáng tạo và hưởng thụ văn hóa không còn là đặc quyền đặc đặc lợi của thiểu số giai cấp bốclột Giai cấp công nhân, nhân dân lao động và toàn thể dân tộc là chủ thể sáng tạo và hưởng thụvăn hóa Công cuộc cải cách biến cách mạng toàn diện trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, vănhóa, xã hội từng bước tạo ra tiền đề vật chất, tinh thần để đông đảo nhân dân tham gia xây dựngnền văn hóa mới Chính trong quá trình đó, văn hoá hướng tới nhân dân, dân tộc và mọi thànhtựu văn hóa trở thành tài sản của nhân dân.

Văn hóa luôn có sự kế thừa Trong bất cứ thời kỳ nào của lịch sử, văn hóa đều đồng thời baogồm việc kế thừa, sử dụng di sản quá khứ và sáng tạo ra những giá trị mới Sự kế thừa và sángtạo của nền văn hóa xã hội chủ nghĩa luôn mang tính giai cấp công nhân với tư tưởng chính trịtiên tiến của thời đại và hướng tới nhân dân, dân tộc Đông đảo nhân dân và cả dân tộc là chủ thểcủa văn hóa Do đó, nền văn hoá xã hội chủ nghĩa là nền văn hóa mang tính nhân dân rộng rãi vàtính dân tộc sâu sắc, kế thừa những giá trị văn hóa truyền thống và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhânloại

Ba là nền văn hóa xã hội chủ nghĩa là nền văn hóa được hình thành, phát triển một cách tựgiác, đặt dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân thông qua tổ chức đảng cộng sản, có sự quản lícủa nhà nước xã hội chủ nghĩa

Nền văn hóa xã hội chủ nghĩa không hình thành và phát triển một cách tự phát Trái lại, nó phảiđược hình thành và phát triển một cách tự giác, có sự quản lí của nhà nước và có sự lãnh đạo củachính đảng của giai cấp công nhân Mọi sự coi nhẹ hoặc phủ nhận vai trò lãnh đạo của đảng cộngsản và vai trò quản lí của nhà nước đối với sống tinh thần của xã hội, đối với nền văn hóa chủnghĩa đều nhất định sẽ làm cho đời sống văn hóa tinh thần của xã hội mất phương hướng chínhtrị

II/ Tính tất yếu của việc xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa

Tính tất yếu của việc xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa xuất phát từ những căn cứ sauđây:

Thứ nhất, tính triệt để, toàn diện của cách mạng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi phải thay đổi phươngthức sản xuất tinh thần, làm cho phương thức sản xuất tinh thần phù hợp với phương thức sảnxuất mới của xã hội chủ nghĩa

Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội, phương thức sản xuất vật chất quyết định phương thứcsản xuất tinh thần, do đó khi phương thức sản xuất cũ, phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa bịxóa bỏ, phương thức mới sản xuất xã hội chủ nghĩa ra đời thì việc xây dựng nền văn hóa mới xãhội chủ nghĩa cũng đồng thời diễn ra nhằm thay đổi bản chất của ý thức xã hội, xây dựng ý thức

xã hội mới phù hợp với sự thay đổi về chất đã tạo ra việc xác lập quyền lực kinh tế và quyền lựcchính trị của giai cấp công nhân và nhân dân lao động

Thứ hai, xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa là tất yếu trong quá trình cải tạo tâm lý, ýthức đời sống tinh thần của chế độ cũ để lại nhằm giải phóng nhân dân lao động thoát khỏi ảnhhưởng tư tưởng, ý thức xã hội cũ lạc hậu Mặt khác xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa còn

là một yêu cầu cần thiết trong việc đưa quần chúng nhân dân thực sự trở thành chủ đề sáng tạo

và hưởng thụ văn hóa tinh thần Đó là một nhiệm vụ cơ bản, phức tạp, lâu dài của quá trình xâydựng nền văn hóa mới xã hội chủ nghĩa Về thực chất đây cũng chính là cuộc đấu tranh giai cấptrên lĩnh vực văn hóa, đấu tranh giữa hai hệ tư tưởng tư sản và hệ tư tưởng vô sản trong quá trìnhphát triển xã hội

