Các trang trong thể loại “tâm thần học”

Phần lớn các trang này cung cấp cái nhìn y học về bệnh chán ăn tâm thần như một rối loạn có thể điều trị, tuy nhiên một số trang khác lại cổ vũ cho chứng bệnh này với các phương pháp giả

Các trang trong thể loại “Tâm thần học”

1 Khoa tâm thần 1

1.1 Chú thích 1

2 Ái tử thi 2 2.1 Hội chứng 2

2.1.1 Biểu hiện 2

2.2 Ảnh hưởng đến môi trường 3

2.3 Chú thích 3

2.4 Xem thêm 3

2.5 Liên kết ngoài 3

3 Bắt ước tự sát một cá mù quáng 4 3.1 Xem thêm 4

3.2 Liên kết ngoài 4

3.3 Chú thích 4

4 Chán ăn tâm thần 5 4.1 Từ nguyên và phân biệt 5

4.2 Biểu hiện 5

4.2.1 Tâm lý 5

4.2.2 ể chất 6

4.2.3 Cảm xúc 6

4.2.4 Các quan hệ xã hội 6

4.2.5 Hành vi 6

4.3 Các nguyên nhân gây bệnh 6

4.3.1 Nguyên nhân xã hội và môi trường 6

4.3.2 Nguyên nhân di truyền 7

4.3.3 Yếu tố dinh dưỡng 7

4.4 ống kê trên thế giới 7

4.4.1 Tỉ lệ tử vong 8

4.4.2 Tỉ lệ ở một số quốc gia 8

4.4.3 Một số người chết vì chán ăn tâm thần 8

4.5 Chẩn đoán và các đặc điểm lâm sàng 8

i

ii MỤC LỤC

4.6 Đưa ra chẩn đoán và các tranh cãi 8

4.7 Điều trị 9

4.8 Cần làm gì khi người thân bị chán ăn tâm thần 9

4.9 Xem thêm 9

4.10 Trợ giúp Y tế 9

4.11 Liên kết ngoài 9

4.12 Chú thích 10

5 Giấc mơ 12 5.1 Các nghiên cứu về giấc mơ 12

5.1.1 ời cổ đại 12

5.1.2 ời kỳ trung đại 14

5.1.3 ời kỳ cận - hiện đại 14

5.1.4 Hiện nay 15

5.2 Những giấc mơ kì lạ 15

5.2.1 Nói mơ 15

5.2.2 Mộng du 15

5.2.3 Âm thanh trong giấc mơ 15

5.3 Trong văn hóa đại chúng 15

5.4 Chú thích 16

5.5 Liên kết ngoài 17

6 Hưng phấn 18 7 Khuyết tật phát triển 19 7.1 Chú thích 19

7.2 Đọc thêm 19

8 Loạn tâm thần 21 8.1 Chú thích 21

8.2 Đọc thêm 21

9 Mặc cảm ngoại hình 22 9.1 Vấn đề nghiêm trọng 22

9.2 Phân biệt khái niệm 22

9.3 Triệu chứng 22

9.4 Mặc cảm ngoại hình thường bắt đầu từ lứa tuổi nào? 23

9.5 Nguyên nhân của bệnh 23

9.6 Mặc cảm nào trên cơ thể mang tính phổ biến 23

9.7 Bệnh tâm lý kết hợp 24

9.8 Khía cạnh văn hóa 24

9.9 Lịch sử 24

9.10 Xem thêm 24

9.11 Trợ giúp Y tế 24

9.12 Liên kết ngoài 24

9.13 Chú thích 24

10 Mồ hôi máu 25 10.1 Xem thêm 25

10.2 Chú thích 25

11 Nhà tâm thần học 26 11.1 Lĩnh vực phụ 26

11.2 Đọc thêm 26

11.3 am khảo 26

12 Suy giảm trí nhớ 27 12.1 Bệnh Alzheimer 27

12.2 Biệt dược liên quan 27

12.3 Liên kết ngoài 27

12.4 Chú thích 27

13 Tâm bệnh học 28 13.1 Tâm bệnh học như một ngành nghiên cứu về bệnh học tâm thần 28

13.2 am khảo 28

14 Tự kỷ 29 14.1 Triệu chứng 29

14.1.1 Phát triển xã hội 29

14.1.2 Giao tiếp 29

14.2 Nguyên nhân 29

14.3 Cơ chế 30

14.3.1 Sinh lý bệnh 30

14.3.2 Tâm thần học 30

14.4 am khảo 31

14.5 Đọc thêm 32

14.6 Liên kết ngoài 32

14.7 Nguồn, người đóng góp, và giấy phép cho văn bản và hình ảnh 33

14.7.1 Văn bản 33

14.7.2 Hình ảnh 33

14.7.3 Giấy phép nội dung 35

Chương 1

Khoa tâm thần

Khoa tâm thần là mộtkhoatrong y khoa chuyên vềnghiên cứu, chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa các rốiloạn tâm thần, trong đó gồm các bất thường mang tínhcảm xúc, hành vi, nhận thức và tri giác

Đánh giá chữa trị tâm thần thường bắt đầu bằng việckiểm tra hiện trạng tâm thần và tập hợp bệnh sử Cácxét nghiệm tâm lý và kiểm tra sức khỏe có thể cũngđược thực hiện, bao gồm một số trường hợp phải sửdụng các công nghệ hình ảnh thần kinh và sinh lýthần kinh Rối loạn thần kinh được chẩn đoán theocác tiêu chuẩn trong những cẩm nang chẩn đoán như

Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders

(DSM), xuất bản bởi Hiệp hội các bác sĩ tâm thầnHoa Kỳvà International Classification of Diseases (ICD),

được biên soạn và sử dụng bởiTổ chức Y tế ế giới.Điều trị tâm thần đòi hỏi phải sử dụng nhiều phươngthức, bao gồm sử dụng thuốc thần kinh, tâm lý trị liệu

và nhiều kỹ thuật khác nhưkích thích từ trường xuyên

sọ Việc điều trị có thể áp dụng với những bệnh nhânnội trú lẫn bệnh nhân ngoại trú, tùy thuộc vào mức độ

hư hại chức năng và các vấn đề liên quan đến rối loạnkhác Các nghiên cứu và điều trị liên quan đến tâm thầnthường được thực hiện trong mối quan hệ liên ngành,

sử dụng nhiều nguồn của các phân ngành và các cáchtiếp cách lý thuyết đa dạng

1.1 Chú thích

[1] Etymology of Buerfly

[2] James, F.E (1991).“Psyche”(PDF) Psychiatric Bulletin

(Hillsdale, NJ: Analytic Press) 15 (7): 429–431. ISBN

0881632570 doi:10.1192/pb.15.7.429 Truy cập ngày 4tháng 8 năm 2008

1

Ái tử thi

Bệnh nhân "ái tử thi” bên xác chết

Thi hài

Ái tử thi (tênkhoa học: Necrophilia) là hội chứng bị hấp

dẫn bởi xác chết[1][2] Khi người thân (người vợ, người

chồng hay thậm chí cả là mẹ hoặc con cái) trong gia

đình qua đời, bệnh nhân "ái tử thi” vẫn muốn giữ lại

xác người đó và chăm sóc như khi họ còn sống Bệnh

được chia làm 2 dạng: ái tử thi kiềm ế và bệnh ái tử

thi.

Ở dạng nhẹ, người bệnh chỉ biểu hiện ở mức mong

muốn giữ lại người quá cố để âu yếm, chăm sóc hoặc

ngủ chung với xác người thân trong suốt thời gian dài

của những người có sức khỏe tâm thần và niềm tin tôn

giáo đặc biệt Còn dạng nặng hơn được xem là bệnh vì

người mắc bệnh có thể quan hệ với cả người đã chết

và thậm chí thực hiện cả những hành động như cấu xé,

ngấu nghiến thân xác người chết

eo các chuyên gia tâm thần, những trường hợp "ái tửthi” đều được cho là bị mắc các triệu chứng rối loạn tâmthần Họ thường nghĩ rằng những người thân của mìnhchỉ chết về phần xác chứ không chết về phần hồn Họtin rằng linh hồn của người chết vẫn còn sống và vẫncảm nhận được những việc người sống làm với họ.Hiện tượng này đang diễn ra trên khắp thế giới, đángchú ý là trường hợp của Tim Bayes, một thanh niên ởvùng ngoại ô thành phốBari,Italiađã ở trong nhà mồcủa người yêu mình hơn 2 ngày liền, hay trường hợpcủa ông Lê Vân ởảng Nam,Việt Namđã ôm xác vợngủ hơn suốt 7 năm trước khi bị phát hiện, và trườnghợp của lão bà ngườiMỹJean Steven 91 tuổi ở một thịtrấn hẻo lánh tạiPennsylvaniađã sống bên xác chếtcủa chồng mình suốt 10 năm[3]

2.1 Hội chứng

Những bệnh nhân ái tử thi thường có hội chứng gầngiống nhau, đó là những biểu hiện khá bất thường nhưphát ngôn, hành động bí mật đào huyệt của người mà

họ yêu rồi mang hài cốt về nhà để ngủ chung với những

lý do của riêng họ[4]

2.1.1 Biểu hiện

Năm1895, tập san y khoa Lancet có 2 bài ngắn mô tảhiện tượng giữ xác người thân đã qua đời trong nhà.Nhưng tại sao muốn giữ xác tử thi trong nhà?

