Hiện nay giáo dục môi trường đã được đưa vào nhà trường phổ thông,riêng môn địa lí ở trường THPT là môn địa lí tự nhiên, địa lí kinh tế - xã hội.Nội dung chương trình cũng đã chú ý đến v
Trang 1A ĐẶT VẤN ĐỀ
I LỜI MỞ ĐẦU:
Như chúng ta đã biết Nghị quyết TW2 khoá VIII tiếp tục khẳng định
“Đổi mới phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều,rèn luyện tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phươngpháp tiên tiến và hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện thời gian
tự học, tự nghiên cứu cho học sinh.”
Với Nghị quyết này giáo viên nói chung và giáo viên dạy bộ môn Địa línói riêng cần tập trung giảm tới mức tối đa những yêu cầu ghi nhớ máy móc,đồng thời rèn luyện cho học sinh những kĩ năng phân tích, giải thích sự vậthiện tượng địa lí trong quá trình dạy và học
Hiện nay giáo dục môi trường đã được đưa vào nhà trường phổ thông,riêng môn địa lí ở trường THPT là môn địa lí tự nhiên, địa lí kinh tế - xã hội.Nội dung chương trình cũng đã chú ý đến vấn đề cấu trúc của lớp vỏ địa lí vàcác quy luật thống nhất hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí, quy luật địa đới và quyluật phi địa đới giúp học sinh hiểu đươc đặc điểm của các quy luật tự nhiên và
có ý thức bảo vệ tự nhiên phù hợp với quy luật của nó Vì vậy môn địa lí tựnhiên, địa lí kinh tế - xã hội ở trường THPT có rất nhiều thuận lợi để giáodục học sinh, nhưng làm thế nào để các em say mê bộ môn địa lí nói chung
và nghiên cứu các quy luật của lớp vỏ địa lí mới là một vấn đề mà giáo viên
bộ môn địa lí chúng tôi cần quan tâm, vì bình thường môn địa lí là môn phảihọc thuộc nhiều và là môn phụ nên các em không quan tâm và say mê học tậpnhư nhiều môn học khác Do đó để gây hứng thú cho học sinh học tập vànghiên cứu cần có phương pháp dạy và học dễ nhớ, dễ hiểu bài Trong cácphương pháp giảng dạy địa lí thì phương pháp sử dụng “kênh hình và quan sát
vi deo”đó là một trong những đặc thù của bộ môn địa lí Việc thực hiệnphương pháp này cũng là thực hiện quan điểm giáo dục “lấy học sinh làmtrung tâm” Trong quá trình dạy học tôi luôn lấy phương pháp này làmphương pháp chủ đạo trong giảng dạy, trong bài viết kinh nghiệm giảng dạyđịa lí, tôi xin trình bày cụ thể trong bài “Lớp vỏ địa lí Quy luật thống nhất vàhoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí” và bài “quy luật địa đới và quy luật phi địa đới”
ở chương trình địa lí lớp 10 thuộc chương IV “Một số quy luật của lớp vỏ địalí” nhằm mục đích giúp học sinh nắm được kiến thức cơ bản của bài học, vừa
Trang 2rèn luyện kĩ năng phân tích qua các hình ảnh, video và biết đánh giá nhận xétcác biểu hiện của quy luật địa lí cũng như ý nghĩa của chúng.