Thứ ba, xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa là tất yếu trong quá trình nâng cao trình độvăn hóa cho quần chúng nhân dân lao động Đây là điều kiện cần thiết để đông đảo nhân dân laođộng chiến thắng nghèo nàn lạc hậu Nâng cao trình độ và nhu cầu văn hóa của quần chúng.Trong quá trình chỉ đạo thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước Nga, V.I.Lênin đã chỉ ra ba

kẻ thù của chủ nghĩa xã hội là bệnh kiêu ngạo cộng sản, nạn mù chữ và nạn hối lộ Đồng thời,Người cũng khẳng định chỉ có làm cho tất cả mọi người đều phải có văn hóa, phải nâng cao trình

độ văn hóa của quần chúng nhân dân thì mới có thể chiến thắng được những kẻ thù

Thứ tư, xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa là một tất yếu khách quan, bởi vì văn hóa vừa

là mục tiêu, vừa là động lực của quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội

Xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội trong tiến trình cách mạng xã hội chủ nghĩa phải nhằmmục tiêu văn hóa, vì một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, vì sự phát triển tự do toàn diệncủa con người Văn hóa vừa là kết quả phát triển của nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, đồng thờicũng là động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội

Nền văn hóa mới xã hội chủ nghĩa tạo ra những tiêu đề quan trọng nâng cao phẩm chất, nănglực, học vấn, giác ngộ chính trị cho quần chúng nhân dân lao động, tạo cơ sở nâng cao năng suấtlao động Văn hóa xã hội chủ nghĩa với nền tảng là hệ tư tưởng của giai cấp công nhân trởthành điều kiện tinh thần của quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội và là động lực, mục tiêu củachủ nghĩa xã hội

III/ Nội dung và phương thức xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa

1.Những nội dung cơ bản của quá trình xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa

Việc xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa bao gồm những nội dung chính sau đây:

Một là, cần phải nâng cao trình độ dân trí, hình thành đội ngũ trí thức của xã hội mới

Theo V.I.Lênin , “ Chủ nghĩa xã hội sinh động sáng tạo là sự nghiệp của bản thân quần chúngnhân dân” Quần chúng nhân dân càng được chuẩn bị tốt về tinh thần, trí lực, tư tưởng càng cóảnh hưởng tích cực đến tiền trình xây dựng chủ nghĩa xã hội Do đó nâng cao trình độ dân trí,hình thành đội ngũ trí thức mới trở thành nội dung cơ bản của nền văn hóa xã hội chủ nghĩa Trí

tuệ khoa học và cách mạng là yếu tố quan trọng đối với công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Do đó, nâng cao dân trí, đào tạo nguồn lao động có chất lượng và bồi dưỡng nhân tài, hình thành

và phát triển đội ngũ tri thức xã hội chủ nghĩa vừa là nhu cầu cấp bách,vừa là nhu cầu lâu dài của

sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản

Hai là, xây dựng con người phát triển toàn diện

Con người là sản phẩm của lịch sử, nhưng chính hoạt động của con người đã sáng tạo ra lịch sử.Thực tiễn lịch sử đã cho thấy, trong mọi thời đại, sự hình thành và phát triển con người luôn gắnliền với sự hình thành và phát triển của xã hội Mỗi xã hội với những nấc thang phát triển khácnhau của sự tiến bộ đều cần đến những mẫu người nhất định, có năng lực đáp ứng nhu cầu của sựphát triển Chính vì vậy, giai cấp cầm quyền của mỗi thời kì lịch sử khác nhau khi đã ý thức được

về xã hội mà mình tạo dựng, thì trước tiên giai cấp đó phải quan tâm đến việc xây dựng conngười

Khi giai cấp công nhân trở thành giai cấp cầm quyền, việc xây dựng con người đáp ứng nhu cầucủa sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội trở thành một yêu cầu tất yếu Do đó, xây dựng conngười phát triển toàn diện của xã hội mới là một trong những nội dung cơ bản của văn hóa vôsản, của nền văn hóa xã hội chủ nghĩa