Năm 1989, một bài báo nổi tiếng của Rosman vàResnick đã mô tả 34 trường hợp với hội chứng "ái tử thi”cho thấy những lý do sau đây: Họ muốn giữ một ngườibạn đời, có thể là bạn tình, trong tình trạng khôngkháng cự (68%), muốn sum họp với người tình cũ (21%),

vì lý do dục tính (15%) và để tránh cảm giác cô đơn(15%)

Một trường hợp khá trầm trọng về hội chứng "ái tử thi”khác là ông John Price ở Anh Sau khi người vợ đầu củaông qua đời, ông tái giá Nhưng thi thể người vợ quá

cố được ông ướp và giữ cùng một giường với người vợmới[5]

2

2.4 XEM THÊM 3

Millaisova slika Ophelia

2.2 Ảnh hưởng đến môi trường

Hành động của một số người mắc hội chứng "ái tử thi”

xuất phát từ tình yêu nhưng cách họ thể hiện chẳng

những không phù hợp với quy ước xã hội mà còn có

thể gây ô nhiễm môi trường, có hại đến sức khỏe của

chính họ[6]

Ông cụ Edmundo ởMéxicođã qua đời vì những nguyên

nhân tự nhiên hơn 1 năm trước đó, nhưng cái chết của

ông đã không được công bố Cho tới khi những người

hàng xóm than phiền về mùi xác thối bốc ra từ căn nhà

này thì cảnh sát mới vào cuộc

Khi lực lượng cảnh sát phá cửa nhà bà Mercedes

Velarde, họ đã tìm thấy một xác chết đã thối rữa của ông

chồng nằm trên sàn phòng ngủ của bà ta Báo chí địa

phương còn đưa tin rằng người con trai của bà Velarde

còn thường xuyên bắt lũ dòi bọ trong xác chết của bố

giúp mẹ[7]

2.3 Chú thích

[1] Có những dạng "ái tử thi” nào?

[2] Kra-Ebing, Richard von (1886) Psychopathia

Sexualis English translation:

[3] Xem chi tiết tại đây

[4] Công an vào cuộc vụ ôm xác vợ suốt 5 năm

[5] Ca "ái tử thi” điển hình

Bắt chước tự sát một cách mù quáng

Bắt ước tự sát một cá mù quáng (tiếng Anh:

copycat suicide) là khái niệm dùng để chỉ hành vi bắt

chướctự sátdo ảnh hưởng từ các mô tả chi tiết về các

vụ tự tử trước đó trêntruyền hìnhvà cácphương tiện

truyền thôngkhác Đôi khi thuật ngữ này được biết đến

với cái tên Hiệu ứng Werther, nguyên nhân là vì cuốn

tiểu thuyếtNỗi đau của chàng Werther(e Sorrows of

Young Werther) củaGoethesau khi được xuất bản năm

1774 đã dấy lên hội chứng tự sát trong thanh niên thời

bấy giờ[1]

Để ngăn ngừa kiểu tự sát này, một số nước hạn chế các

phương tiện truyền thông đưa tin tiêu cực một cách quá

chi tiết trừ trong một số trường hợp đặc biệt

Chương 4

Chán ăn tâm thần

Chán ăn tâm thần (tiếng Anh: anorexia nervosa), hay

án ăn tâm lý, biếng ăn tâm lý, là một dạng của bệnh

rối loạn ăn uống, có các triệu chứng như trọng lượng cơ

thể thấp và sự bất thường trongcảm nhận về ngoại hình

của bản thân, bịám ảnhsợ hãităng cân Người mắc

chứng chán ăn biết rõ cách để giảm cân như chủ động

nhịn ăn, dùngthuốc nhuận tràng, thuốc làm ăn mất

ngon, nôn mửa hoặctập thể dụcrất nặng để tiêu hao

năng lượng, ngoài ra họ có thể dùng thuốc ăn kiêng, lợi

tiểu Chứng bệnh này chủ yếu ảnh hưởng đến các thiếu

nữ, chỉ khoảng 10% người mắc là nam giới[1] Chán ăn

tâm thần có nguyên do phức tạp, nó là sự kết hợp của

các yếu tố sinh học thần kinh, tâm lý và xã hội[2], trong

trường hợp bị nặng, có thể dẫn đến cái chết Bằng chứng

là vào năm 2006, thế giới đã thực sự sửng sốt sau sự ra

đi vĩnh viễn của người mẫu BrasilAna Carolina Reston

khi mới 21 tuổi, tại thời điểm đó cô chỉ nặng có 40 kg

trong khi chiều cao là 1,72 m,chỉ số khối cơ thể(BMI)

vào khoảng 13,4 thấp hơn nhiều giá trị cho phép Ana

từng là người mẫu quảng cáo cho hãng thời trang nổi

tiếng thế giới củaGiorgio Armani[3] Sau vụ việc này

các quốc gia như Tây Ban Nha, Ý và Brasil đã cấm

những người mẫu siêu gầy tham gia trình diễn Tuy

nhiên, hai trung tâm thời trang hàng đầu châu Âu là

Paris và London vẫn từ chối áp dụng lệnh cấm kiểu

này[4]

4.1 Từ nguyên và phân biệt

Về mặt từ nguyên, thuật ngữ chán ăn có nguồn gốc từ

tiếng Hy Lạp: a là tiền tố phủ định, n có tác dụng liên

kết giữa hai nguyên âm và orexis có nghĩa là muốn ăn

do vậy nghĩa của từ này là không muốn ăn[5]

Cần phân biệt chứng chán ăn tâm thần với chán ăn sinh

lý, chúng có một số biểu hiện chung có thể gây nhầm

lẫn với nhau Khác biệt cơ bản giữa chúng là chán ăn

sinh lý có nguyên nhân từ bệnh thực thể chẳng hạn như

rối loạn dạ dày, ruột, các bệnh rối loạn chuyển hoá, đau

răng, họng sưng hoặc miệng có các tổn thương…Chán

ăn tâm thần thì khác, nguyên nhân của nó bắt nguồn

từ các yếu tố tâm lý hoặc sinh tâm lý

• Tự đánh giá bản thân phần lớn hoặc thậm chí toàn

bộ phụ thuộc vào ngoại hình như thế nào và trọnglượng là bao nhiêu

• Ám ảnhvề thức ăn và cân nặng

• Có tính cách củangười cầu toàn

• Có khả năng mắcrối loạn ám ảnh cưỡng chếtức

là có những ý nghĩ hoặc/và hành vi ép buộc lặp

đi lặp lai gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộcsống

• Lo âu quá độ

• Tin rằng qua việc điều khiển thức ăn và cơ thể

đồng nghĩa với việc điều khiển cuộc sống củamình

• Không chấp nhận rằng trọng lượng thấp thì nguy

Hai hình ảnh của người phụ nữ mắc chứng bệnh chán ăn

4.2.2 Thể chất

Chán ăn tâm thần có thể làm ảnh hưởng nghiêm trọng

đến các cơ quan và hoạt động sinh lý, đặc biệt là cấu

trúc và chức năng củatimvà hệ thống tim mạch Người

bệnh gặp những vấn đề về cân bằng điện giải, mức phốt

phát ở mức thấp là nguyên nhân gây ra những rắc rối

ở tim, làm suy yếu cơ bắp và giảm khả năng miễn dịch

Người mắc chứng chán ăn tâm thần trước tuổi trưởng

thành có thể bị chậm phát triển thể chất dẫn đến còi cọc

và các hoóc môn chủ yếu ở mức thấp hơn bình thường

(trong đó có hoóc môn sinh dục) đồng thời mứccortisol

tăng mãn tính.Bệnh loãng xươngcũng xuất hiện ở 38%

đến 50% trường hợp Dinh dưỡng kém dẫn đến chậm

phát triển cấu trúc cơ bản của xương và mật độ xương

cũng ở mức thấp Bệnh không gây tác hại giống như

nhau ở tất cả mọi người, chẳng hạn có sự khác biệt

rõ ràng về tác hại của bệnh giữathanh niênvàngười

trưởng thành

ay đổi cấu trúc và chức năng của não bộ là dấu hiệu

sớm của bệnh Sự phình to củanão thấtcó liên quan

đến việc nhịn ăn Chán ăn tâm thần cũng làm giảm lưu

lượngmáutrongthái dương, mặc dù điều này được tìm

thấy không tương xứng với khối lượng cơ thể hiện thời,

nó có thể là đặc điểm nguy hiểm hơn là kết quả của sự

nhịn ăn

Các tác hại khác bao gồm:

4.2.3 Cảm xúc

• Lòng tự trọngthấp

• Biểu hiện sự sợ hãi mãnh liệt bị thừa cân

• Có dấu hiệutrầm cảmhoặc tâm trạng luôn buồnphiền, không ổn định

4.3 Các nguyên nhân gây bệnh

Không có nguyên nhân đơn lẻ cho chứng biếng ăn tâm

lý, căn bệnh phát sinh từ sự phối hợp các nguyên nhânsinh học, xã hội và tâm lý Hiện tại các nghiên cứu vẫntập trung vào các yếu tố này để khám phá ra các nguyênnhân mới Vẫn có nhiều điều không rõ ràng về việc cácnguyên nhân trên đóng góp như thế nào vào sự pháttriển của bệnh Đặc biệt hay gây tranh cãi là có đúngcác yếu tốtruyền thônggây sức ép lên phụ nữ phải có

cơ thể thật mảnh mai dẫn đến bệnh chán ăn tâm thầnhay không?[8]

4.3.1 Nguyên nhân xã hội và môi trường

Các nghiên cứu văn hóa xã hội đều làm nổi bật vaitrò của yếu tố văn hóa, ví dụ đề cao vóc dáng gầynhư một ngoại hình lý tưởng cho nữ giới ở các nướccông nghiệp phát triển phương Tây, đặc biệt thông quatruyền thông

Một nghiên cứu dịch tễ học gần đây trên 989.871 người

ụy Điểnchỉ ra rằnggien, văn hóa quốc gia và tình

4.4 THỐNG KÊ TRÊN THẾ GIỚI 7

Cân nặng là điều ám ảnh đối với người bệnh

trạng kinh tế xã hội là các ảnh hưởng mạnh nhất trong

việc phát triển bệnh biếng ăn tâm lý, những người có

cha mẹ không phải là gốc châu Âu nằm trong số những

người có ít nguy cơ nhất, còn trong số những người có

điều kiện kinh tế tốt thì các gia đình da trắng có nguy

cơ cao nhất[9]

Một nghiên cứu cổ điển được thực hiện bởi Garner và

Garfinkel chứng minh rằng những người làm các công

việc phải chịu sức ép của xã hội phải trở nên gầy ốm

như các người mẫu và cácvũ côngcó nguy cơ phát triển

bệnh cao nhất[10], các nghiên cứu thêm chỉ ra những

người bị mắc chứng biếng ăn tâm lý phải tiếp xúc nhiều

nhất với văn hóa đề cao sự gầy ốm[11]

Mặc dù biếng ăn tâm lý thường liên hệ với nền văn hóa

phương Tây, nhưng với sự lan tỏa của truyền thông

phương Tây, sẽ dẫn đến sự gia tăng bệnh ở các nước

khác Tuy nhiên các nền văn hóa khác không cho thấy

sự ám ảnh sợ hãi béo như các nước phương Tây mà

thường thay vào đó là giảm sự ngon miệng kèm với

các đặc điểm khác[12]

Có một tỉ lệ cao báo cáo về tình trạng bịLạm dụng tình

dụckhi còn nhỏ ở những người được chẩn đoán chán ăn

tâm thần (với bệnh nhân nội trú có hơn 50% thú nhận

với người chăm sóc còn với người bệnh ngoại trú tỉ lệ

này có giảm một chút) Mặc dù trong giai đoạn bị lạm

dụng không cho thấy các nhân tố nguy cơ đặc biệt cho

chứng chán ăn nhưng những người này tăng khả năng

phát triển các triệu chứng nguy hiểm và mãn tính[13]

Internetcho phép người chán ăn tâm thần và ăn ói kết

nối và chia sẻ với những người khác ngoài môi trường

điều trị, với nguy cơ thấp nhất bị từ chối Rất nhiều

các trang web đa dạng xuất hiện được lập ra bởi người

đang mắc bệnh hoặc đã từng mắc bệnh và những cái

khác thì do các chuyên viên trong lĩnh vực này Phần

lớn các trang này cung cấp cái nhìn y học về bệnh chán

ăn tâm thần như một rối loạn có thể điều trị, tuy nhiên

một số trang khác lại cổ vũ cho chứng bệnh này với các

phương pháp giảm cân và coi đó như sự lựa chọn cách

sống riêng của mình, điều này gây ảnh hưởng không

nhỏ đến các phụ nữ bình thường[14][15]

4.3.2 Nguyên nhân di truyền

Nghiên cứu trên các gia đình và các cặp sinh đôi(nghiên cứu trên các đối tượng sinh đôi rất hay đượcdùng để xác định ảnh hưởng của yếu tốgien, sinh đôi cóhai kiểu một là sinh đôi cùng trứng, còn lại là sinh đôikhác trứng - sinh đôi cùng trứng có tỉ lệ trùng lặp giencao hơn) cho thấy yếu tố gien đóng góp khoảng 50% gâybệnhrối loạn ăn uống[16]và các gien gây chứng biếng

ăn tâm lý cũng là các gien gây ra bệnhtrầm cảm[17] Cónhững bằng chứng rõ ràng về việc gien gây ảnh hưởnglớn đến thói quenăn uống,nhân cáchvàcảm xúc.Trong một nghiên cứu khác việc thay đổi gien vậnchuyểnnorepinephrinecó liên quan đến chứng chán

ăn tâm thần dạng hạn chế nhưng lại không liên quanđến chán ăn tâm thần dạng ăn nhiều/tẩy rửa (có thể là

vì mẫu nghiên cứu nhỏ)[18]

4.3.3 Yếu tố dinh dưỡng

Không dung nạp kẽm là nguyên nhân làm giảm sự

thèm ăn - cái là biến chứng trong bệnh chán ăn tâm

thần, dẫn đến thiếu chất kẽm đối với cơ thể Việc sửdụng chất kẽm trong điều trị được ủng hộ từ năm 1979bởi Bakan Có ít nhất 5 thử nghiệm chứng minh rằngkẽm giúp khôi phục lại trọng lượng cơ thể Trong mộtthí nghiệm ngẫu nhiên vào năm 1994 có sử dụng phép

so sánh đối chiếu với thuốc trấn yên (hay còn gọi làgiảdược) - placebo (thuốc thực tế không có tác dụng nào,cần so sánh như vậy là vì để tránh trường hợp thuốckhông có ích nhưng do tác dụng tâm lý tin rằng mìnhđang dùng thuốc có thể làm bệnh nhân có những biểuhiện tốt lên) cho thấy sử dụng 14 mg mỗi ngày tăng gấpđôi khả năng khôi phục trọng lượng[19] Sự thiếu hụtcác chất dinh dưỡng khác như tyrosine, tryptophan,vitamin B1 là một trong các yếu tố gây ra bệnhsuydinh dưỡng[19]

4.4 Thống kê trên thế giới

Tỉ lệ mắc chán ăn tâm thần theo giới tính [2]

Phần lớn những nghiên cứu về tác động và tỉ lệ mắc

trong cộng đồng của bệnh chán ăn tâm thần được thực

hiện ở các nước công nghiệp phát triển, do vậy kết quả

này không thể áp dụng cho các khu vực khác[20][21]

Trong một nghiên cứu gần đây tỉ lệ mắc được tìm thấy

là từ 8 đến 13 trường hợp trên 100.000 người trên một

năm và có khoảng 0,3% phù hợp với các tiêu chuẩn chẩn

đoán (chú ý là phù hợp với các tiêu chuẩn chẩn đoán

chưa chắc chắn khẳng định mắc bệnh) Tỉ lệ theo giới

tính là 10% nam giới và 90% nữ giới Những nghiên cứu

này cũng chứng thực rằng căn bệnh này chủ yếu ảnh

hưởng đến phụ nữ trẻ tuổi, với 40% trường hợp là các

bệnh nhân nữ từ 15 đến 19 tuổi[2] êm vào đó phần

lớn các trường hợp không liên hệ với các dịch vụ chăm

sóc sức khỏe tâm thần Điều đặc biệt phải lưu ý là căn

bệnh này không loại trừ một ai, bất cứ lứa tuổi, trình

độ học vấn nào cũng có thể mắc Trong tháng 3 năm

2008 giảng viên đại học 49 tuổi người Anh bà Rosemary

Pope có bằng tiến sĩ tâm lý và có kiến thức tốt về sức

khỏe đã chết bởi bệnh chán ăn tâm thần, tại thời điểm

mất bà chỉ nặng có 30 kg[22]

