Đề cương Luật hôn nhân và gia đình 2TC

Phần lí luận giới thiệu các hình thái hôn nhân và gia đình trong lịch sử; các khái niệm cơ bản như khái niệm hôn nhân, khái niệm gia đình, khái niệm luật hôn nhân và gia đình, quan hệ pháp luật hôn nhân và gia đình; các nguyên tắc cơ bản của luật hôn nhân và gia đình Việt Nam. Phần các chế định pháp lí cụ thể nghiên cứu những quy định của pháp luật hiện hành về kết hôn; nghĩa vụ và quyền của vợ chồng; quan hệ pháp luật giữa cha mẹ và con; cấp dưỡng giữa các thành viên gia đình; li hôn và quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI KHOA PHÁP LUẬT DÂN SỰ

BỘ MÔN LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH

BẢNG TỪ VIẾT TẮT

GVC Giảng viên chínhKTĐG Kiểm tra đánh giá

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI KHOA PHÁP LUẬT DÂN SỰ

BỘ MÔN LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH

Hệ đào tạo: Chính quy - Cử nhân luật chất lượng cao

Tên môn học: Luật hôn nhân và gia đình

Số tín chỉ: 02

Loại môn học: Bắt buộc

1 THÔNG TIN VỀ GIẢNG VIÊN

1 TS Ngô Thị Hường - GVC, Trưởng Bộ môn

* Văn phòng Bộ môn luật hôn nhân và gia đình

Phòng A305 Trường Đại học Luật Hà Nội

Số 87, đường Nguyễn Chí Thanh, Đống Đa, Hà Nội

Điện thoại: 04.37738320

Giờ làm việc: 8h00 - 17h00 hàng ngày (trừ thứ bảy, chủ nhật và ngày lễ)

2 TÓM TẮT NỘI DUNG MÔN HỌC

Luật hôn nhân và gia đình là môn học chuyên ngành bắt buộc với sinhviên luật Đây là một môn khoa học có tính ứng dụng cao và gắn vớicuộc sống của mỗi cá nhân trong cộng đồng Môn học gồm mười haivấn đề với hai phần chính

Phần lí luận giới thiệu các hình thái hôn nhân và gia đình trong lịchsử; các khái niệm cơ bản như khái niệm hôn nhân, khái niệm giađình, khái niệm luật hôn nhân và gia đình, quan hệ pháp luật hônnhân và gia đình; các nguyên tắc cơ bản của luật hôn nhân và giađình Việt Nam.

Phần các chế định pháp lí cụ thể nghiên cứu những quy định của phápluật hiện hành về kết hôn; nghĩa vụ và quyền của vợ chồng; quan hệpháp luật giữa cha mẹ và con; cấp dưỡng giữa các thành viên gia đình;

li hôn và quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài

3 NỘI DUNG CHI TIẾT CỦA MÔN HỌC

Chương trình môn học luật hôn nhân và gia đình bao gồm 7 vấn đề:

Vấn đề 1 Lí luận chung về luật hôn nhân và gia đình

1.1 Các hình thái hôn nhân và gia đình trong lịch sử

1.2 Khái niệm và các đặc điểm của hôn nhân

1.3 Khái niệm và các chức năng cơ bản của gia đình

1.4 Khái niệm luật hôn nhân và gia đình Việt Nam

1.7.2 Pháp luật hôn nhân và gia đình thời kì Pháp thuộc

1.7.3 Pháp luật hôn nhân và gia đình thời kì từ Cách mạng tháng Támnăm 1945 đến nay

Vấn đề 2 Kết hôn và huỷ việc kết hôn trái pháp luật

2.1 Khái niệm kết hôn

2.2 Điều kiện kết hôn

2.2.1 Tuổi kết hôn

2.2.2 Tự nguyện kết hôn

2.2.3 Không bị mất năng lực hành vi dân sự

2.2.4 Không thuộc trường hợp cấm kết hôn

2.2.4.1 Kết hôn giả tạo

2.2.4.2 Đang có vợ, có chồng

2.2.4.3 Giữa những người có cùng dòng máu trực hệ, giữa nhữngngười có họ trong phạm vi ba đời

2.2.4.4 Giữa cha mẹ nuôi với con nuôi

2.2.4.5 Giữa những người đã từng là cha mẹ nuôi với con nuôi, chachồng với con dâu, mẹ vợ với con rể, cha dượng với con riêng của vợ,