Con người xã hội chủ nghĩa được xây dựng là con người phát triển toàn diện Đó là con người

có tinh thần và năng lực xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội; là con người lao động mới; làcon người có tinh thần yêu nước chân chính và tinh thần quốc tế trong sáng; là con người có lốisống tình nghĩa, có tính cộng đồng cao

Ba là, xây dựng lối sống xã hội chủ nghĩa

Lối sống là dấu hiệu biểu thị sự khác biệt giữa những cộng đồng người khác nhau; là tổng thểcác hình thái hoạt động của con người, phản ánh điều kiện vật chất, tinh thần và xã hội của conngười; là sản phẩm tất yếu của một hình thái kinh tế - xã hội và có tác động đến hình thái kinh tế

- xã hội đó Lối sống xã hội chủ nghĩa là một đặc trưng có tính nguyên tắc của xã hội xã hội chủnghĩa và việc xây dựng lối sống tất yếu trở thành nội dung của nền văn hóa xã hội chủ nghĩa Lối sống xã hội chủ nghĩa được xây dựng, hình thành trên những điều kiện cơ bản của nó Đó là:chế độ công hữu về tư liệu sản xuất,trong đó sở hữu toàn dân giữ vai trò chủ đạo; nguyên tắcphân phối theo lao động; quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân; hệ tư tưởng cách mạng và khoahọc của giai cấp công nhân giữ vai trò chủ đạo trong đời sống tinh thần của xã hội; xóa bỏ tìnhtrạng bất bình đẳng dân tộc, giới tính, thể hiện công bằng, mở rộng dân chủ

Bốn là, xây dựng gia đình văn hóa

Gia đình là một hình thức cộng đồng đặc biệt, ở đó con người gắn bó với nhau bởi hai mối quan

hệ cơ bản là quan hệ hôn nhân và quan hệ huyết thống Khi nghiên cứu về các phương thức tồntại của con người, C.Mác đã viết: “ hằng ngày tái tạo ra đời sống của bản thân mình, con người

bắt đầu tạo ra những người khác, sinh sôi, nảy nở - đó là quan hệ giữa chồng và vợ, cha mẹ vàcon cái, đó là gia đình

Quan hệ tình cảm tâm lý (hôn nhân) và quan hệ huyết thống (cha, mẹ và con cái ) là hai mốiquan hệ cơ bản của cộng đồng gia đình Tuy nhiên gia đình có những mối quan hệ khác khiến nótồn tại không chỉ là tổ chức cộng đồng tình cảm – huyết thống mà còn là cộng đồng kinh tế, vănhóa – giáo dục, có một cơ cấu – thiết chế và cách thức vận động riêng

Gia đình là một giá trị văn hóa của xã hội Văn hóa gia đình luôn gắn bó, tương tác với văn hóacộng đồng dân tộc, giai cấp và tầng lớp xã hội trong mỗi thời kì lịch sử nhất định của mỗi quốcgia dân tộc nhất định

Thực tế lịch sử cho thấy: những điều kiện kinh tế xã hội khác nhau là nhân tố quy định nên cáchình thức tổ chức gia đình khác nhau Xã hội loài người đã trải qua các hình thức cộng đồng giađình: gia đình huyết tộc, gia đình đối ngẫu, gia đình một vợ một chồng

Cách mạng xã hội chủ nghĩa là tiền đề quan trọng để xây dựng gia đình văn hóa mới xã hội chủnghĩa Muốn xây dựng gia đình văn hóa, điều trước tiên là phải xây dựng được cơ sở kinh tế xãhội của nó

Gia đình văn hóa từng bước được xây dựng cùng với tiến trình phát triển của công cuộc cáchmạng xã hội chủ nghĩa Trong quá trình đó, cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực tư tưởng vàvăn hóa có tác động trực tiếp và nền văn hóa xã hội chủ nghĩa có nhiệm vụ quyết định nhất đếnviệc xây dựng gia đình văn hóa

Trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, đặc biệt là trong thời kì quá độ, các yếu tố mới và cũcòn tồn tại đan xen vào nhau Xã hội với cơ cấu kinh tế nhiều thành phần và cơ cấu giai cấpkhông thuần nhất, nên gia đình chịu sự chi phối bởi nhiều yếu tố khác nhau từ tâm lí, tình cảm,

tư tưởng của các giai tầng khác nhau trong xã hội Do đó gia đình cũng có vai trò không giốngnhau đối với sự phát triển của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Chính vì vậy xây dựng giađình văn hóa là một yêu cầu tất yếu của quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội

Thực chất của việc xây dựng gia đình văn hóa là nhằm góp phần xây dựng nền văn hóa xã hộichủ nghĩa Quan điểm này xuất phát từ mối quan hệ gia đình và xã hội Gia đình là “ tế bào” của

xã hội, mỗi gia đình hòa thuận, hạnh phúc, ổn định sẽ góp phần cho sự phát triển ổn định, lànhmạnh của xã hội; và ngược lại, xã hội phát triển ổn định, lành mạnh sẽ tạo điều kiện cho gia đình

ấm no hạnh phúc Hơn nữa xét về mối quan hệ lợi ích thì trong chủ nghĩa xã hội, lợi ích của giađình và lợi ích của xã hội có sự phù hợp về cơ bản

Gia đình văn hóa là gia đình được xây dựng, tồn tại và phát triển dựa trên cơ sở giữ gìn và pháthuy giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc, xóa bỏ những yếu tố lạc hậu, những tàn tích của chế độhôn nhân và gia đình phong kiến, tư bản chủ nghĩa, đồng thời tiếp thu những giá trị tiến bộ củanhân loại và gia đình

Gia đình văn hóa là gia đình tiến bộ, đánh dấu bước phát triển của các hình thức gia đình tronglịch sử nhân loại Xây dựng gia đình văn hóa đem lại lợi ích cho cả cá nhân và xã hội Con ngườicủa xã hội mới khi tạo dựng hạnh phúc gia đình cũng là góp phần cho sự phát triển của xã hội.Với ý nghĩa đó, việc xây dựng gia đình văn hóa trở thành một nội dung quan trọng của nền vănhóa xã hội chủ nghĩa, thể hiện tính ưu việt của nền văn hóa xã hội chủ nghĩa so với các nền vănhóa trước nó.

Có nhiều nội dung quan trọng cần phải thực hiện trong quá trình xây dựng gia đình văn hóa Tuynhiên, với tính chất cơ bản của gia đình trong chủ nghĩa xã hội, thì việc xây dựng mối quan hệgiữa các thành viên trong gia đình và giữa gia đình với xã hội là nội dung quan trọng nhất Mốiquan hệ trong gia đình là một bộ phận của quan hệ xã hội, đồng thời là biểu hiện của quan hệ xãhội Phải tạo dựng mối quan hệ vợ chồng bình đẳng, thương yêu, giúp đỡ nhau về mọi mặt Bìnhđẳng, thương yêu, tôn trọng nhau là những yếu tố gắn bó mật thiết với nhau trong quan hệ vợchồng Mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái, giữa anh chị em trong gia đình là mối quan hệ huyếtthống, tình cảm của tình thương yêu và trách nhiệm

2.Phương thức xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa

Để thực hiện được những nội dung chính yếu của nền văn hóa xã hội chủ nghĩa, cần phải thựchiện các phương thức cơ bản sau đây:

Thứ nhất: giữ vững và tăng cường vai trò chủ đạo của hệ tư tưởng giai cấp công nhân trongđời sống tinh thần của xã hội

Qúa trình tư tưởng diễn ra không ngừng cùng với quá trình sản xuất vật chất Trong đời sống vănhóa tinh thần, quá trình đó diễn ra với tất cả tính đa dạng, phức tạp của nó Chính vì thế, trongquá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, giai cấp công nhân với tư cách là giai cấp cầm quyền, phảibằng mọi phương pháp thông qua đội ngũ những nhà tư tưởng và các thiết chế tư tưởng của mìnhđể tác động, chi phối các quan hệ tư tưởng, quá trình tư tưởng nhằm giữ vững, tăng cường vai tròchủ đạo của hệ tư tưởng của mình trong đời sống tinh thần xã hội, bởi “Những tư tưởng thống trịcủa một thời đại bao giờ cũng chỉ là những tư tưởng của giai cấp thống trị”

Xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa là hoạt động có mục đích của giai cấp công nhân thôngqua sự lãnh đạo của đảng cộng sản và quản lý của nhà nước xã hội chủ nghĩa, nhằm xây dựng vàphát triển hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa, làm cho hệ tư tưởng của giai cấp công nhân trở thành hệ

tư tưởng chủ đạo trong xã hội Do đó, giữ vững và tăng cường vai trò chủ đạo của hệ tư tưởnggiai cấp công nhân trong đời sống tinh thần xã hội là phương thức quan trọng để xây dựng nềnvăn hóa xã hội chủ nghĩa Đây là phương thức cơ bản để giữ vững đặc trưng, bản chất của nềnvăn hóa đó Phương thức này được tiến hành thông qua việc truyền bá hệ tư tưởng của giai cấpcông nhân trong tầng lớp nhân dân bằng những phương pháp và hình thức thích hợp

Thứ hai: không ngừng tăng cường sự lãnh đạo của đảng cộng sản và vai trò quản lý của nhànước xã hội chủ nghĩa đối với hoạt động văn hóa.

Sự lãnh đạo của đảng cộng sản và quản lý của nhà nước xã hội chủ nghĩa đối với mọi hoạt độngvăn hóa là phương thức có tính nguyên tắc, là nhân tố quyết định thắng lợi sự nghiệp xây dựngnền văn hóa xã hội chủ nghĩa Phương thức này được coi là sự bảo đảm về chính trị, tư tưởng đểnền văn hóa xây dựng trên nền tảng của hệ tư tưởng của giai cấp công nhân đi đúng quỹ đạo vàmục tiêu xác định Theo các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin, thực chất đây là sự tăngcường chuyên chính vô sản trong hoạt động văn hóa Thiết lập chuyên chính vô sản thì mới cótiền đề chính trị cho việc xây dựng nền văn hóa vô sản Giữ vững và không ngừng tăng cườngchuyên chính vô sản là sự bảo đảm cho thắng lợi của quá trình xây dựng nền văn hóa vô sản.Đảng lãnh đạo xây dựng nền văn hóa bằng cương lĩnh, đường lối, chính sách văn hóa của mình

và sự lãnh đạo của đảng phải được thể chế hóa trong hiến pháp, pháp luật, chính sách Nhà nướcthực hiện quản lý văn hóa theo đúng các nguyên tắc, quan điểm, chủ trương của đảng cộng sản.Thứ ba: xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa phải theo phương thức kết hợp giữa việc kếthừa những giá trị trong di sản văn hóa dân tộc với tiếp thu có chọn lọc những tinh hoa của vănhóa nhân loại

Nền văn hóa xã hội chủ nghĩa không hình thành từ hư vô, trái lại nó được hình thành trên cơ sở

kế thừa những giá trị văn hóa của dân tộc Văn hóa dân tộc là nền móng và trên cơ sở đó tiếp thutinh hoa văn hóa nhân loại V.I Lênin từng nói: Văn hóa vô sản là sự phát triển hợp quy luật củatổng số những kiến thức mà loài người tích lũy được, đó là con đường “đang và sẽ tiếp tục đưatới văn hóa vô sản, cũng như chính trị kinh tế học do Mác hoàn chỉnh lại.”

Sự gắn kết giữa giữ gìn, kế thừa văn hóa dân tộc, tiếp thu giá trị văn hóa nhân loại với quá trìnhsản sinh giá trị mới tạo nên sự thống nhất biện chứng của hai mặt giữ gìn và sáng tạo văn hóa.Đây được coi là phương thức nhằm xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa phong phú, đa dạng.Cùng với quá trình này là những phương pháp thích hợp nhằm đưa ra những giá trị văn hóa vàođời sống xã hội để đông đảo nhân dân được hưởng thụ văn hóa do mình sáng tạo ra