II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ:
- Tình trạng chung hiện nay của học sinh là không thích học môn địa lí, khôngbiết nhận xét biểu đồ, bảng số liệu, việc phân tích tranh ảnh, video còn rấtlúng túng
- Kiểm tra bài thường không học thuộc bài, giở tài liệu, trao đổi
- Những câu hỏi phát vấn trong giờ học thường ít chú ý, chỉ một vài học sinh
có học lực khá xung phong xây dựng bài
- Khảo sát đầu năm học ở một số lớp đều có chung biểu hiện là các em ít quantâm đến học môn địa lí và kết quả cụ thể là điểm kiểm tra không cao, tỉ lệ họcsinh khá, giỏi ít, tỉ lệ học sinh yếu vẫn còn nhiều…
Từ những thực trạng trên ,để đạt được hiệu quả tốt hơn tôi đó mạnh dạncải tiến phương pháp dạy học theo quan điểm lấy học sinh làm trung tâm, sửdụng kênh hình, video để dạy và học
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN:
1/Xác định đối tượng nghiên cứu, phạm vi thực hiện:
Nghiên cứu nội dung của các bài học về “Một số quy luật của lớp vỏ địalí”, các phương tiện dạy học cần thiết, tình hình học sinh các lớp 10 về tinhthần, thái độ học tập, chất lượng học tập
Theo thiết kế bài dạy của mình tôi đã chọn các lớp 10 cơ bản mà tôi đangtực tiếp giảng dạy để thực nghiệm đó là các lớp 10C1, 10C7, 10C8 và 2 lớpđối chứng là lớp 10C6 và 10C11, trong đó chất lượng của lớp 10C1 và 10C6
có khá hơn còn 10C7, 10C8 và 10C11 là những lớp trung bình
2/Xác định bài dạy và mục tiêu bài học:
Mục tiêu bài dạy chính là cái đích của bài học cần đạt tới, mục tiêu phảiđịnh rõ được các công việc và mức độ hoàn thành của học sinh về kiếnthức ,kĩ năng và thái độ
Để xác định được mục tiêu bài học cần phải đọc kĩ bài học trong sáchgiáo khoa, kết hợp với các tài liệu tham khảo để tìm hiểu nội dung của bài vàcái đích cần phải đạt tới của mỗi nội dung
Trang 3Trong khuôn khổ của đề tài này tôi xin trình bày 2 bài tiêu biểu là bài
20 và bài 21
BÀI 20 (Chương trìmh chuẩn)
Mục tiêu của bài là:
*Về kiến thức:
- Biết được cấu trúc của lớp vỏ địa lí
- Nắm được nội dung của một số thuật ngữ, khái niệm lớp vỏ địa lí và kháiniệm về các quy luật của lớp vỏ địa lí, nguyên nhân, biểu hiện của quy luật,mối quan hệ giữa các thành phần tự nhiên trong lớp vỏ địa lí
.*Về kĩ năng:
Rèn luyện cho học sinh các kĩ năng:
- Phân tích mối liên hệ qua lại giữa các thành phần tự nhiên
- Phân tích tranh ảnh, bản đồ, video
*Về thái độ:
- Học sinh có ý thức bảo vệ môi trường tự nhiên phù hợp với quy luật
- Vận dụng kiến thức đã học vào thực tế để đưa ra những ví dụ nhằm minhhoạ cho các quy luật
BÀI 21 (chưong trình chuẩn)
*Về thái độ:
Có quan điểm tổng hợp khi phân tích sự vật hiện tượng địa lí
Trên cơ sở đó làm cho học sinh có khả năng tự nhận thức được nhữngvấn đề của quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí, quy luật địađới và quy luật phi địa đới Hệ quả của các thành phần tự nhiên nếu 1 thànhphần thay đổi thì các thành phần khác cũng thay đổi theo
Trang 4Từ những nhận thức đó giúp học sinh có thái độ hành vi đúng đắn trướccác vấn đề đang thay đổi theo thời gian với một số khu vực trên thế giới, một
số tỉnh miền núi ở Việt Nam cũng như tại địa phương mà các em đang sinhsống
Tất cả các kiến thức và kĩ năng trên cần được phối hợp vào bài giảngsao cho hợp lí và quan trọng là phải truyền thụ đến học sinh như thế nào đểcác em tiếp thu ngay trên lớp, về nhà có hứng thú học bài và làm bài tập
