b Xắp xếp nhóm người qua từng giai đoạnVượn nhân hình Hominid một trong những họ người hominid đầu tiên, sinh sống cách đây khoảng 3,8 triệu năm.. Người Australopithecusa
Trang 11 PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH NIÊN ĐẠI CACBON C14 CÁCH TÍNH :
- Phương pháp c14 áp dụng chủ yếu với các loại hiện vật hữu cơ( cơ thể sống của các hiện vật trong quá trình sống, hấp thụ cacbon)
- hiện nay người ta đã xác định được chu kì bán phân rã của c14 la5.730 năm
- dựa vao chu kì bán phân rã của c14 đã xác định nay, chúng ta cothể tính được thời gian từ khi cơ thể hữu cơ chết đi đến thời diểm hiệntại bằng cách đo tỉ lệ đồng vị cacbon còn lại sau 5730 năm lượng c14giảm còn một nửa
a) Quá trình tiến hóa từ vượn người thành người như sau
- Vượn nhân hình hominid khoảng 6 triệu năm
- Người vượn homohabilit khoảng 3,5 – 4,5 triệu
năm
- Người vượn homoeretus khoảng hơn 2 triệu năm
- Người neaandethal 11 vạn năm
- Người hiện đại homospien khoảng 4 nghin năm
Trang 2b) Xắp xếp nhóm người qua từng giai đoạn
Vượn nhân hình Hominid một trong những họ người hominid đầu
tiên, sinh sống cách đây khoảng 3,8 triệu năm Người Australopithecusafarensis đã tiến hoa đặc điểm đi bằng hai chân va sống ở phía đôngchâu Phi
Họ co đặc điểm sinh học, kích thước não va chế độ ăn uống tươngtự với khỉ không đuôi hình người
Người vượn Homo habilis :sống ở châu Phi cách đây khoảng 2,2
triệu năm va co phần thân mình ngắn, cánh tay va não lớn giống khỉkhông đuôi hình người
Người Neanderthals xuất hiện va sinh sống ở phía tây của lụa địa
Á-Âu cách đây khoảng 200.000 năm Các nha khoa học cho rằng họ cokích thước não bộ lớn hơn một chút so với não của người hiện đại ngaynay
Người vượn Homo erectus la chủng người cổ nhất co hình dáng
cơ thể giống người hiện đại ngay nay Homo erectus xuất hiện cách đâyhơn 1,8 triệu năm Người Homo erectus co dáng đi thẳng, hộp sọ bằng60-70% kích thước hộp sọ người hiện đại
Người hiện đại Homo sapiens hay còn được gọi la người thông
minh bắt đầu xuất hiện ở châu Phi Người Homo sapiens được coi la coquan hệ gần gũi nhất với người hiện đại ngay nay Họ bắt đầu di cư vasinh sống ở châu Âu khoảng 40.000 năm trước
CÂU 3: KĨ THUẬT CHẾ TÁC ĐÁ
* ĐÁ CU
Trang 31. Sơ kỳ thời đại đá cũ
- Di tích Quan Yên I:
+ Hiện vật: rìu tay, công cụ gần rìu tay, công cụ chặt thô, công cụmũi nhọn, nạo, công cụ gần rìu ngắn mảnh tước
+ Kỹ thuật chế tác: Nhìn chung kĩ thuật ghè, chất liệu đá Loại hìnhcông cụ, mảnh tước đều rất giống với núi Đọ Chỉ khác nhau la sự comặt của một số công cụ như công cụ mũi nhọn, công cụ hình rìu ngắn
- Di tích núi Nuông:
+ Các loại di vật: rìu tay, công cụ gần rìu tay, công cụ chặt, nạo,công cụ gần rìu ngắn, mảnh tước (các loại), phiến tước, phác vật rìu,cuội bazan co vết gia công
+ Thám sát ở độ sâu 0,6m đã phát hiện: các loại mảnh tước ở đâyđều co hình dáng ổn định, nhỏ hơn các loại mảnh tước ở núi Đọ, núiQuan Yên
2 Trung kỳ thời đại Đá cũ
- Tom lại cho thấy Về kỹ thuật: khác so với Sơ kỳ la chủ yếu dựavao tiến bộ của kỹ thuật ghè, đẽo, va sự phát triển của các loại công cụ.sự khác biệt về kỹ thuật ghè, đẽo được thể hiện qua kỹ thuật ghè co tuchỉnh tạo ra các mảnh tước định hình, dai, mỏng cho thấy sự tiến bộ về
kỹ thuật chế tác đá
3 Hậu kỳ đá cũ
a Nhóm di tích Ng ườm
- Phân bố: Nhom di tích Ngườm gồm di tích Ngườm va Miệng
Hổ được phân bố ở vùng núi đá thuộc huyện Võ Nhai, tỉnh TháiNguyên
- Hiện vật ở di tích gồm các loại: công cụ hoạch cuội, công cụ
mảnh tước lớn, hạch đá
Trang 4- Các công cụ cuội ở Ngườm gồm: rìu hạnh nhân, rìu ngắn, côngcụ hình rìu, hình “núm cuội”, rìu lưỡi dọc… tuy nhiên các di vật nayphân bố trong các tầng khác nhau Lớp sớm la những công cụ khôngđịnh hình, mũi nhọn, lớp muộn la những công cụ: rìu hạnh nhân, mảnhtước (chiếm đa số).