mẹ kế với con riêng của chồng

2.2.5 Những người kết hôn với nhau phải không cùng giới tính

2.3 Huỷ việc kết hôn trái pháp luật

2.3.1 Khái niệm kết hôn trái pháp luật và huỷ việc kết hôn trái pháp luật2.3.2 Quyền yêu cầu

2.3.3 Căn cứ huỷ việc kết hôn trái pháp luật

2.3.4 Xử lí đối với trường hợp kết hôn trái pháp luật

2.4 Hậu quả pháp lí của huỷ việc kết hôn trái pháp luật

2.4.1 Về nhân thân

2.4.2 Về tài sản

2.4.3 Về quan hệ giữa cha mẹ và con

Vấn đề 3 Quan hệ pháp luật giữa vợ và chồng

3.1 Khái niệm quan hệ pháp luật giữa vợ và chồng

3.2 Nội dung nghĩa vụ và quyền của vợ chồng

3.2.1 Quyền và nghĩa vụ về nhân thân giữa vợ và chồng

3.2.2 Quyền và nghĩa vụ về tài sản giữa vợ và chồng

3.2.2.1 Quyền sở hữu tài sản giữa vợ và chồng

- Chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận

- Chế độ tài sản của vợ chồng theo Luật định

3.2.2.2.Quyền thừa kế tài sản giữa vợ và chồng

3.2.2.3 Nghĩa vụ cấp dưỡng giữa vợ và chồng

3.3 Các trường hợp chia tài sản của vợ chồng

3.3.1 Chia tài sản của vợ chồng khi li hôn

3.3.2 Chia tài sản của vợ chồng khi một bên vợ, chồng chết

3.3.3 Chia tài sản của vợ chồng trong thời kì hôn nhân

3.3.3.1 Phương thức chia tài sản

3.3.3.2 Hậu quả pháp lí

Vấn đề 4 Quan hệ pháp luật giữa cha mẹ và con và giữa các thành viên khác của gia đình

4.1 Căn cứ phát sinh quan hệ pháp luật giữa cha mẹ và con

4.1.1 Quan hệ pháp luật giữa cha mẹ và con phát sinh dựa trên sự kiệnsinh đẻ

4.1.1.1 Một số khái niệm cơ bản

4.1.1.2 Xác định cha mẹ cho con (trong giá thú)

4.1.1.3 Xác định cha mẹ cho con (ngoài giá thú)

4.1.1.4 Xác định cha mẹ cho con trong trường hợp sinh con bằng kỹthuật thụ tinh trong ống nghiệm và mang thai hộ vì mục đích nhân đạo4.1.2 Quan hệ pháp luật giữa cha mẹ và con phát sinh dựa trên sự kiệnnuôi con nuôi

4.1.2.1 Khái niệm nuôi con nuôi

4.1.2.2 Mục đích của việc nuôi con nuôi

4.1.2.3 Điều kiện để việc nuôi con nuôi hợp pháp

4.1.2.4 Hệ quả pháp lí của việc nuôi con nuôi

4.1.2.5 Chấm dứt việc nuôi con nuôi

4.2 Nghĩa vụ và quyền giữa cha mẹ và con

4.2.1 Nghĩa vụ và quyền nhân thân giữa cha mẹ và con

4.2.2 Nghĩa vụ và quyền tài sản giữa cha mẹ và con

4.2.3 Hạn chế quyền của cha mẹ đối với con

4.3 Quan hệ giữa các thành viên khác của gia đình

4.3.1 Khái niệm về quan hệ giữa các thành viên khác của gia đình4.3.2 Nội dung quyền và nghĩa vụ giữa các thành viên trong gia đình

