SKKN Tập đọc 4

Qua việc điều tra khả năng tập đọc văn bản của học sinh lớp tôi phụ trách 4A , ở tuần đầu tiên của năm học cho phép tôi đợc phép nêu ra kết quả điều tra cụ thể nh sau: 1, Đọc ê a, ngắc

Phương phỏp rốn đọc cho học sinh lớp 4, 5 lethuythiep@gmail.com

Đặt vấn đề

I Cơ sở lý luận

môn học ở Tiểu học Biết đọc là có thêm công cụ mới để học tập, để giao tiếp

Đây là một công cụ mà chỉ ngời biết chữ mới có Trong môn Tiếng Việt thì phân môn Tập đọc có khả năng thực hiện tốt các nhiệm vụ của môn Tiếng Việt đề ra

đó là: Trau dồi kiến thức ngôn ngữ, kiến thức văn học, kiến thức đời sống, rèn luyện kỹ năng đọc, nói, viết và đặc biệt nó còn góp phần không nhỏ vào việc giáo dục tình cảm, mĩ cảm và phát triển năng lực t duy của học sinh Có thể nói thiếu phân môn Tập đọc mà chỉ có phân môn Chính tả, Luyện từ và câu, Tập làm văn, Tập viết…thì nhiệm vụ của môn Tiếng Việt khó có thể thực hiện đợc

Tóm lại, Tập đọc là một phân môn rất quan trọng trong chơng trình Tiếng Việt ở Tiểu học Dạy tốt phân môn này không những rèn luyện cho học sinh kĩ năng đọc mà còn phát triển ở các em vốn từ ngữ phong phú, tạo điều kiện để các em học tốt các phân môn khác ( Tập viết, Chính tả, Luyện từ và câu, Tập làm văn….) Hơn thế nữa, dạy tốt phân môn Tập đọc sẽ giúp các em

có đợc một phơng tiện để học tập các môn học khác nh Toán, Đạo đức, Tự nhiên

những biện pháp hữu hiệu nhất góp phần nâng cao chất lợng giờ dạy của phân môn Tập đọc là vô cùng cần thiết

II Cơ sở thực tiễn

trọng trong chơng trình môn Tiếng Việt ở Tiểu học Tuy nhiên việc dạy Tập đọc

ở Tiểu học nói chung và ở khối 4, khối 5 nói riêng cũng còn có những hạn chế, thiếu sót; do vậy mà chất lợng giảng dạy phân môn Tập đọc cha cao

Qua việc điều tra khả năng tập đọc văn bản của học sinh lớp tôi phụ trách ( 4A ), ở tuần đầu tiên của năm học cho phép tôi đợc phép nêu ra kết quả

điều tra cụ thể nh sau:

1, Đọc ê a, ngắc ngứ ( tức là đọc rời vụn ra từng tiếng, sau mỗi tiếng lại nghỉ kéo dài, không phân biệt đợc từ trong câu, hoặc có khi gặp vần khó các em dừng lại ở giữa câu để đánh vần ) tỷ lệ mắc loại lỗi này khoảng 3 / 36 em

2, Đọc liến thoắng: có một số em lầm tởng rằng đọc thật nhanh mới là giỏi vì vậy các em đọc liền một thôi từ đầu đến cuối, tỷ lệ loại lỗi này khoảng 4 / 36 em

3, Đọc sai những tiếng, từ có phụ âm hay nhầm lẫn nh l – n, tr – ch, s – x, r – d – gi loại lỗi này khá phổ biến chiếm 25/ 36 em

4, Đọc lên xuống giọng tuỳ tiện, hiện tợng này chiếm khoảng 13 / 36 em

5, Đọc giọng đều đều: Khác hẳn với những em đọc nhát gừng, đọc liến thoắng, các em này đọc với tốc độ vừa phải, biết ngắt nghỉ đúng dấu câu, nhng toàn bài không biết nhấn vào những từ quan trọng, không phân biệt đợc các loại câu, giọng đều đều buồn tẻ, không thể hiện đợc nội dung t tởng, và ý định của ngời viết ( không đọc diễn cảm đợc) loại lỗi khá phổ biến khoảng 23 /36 em

* Vậy đâu là nguyên nhân dẫn đến khả năng đọc của học sinh còn hạn chế

nh vậy?

Qua nghiên cứu điều tra cho phép tôi đợc nêu ra hai nguyên nhân chính sau

đây:

- Trong giờ tập đọc, giáo viên còn xem nhẹ khâu luyện đọc cho học sinh, do vậy phần luyện đọc mới chỉ đợc giáo viên tiến hành một cách máy móc, hình thức nên dẫn đến hậu quả học sinh đọc cha tốt, còn đọc diễn cảm thì càng kém

Phương phỏp rốn đọc cho học sinh lớp 4, 5 lethuythiep@gmail.com

Phải nói rằng nguồn gốc của nguyên nhân này phần lớn do giáo viên còn lúng túng trong phơng pháp rèn đọc cho học sinh, đồng thời rèn đọc cho học sinh cha

đến nơi đến chốn

- Giáo viên đọc mẫu không tốt, thiếu tác dụng làm mẫu và cha kích thích

đ-ợc học sinh cố gắng đọc theo theo thầy

Giải quyết vấn đề.

I Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm

hiện các hoạt động dạy học để đạt đợc những yêu cầu cơ bản nh sau:

Hớng dẫn học sinh đọc đúng, đọc hiểu, đọc hay một văn bản Do vậy để [nâng cao chất lợng tập đọc của học sinh, qua nhiều lần nghiên cứu tìm chọn

tôi xin đợc trình bày nội dung kinh nghiệm của mình – Kinh nghiệm có tên gọi:

“Phơng pháp rèn đọc cho học sinh lớp 4 – 5”

đúng, đọc hay (đọc diễn cảm) một văn bản cho học sinh lớp 4, lớp 5

II Những biện pháp, giải pháp đ thực hiệnã hội, Âm nhạc, Mĩ thuật….đ

1, Khắc phục tình trạng đọc ê a ngắc ngứ.

chứ không phải viết liền từng từ nh chữ một số nớc khác (Anh, Nga, Pháp ) nhng khi đọc ta lại không đọc rời rạc từng âm tiết một mà phải đọc theo từng cụm từ

mới lột Chị mặc áo thâm dài đôi chỗ chấm điểm vàng, hai cánh mỏng nh cánh bớm non lại ngắn chùn chùn.

Khi học sinh tập đọc không để các em đọc rời rạc từng âm tiết nh kiểu đọc nhát gừng Nếu để học sinh đọc theo từng từ thì vẫn cha diễn đạt đợc ý của câu văn nên tôi phải hớng dẫn học sinh đọc theo cụm từ

lột./ Chị mặc áo thâm dài / đôi chỗ chấm điểm vàng,/ hai cánh mỏng nh cánh

b-ớm non / lại ngắn chùn chùn

+ Vì giai đoạn đầu lớp còn đọc yếu do vậy tôi đọc mẫu theo cách nghỉ nh trên sao cho thật chuẩn Sau đó tôi cho học sinh phát hiện những chỗ ngắt nghỉ của thầy, nếu đúng tôi sẽ dùng phấn màu gạch chéo sau những từ cần ngắt Nếu học sinh cha phát hiện ra tôi có thể đọc mẫu lần thứ 2 những câu đó để học sinh có thể nhận ra Đồng thời tôi luôn củng cố kỹ năng đọc khi gặp dấu

nghỉ sau cụm từ, sau dấu phẩy, sau dấu chấm tôi gọi một số học sinh khá đọc, sau đó mới gọi những em hay đọc ê a ngắc ngứ lên đọc Có thể là một lần, cũng

có thể là hai lần và phải tiến hành trong một thời gian Tôi nghĩ hiện tợng đọc

ê a ngắc ngứ ở các em sẽ không còn xảy ra nữa

để, có thể phải hớng đẫn từng cụm từ; giáo viên hoặc học sinh khá đọc mẫu cụm từ thứ nhất sau đó cho học sinh đọc yếu đọc lại cụm từ đó rồi mới chuyển

Phương phỏp rốn đọc cho học sinh lớp 4, 5 lethuythiep@gmail.com

sang cụm từ khác và cũng theo trình tự đúng nh vậy, cuối cùng cho học sinh

đọc lại cả đoạn văn đó

cụm từ nhng ngắt hơi trong thời gian bao lâu thì cũng là điều cần phải hớng dẫn các em Thông thờng tôi hớng dẫn các em ngắt hơi sau cụm từ bằng thời gian ngắt nghỉ khi gặp dấu phẩy hoặc dấu chấm phẩy và đơng nhiên thời gian

đó phải ít hơn thời gian nghỉ khi đọc gặp dấu chấm Tránh tình trạng học sinh ngắt nghỉ quá lâu làm cho ngời nghe cảm thấy rời rạc

Số học sinh mắc loại lỗi đọc ê a, ngắc ngứ hoặc đọc liến thoắng không nhiều nên chỉ sau 2 tuần kiên trì rèn đọc cho các em( gọi cho các em đọc nhiều hơn, sửa cho các em kỹ hơn) thì loại lỗi này không còn trong lớp tôi nữa, các em đọc

đ khá trôi chảy, lã hội, Âm nhạc, Mĩ thuật….đ u loát

2, Khắc phục tình trạng đọc sai những tiếng, từ có phụ âm đầu hay nhầm lẫn l- n; s- x; ch- tr; d- r- gi

Những tiếng, những từ này thờng là những từ khó đối với học sinh cho nên trong bớc rèn đọc đúng cho học sinh tôi cho các em đọc thầm toàn bài để tự phát hiện ra những tiếng, từ mà học sinh cảm thấy khó có trong bài Trong thực tế nhiều khi giáo viên quá phụ thuộc vào sách hớng dẫn mà ép học sinh phải chỉ ra những từ khó giống nh trong sách nêu ra là không nên bởi những từ