Để thực hiện tốt việc giáo dục này tôi luôn lựa chọn “ Phương phápgiảng dạy theo hướng tích cực” và sử dụng nhiều tranh ảnh, video, bản đồ trong suốt quá trình giảng dạy
Trong bài “Lớp vỏ địa lí – quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp
vỏ địa lí” để giáo dục cho các em học sinh lớp 10 cũng như truyền thụ kiếnthức cơ bản về quy luật thống nhất của lớp vỏ địa lí, khi giảng bài này giáoviên cần phải đạt các mục tiêu sau:
+ Cung cấp kiến thức về bề mặt của trái đất có sự xâm nhập và tác động lẫnnhau giữa các quyển Về mối quan hệ của quy luật thống nhất và hoàn chỉnhcủa lớp vỏ địa lí, nguyên nhân tạo lên quy luật này, các biểu hiện, ý nghĩa củaquy luật
+ Rèn luyện kĩ năng phân tích, nhận xét bản đồ, tranh ảnh, video
Để đạt được những điều đó tôi luôn thực hiện phương pháp giảng dạy
sử dụng phương tiện trực quan “kênh hình” trong quá trình lên lớp Phươngpháp sử dụng “kênh hình” là phương pháp “dạy học lấy học sinh làm trungtâm” là một tư tưởng, một quan điểm, một cách tiếp cận mới về hoạt động dạyhọc, phương pháp đó được thể hiện ở các khâu sau:
- Tiến hành giảng dạy trên lớp để tạo điều kiện phát huy tính chủ động sángtạo và năng lực tư duy ở học sinh Trong quá trình giảng dạy tôi đã chú ý xâydựng hệ thống các câu hỏi phát huy tính tích cực tự làm việc của học sinh,giáo viên chỉ là người hướng dẫn
- Luôn tiến hành kiểm tra việc thực hiện tự nghiên cứu ở học sinh bằng cácphiếu học tập, các câu hỏi đã được tiến hành trong suốt bài giảng Trên cơ sở
đó giáo viên đặt câu hỏi dựa trên bản đồ, tranh ảnh, video có trong sách giáokhoa và các tranh ảnh mà giáo viên đã sưu tầm để sử dụng làm phương tiện
Trang 5dạy học Học sinh trình bày kết quả đã nghiên cứu, giáo viên giúp học sinhchuẩn kiến thức bằng kiến thức cơ bản cần phải nhớ trong bài học.
- Sử dụng đồ dùng dạy học:
Đồ dùng dạy học bao gồm:
+ Sơ đồ lớp vỏ địa lí của trái đất (phóng to theo sách giáo khoa)
+ Bản đồ tự nhiên châu Mĩ – bản đồ tự nhiên châu Á
+ Tranh bề mặt Trái Đất bị rửa trôi, xói mòn sau khi rừng bị tàn phá (phóng totheo sách giáo khoa)
+Các hình trong sách giáo khoa có liên quan đến bài học (ở các bài họctrước )
+Bản đồ các thảm thực vật và các nhóm đất chính trên trái đất
+ Một số tranh ảnh khác
+ Video (hiện tượng chặt phá rừng)
Để nhằm phát huy tối đa tính chủ động của học sinh trong giờ học, tôi
đã tiến hành và hướng dẫn để học sinh hiểu về lớp vỏ địa lí, quy luật thốngnhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí, quy luật địa đới và quy luật phi địa đới ởcác phương tiện trực quan
II CÁC BIỆN PHÁP ĐỂ TỔ CHỨC THỰC HIỆN:
Thiết kế bài giảng cụ thể:
Chương IV: Một số quy luật của lớp vỏ địa lí
Tiết 23 - bài 20: Lớp vỏ địa lí Quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏđịa lí
( phần mục tiêu bài học và phương tiện dạy học đã ghi ở phần trên )
Khởi động: Học sinh xem video và tranh ảnh về: Rừng bị chặt trụi - đồi trọc
- đất bị xói mòn – lũ quét ở vùng cao
Giáo viên đặt câu hỏi: Các thành phần tự nhiên có mối quan
hệ với nhau như thế nào? – Giới thiệu bài học
HĐ1: cá nhân / nhóm
B1: quan sát H20.1 và nội dung hoàn
thiện phiếu học tập sau
B2:- HS lên b ng dán v o ô k s nảng dán vào ô kẻ sẵn ào ô kẻ sẵn ẻ sẵn ẵn
I Lớp vỏ địa lý