4.4.1 Tỉ lệ tử vong

Biếng ăn tâm lý là bệnh có tỉ lệ tử vong xấp xỉ 6%, tức

là cứ 100 người mắc bệnh thì có sáu người bị chết, tỉ lệ

này được ghi nhận là cao nhất trong các rối loạn tâm

lý[23] Tỉ lệ tự sát ở bệnh nhân cũng là cao so với cộng

đồng và là nguyên nhân chính dẫn đến cái chết[24]

4.4.2 Tỉ lệ ở một số quốc gia

Những con số thống kê dưới đây là tỉ lệ mắc bệnh được

phát hiện tại một thời điểm tính riêng cho nữ giới, con

số thống kê nguy cơ mắc bệnh thì cao hơn nhiều, chẳng

hạn khả năng trong cuộc đời của mình một phụ nữ ởNa

Uybị mắc chứng chán ăn tâm thần là 5,7% trong khi đó

con số phát hiện tại một thời điểm chỉ là 0,3%[25] Ngoài

ra những số liệu này phần lớn được rút ra từ các mẫu

nghiên cứu từ nhỏ đến trung bình do vậy con số thực tế

(cần phải nghiên cứu trên quy mô rất lớn) có thể khác

4.4.3 Một số người chết vì chán ăn tâm

thần

4.5 Chẩn đoán và các đặc điểm lâm

sàng

Các tiêu chuẩn chẩn đoán của bệnh chán ăn tâm thần

thường dùng bắt nguồn từ Tài liệu ống kê, Chẩn

đoán củaHiệp hội Tâm thần Mỹvề cácRối loạn Tinh

thần(DSM-IV-TR) và Tài liệu Phân loại Bệnh tật ốc

tế củaTổ chức Y tế ế giới(ICD−10).

Mặc dù các kiểm tra sinh lý có thể giúp chẩn đoán biếng

ăn tâm lý nhưng khi chẩn đoán thực sự thì thường cầnkết hợp với các biểu hiện hành vi, niềm tin và các biểuhiện ra bên ngoài cơ thể của bệnh nhân Chẩn đoánchán ăn tâm thần được thực hiện bởi nhà tâm lý họclâm sàng, bác sĩ tâm lý hoặc các y sĩ lâm sàng đủ tiêuchuẩn khác

Tiêu chuẩn chẩn đoán cho chứng chán ăn tâm thầntheoICD-10được trình bày đầy đủ ở liên kết nàyliênkết nàycòn theoDSM-IV-TRthìở đây

Bảng so sánh:

êm vào đó DSM-IV-TR còn chia thêm hai dạng connữa:

• Dạng hạn chế: Trong suốt giai đoạn mắc bệnh

chán ăn tâm thần người bệnh không thường

xuyên có các hành vi ăn quá nhiều hoặc làm trống

dạ dày, tên đầy đủ của bệnh là chán ăn tâm thầndạng hạn chế

• Dạng ăn nhiều hoặc dạng tẩy rửa: Trong thời gian

mắc chứng chán ăn tâm thần người bệnh thường

có hành vi ăn quá nhiều hoặc làm trống dạ dày (cónghĩa là cố tình nôn mửa, tập thể dục quá nặng,lạm dụng thuốc nhuận tràng, lợi tiểu, rửa ruột).Tên đầy đủ của bệnh là chán ăn tâm thần dạng ănnhiều (tẩy rửa)

4.6 Đưa ra chẩn đoán và các tranh cãi

Có những khó khăn trong việc chẩn đoán bệnh chán

ăn tâm thần,ăn ói(đây là một dạng khác của rối loạn

ăn uống, người bệnh ăn nhiều sau đó lại nôn ra để ăntiếp, khác vớiăn vô độăn nhiều nhưng không nôn ra)

và các dạng rối loạn ăn uống khác (ENDOS - eating

disorder not otherwise specified) bởi vì có nhiều triệu

chứng chung giữa các bệnh này

êm vào đó, dường như chỉ cần một thay đổi nhỏtrong hành vi và thái độ (như là bệnh nhân nói rằngmình cảm thấy chủ động trong hành vi ăn quá nhiều)thì có thể làm thay đổi chẩn đoán từ bệnh chán ăn tâm

thần dạng ăn nhiều sang bệnh ăn ói (bulimia nervosa).

Điều này dẫn đến tình trạng là một người có thể đượcchẩn đoán nhiều lần khác nhau khi mà hành vi và niềmtin của bệnh nhân thay đổi theo thời gian[6]

Hơn nữa một điều quan trọng cần chú ý là một ngườivẫn có thể phải chịu những nguy cơ đến sức khỏe vàcuộc sống do rối loạn ăn uống dù rằng chỉ một vài triệuchứng vẫn tồn tại Trên thực tế có khá nhiều bệnh nhânđược chẩn đoán là mắc ENDOS thường có tất cả các tiêuchuẩn chẩn đoán cho bệnh chán ăn tâm thần nhưngthiếu mất tiêu chuẩn là không có kinh nguyệt trong 3chu kỳ liên tiếp - một tiêu chuẩn quan trọng cho việcchẩn đoán chán ăn tâm thần đối với phái nữ[2].SusieOrbachvàNaomi Wolfnhững người theo phong trào

4.9 XEM THÊM 9

nữ quyềnphê phán quan điểm cho rằng việcăn kiêng

và giảm cân là những vấn đề có nguyên nhân từ chính

người phụ nữ mà không chú ý đến yếu tố xã hội đã áp

đặt các khái niệm phi thực tế và có hại cho sức khỏe

về chuẩn mực củacái đẹp(ví dụ như dáng vóc gầy ốm

mới được coi là đẹp), khiến rất ít phụ nữ tự tin vào ngoại

hình của mình

4.7 Điều trị

Bước điều trị đầu tiên cho người mắc chứng chán ăn

tâm thần là tập trung vào việc lấy lại trọng lượng bình

thường, đặc biệt đối với bệnh nhân đã quá nguy hiểm

cần phải nhập viện, còn trong phần lớn trường hợp

người bệnh được đối xử như bệnh nhân ngoại trú với

sự chăm sóc của các bác sĩ thông thường, bác sĩ tâm

thần, nhà tâm lý học lâm sàng và các chuyên gia về sức

khỏe tâm thần khác Một tạp chí lâm sàng gần đây gợi

ý rằng các liệu pháp tâm lý có hiệu quả trong việc khôi

phục lại trọng lượng, có kinh trở lại ở các bệnh nhân

nữ và nâng cao chức năng tâm lý và xã hội hơn so với

các hỗ trợ đơn giản và các chương trình giáo dục đơn

thuần[35] Đồng thời không có trị liệu tâm lý nào tỏ ra

có hiệu quả vượt trội so với các trị trị liệu khác Chữa trị

dựa trên nền tảng gia đình được cho là phù hợp trong

điều trị với các bệnh nhân đang ở độ tuổi thanh niên[36]

Điều trị bằng thuốc như làSSRIhoặcthuốc chống trầm

cảmkhông cho thấy hiệu quả trong điều trị chán ăn tâm

thần[37]cũng như ngăn ngừa tái phát bệnh[38] uốc

chống trầm cảm vẫn được dùng nhưng chỉ cho các

bệnh nhân có các rối loạn tâm lý đi kèm nhưlo âuvà

trầm cảm để ngăn chặn các rối loạn này Sự bổ sung

14 mgkẽmtrên ngày đang được khuyến cáo như điều

trị thông thường cho chứng chán ăn tâm thần vì một

nghiên cứu cho thấy rằng tốc độ tăng trọng lên gấp đôi

sau khi điều trị với kẽm Cơ chế hoạt động của thuốc

được xây dựng trên giả thiết là có sự gia tăng củachất

dẫn truyền thần kinh trong nhiều bộ phận của não

trong đó cóamygdalasau khi kẽm được đưa vào dẫn

đến gia tăng sự ngon miệng[39]

4.8 Cần làm gì khi người thân bị

chán ăn tâm thần

Khi một người bạn hoặc người thân bị biếng ăn tâm lý,

chúng ta có thể giúp đỡ họ bằng cách:

• Nói chuyện với họ, nói cho họ hiểu tại sao chúng

ta lo lắng Hãy cho họ thấy rằng ta đang rất quan

tâm và là chỗ dựa đáng tin cậy

• Khuyến khích họ giãi bày tâm sự, tìm kiếm các tài

liệu liên quan đến bệnh, nhưng cần lưu ý cung cấp

các tài liệu hợp lý tránh làm người bệnh cảm thấy

lo lắng thêm[40]

• úc giục họ đi gặp bác sĩ hoặc nhà tư vấn tâm lý.