đó với học sinh có thể cha phải là khó Song từ, tiếng khó đọc mà tự các em phát hiện ra có thể là rất nhiều Do vậy giáo viên cần kết hợp vơí việc quan sát theo dõi của mình trong tất cả các giờ học để thấy học sinh lớp mình hay nhầm lẫn ở những cặp phụ âm nào, vần nào để tập trung rèn cho các em những tiếng khó, từ khó ở các loại đó

Vídụ: ở lớp tôi, ngay từ khi mới nhận lớp, qua theo dõi trong các tiết học

và trong khi giao tiếp với học sinh tôi thấy các em còn hay nhầm lẫn giữa các cặp phụ âm sau:

mà cả nhân dân địa phơng nơi đây cũng hay nhầm lẫn nh vậy Do vậy trong một giờ học, một tuần học thậm chí cả một tháng ta cũng không thể sửa ngay cho các em tất cả các loại lỗi đó Những lỗi mà tỷ lệ học sinh mắc ít hơn và cũng

dễ sửa hơn tôi đặt ra cho mình kế hoạch sẽ tiến hành rèn cho các em liên tục trong 8 tuần đầu( Đó là những cặp phụ âm s – x, ch –tr ) Còn những cặp phụ

âm khó sửa hơn( l – n), tỷ lệ học sinh mắc lỗi nhiều hơn, tôi đặt ra cho mình kế hoạch rèn cho các em liên tục trong 3 tháng nhng sau đó phải thờng xuyên rèn trong khi nói và khi đọc, khi viết có nh thế mới trở thành thói quen nói đúng, viết đúng đợc

+ Mục đích phần rèn đọc của bài “Mẹ ốm” ( sách Tiếng Việt lớp 4 tập 1) tôi sẽ tập trung rèn học sinh đọc đúng những tiếng có phụ âm đầu l- n

+ Sau khi nghe giáo viên đọc mẫu lần 1, tôi yêu cầu cả lớp đọc thầm toàn bài ( kết hợp với việc dặn học sinh chuẩn bị bài ở nhà) tìm ra những từ, tiếng khó

đọc có trong bài Sau đó cho học sinh nêu ra, tôi lần lợt ghi lên bảng theo các dòng riêng biệt

Phương phỏp rốn đọc cho học sinh lớp 4, 5 lethuythiep@gmail.com

xóm làng, sáng nay

l: lá trầu, lặn, xóm làng

n: hôm nay, nắng, nóng ran, sáng nay

Hỏi : Trong dòng 1 con thấy những từ đó khó đọc ở phần nào?

(khó đọc ở phần phụ âm đầu: l); giáo viên ghi âm l trớc dòng 1 bằng phấn màu

Với dòng 2 tôi cũng hỏi nh vậy và ghi âm n trớc dòng 2

Đối với những âm này, với học sinh của tôi, tôi phải hớng dẫn học sinh cách phát âm thật cụ thể, chi tiết

+ Tôi hớng dẫn các em cách phát âm phụ âm l nh sau:

Phụ âm l là phụ âm tắc, khi phát âm phụ âm này, đầu lỡi cong lên tiếp giáp với vòm lợi trên, luồng hơi bị cản lại nên phải len qua hai cạnh lỡi để thoát

ra ngoài, do vậy luồng hơi bật ra mạnh

Giáo viên làm mẫu hai lần, sau đó cho học sinh khá phát âm, gọi học sinh hay nhầm lẫn về phụ âm này tập phát âm Lu ý nên cho các em phát âm cá nhân để dễ phát hiện những em phát âm sai để sửa; tiếp theo tôi cho học sinh

đọc tiếng khó có chứa phụ âm l

Phụ âm n là phụ âm xát, khi phát âm phụ âm này mặt lỡi tiếp giáp với vòm lợi trên, luồng hơi không bị lỡi cản lại nên thoát ra nhẹ nhàng hơn Cách tiến hành cũng nh hớng dẫn phát âm phụ âm l

Để học sinh có đợc thói quen phát âm đúng tôi yêu cầu học sinh phát âm

và đọc theo kiểu đối nhau: đó là l- n; lá trầu- nóng ran, xóm làng- nóng ran, nắng- lặn

Đa ra cách rèn nh vậy là tôi muốn cho học sinh có phản ứng nhanh nhạy

để tìm ngay ra đợc cách đọc đúng những từ có chứa các cặp phụ âm hay nhầm lẫn

Nếu chỉ rèn nh vậy thì cũng cha đủ mà việc luyện đọc từ khó cần phải đợc

đặt trong văn cảnh, trong môi trờng ngôn ngữ thì học sinh đọc những từ đó mới

đúng hơn bởi nhiều khi đọc riêng từ học sinh có thể đọc đúng nhng khi đặt từ

mà sau khi rèn phát âm luyện đọc từ khó có chứa âm khó tôi lại phải yêu cầu học sinh tìm những câu văn, câu thơ thậm chí đoạn văn, đoạn thơ có chứa từ khó đó cho học sinh đọc vì mục đích của rèn đọc đúng là rèn phát âm đúng để

