Bài 58. Diễn thế sinh thái

Bài 58. Diễn thế sinh thái tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tất cả các lĩnh vực k...

KÍNH CHÀO QUÝ THẦY CÔ VÀ CÁC EM HỌC

SINH

Các em hãy quan sát một xu

hướng biến đổi của các loài

sinh vật trên nương rẫy bỏ hoang

sau một thời gian dài như sau:

•-Giai đoạn đầu:Các cây cỏ ưa sáng tới sống trong khoảng đất trống

• -Giai đoạn giữa:Xuất hiện thêm cây gỗ ưa sáng,cây bụi chiếm phần lớn khoảng trống

• -Giai đoạn cuối:Nhiều tầng cây lấp kín khoảng trống tạo thành quần xã thứ sinh

Câu hỏi: Quá trình trên gọi

là gì?

Trả lời: Diễn thế sinh thái

TIẾT 62 DIỄN THẾ SINH

THÁI

I.KHÁI NIỆM VỀ DIỄN THẾ SINH

THÁI:

VD1 Diễn thế xảy ra trên vùng đất trống hình thành rừng cây gỗ lớn:

Câybụi,dư ơng xỉ,cỏ Cây gỗ

nhỏ,c ây bụi,co û

Rừng cây gỗ lớn,nhi ều

tầng

Giai đoạn

khởi đầu Giai đoạn giữa Giai đoạn

cuối

Câu hỏi: Song song với quá trình

biến đổi của quần xã trong diễn thế,các điều kiện tự nhiên của môi trường đã thay đổi như thế nào?

Câybụi,d ương

xỉ,cỏ

Cây gỗ nhỏ,cây bụi,cỏ

Rừng cây gỗ

lớn,nhiều tầng

Giai đoạn

khởi đầu Giai đoạn giữa Giai đoạn cuối

-Giai đoạn đầu:

Khí hậu khô nóng,đất không được che phủ nên

dễ mất nước và xói mòn,khô và nghèo chất dinh dưỡng

-Giai đoạn giữa:

Mặt đất dần dần có TV che phủ nên tăng độ

ẩm,xói mòn giảm dần,lượng chất dinh dưỡng trong đất tăng cao dần

-Giai đoạn cuối:

Độ ẩm của đất và không khí tăng cao,đất màu mỡ

*VD1

:

VD2:Quá trình biến đổi ở một

đầm nước nông: A:Một đầm nước mới xây

dựng

B:Trong đầm có nhiều loài

thuỷ sinh ở các tầng nước khác nhau:tảo,TV sống nổi trên mặt nước ,cua ,ốc ,tôm ,cá,…

C:SV nổi,các loài ĐV có

kích thước lớn ít dần,TV chuyển vào sống trong lòng đầm ngày một nhiều

D:Cỏ,cây bụi dần dần

đến sống trong đầm

E:Hình thành rừng cây bụi

và cây gỗ

A:Hồ có nhiều nước,đáy có ít mùn bã

B:Lượng mùn bã dưới đáy hồ tăng dần

C:Lượng mùn bã dưới đáy hồ tiếp tục tăng dần,hồ

bị lấp cạn dần,đất hoà tan vào trong nước

D:Giống C,đáy hồ nâng cao hơn,nước cạn dần,hồ biến thành vùng đất trũng

E:Điều kiện tự nhiên trong hồ thay đổi hẳn,chuyển từ hồ nước thành vùng đất trên cạn

Câu hỏi:Phân tích sự thay đổi của

điều kiện tự nhiên qua các giai đoạn trong lòng hồ?

Câu hỏi: Thế nào là diễn thế

sinh thái?

Trả lời:

Diễn thế sinh thái là quá trình biến đổi tuần tự của quần xã qua các giai đoạn tương ứng với sự biến đổi của môi trường

Kết luận:Trong diễn thế,song song

với sự thay đổi của các quần xã

SV là sự biến đổi tương ứng của các điều kiện tự nhiên của môi trường

II.CÁC LOẠI DIỄN THẾ

SINH THÁI:

Câu hỏi: Có mấy loại diễn thế chủ yếu?