• Người chán ăn tâm thần luôn khẳng định là họ

không cần sự giúp đỡ dù trong thực tế họ rất cần.Việc điều trị càng sớm bao nhiêu sẽ càng giúpbệnh nhân mau chóng hồi phục sức khoẻ trở lại

4.9 Xem thêm 4.10 Trợ giúp Y tế

Một số bệnh viện tâm thần lớn trong cả nước, cũng nhưđịa chỉ để có thể liên hệ chữa trị:

• Viện Sức khỏe Tâm thần ốc gia - 78, Giải

Phóng, Phương Mai, ận Đống Đa, TP.Hà Nội,web:http://www.nimh.gov.vn

• Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương - Số 4,

Phố Hồng Mai, ận Hai Bà Trưng - TP.Hà Nội,web:http://www.maihuong.gov.vn

• Khoa Tâm thần, Bệnh viện ân y 103 - nằm trên

đường 70, Hà Đông, TP.Hà Nội

• Bệnh viện Tâm thần Tiền Giang - Xã Nhị Bình,

Huyện Châu ành, Tỉnh Tiền Giang, web:http://www.benhvientamthantg.gov.vn

• Bệnh viện Tâm thần Tp.Hồ Chí Minh - 192 Hàm

Tử, p.1, ận 5, TP.Hồ Chí Minh, web: http://www.bvtt-tphcm.org.vn

• Bệnh viện Tâm thần Trung ương 1 - Xã Hoà Bình,

Huyệnường Tín, TP.Hà Nội

• Bệnh viện Tâm thần Trung ương 2 -Biên Hòa,Đồng Nai, web:http://www.nmh2.gov.vn

Ngoài ra người bệnh có thể nhận tham vấn tâm lý (tư vấn tâm lý) ở các cơ quan, tổ chức có năng lực khác

4.12 Chú thích

[1] “e Numbers Count: Mental Disorders in America”

e National Institute of Mental Health Truy cập ngày

9 tháng 10 năm 2008

[2] Lask B, and Bryant-Waugh, R (eds) (2000) Anorexia

Nervosa and Related Eating Disorders in Childhood and

Adolescence Hove: Psychology Press ISBN

0-86377-804-6

[3] Cảnh báo sau cái chết của người mẫu siêu gầy

[4] Người mẫu siêu gầy cấm hay không cấm

[5] Costin, Carolyn.~ (1999) e Eating Disorder

Sourcebook Linconwood: Lowell House 6

[6] Gowers S, Bryant-Waugh R (2004) Management of

child and adolescent eating disorders: the current

evidence base and future directions J Child Psychol

Psychiatry, 45 (1), 63-83.PMID 14959803

[7] Những câu hỏi thường gặp về chứng chán ăn tâm thần

[8] Tiggemann M and Pickering AS (1996) Role of

television in adolescent women’s body dissatisfaction

and drive for thinness Int J Eat Disord,

Sep;20(2):199-203

[9] Lindberg L, Hjern A (2003) Risk factors for anorexia

nervosa: a national cohort study International Journal

of Eating Disorders, 34 (4), 397-408.PMID 14566927

[10] Garner DM, Garfinkel PE (1980) Socio-cultural factors

in the development of anorexia nervosa Psychol Med,

10 (4), 647-56.PMID 7208724

[11] Toro J, Salamero M, Martinez E (1994) Assessment

of sociocultural influences on the aesthetic body

shape model in anorexia nervosa Acta Psychiatrica

Scandinavica, 89 (3), 147-51.PMID 8178671

[12] Simpson KJ (2002) Anorexia Nervosa and culture J

Psychiatr Ment Health Nurs, 9 (1), 65-71.PMID 11896858

[13] Carter JC, Bewell C, Blackmore E, Woodside DB (2006)

e impact of childhood sexual abuse in anorexia

nervosa Child Abuse Negl, 30 (3), 257-69. PMID

16524628

[14] Norris ML, Boydell KM, Pinhas L, Katzman DK

(2006) Ana and the internet: A review of pro-anorexia

websites International Journal of Eating Disorders,

39(6):443-7.PMID 16721839

[15] Reaves, J (2001).Anorexia goes high tech Time (July).

Truy cập16 tháng 4năm2007

[16] Klump KL, Kaye WH, Strober M (2001) e evolving

genetic foundations of eating disorders Psychiatr Clin

North Am, 24 (2), 215-25.PMID 11416922

[17] Wade TD, Bulik CM, Neale M, Kendler KS (2000)

Anorexia nervosa and major depression: shared genetic

and environmental risk factors Am J Psychiatry, 157 (3),

469-71.PMID 10698830

[18] Urwin, R.E., Bennes, B., Wilcken, B et al (2002)

“Anorexia nervosa (restrictive subtype) is associatedwith a polymorphism in the novel norepinephrinetransporter gene promoter polymorphic region,”

Molecular Psychiatry, 7(6), 652–657.

[19] Shay NF, Mangian HF (tháng 5 năm 2000)

“Neurobiology of zinc-influenced eating behavior” e

Journal of nutrition 130 (5S Suppl): 1493S–9S. PMID

10801965.[20] Bulik CM, Reba L, Siega-Riz AM, Reichborn-Kjennerud

T (2005) Anorexia nervosa: definition, epidemiology,

and cycle of risk Int J Eat Disord, 37 Suppl, S2-9.PMID

15852310.[21] Hoek HW (2006) Incidence, prevalence and mortality of

anorexia nervosa and other eating disorders Curr Opin

Psychiatry., 19 (4), 389-94.PMID 16721169.[22] “Professor, 49, died from anorexia” BBC Ngày 22 tháng

4 năm 2008 Truy cập ngày 23 tháng 4 năm 2008.[23] Herzog, David B; Greenwood, Dara N; Dorer,David J; Flores, Andrea T; Ekeblad, Elizabeth R;Richards, Ana; Blais, Mark A; Keller, Martin B (2000),

“Mortality in eating disorders: A descriptive study”,

International Journal of Eating Disorders 28 (1): 20–26,

doi:EAT3>3.0.CO;2-X

10.1002/(SICI)1098-108X(200007)28:1<20::AID-[24] Pompili, M; Mancinelli, I; Girardi, P; Ruberto, A;Tatarelli, R (2004), “Suicide in anorexia nervosa: A meta-

analysis”, International Journal of Eating Disorders (John

Wiley) 36 (1): 99–103,doi:10.1002/eat.20011

[25] Götestam, K G; Eriksen, L; Hagen, H (1995) Generalpopulation-based epidemiological study of eatingdisorders in Norway e International journal ofeating disorders (Wiley)

[26] Chán ăn tâm thần, thông tin từ trang emedicine

[27] National Institute of Mental Health NationalComorbidity Survey (NCS) and National ComorbiditySurvey Replication (NCS-R) Collaborative PsychiatricEpidemiology Surveys Available at Truy cập 30 tháng

10 năm 2007

[28] Rooney B, McClelland L, Crisp AH, Sedgwick PM.(1995) e incidence and prevalence of anorexianervosa in three suburban health districts in south westLondon, U.K Int J Eat Disord

[29] Russell Viner, Robert Booy (febbraio 2005) ABC ofadolescence Epidemiology of health and illness BMJ330: 411–414

[30] Nakamura K, Yamamoto M, Yamazaki O, Kawashima Y,Muto K, Someya T, Sakurai K, Nozoe S (seembre 2000).Prevalence of anorexia nervosa and bulimia nervosa in

a geographically defined area in Japan Int J Eat Disord.28: 173-180

[31] Si traava di uno studio comparato anche sulla bulimianervosa che invece risultava presente anche se inpiccola percentuale Mancilla-Diaz JM, Franco-Paredes

4.12 CHÚ THÍCH 11

K, Vazquez-Arevalo R, Lopez-Aguilar X, Alvarez-Rayon

GL, Tellez-Giron MT (seembre 2007) A two-stage

epidemiologic study on prevalence of eating disorders

in female university students in Mexico Eur Eat Disord

Rev 15: 463-470

[32] Kovács T (2007) Prevalence of eating disorders in the

cultural context of the Romanian majority and the

Hungarian minority in Romania Psychiatr Hung 22:

390-396

[33] l'aumento rispeo al passato dove la percentale era lo

0% è dovuta ad una espozione della popolazione alla

cultura del mondo occidentaleEddy KT, Hennessey M,

ompson-Brenner H (marzo 2007) Eating pathology

in East African women: the role of media exposure and

globalization J Nerv Ment Dis 195: 196-202

[34] “e prevalence of eating disorders and weight‐control

metho…: ingentaconnect” Truy cập 12 tháng 2 năm

2015

[35] Hay P, Bacaltchuk J, Claudino A, Ben-Tovim D, Yong

PY (2003) Individual psychotherapy in the outpatient

treatment of adults with anorexia nervosa Cochrane

Database Syst Rev, 4, CD003909.PMID 14583998

[36] Lock J, Le Grange D (2005) Family-based treatment of

eating disorders Int J Eat Disord, 37 Suppl, S64-7.PMID

15852323

[37] Claudino AM, Hay P, Lima MS, Bacaltchuk J, Schmidt

U, Treasure J (2006) Antidepressants for anorexia

nervosa Cochrane Database Syst Rev, 1, CD004365.