⇒Nhìn chung công cụ chính ở nhóm di tích này là đá, các công cụ ghè đẻo một lớp và hạn chế ở rìa Kĩ thuật bổ cội, đập bẻ được áp dụng nhưng tỉ lệ thấp Với việc tách và chỉnh công cụ mảnh tước đã xác định một kĩ nghệ công cụ mảnh tước đã tạo nên sự phát triển hậu kì đá cũ.
b Đồ đá Văn hóa S ơ n Vi
- Thời gian: từ 30.000 - 11.000 năm (CNN)
- Khu vực phân bố: văn hoa Vi Sơn phân bố trên một địa ban rộng
nhất thời đại đá ở Việt Nam va không đều ở miềm Bắc, miền Trung ViệtNam
- Đặc điểm
+ Kĩ thuật ghè đẻo đá, chế tác công cụ phát triển , những hòn cuội
co hình dáng bầu dục vừa tầm tay cầm, dễ ghè đẻo tạo nên rìu đá sắcnhọn
* ĐÁ MỚI
1 S ơ kỳ thời đại Đá mới
a Đồ đá Văn hóa Hòa Bình
- Thời gian: 18.000 - 7.000 (CNN)
- khu vực phân bố: trên một địa vực rộng lớn tập trung ở miền
Bắc Việt Nam, tập trung nhất la vùng đá vôi liền khoảnh thuộc hai tỉnhHòa Bình va Thanh Hoa
- Đặc điểm:
+ Người hòa bình đã sử dụng nguồn đá cuội suối, sông để chế táccông cụ các loại đá cuội nay co nguồn gốc từ núi lửa kết tinh va đướcdòng chảy của nước bao mòn rửa trôi Người hòa bình chọn các loại đá
co kích thước vừa cầm tay để chế tác tạo ra những rìa sắc, nhọn
- Kỹ thuật chế tác đá
Trang 5+ Ghè đẻo la kỹ thuật chủ đạo của người hòa bình để tạo ra côngcụ Các mảnh tước của Văn hoa Hòa Bình chủ yếu la quá trình của ghèđẽo công cụ
+ Kĩ thuật bổ cuội va đập bẻ, chặt ngang viên cuội khá phổ biếntrong kỹ thuật chế tác công cụ của người Hòa Bình
+ Kĩ thuật mai công cụ đá đã tồn tại trong Văn hoa Hòa Bình, tuynhiên công cụ mai rất ít, chiếm số lượng thấp, phần mai công cụ hạnchế
b Đồ đá Văn hóa Bắc Sơn
- La tên gọi một nền văn hoa Việt Nam ở sơ kỳ thời đại đồ đámới co niên đại sau nền Văn hoa Hòa Bình
- Thời gian: 10000 – 8000 năm (CNN)
- Đồ đá gồm : rìu mai lưỡi, công cụ cuội nguyên, ban mai…
- Kỹ thuật chế tác :
+Rìu mai lưỡi : phần lớn vẫn còn nguyên vết ghè, đẽo nhưng phầnlưỡi đã được mai nhẵn, nhọn va sắc
+ Rìu Bắc Sơn được chia gồm 3 loại:
* Chế tác từ đá cuội tự nhiên
* Rìu được ghè một phần vỏ cuội
* Rìu được ghè hết phần vỏ cuội
+ Ban mai : lam từ đá sa thạch, trên thân co rảnh song song cáchnhau 3 – 8 cm, va sâu từ 1- 2cm
⇒ Kết luận : Đây là 2 loại công cụ đồ đá đặc trưng nhất của văn hóa Bắc sơn, đánh dấu bước phát triển quạn trọng về kỹ thuật của chủ nhân nơi này.