Vấn đề 5 Chấm dứt hôn nhân

5.1 Chấm dứt hôn nhân do một bên chết hoặc bị Tòa án tuyên bố là

đã chết

5.1.1 Chấm dứt hôn nhân do một bên chết

5.1.2 Chấm dứt hôn nhân do một bên bị Tòa án tuyên bố là đã chết5.2 Chấm dứt hôn nhân do li hôn

5.2.1 Khái niệm li hôn

5.2.2 Các trường hợp li hôn và căn cứ giải quyết

5.2.2.1 Thuận tình li hôn

5.2.2.2 Li hôn do một bên vợ, chồng yêu cầu

5.2.2.3 Li hôn do cha mẹ, người thân thích của bên vợ hoặc chồngyêu cầu

5.3 Hậu quả pháp lí của li hôn

5.3.1 Quan hệ nhân thân

5.3.2 Quan hệ tài sản

5.3.3 Nghĩa vụ và quyền của cha mẹ và con

5.3.4 Quan hệ cấp dưỡng giữa vợ và chồng khi li hôn

Vấn đề 6 Cấp dưỡng

6.1 Khái niệm cấp dưỡng và đặc điểm của quan hệ cấp dưỡng

6.1.1 Khái niệm cấp dưỡng

6.1.2 Đặc điểm của quan hệ cấp dưỡng

6.2 Căn cứ phát sinh nghĩa vụ cấp dưỡng

6.3 Mức cấp dưỡng và phương thức thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng6.3.1 Mức cấp dưỡng

6.3.2 Phương thức thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng

6.4 Các trường hợp cấp dưỡng

6.4.1 Giữa cha mẹ và con khi cha mẹ li hôn

6.4.2 Giữa vợ và chồng khi li hôn

6.4.3 Giữa anh chị em với nhau

6.4.4 Giữa ông bà và cháu

Vấn đề 7 Quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài

7.1 Khái niệm quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài7.2 Thẩm quyền giải quyết quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tốnước ngoài

7.2.1 Thẩm quyền đăng kí các quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tốnước ngoài

7.2.2 Thẩm quyền giải quyết các vụ việc về hôn nhân và gia đình cóyếu tố nước ngoài

7.3 Nguyên tắc áp dụng luật

7.4 Một số quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài

7.4.1 Kết hôn có yếu tố nước ngoài

7.4.2 Li hôn có yếu tố nước ngoài

7.4.3 Nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài

7.4.4 Giám hộ có yếu tố nước ngoài

4 MỤC TIÊU CHUNG CỦA MÔN HỌC

- Hiểu và vận dụng được khái niệm và các điều kiện để việc kết hônhợp pháp

- Nêu và vận dụng được khái niệm huỷ việc kết hôn, các căn cứ vàđường lối xử huỷ việc kết hôn trái pháp luật

- Hiểu và nắm vững các quyền và nghĩa vụ về nhân thân và quyền

và nghĩa vụ tài sản giữa vợ và chồng

- Hiểu và vận dụng được các quy định của pháp luật về các trườnghợp chia tài sản chung của vợ chồng

- Hiểu và phân tích được các căn cứ phát sinh quan hệ giữa cha mẹ

và con

- Nắm vững các quyền và nghĩa vụ giữa cha mẹ và con.

- Nắm vững các quyền và nghĩa vụ giữa các thành viên khác của gia đình

- Nêu và phân tích được khái niệm li hôn, căn cứ li hôn, các trườnghợp li hôn và hậu quả pháp lí của li hôn

- Hiểu được bản chất của quan hệ cấp dưỡng và căn cứ phát sinhnghĩa vụ cấp dưỡng; nêu và vận dụng được các quy định về cáctrường hợp cấp dưỡng giữa các thành viên trong gia đình

- Hiểu và vận dụng được khái niệm, nguyên tắc áp dụng pháp luật

và thẩm quyền giải quyết các quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu

tố nước ngoài

* Về kĩ năng

- Hình thành và phát triển năng lực tư duy pháp lí;

- Xây dựng kĩ năng phân tích, xác định tính chất, nội dung các quan

- Sử dụng thành thạo các nguồn pháp luật;

- Phát triển kĩ năng giao tiếp, sử dụng ngôn ngữ pháp lí trong khigiải quyết vấn đề, trong giờ thảo luận, trả thi

* Về thái độ

- Nâng cao năng lực tư duy logic, độc lập suy nghĩ của sinh viên;

- Hình thành niềm say mê nghiên cứu khoa học, tinh thần khôngngừng học hỏi;

- Hình thành thái độ học tập đúng và nâng cao ý thức học tập

4.2 Các mục tiêu khác

- Phát triển kĩ năng cộng tác, LVN;

- Phát triển kĩ năng tư duy sáng tạo, khám phá tìm tòi;

- Trau dồi, phát triển năng lực đánh giá và tự đánh giá;

- Rèn kĩ năng thuyết trình trước công chúng

5 MỤC TIÊU NHẬN THỨC CHI TIẾT

1A1 Nêu được 4

hình thái hôn nhân

và gia đình trong

lịch sử

1A2 Nêu được khái

niệm hôn nhân và

khái niệm gia đình

1A3 Nêu được 4

đặc điểm của hôn

nhân và ba chức

năng cơ bản của gia

đình

1A4 Nêu được

khái niệm luật hôn

điểm của quan hệ

pháp luật hôn nhân

và gia đình

1B1 Giải thích và

nêu được ví dụ vềbản chất của quan

hệ pháp luật hônnhân và gia đình

1B2 Phân biệt

được đối tượng vàphương pháp điềuchỉnh của Luật hônnhân và gia đìnhvới luật dân sự