PMID 16437485

[38] Walsh BT, Kaplan AS, Aia E, Olmsted M, Parides

M, Carter JC, Pike KM, Devlin MJ, Woodside B,

Roberto CA, Rockert W (2006) Fluoxetine aer

weight restoration in anorexia nervosa: a randomized

controlled trial JAMA, 295(22), 2605-12. PMID

16772623

[39] Birmingham CL, Gritzner S (2006) How does zinc

supplementation benefit anorexia nervosa? Eating and

Weight Disorders, 11 (4), e109-111.PMID 17272939

[40] Rối loạn ăn uống thông tin từ trang mentalhealth.org.uk

Giấc mơ

“The Knight’s Dream” (Giấc mơ Thiên thần) của Antonio de

Pereda

Mơ, hay giấc mơ, là những trải nghiệm, những ảo tưởng

trongtrí óckhingủ Hiện tượng mơ không chỉ xảy ra

với con người mà cũng có thể xảy ra ở cácđộng vậtcó

vú và một số loàichim.[1] Tuy nhiên khi nói đến giấc

mơ chúng ta thường chỉ đề cập đến hiện tượng này ở

con người Các sự việc trong giấc mơ thường không

thể xảy ra được hoặc không giống vớithực tế, chúng

thường nằm ngoài sự điều khiển của người mơ Ngoại

trừ trường hợp giấc mơ sáng suốt (giấc mơ tỉnh táo),

trong đó người nằm mơ nhận ra rằng họ đang nằm mơ,

đôi khi có thể làm thay đổi thực tại giấc mơ của họ.[2]

Những người nằm mơ có thể trải qua nhữngcảm xúc

mãnh liệt khi đang mơ, và điều này có thể tạo cảm hứng

choâm nhạc.[3]

Con người thường mơ một đến hai giờ và có thể có bốn

đến bảy giấc mơ mỗi đêm Mọi người đều mơ nhưng chỉ

một số người nhớ được giấc mơ của họ, tỷ nhưốc

vương Friedrich II Đại ĐếnướcPhổ(ở thế kỷ 18) có kể

lại rõ ràng về các chiêm bao của mình.[4][5][6][7] Giấc

mơ của chúng ta thường bao gồm tất cả cáctri giác

Chúng ta mơ về cáchình ảnh, cácâm thanh, cácmàu

sắc, mùi vị, các đồ vật, mọi thứ mà chúng ta có thể

cảm nhận ỉnh thoảng chúng ta lặp đi lặp lại cùng

một giấc mơ Các giấc mơ này thường khó chịu, đôi khi

khủng khiếp Các giấc mơ khủng khiếp hoặc rất khó

chịu thường được đề cập đến như là cácác mộng Ở thế

kỷ 20, nhà tâm thần học người Áo làSigmund Freudcó

nghiên cứu về các chiêm bao.[8]

Tronglịch sử thế giớicổ đại, chính giấc mơ đã giúpPhậtgiáođược truyền vàoTrung ốcdưới triềuHoàng đếHán Minh Đế,[9]cũng nhưKi-tô giáođược phát triển ở

La Mãdưới triều Hoàng đếConstantinus I Đại Đế.[10]

Cácnghệ sĩ, cácnhà vănvà cácnhà khoa họcđôi khicũng nói rằng họ nhận được các ý tưởng từ trong giấc

mơ Ví dụ, ca sĩPaul McCartneycủae Beatlesnóirằng ông đã tỉnh giấc với nhạc phẩm "Yesterday" trongđầu.[11]Nữ văn sĩMary Shelleynói bà đã có một giấc

mơ mạnh mẽ, sinh động về một nhà khoa học sử dụngmột máy móc để tạo ra một loài sinh vật sống Khi tỉnhdậy, bà bắt đầu viết cuốn sách của bà về một nhà khoahọc tên làFrankensteinđã tạo ra loàiquái vậtkhủngkhiếp

5.1 Các nghiên cứu về giấc mơ 5.1.1 Thời cổ đại

Từ hàng nghìn năm trước con người đã cố gắng lý giải

về giấc mơ và tìm ra ý nghĩa của giấc mơ NgườiHy Lạp

vàLa Mã cổ đạitin rằng các giấc mơ là các thông điệp

từ chư thần NgườiBabylonxưa cũng có niềm tin nhưvậy do đó họ coi các giấc mộng là vô cùng quan trọngđối với tương lai của họ.[12]eo sách củaDaniel, trongnăm trị vì thứ hai của ốc vươngNebuchadnezzar IItheo lịch Babylon cổ, ông nằm mộng thấy bốn đế quốchùng cường liên tiếp thay nhau xưng hùng xưng bá trênthế giới cổ đại bị hủy diệt hoàn toàn và thay thế bằngmột Vương quốc của Chúa Trời, thay đổi hệ thống thếgiới cổ đại.[13][14][15]Nhà vua coi chiêm bao này là hệtrọng và người ta kể rằng ông rất bối rối khi tỉnh giấc,đến mức ông không thể ngủ thêm được.[12]

Bộ sử "Historiai" của nhàsử học Herodotos(người HyLạp) cũng kể về những giấc mộng của Hoàng gia cácnước Media và Ba Tư thời đó: tỷ như những chiêm baocủa ốc vươngAstyagesnướcMediathấy Công chúaMandane con gái ông đái ra khắpchâu Á, khi nàng sắpkết hôn thì lại mộng thấy một cây leo mọc lên và baotrùm toàn bộ châu Á từ bộ phận sinh dục của nàng.Sau những giấc mộng này nhà vua đều được một tăng

lữ giải đáp, rằng đứa cháu ngoại sắp ra đời của ông

sẽ soán ngôi Tuy nhiên, do có lúc thì việc bài trừ hậu

12

5.1 CÁC NGHIÊN CỨU VỀ GIẤC MƠ 13

họa không khả thi (do thống soáiHarpaguskhông tuân

lệnh ốc vương giết Cyrus mà lại cứu Cyrus rồi giao

cho một người chăn cừu nuôi), lúc biết Cyrus còn sống

và trừng phạt Harpagus thì ốc vương lại chủ quan

(khi một đám trẻ tôn Cyrus làm thủ lĩnh của chúng nên

Astyages nghĩ đó là thông điệp mà chư thần gửi đến

cho ông; dù tăng lữ kia vẫn lo lắng) nên rồi quả nhiên

Hoàng đếCyrus Đại Đế - được sự khuyến khích của

Harpagus do thống soái còn hận thù Astyages trừng

phạt mình - đã thân chinh xuất binh lật đổ Astyages để

chinh phạt toàn bộ Đế quốc Media xưa và khởi lập Đế

quốc Ba Tư hùng mạnh.[16]

Cũng theo Herodotos, khi Hoàng đế Cyrus Đại Đế

thân chinh đốc suất binh mã tinh nhuệ phạt người

Massagetaebênsông Jarxates, một đêm ông nằm ngủ

trên vùng đất của địch thù thì mộng thấy con của thống

soái Hystaspes là Darius sẽ lên ngôi Hoàng đế của Đế

quốc Ba Tư cường thịnh Tưởng nhầm là thông điệp

của thần linh báo rằng Darius đang soán ngôi ở quê

nhà, ông truyền Hystaspes vào gặp và kể lại chiêm

bao ấy, với niềm lo lắng đáng kể Hystaspes phải an ủi

ông, và cuối cùng, theo lệnh của Hoàng đế Cyrus Đại

Đế, Hystaspes về nước để bảo vệ ngai vàng cho nhà

vua ế rồi trong một trận đánh kịch liệt,Nữ hoàng

Tomyristriệu tập binh tướng hùng hậu Massagetae và

thân chinh đánh tan nát đại quân Ba Tư, không những

thế bà còn giết chết luôn cả Cyrus Đại Đế Sau này,

Darius I lên ngôi Hoàng đế Ba Tư - đây mới thật sự

là điều mà chư thần muốn thông báo cho Cyrus Đại

Đế trong giấc chiêm bao kia.[17]Hoặc một ví dụ khác

về chiêm bao trong bộ sử “Historiai” là khi Hoàng đế

Xerxes Inước Ba Tư từ bỏ kế hoạch đánhHy Lạpvì vấp

phải sự đối kháng quyết liệt của Hoàng thúc Artabanus,

nhà vua nằm mộng thấy một hồn ma cao lớn lạ thường

hiện ra, khuyên ông hãy điều động binh mã đánh Hy

Lạp trở lại Trong ngày hôm sau, Xerxes I vẫn do dự

và thế là ông lại nằm mơ thấy conmanày, nó nói gay

gắt hơn và cảnh báo nhà vua sẽ hứng chịu số phận bi

thảm nếu không thân chinh đánh Hy Lạp Hôm sau,

Xerxes I đành phải trao Hoàng bào cho Artabanus và

lệnh cho ông nằm ngủ ở long sàn ả nhiên, đêm hôm

đó Artabanus đã gặp con ma ấy, nó bắt ông phải đổi ý

và cũng nói cả Hoàng đế Xerxes I sẽ phải thảm khốc

nếu không nghe ế rồi, trong buổi thiết triều sáng

hôm sau, dù vẫn có thái độ phản đối thường thấy nhưng

Hoàng thúc Artabanus phải tán thành với Hoàng đế

Xerxes I về việc điều động binh mã tinh nhuệ đánh Hy

Lạp để rồi cuộcChiến tranh Hy Lạp-Ba Tư lần thứ hai

bùng nổ.[18][19]