Thứ tư: tổ chức và lôi cuốn quần chúng nhân dân vào các hoạt động và sáng tạo văn hóa.Trong tiến trình cách mạng xã hội chủ nghĩa, trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, nhândân lao động đã trở thành chủ thể sáng tạo và hưởng thụ văn hóa Tuy nhiên, để phát huy tối đatính chủ động, sáng tạo của quần chúng, đảng cộng sản và nhà nước xã hội chủ nghĩa cần phải tổchức nhiều phong trào nhằm lôi cuốn đông đảo nhân dân tham gia vào các hoạt động và sáng tạovăn hóa

B – VỀVẤN ĐỀ VĂN HOÁ VIỆT NAM

I/ SỰ RA ĐỜI CỦA VĂN HOÁ VIỆT NAM

Các dân tộc trên thế giới đều có những nền văn hoá riêng biệt Văn hoá dân tộc là thành tựucủa cả dân tộc đi cùng lịch sử của dân tộc đó Dân tộc Việt Nam là một dân tộc bình đằng với tất

cả các dân tộc trên thế giới, có chủ quyền, độc lập và toàn vẹn về lãnh thổ, có lịch sử dựng nước

và giữ nước Thế nên, dân tộc Việt Nam có nền văn hoá riêng, mang phong cách, bản sắc độc đáocủa khu vực Á-Đông

Văn hoá dân tộc Việt Nam là thành tựu của cả dân tộc Việt Nam, được hình thành trong quátrình đấu tranh với thiên nhiên, chống xâm lược và thực tiễn lao động sản xuất Văn hoá gắn liềnvới lịch sử phát triển của dân tộc và Việt Nam là một trong những khu vực loài người có mặt từrất sớm, một trong những cái nôi của loài người

Văn hoá thời Tiền sử

Các quốc gia trên thế giới đều có nền văn hoá riêng biệt Các quốc gia trên thế giới đều có nềnvăn hoá riêng biệt Với những phát hiện di cốt người - vượn trong các hang Thẩm Khuyên, ThẩmHai (Lạng Sơn) và hang Thẩm Ồm (Nghệ An), và những phát hiện di cốt người hiện đại tronghang Hùm (Yên Bái) và hang Kéo Lèng (Lạng Sơn) Một loạt nền văn hóa tiền sử từ thời đại đá

cũ qua thời đại đá mới đến đầu kim khí như: Văn hóa Núi Đọ, Văn hóa Sơn Vi, Văn hóa HòaBình, Văn hóa Bắc Sơn, Văn hóa Quỳnh Văn Đặc trưng của nền văn hoá này là săn bắt, háilượm, dùng đá làm công cụ sản xuất Thời kỳ này người nguyên thuỷ đã biết dùng lửa Từ thếgiới quan triết học phải thừa nhận rằng, hành vi chôn người chết của người nguyên thuỷ biểu hiệnmột quan niệm duy tâm-tôn giáo Chính việc chôn người chết kèm theo những vật dụng ngay nơi

cư trú là thể hiện niềm tin về một thế giới khác sau khi lìa bỏ thế giới sống trần tục Đây cũngđược xem là một quan niệm nhân văn, nhân đạo sâu sắc của tổ tiên người Việt

Thời kỳ đá mới đã đánh dấu một bước tiến quan trọng trong lối sống của con người Con người

đã nhận biết, tận dụng và sử dụng nhiều loại nguyên vật liệu từ đá, đất sét, sừng, tre, nứa, gỗ, đểlàm công cụ sản xuất Đặc biệt hơn, họ đã biết làm gốm, thuần dưỡng động vật, biết trồng cây,biết quy hoạch định cư thành từng nhóm, dân số theo đó cũng tăng lên, Chính phương thức sốngnày đã đẩy văn hoá phát triển lên một tầm cao mới, tiêu biểu cho sự tiến bộ đó là những đặc trưngcủa nền văn hoá Hoà Bình

Văn hoá thời Sơ sử: với ba nền văn hoá ở cả 3 miền

-Văn hoá Đông Sơn hình thành và phát triển ở các lưu vực sông Hồng, sông Cả, sông Mã ở miền