Trả lời: 2 loại:

+Diễn thế nguyên sinh

+Diễn thế thứ sinh

THẢO LUẬN NHÓM:(10’)

Mỗi nhóm nghiên cứu SGK,sơ đồ và các VD thực tế, thảo luận các nội dung về 2 loại diễn thế theo bảng sau: Các giai

đoạn Kiểu diễn

thế Giai đoạn đầu đoạn Giai

giữa

Giai đoạn cuối Nêu 1 ví dụ

SV như thế nào?

Diễn thế

thứ sinh

(Nhóm

2,4,6)

Các giai đoạn Kiểu

diễn

thế

Giai đoạn đầu Giai đoạn giữa Giai đoạn

SV (đảo mới hình thành,đất mới bồi

ở ao,hồ,sông,…)

Các quần xã

SV biến đổi tuần tự, thay thế lẫn nhau,ngày

càng đa dạng

Hình thành quần xã tương đối ổn định

Diễn thế

ở ao,hồ,sô

ng bị bồi cạn, ở vùng

đất sau khi núi lửa,

động đất xảy ra

QX đã bị huỷ diệt

do TN hay

do con người

-1 QX mới phục hồi thay thế QX đã bị huỷ diệt

-Các QX biến đổi tuần tự,thay thế lẫn nhau

-QXõ bị suy

thoái

-Hoặc hình thành quần xã tương đối ổn định

-QX rừng

bị khai thác

quá mức

-Hoặc QX rừng tái sinh

Câu hỏi: Diễn thế nguyên

sinh là gì?

Trả lời: Diễn thế nguyên sinh là diễn thế khởi đầu từ môi trường trống trơn → hình thành quần xã tiên phong → Các quần xã biến đổi tuần tự,thay thế lẫn nhau → Cuối cùng hình thành quần xã tương đối ổn định.

Sau khi núi lửa này tắt sẽ xuất hiện diễn thế nguyên sinh trên đống tro tàn này.

Diễn thế nguyên sinh đang xảy

ra tại vùng đất mới bồi cạn vùng cửa sông ven biển: Hình

thành rừng ngập mặn

Câu hỏi: Diễn thế thứ

sinh là gì?

Trả lời: Diễn thế khởi đầu

ở môi trường đã có một quần xã ổn định,nhưng bị

đổi tuần tự,thay thế lẫn

định hoặc dẫn tới quần xã

bị suy thoái.

Quần xã rừng bị suy thoái do hoạt động khai thác bừa bãi

của con người

Quan sát hình 59.4 so sánh đồ thị về sự thay đổi số lượng loài trong 2 loại diễn

thế sinh thái?

III.NGUYÊN NHÂN CỦA DIỄN THẾ SINH THÁI:

Câu hỏi:Diễn thế sinh thái xảy ra do những nguyên nhân nào?

Trả lời:

-Nguyên nhân bên ngoài:Sự thay đổi của điều kiện tự nhiên,khí hậu(mưa bão,lũ lụt,hạn hán,núi lửa,…),gây nên những biến đổi sâu sắc về cấu trúc của quần xã.

-Nguyên nhân bên trong:Sự cạnh tranh gay gắt giữa các loài trong quần xã.Trong đó loài ưu thế đóng vai trò quan trọng nhất trong diễn thế.

-Hoạt động khai thác tài nguyên của con người.

Câu hỏi: Hoạt động khai thác tài

nguyên của con người là nguyên

nhân gây nên diễn thế sinh thái

như thế nào?Giải thích?

Trả lời:

-Hoạt động khai thác tài nguyên của con

người như chặt cây,phá rừng,xây lấp

hồ,xây đập nước thuỷ lợi,…là nguyên

nhân bên trong rất quan trọng làm biến

đổi và nhiều khi dẫn tới suy thoái các

Chặt phá rừng bừa bãi

Xây dựng đập nước thuỷ

điện

Trồng rừng :Rừng bạch

đàn

IV.TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU DIỄN THẾ SINH

THÁI:Câu hỏi: Nghiên cứu diễn thế sinh thái

có tầm quan trọng như thế nào?

Trả lời:

-Giúp ta biết được các quy luật phát triển của quần xã sinh vật→Dự đoán được các quần xã tồn tại trước đó và quần xã sẽ thay thế trong tương lai.