- Khái niệm: Là lớp bề mặt củaTrái Đất ở đó có sự xâm nhập vàtác động lẫn nhau giữa các
Trang 6GV: cho HS quan sát H20.1 ; 7.2 và nội
dung sách giáo khoa
? Hiểu như thế nào về quy luật thống
nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí
? Có những nguyên nhân nào tạo lên quy
luật này
B2: - HS trình bày
- GV chuẩn kiến thức
- GV lấy ví dụ về sự tác động qua lại
để hs dễ hiểu về khái niệm
* Nước, khí và chất khoáng thường
xuyên xâm nhập vào cơ thể sinh vật qua
quá trình dinh dưỡng và quang hợp, đồng
thời thực vật cũng thường xuyên trả về
môi trường những chất đó qua sự bốc
hơi, hô hấp và sự phân huỷ xác của
chúng Những tác động qua lại đó đã tạo
II Quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý
1 Khái niệm:
- Là quy luật về mối quan hệquy định lẫn nhau giữa cácthành phần và của mỗi bộ phậnlãnh thổ của lớp vỏ địa lí
- Nguyên nhân:
Do tất cả những thành phầncủa lớp vỏ địa lí đều đồng thờitác động trực tiếp hay gián tiếpcủa ngoại lực và nội lực Nhưvậy không tồn tại và phát triểnmột cách độc lập
Trang 7quá trình CO2
nội bào
( Hoạt động theo quy luật )
HĐ3: nhóm (3 nhóm)
B1: Quan sát tranh ảnh, bản đồ địa lí tự
nhiên châu Mỹ, địa lí tự nhiên châu Á
Hoang mạc Atacama nằm dọc theo bờ
tây lục địa Nam Mĩ, tại đây có dòng biển
lạnh Pêru chảy gần bờ Vào mùa hạ ở bán
cầu Bắc dòng biển này chảy lên xích đạo,
vào mùa đông dòng biển Pê ru yếu đi;
cùng thời điểm đó dòng biển nóng
En-Ni-Nô từ xích đạo tiến xuống phía nam
Cứ khoảng 12 năm một lần thường vào
tháng 2 – tháng 3 dòng En-Ni-Nô tiến
sâu tới 120 – 130 N lúc đó những trận
mưa rào đổ xuống phía nam, các thung
lũng biến thành dòng sông, đất đai trở
nên ẩm ướt, nhiều loài thực vật – động
vật phát triển tình trạng đó chỉ kéo dài
2 Biểu hiện của quy luật
- Chỉ cần một thành phần thayđổi, các thành phần khác sẽ thayđổi theo
VD: (HS tự ghi)
Trang 8trong thời gian ngắn khoảng 2 – 4 tháng
sau đó dòng En-Ni-Nô lùi lên phía bắc
dòng Pêru trở lại vị trí bình thường của
nó Trong hoang mạc lúc này không còn
những trận mưa, thực vật khô cháy, sâu
bọ biến mất Atacama trở về trạng thái
hoang mạc vốn có của nó
HĐ4: Cả lớp / cá nhân.
B1: Quan sát tranh ảnh
? Hãy nêu các thành phần tự nhiên
? Khi con người sử dụng một thành phần
tự nhiên nào đó giúp ta biết được điều gì?
Lấy ví dụ?
? Việc phá rừng đầu nguồn sẽ gây những
hậu quả gì đối với môi trường tự nhiên
B2: - HS trình bày
- GV chuẩn kiến thức
- Lấy ví dụ liên hệ
? Cuộc sống của nhân dân địa phương sẽ
ra sao nếu như rừng bị chặt phá bừa bãi
? Con người có vai trò quyết định trong
sự thay đổi môi trường tự nhiên như thế
Bài tập1 : Hãy xác định phưong án đúng:
Chúng ta nắm vững quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí (lớp
vỏ cảnh quan) nhằm:
a Biết cách bảo vệ tự nhiên
Trang 9b Hiểu rằng diện tích rừng sẽ bị ngập khi đắp đập ngăn sông.
c Hiểu được mối quan hệ giữa tự nhiên với tự nhiên và giữa tự nhiên vớihoạt động kinh tế của con người
d Cả a,b,c đều đúng
Bài tập2: Hãy điền vào chỗ trống
Quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí là quyluật và của mỗi bộ phận lãnh thổ nhỏcủa
Bài tập3:
Lớp vỏ địa lí mang tính thống nhất và hoàn chỉnh khi ta tác động vàobất cứ thành phần nào của lớp vỏ địa lí cũng kéo theo sự biến đổi của cácthành phần khác
a Đúng b Sai
* Củng cố – dặn dò: - GV củng cố lại toàn nội dung.