Bắc Nền văn hoá Hoà Bình ở một trình độ cao hơn Vào thời kỳ này, cư dân tiền Đông Sơn đãbiết trồng lúa nước, chăn nuôi gia súc làm thức ăn, làm phương tiện chuyên chở hàng hoá, Tuynhiên việc tìm thấy vật liệu đồng thau đã gây ra sự tác động lớn đến đời sống kinh tế-xã hội thời

kỳ này Chính nguyên vật liệu từ đồng đã thúc đẩy nghề đúc đồng phát triển Phần lớn nhữngcông cụ sản xuất, vũ khí được đúc bằng đồng với kỷ thuật tinh xảo Đặc biệt những chiếc trốngđồng là sản phẩm đằng sau kỹ thuật đỉnh cao của nghệ nhân thời Đông Sơn đã trở thành biểu

tượng của văn hoá dân tộc.Thời kỳ Đông Sơn đã có sự phân khu, phân tầng văn hoá, đồng thời cũng diễn ra sự giao lưu vănhoá giữa các bộ lạc bởi vì đã có hoạt động trao đổi kinh tế, tặng vật phẩm tín ngưỡng tôn giáo, Chính những hoạt động này đã thể hiện tư duy sáng tạo trong đời sống tín ngưỡng của con người.

Văn hoá, nghệ thuật thời kỳ này cũng rất đa dạng và phong phú với những nhạc cụ âm nhạc sinhđộng từ vật liệu thiên nhiên, đặc biệt là đồng với những chiếc trống đồng, cồng chiêng,… tạo nênnhững âm thanh không thể thiếu trong ngày lễ hội Nghi lễ, tín ngưỡng của cư dân gắn liền vớinghề trồng lúa nước Vì vậy, thần Mặt trời là vị thần chủ đạo được thờ phụng nhằm cầu may chomùa màng tốt tươi để cư dân được no ấm, an bình,

-Văn hoá Sa Huỳnh có không gian phân bố rộng lớn trải dài khắp miền Trung, từ Bình Trị Thiên

kéo dài tới lưu vực sông Đồng Nai

Nếu văn hoá Đông Sơ với đặc trưng lớn nhất là những cộng cụ, vật dụng bằng đồng, phục vụ chosản xuất thì nền văn hoá Sa Huỳnh lấy sắt làm nguyên liệu chủ yếu để chế tạo ra những cộng cụphục vụ cho nền sản xuất nông nghiệp lúa nước, cùng các loại cây ăn quả, củ khác Nếu cư dânĐông Sơn hãnh diện về kỷ thuật đúc đồng thì cư dân Sa Huỳnh cùng tự hào về kỷ thuật đúc sắt.Những công cụ bằng sắt của cư dân Sa Huỳnh nhiều không kém công cụ bằng đồng của cư dânĐông Sơn Thậm chí còn nhiều hơn

Ngoài ra cư dân Sa Huỳnh còn nổi tiếng với truyền thống dệt vải, đúc đồ gốm, làm trang sứcbằng nhiều chất liệu từ thiên nhiên Điều đó chứng tỏ tư duy của người Sa Huỳnh đã phát triển ởtâm cao, tạo ra một nền văn hoá tiến bộ, chủ động khai phá, cải biến tự nhiên

Sự phát triển về đời sống vật chất, tinh thần của cư dân Sa Huỳnh tạo điều kiện cho vùng đấtNam Trung Bộ trở thành một trung tâm phát triển và có ảnh hưởng ở khu vực, hình thành mộtnền văn minh lớn với sự ra đời của vương quốc Chămpa (ra đời sau nước Âu Lạc khoảng hơn 3thế kỷ)

-Văn hoá Đồng Nai là nền văn hoá của cư dân vùng Nam Bộ ở miền Nam Đặc điểm của nền

văn hoá này gắn liền điều kiện tự nhiên, sản xuất nông nghiệp và nghề thủ công là chủ yếu

Nếu cư dân Đông Sơn dùng nguyên liệu đồng, cư dân Sa Huỳnh dùng sắt để chế tạo cộng cụ sảnxuất, thì cư dân Đồng Nai sử dụng đá làm nguyên liệu chính để chế tác ra những công cụ sản xuất

và thậm chí cả những hàng trang sức để phục vụ đời sống tinh thần

Đời sống tín ngưỡng của cư dân vùng này còn nặng tín ngưỡng bái vật giáo được thể hiện quanghệ thuật tạo hình: các di vật như tượng lợn rừng, rùa bằng sa thạch, tượng chó săn mồi bằngđồng, tượng Trút Long giao bằng đồng Họ tin rằng người chết là bắt đầu một cuộc sống khác

Cư dân Đồng Nai sống ven cửa sông, kênh, biển nên đã hình thành tính phóng khoáng, rộng rãi,hiếu khách.