Trong bộ "Tiểu sử sóng đôi", nhàtiểu sửhọcPlutarchus

(người La Mã gốc Hy Lạp) - từng là một thầy tu - cũng

đề cập đến nhiều chiêm bao Tỷ như giấc mộng của

ốc vương Philippos IInướcMacedoniakhi Hoàng

hậuOlympiascó mang, trong đó ông đắp lên tử cung

của Hoàng hậu một tấm vải có in hình một consư tử

eo một tăng lữ có tên tuổi, đây là thông điệp mà

thần linh gửi gắm cho nhà vua, rằng Hoàng nam sắp

sinh sẽ có tính cách của loài mãnh sư.[20] ả nhiên,nàng đã hạ sinh Hoàngthái tửAlexandros - tức ốcvươngAlexandros Đại Đếlỗi lạc tronglịch sử thế giới

cổ đại Plutarchus cũng kể về chiêm bao của em họAlexandros Đại Đế là ốc vươngPyrrosnướcIpiroskhi thân chinh xuất binh đánh ốc vươngDemetrios

I nước Macedonia (lúc này ốc vương AlexandrosĐại Đế đã mất từ lâu và Đế quốc Macedonia bị phânchia); trong đó Pyrros thấy cố vương Alexandros Đại

Đế đang nằm liệt trên giường bệnh gọi ông vào tánthưởng, và hứa sẽ hỗ trợ nhà vua chiến đấu bằng cáitên “Alexandros”, rồi đột ngột lên ngựa dẫn đường choông Sau lần đó Pyrros cùng ba quân đại thắng.[21]Hoặclần khác, khi ốc vương Pyrros thân chinh đốc suấtbinh mã phạt nướcSparta, trên giường ngủ ông nằmmộng thấy những tia sấm trút vào kinh thành Sparta.Một tăng lữ là Lysimachos khuyên ông không nên tiếptục tác chiến vì thông điệp này cho thấy những chỗ sấmtrút là thiêng liêng và bất khả xâm phạm Nhưng do quáhiếu chiến và thiển cận nên nhà vua không nghe nêncuối cùng phải nếm mùi thất bại và lui binh khỏi nướcSparta.[22]

ờiAi Cập cổ đạinhững người có thể giải đoán cácgiấc mơ được tin là có khả năng đặc biệt TrongKinhthánh có hơn bảy trăm chú giải và các câu truyện

về các giấc mơ Vào thế kỷ thứ 6 sau Công Nguyên,các câu truyện về sự ra đời của nhà tiên triHồi giáoMuhammadgồm các sự kiện quan trọng

Xưa kiaPhật giáokhông có ở nướcTrung Hoa Và, việc

truyền Phật giáo vào Trung ốc có được Cao Tăng

truyện kể qua câu chuyện “Hán Minh cảm mộng, sơ

truyền kỳ đạo” Không những thế, các bộ ốc sử vàlịch sử Phật giáo Trung Hoa cũng đều viết rằng khiHoàng đếHán Minh Đếchiêm bao thấy một nhân vậttoàn thân bằng vàng ròng, thân hình tỏa sáng rực rỡ vàbay khắc Hoàng cung Sau khi tỉnh giấc, ông cho người

đi cầu Pháp và thế là Phật giáo lần đầu tiên trong lịch sửđược truyền vào nước Trung ốc cổ Có sách kể khác

về câu chuyện này, rằng khi tỉnh giấc nhà vua triệu cácquan đại thần vào hỏi cho ra lẽ, thì quan ông nhân

là Phó Nghị tấu rằng đó là Đức Phật thần thông quảngđại ởnước iên Trúc, nhà vua nghe theo liền sai sứ

bộ sang iên Trúc để lấy tượng Phật về, mở rộng giaiđoạn đầu của Phật giáo ở Trung Hoa.[9] Không nhữngthế người Trung ốc cũng tin rằng, các giấc mơ làcách thức để đến thăm các thành viên tronggia đình,những người đãchết Một vàibộ tộcbản địa ởMỹvànhững ngườiMéxicotin rằng giấc mơ là một thế giớikhác chúng ta viếng thăm khi ngủ

Trong đêm trước trận quyết định tạicầu Milviangiữahai Hoàng đế La Mã là Constantinus I Đại Đế vàMaxentius, Constantinus I Đại Đế nằm mộng thấyChúa Giêsuhiện lên với cây ánh giá và Chúa khuyênông nên cho các chiến binh vẽ hình ánh giá lên khiêncủa họ Trên đường hành quân, ông cho vời vài giáo sĩKitô giáora hỏi và họ lý giải rằng nhà vua đã tận mắtchứng kiến Đức Ki-tô và đó là biểu hiện của sự bất hủ

và chiến thắng trước cáichết ế rồi, trong trận đánh

ở cầu Milvian, Hoàng đế Constantinus I Đại Đế thân

chinh kéo binh mã tinh nhuệ xông lên đại phá tan nát

quân địch và bản thân Hoàng đế Maxentius bại vong,

nhờ đó cuộc nội chiến La Mã kết thúc Người ta kể rằng

nhờ có đại thắng này mà ông ban hànhtự do tôn giáo

cho Ki-tô giáo ở nước La Mã cổ Dù có người cho rằng

dường như ông đã theo Ki-tô giáo từ trước trận thắng

hiển hách này vì nhà vua đã có thể hỏi chuyện với các

tăng lữ Ki-tô giáo; nhưng dẫu sao đây nữa thì chiến

thắng vẻ vang tại cầu Milvian đã làm cho ông hoàn

toàn công nhận Ki-tô giáo được truyền bá trên khắp

Đế quốc La Mã.[23]

5.1.2 Thời kỳ trung đại

Nước Ai Cập trung đại cóSultan Saladinvào năm1176

đã có những giấc mộng khó chịu đến mức ông phải

sớm tỉnh giấc Và có lần nhà vua khi tỉnh dậy và thấy ở

đầu long sàn có những chiếc bánh nóng, rất lạ mà hẳn

là chỉ có giáo pháiḤashāshīnmới dùng, đã thế đống

bánh này còn tẩm độc, cùng với một tối hậu thư của

người Ḥashāshīn Ông bèn đáp trả Giáo trưởng người

Ḥashāshīn và tiến hành giảng hòa với họ.[24]

5.1.3 Thời kỳ cận - hiện đại

Cơn ác mộng(The Nightmare), họa phẩm của Johann Heinrich

Füssli.