đọc đúng văn bản

Một số đồng chí giáo viên có hỏi: Trong một giờ Tập đọc nếu chỉ tập trung hớng dẫn đọc những từ có chứa phụ âm l- n thì những tiếng khó khác rèn vào lúc nào?

tật không chỉ ở học sinh mà cả nhân dân đĩa phơng nếu trong một tiết Tập đọc

có chủ định rèn cho học sinh về cặp phụ âm đó mà không thực hiện kĩ càng nh

hớng dẫn các em đọc từ đó theo trình tự: giáo viên hoặc học sinh khá đọc mẫu sau đó gọi học sinh yếu kém đọc lại

Rèn cho học thói quen đọc đúng những từ có các phụ âm mà học sinh hay nhầm lẫn là một việc làm không đơn giản Bản thân một mình phân môn Tập

đọc cũng khó có thể giải quyết đợc Do vậy, theo tôi trong tất cả các giờ học và trong bất kỳ hoàn cảnh giao tiếp nào tôi và lực lợng nòng cốt của tôi gồm 20% học sinh không mắc lỗi sẽ giúp các em sửa ngay, có nh thế mới giải quyết đợc vấn đề Với những cặp phụ âm còn lại tôi cũng tiến hành rèn cho học sinh lần

Phương phỏp rốn đọc cho học sinh lớp 4, 5 lethuythiep@gmail.com

mức độ sai những từ có phụ âm hay nhầm lẫn nh đ nêu ra ở trên đ giảm rõã hội, Âm nhạc, Mĩ thuật….đ ã hội, Âm nhạc, Mĩ thuật….đ

rệt

Từ kinh nghiệm của những năm học trớc, tôi tin tởng rằng trong hơn một tháng của học kỳ 1 tôi sẽ giải quyết triệt để các lỗi còn lại

3 Khắc phục tình trạng đọc lên xuống giọng tuỳ tiện

Theo tôi, muốn khắc phục tình trạng lên xuống giọng tuỳ tiện thì giáo viên phải hớng dẫn thật tốt cách đọc các kiểu câu:

Câu kể ở cuối câu có dấu chấm khi đọc thờng phải xuống giọng ở cuối câu Câu hỏi ở cuối câu có dấu chấm hỏi, khi đọc ta phải lên giọng ở cuối câu

Câu kể có dấu chấm lửng khi đọc phải kéo dài giọng

Câu cảm, câu cầu khiến ở cuối câu có dấu chấm than khi đọc cần phải lên giọng ở cuối câu

Ví dụ: Trong bài “ Chú Đất Nung” ở sách Tiếng Việt lớp 4 tôi hớng dẫn học sinh cách đọc các loại câu này nh sau:

+ Chép đoạn văn đó lên bảng phụ

+ Hỏi học sinh trong đoạn văn đó có những câu văn nào là câu hỏi, câu kể, câu cảm, câu cầu khiến và cách đọc của từng loại câu này, giáo viên dùng phấn mầu ghi ký hiệu lên giọng  xuống giọng ở cuối mỗi loại câu

Ông Hòn Rấm cời bảo: (câu kể)

- Sao chú mày nhát thế ?  ( câu hỏi) Đất có thể nung trong lửa cơ mà! ( câu cảm)

Chú bé đất ngạc nhiên hỏi lại:  ( câu kể )

- Nung ấy ạ?  ( câu hỏi)

( câu kể)

Nghe thế, chú bé Đất Nung không thấy sợ nữa. ( câu kể ) Chú vui vẻ bảo:( câu kể )

- Nào, nung thì nung! ( câu kể )

Từ đấy chú thành đất nung  ( câu kể )

Sau đó tôi hoặc học sinh khá đọc mẫu theo cách đọc đó rồi cho học sinh nhất là những em yếu kém luyện đọc với số lợng từ 7 – 8 em Việc làm này phải

đợc tiến hành thờng xuyên khi gặp những bài Tập đọc có các kiểu câu nh vậy,

có nh thế mới hình thành đợc thói quen đọc đúng Sau khoảng thời gian 1

4 H ớng dẫn học sinh đọc ngắt nhịp thơ

Một số ngời lầm tởng hớng dẫn đọc ngắt nhịp trong thơ là hớng dẫn đọc

diễn cảm

Không phải nh vậy, mà đó mới chỉ là cách đọc đúng trong thơ mà thôi Vậy muốn hớng dẫn học sinh đọc ngắt nhịp thơ đúng thì giáo viên phải nắm vững cách đọc các thể thơ Các bài thơ trong sách Tiếng Việt lớp 4, lớp 5 thờng