- Về nhà làm bài tập trong sách giáo khoa
Thông tin phản hồi phiếu học tập ( phần I )
Là lớp bề mặt củaTrái Đất ở đó có
sự xâm nhập vàtác động lẫn nhaugiữa các quyển
30 – 35 km
Những hiện tượng
và quá trình xẩy
ra trong lớp vỏđịa lí đều do cácquy luật tự nhiênchi phối
Thông tin ph n h i ( m c 2 ph n II )ảng dán vào ô kẻ sẵn ồi ( mục 2 phần II ) ục 2 phần II ) ần II )
- Thay đổi lượng của
sông vào mùa lũ:
- Kết quả: Lượng nước
mưa tăng, lưu lượng
nước sông, lượng phù
- Thảm thực vật bị pháhuỷ
Kết quả: Đất bị xóimòn, khí hậu bị biếnđổi ( đất Feralit bị xóimòn và trơ sỏi đá )
Trang 10( Phần tranh ảnh minh hoạ cho bài học có phụ lục kèm theo)
TPPCT 24
Bài 21: Qui luật địa đới và qui luật phi địa đới
( Phần mục tiêu bài học và phương tiện dạy học đã nêu ở trên)
Mở bài
* Phương án 1: GV nhắc lại khái niệm & biểu hiện của qui luật thống nhất
hoàn chỉnh của lớp vỏ cảnh quan Khẳng định đó mới chỉ là một trong số cácqui luật địa lí > vào bài
*Phương án 2 : GV kể chuyện cảnh quan tự nhiên trên đỉnh
Chô-mô-lung-ma Sau đó yêu cầu HS nhắc lại sự thay đổi các đới sinh vật & đất từ xích đạo
về hai cực Tại sao có sự phân hoá như vậy ? > Giới thiệu bài
Hoạt động của GV và HS Nội dung chính
*HĐ 1 : Cá nhân
- Bước 1: HS đọc sách giáo khoa, hoàn
thành phiếu học tập
- Bước 2:
Đại diện HS lên trình bày GV đưa phiếu
thông tin phản hồi Giải thích khái niệm
của quy luật địa đới GV hỏi :
- Tại sao các thành phần tự nhiên & cảnh
quan địa lí lại thay đổi một cách có qui
luật như vậy?
GV vẽ nhanh hình lên bảng yêu cầu HS
nhận xét sự thay đổi của tia sáng Mặt Trời
khi đến Trái Đất từ xích đạo về hai cực,
ảnh hưởng của nó? > tự rút ra nguyên
nhân của qui luật địa đới
GV khắc sâu kiến thức bài 20: Tất cả các
thành phần của lớp vỏ địa lí đều đồng thời
chịu tác động trực tiếp hoặc gián tiếp của
2 Nguyên nhân
Góc chiếu của tia sáng MặtTrời tới bề mặt đất nhỏ dần từxích đạo về hai cực -> lượngbức xạ mặt trời cũng giảm theo
Trang 11Nhóm 3: Đọc sách giáo khoa, dựa vào
hình Các đới khí hậu (trên bảng) & dựa
vào kiến thức đã học, hãy cho biết nguyên
nhân hình thành các đới khí hậu, kể tên
các đới khí hậu trên Trái Đất
Nhóm 4: Dựa vào H19.1 &19.2 hãy cho
biết:
- Sự phân bố của các thảm thực vật & các
nhóm đất có tuân theo các qui luật địa đới
GV mô tả lại sự phân bố một cách có qui
luật của các yếu tố và quá trình tự nhiên
vừa nêu trên Khắc sâu nguyên nhân hình
thành
Chuyển ý: Ta đã biết các thành phần địa lí
& cảnh quan đều thay đổi một cách có qui
luật từ Xích đạo về 2 cực thế nhưng hình
19.1 và 19.2 lại biểu hiện sự thay đổi các
3 Biểu hiện
a Sự phân bố của các vòng đai nhiệt.
Trên thế giới có 7 vòng đainhiệt
b Các đai áp và các đới gió trên Trái Đất
- Có 7 đai áp
- Có 6 đới gió hành tinh
c Các đới khí hậu trên Trái Đất
- Có 7 đới khí hậu chính
d Các nhóm đất và các kiểu thảm thực vật
- Có 10 kiểu thảm thực vật
- Có 10 nhóm đất chính