2 Thời đại đá mới sau thời kỳ Hòa Bình và Bắc S ơ n
a Đồ đá Văn hóa Đa Bút.
- Văn hoa Đa Bút la tên gọi một nền văn hoa Việt Nam ở sơ
kỳ thời đại đá mới
- Thời gian: 7000 năm (CNN).
- Khu vực phân bố: Không gian của văn hoa Đa Bút la dải đất
nằm từ hữu ngạn sông Đáy đến lưu vực sông Mã thuộc các tỉnh NinhBình va Thanh Hoa ngay nay
- Công cụ đá gồm :rìu , cuốc , ban nghiền, đá mai
Trang 6- Nguyên liệu: đá cuội va đá phiến
- Kỹ thuật chế tác : mai cưa để tạo ra những công cụ thích hợp,
đem lại hiệu quả cao Sự phát triển của kỹ thuật mai của đá cho phép cưađá người Đa Bút chế tác được các loại rùi tứ giác khá hoan chỉnh vớimặt cắt hình bầu dục, kích thước nhỏ, co dạng hình lưỡi cong, hìnhthang được mai nhẵn
- Kết luận: Đây là giai đoạn có sự phát triển và hướng tới
sự hoàn chỉnh.
b Đồ đá Văn hóa Quỳnh Văn
- Thời gian: 6000 – 3500 (CNN)
- Khu vực phân bố: Ở ven biển Nghệ An va Ha Tĩnh.
- Công cụ đá gồm: Rìu mai, ban mai, chay nghiền,công cụ chặt
thô sơ, dao cắt…
- Nguyên liệu : đá cuội biển va đá gốc.
- Kỹ thuật chế tác: Kỹ thuật ghè trực tiếp, hướng tâm, kỹ thuật
mai tại đây đã phát triễn nhưng nhìn chung phổ biến nhất vẫn la công cụghè đẽo
3 Hậu kỳ đá mới
a Đồ đá Văn hóa Bàu Tró
- Thời gian: Khoảng 4000 – 3600 năm (CNN)
- Văn hoa Bau Tro mang tên điểm Khảo cổ học Bau Tro đượcphát hiện năm 1923
- Khu vực phân bố: Khắp vùng đồng bằng ven biển từ Nghệ An
đến Quảng Bình, Quảng Trị va Thừa Thiên Huế
- Di tích Văn hóa Bàu Tró nằm trên các cồn cát, cồn sò, cồn
đất ven biển cạnh cửa sông, lạch, gần các đầm hồ bau nước ngọt
- Đồ đá Văn hóa Bàu Tró bao gồm nhiều loại: Rìu, bôn, cuốc,
đục, dao, cưa, mũi khoan, ban mai, ban nghiền, đồ trang sức, hòn kê,hòn ghé, trong đo nhom công cụ chủ đạo la rìu va bôn
- Đặc điểm
+ Chất liệu: Công cụ đá Bau Tro chủ yếu được chế tác từ loại loại
đá trầm tích biển Riêng ở khu vực Quảng Bình la loại đá Silic pha vẩysét
Trang 7+ Kỹ thuật chế tác đá: Đạt trình độ cao, gồm các khâu ghè, mai,
cưa, khoan Nhưng chủ yếu la ghè va mai Kỹ thuật cưa ít phát triển
b Đồ đá Văn hóa Biển Hồ
- Thời gian: Khoảng 4500 – 3600 năm (CNN)
- Văn hoa Biển Hồ mang tiên di tích khảo cổ Tơ Nuêng đượcphát hiện vao năm 1953
- Khu vực phân bố: Nằm trên đất của 6 huyện, thị: Chu Pah,
Đức Cơ, Chư Prông, Mang Yang, Chư Sê, thị xã Pleiku Di tích điềuphân bố trên sườn Đông va Bắc cao nguyên ở độ cao 700- 800m
Tại đây co nguồn đá lửa thuận lợi cho việc chế tác công cụ
- Đồ đá Biển Hồ gồm các loại: Rìu, bôn, mảnh tước, phiến
tước, cưa, ban mai, đồ trang sức
- Chủ nhân Văn hoa Biển Hồ trải qua quá trình nhận thức biết sửdụng các loại đá khác nhau để chế tác công cụ Đá lửa thường được chếtác thanh rìu tứ giác, đá Phranite thường được chế thanh loại rìu kiểu
“răng trâu”, đá bazan thường được chế tác thanh đồ trang sức, các loạiđá ráp thô dùng lam ban mai
- Đặc điểm
+ Chất liệu: Được chế tác chủ yếu từ loại đá lửa va loại đá
Phranite
+ Kỹ thuật mai, cưa, khoan, đánh bong phát triển.