đợc viết ở thể thơ lục bát, song thất lục bát, và các thể thơ khác

- Đọc thơ lục bát ngắt nhịp theo nhiều cách:

Câu 6 có thể ngắt theo nhịp 2 /2/2 4 / 2 2 / 4

Câu 8 có thể ngắt theo nhịp 2 / 2 /2 /2 4 /4 3 / 5 2 / 4 / 2

Phương phỏp rốn đọc cho học sinh lớp 4, 5 lethuythiep@gmail.com

Thế nhng trong bài cũng có những câu hoặc những đoạn không ngắt theo nhịp thông thờng thì giáo viên phải chọn những câu đó để hớng dẫn học sinh cách ngắt nhịp

Ví dụ: Trong bài Tập đọc “Truyện cổ nớc mình” là một bài thơ lục bát Thông thờng câu 6 ngắt theo nhịp 2 / 4; câu 8 ngắt theo nhịp 2 / 4/ 2 hoặc 4 / 4 Thế nhng trong bài cũng có những câu phá lệ (có cách ngắt nhịp khác) Do vậy

ta phải đa những câu đó ra để hớng dẫn

“Đời cha ông / với đời tôi 3/3

Nh con sông / với chân trời đ xa” 3/5ã hội, Âm nhạc, Mĩ thuật….đ

Ví dụ: Trong thơ 5 tiếng thông thờng ta ngắt theo nhịp 3/ 2 hoặc 2 / 3

nh-ng cũnh-ng có nhữnh-ng câu lại nh-ngắt theo nhịp 1 / 4 hoặc 4 /1 thì ta cũnh-ng phải h ớnh-ng dẫn học sinh cách ngắt nhịp những câu này

“ Ôi/ triệu triệu vì sao 1/ 4 Bừng bừng/ muôn ánh mắt” 2/ 3 Trong thơ bảy chữ thông thờng ta ngắt theo nhịp 3/ 4( lẻ trớc, chẵn sau) thế nhng cũng có câu lại có cách ngắt nhịp khác

Hát rằng: / Cá bạc biển Đông lặng 2/ 5

Gõ thuyền / đ có nhịp trăng cao 2/ 5ã hội, Âm nhạc, Mĩ thuật….đ

Sao mờ / kéo lới kịp trời sáng 2 /5

Do vậy tôi muốn nói khi hớng dẫn học sinh ngắt nhịp thơ thì giáo viên cần phải cho học sinh nhận biết bài thơ đó đợc viết ở thể thơ nào? Cách ngắt nhịp chung của toàn bài ra sao? Song cũng cần phải phát hiện ra những câu, những đoạn có cách ngắt nhịp khác biệt trong bài để hớng dẫn học sinh Thực chất ngắt nhịp thơ cũng đợc dựa trên cơ sở ngắt nhịp theo cụm từ Do vậy ngắt nhịp thơ không đúng câu thơ sẽ trở nên tối nghĩa, mất hết ý vị còn đâu có thể cảm nhận đợc nội dung của bài

sinh hiểu đúng nội dung bài tập đọc và nh vậy mới có thể hớng dẫn học sinh

đọc diễm cảm đợc

III/ Giải pháp rèn đọc diễn cảm

Chúng ta đều biết đọc diễn cảm khó hơn đọc bình thờng Đọc bình thờng chỉ đòi hỏi phát âm đúng, đọc lu loát, biết nghỉ đúng chỗ theo các dấu ngắt câu, biết lên, xuống giọng Đọc diễn cảm đòi hỏi ngời đọc phải nắm chắc nội dung từng đoạn, từng bài; tâm tình và lời nói của từng nhân vật để diễn tả cho đúng tinh thần của câu văn, bài văn, tức là đi sâu vào bản chất của câu văn, bài văn Cho nên mục đích đọc diễn cảm là bộc lộ ra đợc cái bản chất của nội dung và trên cơ sở đó muốn truyền đạt đúng những ý nghĩ và tình cảm của tác giả Muốn đọc diễn cảm tốt phải hiểu kỹ nội dung của bài Tập đọc và phải truyền

đạt tốt sự hiểu biết của mình tới ngời nghe Học sinh đọc diễn cảm cha tốt là do nguyên nhân: giáo viên cha giúp học sinh cảm thụ tốt nội dung bài tập đọc và nguyên nhân cũng không kém phần quan trọng là khả năng đọc mẫu của giáo viên còn hạn chế

Muốn đọc diễn cảm tốt, ta cần:

1 Giúp học sinh cảm thụ tốt nội dung bài tập đọc Muốn vậy cần phải chú ý:

a Bám sát yêu cầu của bài Tập đọc

+Yêu cầu về rèn đọc:

- Đọc đúng những tiếng, từ có phụ âm đầu l –n , đọc lu loát toàn bài

tả bức tranh giàu màu sắc vui vẻ hạnh phúc của phiên chợ ngày tết

Phương phỏp rốn đọc cho học sinh lớp 4, 5 lethuythiep@gmail.com

+ Yêu cầu về hiểu: Cảm nhận và hiểu đợc vẻ đẹp của bài thơ bức tranh chợ tết

những ngời dân quê

+ Giáo dục về tình cảm, mỹ cảm: Giáo dục lòng yêu quê hơng đất nớc cho học sinh( đây là yêu cầu toát ra từ bản thân bài tập đọc và cũng rất phù hợp với học sinh)

Bám sát yêu cầu của bài tập đọc, song 3 yêu cầu ấy phải đợc toát ra từ bản thân bài tập đọc và giáo viên phải vận dụng vào thực tế lớp mình giảng dạy thì việc bám sát yêu cầu của bài tập đọc mới thực sự hiệu quả

@ Giảng từ: trong bài Tập đọc thờng có nhiều từ, vậy ta cần phải giảng những

từ nào ?

những từ để giảng làm 3 loại: loại từ khó, loại từ gắn với chủ đề đang học và loại từ chìa khoá (từ trung tâm)

 Từ khó có thể là từ điạ phơng đợc tác giả đa vào bài, là loại từ Hán Việt, là danh từ riêng Loại từ này thờng có trong phần chú giải cho nên sau khi đọc mẫu xong tôi cho học sinh đọc phần chú giải để học sinh hiểu ngay đợc những

từ này khi bắt đầu tiếp xúc với bài Tập đọc

 Từ chủ đề: Trong mỗi chủ đề Tập đọc có một số từ ngữ mà giáo viên cần lu ý bởi đó là những từ làm toát lên chủ đề Từ chủ đề cũng có khi là từ khó Giáo viên có thể kết hợp giảng các từ chủ đề với các từ khó hoặc với các từ trung tâm trong quá trình khai thác

 Từ trung tâm: Đây là những từ có sức nặng, giáo viên cần khai thác để làm toát lên nội dung bài học

Ta chia những từ cần giảng làm 3 loại nh vậy để dễ phân biệt còn trong thực tế nhiều khi từ khó cũng là từ chủ đề hoặc từ trung tâm

phơng pháp định nghĩa, giảng giải

Khi dùng phơng pháp trực quan, tôi áp dụng bằng nhiều hình thức: Trực quan bằng giọng nói, giọng đọc, nét mặt, ánh mắt, dáng điệu, động tác, hình mẫu, tranh ảnh vật thực VD trong bài “Ngời ăn xin” khi giảng về từ nhìn

“chằm chằm” tôi có thể dùng ánh mắt của mình nhìn một cách chăm chú, lâu không chớp mắt và có ý dò hỏi?

Trong bài Tập đọc khác tôi có thể dùng môi để giảng từ mấp máy, dùng cách đi để giảng từ rón rén, dùng t thế để giảng từ lom khom, dùng giọng nói

để giảng từ sang sảng, oang oang, dùng chỉ màu để giảng từ sặc sỡ, dùng hình mẫu để giảng từ nhà sàn, nhà trệt

nhớ lâu nghĩa của từ nhng phơng pháp này chỉ dùng để giảng từ cụ thể Khi gặp những từ trừu tợng nh độ trì, đa tình, đa mang, hữu nghị, khiêm tốn thì rất khó dùng phơng pháp này Do vậy ngoài phơng pháp này tôi còn sử dụng nhiều phơng pháp khác

trong khi giảng từ cho học sinh hiểu tôi vẫn thờng dùng phơng pháp định nghĩa hay giảng giải xen lẫn các phơng pháp khác

Phương phỏp rốn đọc cho học sinh lớp 4, 5 lethuythiep@gmail.com

- Quyến rũ có nghĩa là có một sức lôi cuốn mạnh mẽ làm cho quyến luyến không muốn rời xa

giữ gìn, phát triển và truyền từ đời này sang đời khác

lạnh buốt, lạnh giá để học sinh thấy đợc lạnh tê tái ở mức độ cao hơn Mặt khác tôi cho học sinh tìm từ trái nghĩa với từ lạnh tê tái là nóng hầm hập để học sinh càng hiểu rõ hơn về ý nghĩa của từ này

@ Khai thác nghệ thuật

Theo tôi bài tập đọc là một thể thống nhất giữa hai mặt nội dung và nghệ thuật, do vậy tôi nghĩ chúng ta phải thông qua việc khai thác nghệ thuật để làm toát lên nội dung t tởng Tôi thấy phần này trong khi dạy tập đọc vốn kiến thức văn học mà học sinh tích luỹ đợc cha nhiều

Có đồng chí hỏi: “Khai thác nghệ thuật của một bài tập đọc là khai thác những gì?”