Văn hóa Việt Nam đầu công nguyên

 Văn hoá Bắc thuộc là nền văn hoá phụ thuộc vào sự thống trị của phong kiến Trung

Quốc ở phương Bắc Thời kỳ này văn hoá Việt Nam vào thế cam go phải đấu tranh với sự

đô hộ của phong kiến phương Bắc

Các triều vua Trung Quốc kế tiếp nhau thi hành chính sách đồng hóa, thống trị tàn bạo, bóc lộtráo riết nhân dân ta (bóc lột bằng cống nạp, nộp tô thuế và lao dịch)

Phong kiến phương còn kéo theo văn hoá bản địa là đạo Nho, Lão-Trang với những nội dungphục vụ cho mục đích đồng hoá

Không khuất phục trước sức mạnh và lượng lượng đông đảo, dân tộc Việt Nam phất cao ngọn cờđấu tranh để bảo vệ bản sắc, bảo vệ dân tộc, chống đồng hóa, tiếp tục phát huy giá trị văn hóa dântộc, giải phóng đất nước

Tuy nhiên, những nội dung mang đậm tính nhân văn của đạo Nho rất gần gũi với nếp sống củangười Việt Cho nên, Phong kiến Trung Quốc đã biết lợi dụng điều đó mà truyền giáo

 Bên cạnh Nho giáo, Phật Giáo cũng ăn sâu, bám rễ vào Việt Nam từ rất sớm Đến thời

Ngô - Đinh - Tiền Lê, nhà Lý, nhà Trần, Phật giáo phát triển cực thịnh, được coi là quốcgiáo, ảnh hưởng đến tất cả mọi vấn đề trong cuộc sống Đến đời nhà Hậu Lê thì Nhogiáo được coi là quốc giáo và Phật giáo đi vào giai đoạn suy thoái Đến cuối thế kỷ XVIII,vua Quang Trung cố gắng chấn hưng đạo Phật, chỉnh đốn xây chùa, nhưng vì mất sớmnên việc này không có nhiều kết quả Đến thế kỷ 20, mặc dù ảnh hưởng mạnh của phongtrào chấn hưng Phật giáo của các nước, Phật giáo Việt Nam lại phát triển mạnh mẽ khởiđầu từ các đô thị miền Nam Những lời dạy, lời truyền bá của đạo Phật đã góp phần hìnhthành nếp sống tốt đẹp Nó phù hợp với lối sống hướng thiện, vị tha, nhân hậu của ngườiViệt Cho nên văn hoá Việt Nam tiếp biến đạo Phật là góp thêm phần đa dạng, phong phú

và nhân đạo của một truyền thống lâu đời

 Với sự thống trị triều đình nhà Nguyễn, vào thế kỷ thứ XVI, cho phép thương buôn đi lạibuôn bán Thế nên, một tôn giáo có nguồn gốc từ Phương tây đã xâm nhập vào văn hoá

Việt Nam Đó chính là Thiên Chúa Giáo.

Giáo lý dạy: Con người là một sinh linh vô cùng nhỏ bé, khi sinh ra đã mang nặng tội tổ tông Vìvậy, sống kiếp làm người phải ăn năn, xám hối, chuộc lỗi với Chúa, cầu mong Chúa cứu rỗi, banơn, Sự nghiệp trần thế của con chiên là phụng dưỡng ý đồ cứu độ của Thiên Chúa để khi chếtkhông bị đầy xuống tuyền đài mà được trở về với Thiên đường sống hạnh phúc bên Thiên Chúa

vô vàn tôn kính