+ Rìu, bôn được quy chỉnh về hình dáng ổn định về kích thước
+ Đồ trang sức bằng đá, gồm các loại vòng mặt cắt đá hình chữ T,mai bong va đặc biệt la loại khuyên tai hai đầu thú
* THAM KHẢO THÊM
* Sơ kỳ thời đại đồng thau
a Văn hóa Phùng Nguyên
- Văn hoa Phùng Nguyên mang tên di tích khảo cổ PhùngNguyên được phát hiện năm 1959
- Thời gian: 4000 năm (CNN)
- Đồ đá trong văn hóa Phùng Nguyên: Chủ yếu gồm các loại:
Bôn Đá, rìu tứ giác, đục, cưa, ban đập, ban mai, các loại đồ trang sức(vòng tay, hạt chuỗi, khuyên tai) Bôn đã tứ giác, lưỡi mai vát lệch mộtbên chiếm số lượng nhiều
Trang 8- Kỹ thuật chế tác đồ đá đạt đến mức hoan thiện, nhờ sự hỗ trợcủa đồ đồng Tất cả các công cụ cho đến đồ trang sức điều được mainhẵn bong, chứng tỏ người Phùng Nguyên đã hoan thiện các khâu kỹthuật như mai, cưa, khoan, tiện đá.
- Đặc trưng của đồ đá Phùng Nguyên: La kích thước nhỏ nhắn
được chế tác từ loại đá co độ rắn cao, mau sắc đẹp
Kết luận
- Qua các thời đại khảo cổ ở Việt Nam chúng ta đã thấy được sự tiếncủa của kỹ thuật chế tác đá Từ những công cụ đá được ghè thô sơ ở Sơ
kỳ thời đại đá cũ đến Trung kỳ thời đại đá đẽo cũ thì kỹ thuật ghè, đẽo
co tu chỉnh tạo ra các mảnh tước định hình, dai, mỏng
- Bước sang Hậu kỳ thời đại đá cũ, kĩ thuật bổ cội, đập bẻ được áp
dụng Tạo nên một sự phát trển về kỹ thuật chế tác của hậu kỳ đá cũ
- Ở Thời đại đá mới,
+ kỹ thuật mai đá xuất hiện, phát triển va trở nên khá phổ biến Vaothời đại nay, con người không chỉ biết ghè đẽo, mai đá một mặt ma cònbiết mai nhẵn hai mặt
+ Bên cạnh kỹ thuật mai chủ nhân thời đại hậu kỳ đá mới đã biếtđến khoan, cưa, tiện đá
+ Cưa đá không chỉ bổ sung, hỗ trợ cho kỹ thuật ghè đẽo ma cònđong vai trò quan trọng trong khâu gia công tạo dáng công cụ, nhất lavới những công cụ co tiết diện nhỏ, đòi hỏi sự tinh xảo trong việc phácvật hoan chỉnh như rìu, bôn, đục…
+ Nhờ co kỹ thuật cưa đá nên việc chế tạo công cụ đã được rút ngắnthời gian
+ Ngoai ra còn lam tăng độ sắc bén, hoan thiện hình dáng công cụcũng như lam tăng độ bền va tính thầm mĩ của công cụ
+ Kỹ thuật khoan đá cũng xuất hiện trong thời đại nay Kỹ thuật naychủ yếu dùng để chế tác đồ trang sức như vòng tay, khuyên tai
Trang 9+ Cùng với tiện đá, kỹ thuật đục đá cũng ra đời Những kỹ thuật naygop phần không nhỏ vao việc tăng khả năng chế tác tinh xảo công cụ đặcbiệt la đồ trang sức.