Theo tôi tuỳ từng bài mà chúng ta phải xem bài tập đọc ấy có những nét gì nổi bật về nghệ thuật cần khai thác

VD trong bài “ Chợ tết” tôi giúp học sinh hiểu đợc nghệ thuật dùng từ

rất riêng của từng ngời đó là:

Những thằng cu áo đỏ chạy lon xon

Ngời hai thôn gánh lợn chạy đi đầu

Thằng em bé nép đầu bên yếm mẹ

Con bò vàng ngộ nghĩnh đuổi theo sau Bên cạnh cách dùng từ giầu sức gợi cảm nh vậy tác giả còn chọn tả những màu sắc rất tơi rất trong sáng: trắng, đỏ, hồng, lam, xanh, biếc, thắm, vàng, tía son Ngay cả một màu đỏ cũng có nhiều cung bậc: hồng, đỏ, tía, thắm, son

tranh chợ tết miền trung du giầu màu sắc và vô cùng sinh động Qua đó ta thấy đợc sinh hoạt nhộn nhịp của ngời dân quê vào dịp tết

Hoặc trong bài mùa thảo quả tôi tập trung khai thác điệp từ thơm và việc

sử dụng một loạt câu văn ngắnĩen lẫn với câu văn dài để làm nổi bật mùi thơm

đặc biệt của thảo quả

VD: Gió tây lớt thớt bay, qua rừng, quyến hơng thảo quả đi, rải theo triền núi, đa hơng thảo quả ngọt lựng, thơm nồng vào các thôn xóm Chin San Gió thơm Cây cỏ thơm Đất trời thơm Ngời đi từ rừng thảo quả về, hơng thơm

đậm, ủ ấp trong từng nếp áo nếp khăn

VD: Trong bài “Hoa học trò” tôi lại khai thác vẻ đẹp của hoa phợng theo trình tự thời gian: Lúc đầu màu hoa phợng là màu đỏ còn non, có ma hoa càng tơi dịu Dần dần số hoa tăng, màu hoa cũng đậm dần ròi hoà với mặt trời chói lọi, màu phợng rực lên

Tuy nhiên vẫn phải kết hợp xen kẽ các hình thức nghẹ thuật khác nhau nh: Khai thác nghệ thuật dùng từ, khai thác nghệ thuật viết câu văn, khai

Phương phỏp rốn đọc cho học sinh lớp 4, 5 lethuythiep@gmail.com

thác nghệ thuật xây dựng bố cục bài văn… có nh thế phần khai thác nội dung bài mới đầy đủ Song nói nh vậy cũng cha thật đầy đủ nếu ta không nhắc đến biện pháp khai thác biện pháp nghệ thuật tu từ Qua thực tế nhiều năm giảng dạy tôi thấy các biện pháp tu từ ở tiểu học cần tập trung khai thác là: Biên pháp so sánh, điệp từ, nhân hoá….nếu khai thác tốt các biện pháp tu từ này thì giúp ích rất nhiều trong việc hớng dẫn học sinh cảm thụ bài văn

Trong bài con chuồn chuồn nớc tôi lại khai thác nghệ thuật so sánh

“Bốn cái cánh mỏng nh giấy bóng Cái đầu tròn và hai con mắt long lanh nh thuỷ tinh” Đó là hình ảnh so sánh rất đẹp giúp ngời nghe hình dung đợc rõ hơn về đôi cánh của chuồn chuồn

“Thân nhỏ và vàng nh màu vàng của nắng mùa thu Bốn cánh khẽ rung rung nh còn đang phân vân”

Cách so sánh này rất mới lạ: màu vàng của thân chuồn chuồn với màu vàng của nắng mùa thu So sánh độ rung của cánh với tâm trạng phân vân

sinh động hơn, hấp dẫn ngời đọc hơn rất nhiều nhng đồng thời nó lại rất thực giúp cho ngời đọc dễ hình dung vẻ đẹp đáng yêu của chú chuồn chuồn

VD: Trong bài thơ “Tre Việt Nam” tôi tập trung khai thác việc sử dụng

điệp ngữ “ Qua đi”, “ Mai sau” để nhấn mạnh và khẳng định sức sống bất diệt của những phẩm chất tốt đẹp của dân tộc Việt Nam qua hình tợng cây tre VD: Trong bài “ Dòng sông mặc áo” tôi tập trung khai thác các biện pháp nhân hoá thông qua các từ: mặc áo, điệu, thơ thẩn, nép, cời…để giúp học sinh thấy đợc nét đẹp dịu dàng của dòng sông quê hơng Nét đẹp ấy mang đậm vẻ duyên dáng của một ngời thiếu nữ’

c, Giảng ý và liên hệ thực tế

Giảng ý: Qua kinh nghiệm giảng dạy tôi khảng định một điều: giảng từ

và giảng ý thờng phải gắn chặt với nhau Ta phải giảng từ, khai thác hình ảnh

để làm toát lên ý của bài hay nói cách khác ta phải khai thác nghệ thuật để làm toát lên nội dung

VD: Trong bài “ Hạt gạo làng ta” tác giả có viết:

Hạt gạo làng ta

Có vị phù sa Của sông Kinh Thầy

Có hơng sen thơm Trong hồ nớc đầy

Có lời mẹ hát Ngọt bùi hôm nay

nhờ đâu? ( câu hỏi về nội dung)

Học sinh sẽ trả lời( nhờ có vị phù sa, có hơng sen thơm, có lời mẹ hát) Hỏi: trong khổ thơ đó từ nào đợc lặp lại nhiều lần? Lặp lại nh vậy để nhằm mục đích gì?