1B3 Khái quát

được quá trình pháttriển của hệ thốngpháp luật hôn nhân

và gia đình ViệtNam

1C1 Phát biểu

được quan điểmcủa cá nhân vềtính độc lập củaluật hôn nhân vàgia đình

1C2 Phân tích

được ý nghĩacủa điều chỉnhpháp luật đốivới các quan hệhôn nhân và giađình qua các ví

dụ cụ thể

1C3 Phân tích

được quan điểmcủa cá nhân vềhình thái hônnhân và gia đìnhtrong tương lai

và vị trí vai tròcủa gia đìnhtrong xu thếtoàn cầu hoá

điều kiện kết hôn

2A2 Nêu được giá

2B1 Khái quát

được các điều kiệnkết hôn trong hệthống pháp luật

2C1 So sánh và

phân tích đượcđiều kiện kếthôn theo Luật

được khái niệm kết

hôn trái pháp luật

2A5 Nêu được các

căn cứ huỷ việc

2A7 Nêu được hậu

quả pháp lí của huỷ

việc kết hôn trái

2B3 Vận dụng

được quy định vềcác điều kiện kếthôn để giải quyếtcác tình huống thựctế

2B4 Phân biệt

được kết hôn hợppháp với kết hôntrái pháp luật

2B5 Vận dụng

được các căn cứ vàđường lối xử huỷviệc kết hôn tráipháp luật để giảiquyết các tìnhhuống cụ thể

2B7 So sánh huỷ

việc kết hôn tráipháp luật với việcđăng kí kết hôn

hôn nhân và giađình Việt Namvới điều kiệnkết hôn theoquy định về hônnhân và gia đìnhcủa Cộng hoàPháp, Thái Lan,

Trung Quốc

2C2 Đánh giá

và đưa ra đượcquan điểm cánhân về điềukiện kết hôntheo pháp luậthiện hành

2C3 Nêu được

quan điểm của

cá nhân về hiệntượng chungsống như vợchồng

2C4 Nhận xét

được nhữngđiểm hợp lí vàhạn chế về cách

xử lí đối vớiviệc kết hôn tráipháp luật theopháp luật hiệnhành

không đúng thẩmquyền.

2C5 Nêu được

quan điểm cánhân về hướnghoàn thiện phápluật về huỷ việckết hôn tráipháp luật

3A2 Nêu được nội

dung quyền đại

3A5 Nêu được ba

trường hợp chia tài

sản chung của vợ

chồng

3A6 Nêu được hậu

quả pháp lí đối với

từng trường hợp

3B1 Nêu và phân

được tích nguyêntắc xác định tài sảnchung và tài sảnriêng của vợ chồng

3B2 Vận dụng

được các quy địnhcủa pháp luật đểgiải quyết các tranhchấp về quan hệnhân thân và quan

3B4 So sánh được

phương thức chiatài sản trong batrường hợp chia tàisản chung của vợchồng

3B5 Phân tích

3C1 Khái quát

được chế địnhtài sản của vợchồng trong hệthống pháp luậtViệt Nam

3C2 Phân tích

và đánh giáđược pháp luậthiện hành vềhạn chế quyềnđịnh đoạt tài sảnriêng của vợhoặc chồng

3C3 Phân tích

được cơ sở và ýnghĩa của việcquy định chế độtài sản của vợchồng

3C4 Phân tích

được tính hợp

lí, bất hợp lí củachế độ tài sản

và nêu quan

chia tài sản chung

3B6 Vận dụng

được các quy định

về chia tài sảnchung của vợ chồng

để giải quyết cácyêu cầu chia tài sảntrong từng trườnghợp cụ thể

điểm cá nhânđối với việchoàn thiện phápluật

về các căn cứ phátsinh quan hệ phápluật

giữa cha mẹ và con

để giải quyết cáctrường hợp cụ thểtrong thực tế

4B2 Phân tích và

vận dụng được cácquy định về điềukiện để việc nuôicon nuôi hợp pháp

4B3 Phân tích

được nguyên tắcsuy đoán pháp líxác định cha mẹ con

4B4 Phân biệt

4C1 Hiểu được

cơ sở củanguyên tắc suyđoán pháp lí xácđịnh cha, mẹ,con

4C2 Nêu và

phân tích được

ưu điểm và hạnchế của chếđịnh xác địnhcha, mẹ, con vànêu quan điểmcủa bản thân vềvấn đề này

4C3 Phân tích

được ưu điểm

và hạn chế củachế định nuôicon nuôi qua

việc nuôi con nuôi

4A5 Nêu được ba

về nhân thân của

cha mẹ đối với con

và của con đối với

có tài sản riêng của

con, nghĩa vụ bồi

thường thiệt hại về

tài sản do con chưa

thành niên gây ra)