+ Sang thời đại kim khí kỹ thuật chế tác đá đã hoan thiện va đạt đếnđỉnh cao, nhờ co sự hỗ trợ của đồ đồng
⇒ Tóm lại kỹ thuật chế tác đá không chỉ phát triển qua từng thời đại mà nó còn phát triển trong từng nền Văn hóa của thời đại đó Đưa đến sự hoàn thiện nhất về kỹ thuật để phục vụ tốt nhất cho nhu cầu cuộc sống con người.
CÂU 4 : GỐM
Đồ gốm la thanh quả của đất cộng với nước, lửa va trí tuệ conngười Thật la kỳ diệu, đất thấm nước, gốm cũng la đất, không nhữngkhông sợ nước, ma còn đựng được nước, vĩ dại lam sao! Một chất liệumới ra đời Đồ gốm ra đời đánh dấu một bước nhay vọt trong lịch sửphát triển của con người
- thời kì văn hoa đông sơn cách ngay nay hang vạn năm con người sinhsống trên đất nước ta mới biết đến đồ gốm
1) tiến trình phát triển
- gốm Việt Nam được mở đầu từ văn hoa Bắc Sơn Muộn hơn, với vănhoa Quỳnh Văn phân bố ở vùng ven biển Nghệ Tĩnh va văn hoa Đa Bútphân bố ở vùng trung du đồng bằng ven núi Thanh Hoa, Ninh Bình, vănhoa Bầu Dũ ven biển Quảng Nam, co niên đại vao khoảng 5.000 – 7.000
năm, do yêu cầu nấu chín thủy sản của vùng sông biển, đồ gốm xuất hiện ngày càng nhiều
- Gốm sơ kỳ và trung kỳ thời đại đá mới chủ yếu là gốm thô pha cát thô hoặc mịn để tránh bị nứt nẽ trong lúc nung Gốm chủ yếu nặn bằng tay, người thợ gốm lúc nay chưa biết đến phương pháp ban xoay, nên thành gốm dày mỏng không đều, hình dáng không được tròn trặn, cân đối
Trang 10- Thời nay cũng chưa có các lò nung hoàn hảo, phần lớn là nung ngoài trời hoặc chỉ có lò nửa dưới đào trong đất, nửa trên đắp bùn, nên độ
nung tương đối thấp, gốm không được cứng
+ Lúc nay, chủng loại dồ gốm rất đơn giản, chủ yếu la đồ đun nấu vamột ít đồ đựng sử dụng hang ngay như nồi, vò, bình, bát,
+ kiểu dang khá đơn giản, phần lớn la đồ miệng đứng hoặc hơi loe
Cổ eo, vai nở bụng tròn, đáy tròn, chưa co đồ đáy bằng hoặc chân đế,đặc biệt xuất hiện loại đồ đựng đáy nhọn rất đặc trưng
- văn hóa Quỳnh Văn
+ một số đáy nhọn Đồ gốm lúc nay chưa thoát ra khỏi giai đoạn
trang trí hoa văn chủ yếu với mục đích tăng thêm độ bền sử dụng, chứchưa phải nhằm phục vụ cho cái đẹp, nên hoa văn hết sức nghèo nan đơngiản, chủ yếu chỉ co văn thừng thô
- hậu kỳ thời đại đá mới
+ đặc trưng chung của đồ gốm lúc nay la đã được chế tác khá cẩnthân, đẹp, một số lớn đã biết chế tạo gốm bằng phương pháp ban xoay + Trên đất Nghệ Tĩnh, tiêu biểu cho giai đoạn nay la gốm loại hìnhThạch Lạc văn hoa Bau Tro, với các di tích điển hình như Rú Ta ở DiễnChâu, Trại Ổi, …
+ Chất liệu gốm lúc nay tuy vẫn gốm thô la chính, nhưng cát phatrộn co kích thước va số lượng giảm hơn nhiều,
+ thanh gốm đều đặn va mỏng hơn trước nhiều, bên cạnh gốm thôđã xuất hiện một số lượng nhất định gốm mịn, một số vùng đã xuất hiệnmột lớp áo gốm mỏng phủ trên mặt gốm cùng một số ít gốm đã được tôthêm thổ hoang mau đỏ
+ Hoa văn trang trí cực kỳ phong phú, ngoai văn thừng thô va thừngmịn, còn co các loại văn khắc vạch các đường thẳng cắt nhau hoặc songsong, văn các đường cong hoặc văn hình song nước, văn các hang chấmgiải, văn đắp thêm hoặc văn trổ lỗ