( Từ có đợc lặp lại nhiều lần, để nhấn mạnh hơng vị thơm ngon của hạt gạo quê hơng)

VD: cho học sinh đọc khổ thơ thứ 3 của bài “Hạt gạo làng ta”

“Hạt gạo làng ta………mẹ em xuống cấy”

Hỏi: Hạt gạo làng ta còn có gì đáng nhớ?

Phương phỏp rốn đọc cho học sinh lớp 4, 5 lethuythiep@gmail.com

Có giọt mồ hôi của mẹ rơi trong những ngày nắng nóng công sức vất vả của mẹ đây là câu hỏi về nội dung

Tác giả dùng hình ảnh gì để diễn tả nỗi vất vả khó nhọc của ngời mẹ?đây

là câu hỏi về nghệ thuật

(Đó là: Cua ngoi lên bờ – mẹ em xuống cấy) Sự đối lập giữa hoạt động của con cua với hoạt động của mẹ đợc rõ thêm qua cặp từ trái nghĩa lên – xuống để

làm ra hạt gạo

VD: Cho học sinh đọc khổ thơ cuối và hỏi câu cuối “ Hạt vàng làng ta” ý nói gì?

Câu hỏi nặng về giảng ý để toát lên nội dung bài

(Hạt gạo rất quý vì đợc làm ra bởi công sức của biết bao ngời với bao thử thách gay go quyết liệt Hạt gạo xứng đáng đợc ví nh hạt vàng.)

Tóm lại trong quá trình giảng dạy những câu hỏi giảng ý thờng gắn với những câu hỏi giảng từ và câu hỏi khai thác hình ảnh thành một hệ thống câu hỏi dẫn dắt học sinh thâm nhập vào nội dung của bài để cảm nhận đợc cái hay cái đẹp của bài văn từ đó học trò mới có cảm xúc thực sự và mới đọc hay bài tập đọc đợc

Liên hệ thực tế

Các bài tập đọc cung cấp cho học sinh những kiến thức phong phú về cuộc sống muôn màu muôn vẻ của nhân dân ta Những kiến thức đó muốn đợc cụ thể, sinh động thì tuỳ từng bài mà giáo viên cần có sự liên hệ với thực tế cho phù hợp

VD: Trong bài tập đọc “Hạt gạo làng ta”có thể học sinh liên hệ nêu ra

( Khó khăn do thời tiết, khó khăn do sâu bệnh gây ra, chứ không còn khó khăn do bom đạn kẻ thù nữa)

Qua đó mà ta giáo dục cho học sinh tình cảm trân trọng, nâng niu từng hạt lúa và cũng muốn đóng góp công sức nhỏ bé của mình để làm ra hạt lúa

đợc bài, thâm nhập vào nội dung cảu bài thì lúc đó các em mới có thể truyền tải tới ngời nghe những ý nghĩ, tình cảm của tác giả ( Tức là lúc đó các em mới

đọc diễn cảm đợc)

Phần hớng dẫn học sinh đọc diễn cảm đợc tiến hành ngay sau khi tìm hiểu nội dung của toàn bài

+ Cách tiến hành hớng dẫn học sinh đọc diễn cảm:

Tôi chép từng đoanh thơ lên bảng phụ Sau khi hỏi học sinh về nội dung của từng đoạn, tôi hỏi về cách đọc hay của từng đoạn sau đó cho học sinh khá hoặc cô giáo đọc mẫu để thể hiện cách đọc hay của từng đoạn đó; cho học sinh khác phát hiện ra những điểm nhấn, giáo viên gạch chân những từ cần nhấn

và gọi học sinh khác luyện đọc lại

VD: Ở đoạn 1 của bài Chợ tết, tôi hỏi: đoạn thơ này nói lên điều gì?

( Tả cảnh đẹp của thiên nhiên vào hôm có phiên chợ )

- Vậy khi đọc ta cần đọc nh thế nào cho hay?

Dải mây trắng / đỏ dần trên đỉnh núi Sơng hồng lam / ôm ấp nóc nhà gianh Trên con đờng viền trắng mép đồi xanh Ngời các ấp tng bừng ra chợ tết

VD: Ở đoạn thơ 2 tôi hỏi : ý của đoạn thơ này nói lên điều gì?

( Cảnh mọi ngời tng bừng đi chợ tết )