4A8 Nêu được các

và tư pháp trongviệc xác định cha,

mẹ, con

4B5 Vận dụng

được các quy địnhcủa pháp luật hiệnhành về quyền vànghĩa vụ về nhânthân giữa cha mẹ vàcon nhằm bảo vệquyền và lợi íchhợp pháp của trẻ

em trong nhữnghoàn cảnh đặc biệtnhư: Trẻ em đườngphố, trẻ em bị thấthọc, trẻ em phải laođộng sớm

4B7 Vận dụng

được quy định củapháp luật về nghĩa

vụ và quyền giữacác thành viêntrong gia đình đểgiải quyết nhữngmâu thuẫn giữanàng dâu (hoặcchàng rể) với cha

mẹ hoặc anh chị emchồng (hoặc vợ),hoặc mâu thuẫn giữa

các ví dụ cụ thể

và nêu hướngkhắc phục nhữnghạn chế đó

4C4 So sánh

được với phápluật của Pháp,Thái Lan, Nhậtbản về nuôi connuôi và nêunhận xét củabản thân

4C5 Tìm hiểu

được quy địnhcủa pháp luậtnước ngoài (tốithiểu là 3 nước)

về vấn đề hạnchế quyền củacha mẹ đối vớicon và so sánhvới pháp luậtViệt Nam

4C6 Phân biệt

được hạn chếquyền của cha

mẹ đối với con

và tước quyềncủa cha mẹ đốivới con

4C7 Phân tích

được nhữngđiểm hạn chế

4B6 Xác định được

tập quán, truyềnthống tốt đẹp củagia đình Việt Nam

về quan hệ giữa cácthành viên trong giađình

4B7 Vận dụng

được quy định hiệnhành về mang thai

hộ vì mục đíchnhân đạo

của pháp luật vềquyền của cha

mẹ và con vànêu hướng hoànthiện pháp luật

4C8 Nêu được

quan điểm của

cá nhân về tínhhợp lí, khả thicủa các quyđịnh về nghĩa

vụ và quyềngiữa các thànhviên trong giađình

5A2 Nêu được

khái niệm li hôn và

quan điểm của Nhà

5B2 Khái quát

được các quy định

về li hôn trong hệthống pháp luậtViệt Nam

5B3 Nêu được các

quan điểm khácnhau về li hôn vàcăn cứ li hôn trongpháp luật một sốnước trên thế giới

5C1 Giải quyết

được các tranhchấp về nhânthân và tài sảnkhi một bên bịTòa án tuyên bố

là đã chết lại trởvề

5C2 Nhận xét

được các quyđịnh của phápluật hiện hành

về li hôn và căn

cứ li hôn (tínhhợp lí, hạn chế)

5C3 Nêu được

quan điểm của

5A4 Nêu được các

6A2 Nêu được

năm điều kiện phát

6B2 Vận dụng

được quy định vềcấp dưỡng để giảiquyết các tìnhhuống cụ thể

6B3 Khái quát

được các quy định

về cấp dưỡng trong

hệ thống pháp luậtViệt Nam

6C1 Phân tích

được điểm tiến

bộ và hạn chếcủa các quy định

về cấp dưỡngtheo pháp luậthiện hành

6C2 Nêu và

phân tích đượcđiểm tiến bộ vàhạn chế của chếđịnh cấp dưỡngthông qua các ví

dụ cụ thể Nêuquan điểm của

cá nhân vềhướng hoànthiện chế địnhcấp dưỡng

6C3 Phân tích

được các quanđiểm khác nhau

về nghĩa vụ cấpdưỡng giữa cácthành viên trong

7A1 Nêu được

khái niệm quan hệ

hôn nhân và gia

luật đối với các

quan hệ hôn nhân

7B2 Phân tích

được bốn trườnghợp cụ thể của quan

hệ hôn nhân và giađình có yếu tố nướcngoài theo Luật hônnhân và gia đìnhViệt Nam

7B3 Vận dụng

được các quy địnhcủa pháp luật hiệnhành đối với cácquan hệ hôn nhân

7C1 Phân tích

được các quanđiểm khác nhau

về khái niệmquan hệ hônnhân và gia đình

có yếu tố nướcngoài hiện nay

7C2 Phân tích

được nhữngđiểm hợp lí vàhạn chế củapháp luật hiệnhành về quan hệhôn nhân và giađình có yếu tốnước ngoài

7C3 Nêu được

quan điểm của

cá nhân vềhướng hoànthiện pháp luậtđiều chỉnh cácquan hệ hônnhân và gia đình

có yếu tố nướcngoài

6 TỔNG HỢP MỤC TIÊU NHẬN THỨC