-Xây dựng kế hoạch bảo vệ và khai thác hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên.

-Đề xuất các biện pháp khắc phục những biến đổi bất lợi của môi trường ,SV và con người.

• VD1:Diễn thế rừng lim tại vùng Hữu Lũng(Hà

Bắc):

• Rừng lim nguyên sinh→Rừng sau sau→Rừng cây gỗ nhỏ và cây bụi→Trảng cây bụi→Trảng cỏ.

• *Nếu bảo vệ rừng sau sau không bị chặt phá

thì cây sau sau sinh trưởng tốt tạo điều kiện cho rừng lim phục hồi.

• *Nếu tiếp tục khai thác sau sau và đốt rừng

làm nương rẫy thì rừng lim bị suy thoái hoàn toàn.

• *Việc trồng cây mỡ ở Cẩm Phả(Quảng Ninh)

xen kẽ với cây chèo chẹo làm ngăn trở quy luật diễn thế khôi phục rừng lim

• VD2:Quy luật diễn thế rừng nước mặn sẽ

chuyển thành rừng phèn(rừng tràm).

• Muốn bảo vệ rừng nước mặn tồn tại lâu dài

hơn thì áp dụng các biện pháp ngăn chặn diễn thế đó như :đào kênh dẫn nước mặn để giữ cho đất thích hợp với cây nước mặn.

Câu hỏi: Để khắc phục những

biến đổi bất lợi của môi trường,người ta thường sử dụng các biện pháp gì?

Trả lời: Cải tạo đất,tăng cường chăm sóc,bảo vệ ĐV,TV,phòng trừ sâu bệnh,thuỷ lợi,trồng rừng,xây dựng các khu bảo tồn thiên nhiên,…

Câu hỏi: Em hãy nêu lên 2 VD mà em biết về việc thực hiện các biện pháp trên ở nước ta?

Trả lời: Trồng cây gây rừng cải tạo môi trường,xây dựng đập nước thuỷ lợi,thuỷ điện,xây dựng các khu rừng quốc gia,…

Nhà máy thuỷ điện Sơn La

Trước khi XD nhà máy thuỷ

điện(Trái) và sau khi XD nhà máy

thuỷ điện Sơn La(Phải)

Một số rừng trồng cải

tạo môi trường

CÂU HỎI KIỂM TRA:

Câu 1: Nghiên cứu sơ đồ sau và cho

biết đây là loại diễn thế nào?

Rừng lim→Rừng sau sau→Trảng cây

gỗ→Trảng cỏ

Trả lời:

Diễn thế thứ sinh

Câu 2: Trong diễn thế sinh thái,xu hướng biến đổi chung của quần xã là gì?

a.Từ quần xã này đến quần xã khác

b.Từ quần xã có độ đa dạng thấp đến quần xã có độ đa dạng cao

c.Tăng số lượng cá thể của quần xã

d.Từ quần xã không ổn định đến quần xã ổn định

Trả lời: d

Câu 3: Hoạt động khai thác tài nguyên không hợp lý của con người có thể coi là hành

động “tự đào huyệt chôn mình”của diễn

thế sinh thái được không?Tại sao?

Trả lời:

-Hoạt động khai thác tài nguyên không hợp lý của con người có thể xem là hành động “tự đào huyệt chôn mình” của diễn thế sinh

thái vì:

+Hoạt động khai thác tài nguyên không hợp lý của con người như chặt cây,đốt rừng,san lấp hồ,xây đập nước ngăn sông,suối,đắp đầm nuôi tôm cá ven biển một cách tuỳ

tiện dẫn tới các hậu quả:

*Giảm đa dạng sinh học

*Xói mòn đất,biến đổi khí hậu→Lũ lụt,hạn

hán,đất nhiễm mặn

*Mất cân bằng sinh thái→Gây ra nhiều bệnh tật cho con người,SV

⇒Làm cho cuộc sống con người bị ảnh hưởng nặng nề,không ổn định

Xin cảm ơn quý thầy cô và các em học sinh,kính chúc quý thầy cô sức khoẻ,hạnh phúc,chúc các

em học sinh học giỏi.