ỞChâu Âu, mọi người tin rằng các giấc mơ có hại, có

thể dẫncon ngườiđến những điều xấu Hai trăm năm

trước, mọi người tỉnh giấc sau bốn hay năm giờ ngủ để

ngẫm nghĩ về các giấc mơ của họ hay nói về chúng cho

người khác biết sau đó họ mới trở lại để ngủ tiếp

Vào thế kỷ 18, ốc vương nước Phổ là Friedrich

Wilhelm I(1688-1740) giáo huấn khe khắt con trai

trưởng của ông là Hoàng thái tử Friedrich (1712

-1786).[25] Khi Friedrich Wilhelm I khép Friedrich tội

“phản nghịch” vào năm1730và toan hành quyết chàng,

nhà vua luôn nằm mộng thấy ma, thấy thi thể của các

ái tửAleksei Petrovich Romanov nước NgavàDonCarlosnướcTây Ban Nha- những hoàng nam bất hạnh

bị vua cha sát hại Điều này khiến cho ốc vươngFriedrich Wilhelm I kinh sợ và giảm tội cho Friedrich,đày chàng ở pháo đàiKüstrin.[26] Và khi bị giam cầmtại Küstrin, Friedrich phải chứng kiến cảnh người đaophủ trảm quyết bạn thân nhất của ông, do đó vị ái

từ giã cõi đời, và trước khi hay tin dữ này thì nhà vuanằm mộng thấy tiên vương Friedrich Wilhelm I vời haicon là Wilhelmina và August Wilhelm đến, quả nhiênsau ông hay tin Hoàng đệ xấu số mất (1758).[30]

Sau đó cuộc chiến tranh ngày càng khốc liệt (khoảngsau năm1759), và nhà vua có đến hơn một lần nằmmộng thấy tiên vương Friedrich Wilhelm I hiện về giữalúc chiến cuộc đầy hiểm họa.[5][6][7] Các giấc chiêmbao ấy có những cảnh tượng khác nhau đôi chút,[7]

nhưng đại khái là Friedrich Wilhelm I thường đi cùngmột đội hìnhphương trậnbao gồm 6 chiến binh tinhnhuệ, và tiên vương lệnh cho các chiến binh bắt tróiFriedrich II Đại Đế bằng xích sắt[5] và đưa nhà vuađến pháo đàiMagdeburg,[6] rồi vứt ông xuống nước.Ông cũng gặp lại Hoàng tỷ Wilhelmina[4] và Côngchúa trách ông không hiếu thảo nên mới ra nông nỗinhư vậy, để rồi nhà vua thường tỉnh giấc trong cảnhlạnh buốt.[5] Chứng tỏ vua cha thường phù hộ choFriedrich II Đại Đế trong những năm tháng gian nannày.[6][31] Khi nhà vua cận kề ngày khải hoàn, có lầncảnh tượng thay đổi về cuối giấc chiêm bao Giữa bãichiến trường hoang vu (có một tên tướng giặc bại trậnđang đóng quân tại đó[32]), nhà vua bái kiến tiên vương

và lão tướng quá cốLeopold người xứ Anhalt-Dessau,rồi được Friedrich Wilhelm I và Leopold khen thưởng là

đã hoàn thành nhiệm vụ, giấc mộng này khuyến khíchông đáng kể, theo lời đa tạ với tâm trọng hài lòng củachính ông trong giấc mộng với tiên vương và vị lãothần quá cố.[5][7][31] ế rồi nhà vua đã chiến thắngđược cường địch và chấm dứt cuộc Chiến tranh BảyNăm tàn khốc.[4]Những chiêm bao như trên có độ tincậy cao, do chính ông kể lại, và nhà sử học nữ ngườiAnhgốcĐứclà Edith Simon có lời bàn rằng chẳng ai

mơ được rõ rệt hơn giấc chiêm bao của Friedrich II Đại

Đế.[7]Những giấc chiêm bao này thường dễ liên tưởng

5.2 NHỮNG GIẤC MƠ KÌ LẠ 15

tới hồi ốc vương Friedrich II Đại Đế còn làmái tử

bị vua cha đày ải tạiKüstrin(1730), cũng như nỗi đau

xót của ông khi Công chúa Wilhelmina qua đời.[31][32]

Trong mối quan hệ đầy sóng gió với vua cha Friedrich

Wilhelm I, Friedrich II Đại Đế đã là người chiến thắng

vì ông đã lên làm vua và làm được những gì mình muốn

Cùng thời đại đó, nhàtoán họcngườiPháp Maupertuis

- Viện trưởngViện Hàn lâm Khoa học Phổcủa ốc

vương Friedrich II Đại Đế - có nói rằng việc nghiên

cứu các giấc mơ giúp chúng ta hiểu được tâm hồn

của người đó như thế nào?[33] Nhà đại văn hào nước

Pháp làVoltairekhi trở nên gắn bó với người bạn thân

yêu của ông là Friedrich II Đại Đế vào khoảng năm

1740, đã nhiều lần nằm mộng thấy vị vua Phổ đến mức

nhà vua nước Phổ "ám ảnh” trong các chiêm bao của

ông.[34]Và cũng trong thế kỷ 18, nhà đại văn hào Pháp

làDenis Diderotcũng có một giấc mộng diệu kỳ như

sau: ông thấy mình được đưa đến một tòa nhà đồ sộ

treo lơ lửng trên không trung, trong đó có những lão

già bệnh tật, yếu ớt Bỗng dưng một đám trẻ kéo đến,

chúng hóa thành người khổng lồ và đạp đổ luôn cái tòa

nhà cao chót vót kia Khi Diderot tỉnh giấc thì ông giải

thích rằng tòa nhà lớn là nơi chứa đựng những trắc trở,

những lão già kia là những kẻ làm nên các thử thách

gian nan, và đám người khổng lồ là trải nghiệm Đó là

triết lý: căn bệnh nào cũng có thể được chữa và mọi bí

mật trên toàn cầu đều sẽ được giải đáp một ngày nào

đó, miễn là người ta phải có sự kiên trì.[35]

Đầuthế kỷ 20, hai nhà khoa học nổi tiếng đã phát triển

các ý tưởng khác nhau về giấc mơ Nhàtâm thần học

ngườiÁo Sigmund Freudđã xuất bản một cuốn sách

có tên gọi “Giải thích các giấc mơ" Freud tin rằng con

người thường mơ về những thứ mà họ mong muốn

nhưng không thể có, đặc biệt có liên quan đếndục vọng

và sựức chế dục vọng.[36]

Với Freud, các giấc mơ chứa các ẩn nghĩa Ông đã cố

gắng hiểu các giấc mơ như là một cách để hiểu vềcon

ngườivà hiểu tại sao họ hành động và suy nghĩ như

thế Freud tin rằng mọi suy nghĩ và hành động của con

người bắt nguồn từ sâu trongtâm thức,trí óccủa họ

Ông cho rằng các giấc mơ có thể là một con đường quan

trọng để hiểu những gì đang xảy ra trong trí óc của họ

Freud nói với mọi người về các ý nghĩa trong giấc mơ

của họ như là một cách để giúp họ giải quyết các vấn đề

hoặc để hiểu về các mối lo lắng của họ.[36]Ví dụ, Freud

nói rằng khi con người mơ đang bay hay đang bơi thì

có nghĩa họ muốn đượctự donhư thời thơ ấu của họ

Khi một người mơ anh, chị, em hay cha mẹ của mình

chết thì có nghĩa người mơ thực sự đang giấu cảm xúc

ghét người đó hoặc là sự mong muốn những gì người

khác có

Chuyên giatâm thần họcngườiụy Sĩ Carl Jungđã

làm việc với Freud vài năm nhưng ông đã phát triển các

ý tưởng hoàn toàn khác về các giấc mơ eo Jung, các

giấc mơ có thể giúp con người trưởng thành và hiểu

được chính họ Ông tin rằng các giấc mơ cung cấp các

giải phápcho các vấn đề mà chúng ta phải đối mặt khichúng ta tỉnh giấc Ông cũng tin rằng các giấc mơ nóicho chúng ta biết những điều về bản thân và các mốiquan hệ với những người khác Ông không tin là giấc

mơ ẩn chứa cácý nghĩhay cáccảm giácvề dục vọnghoặc sự ức chế dục vọng

5.1.4 Hiện nay

Ngày nay, cácnhà nghiên cứucó thể chụp đượcbộ nãongườikhi họ đangngủ, do đó chúng ta biết nhiều hơn

về khoa học của các giấc mơ

Trongthập niên 1950, các nhà khoa học đã khám phá ramột loại đặc biệt của giấc ngủ, được gọi là REM hay sự

di chuyển nhanh của mắt Hiện nay giấc mơ về tươnglai xuất hiện ngày càng nhiều Xảy ra thường xuyên ởcác bạn trẻ tầm 14-20 tuổi.Họ mơ thấy tương lai củamình, hay quá khứ trước đây mà họ đã quên Để giảithích cho trường hợp trên đã có khá nhiều giả thuyếttuy nhiên chưa có giả thuyết nào thuyết phục

5.2 Những giấc mơ kì lạ 5.2.1 Nói mơ

Mộng du phát sinh từ các sóng chậm giai đoạn giấc ngủtrong một trạng thái của ý thức thấp và thực hiện cáchoạt động thường được thực hiện trong một trạng tháicủa ý thức đầy đủ Những hoạt động này có thể là lànhtính như ngồi trên giường, đi bộ vào phòng tắm, và làmsạch, hoặc là nguy hiểm như nấu ăn, lái xe, có quan hệtình dục, bạo lực cử chỉ, lấy đối tượng ảo tưởng, hoặcthậm chí giết người

5.2.3 Âm thanh trong giấc mơ 5.3 Trong văn hóa đại chúng

Những câu chuyện trong giấc mơ được khai thác rấtnhiều trong các tác phâm nghệ thuật Nhiều phim, kịch,tiểu thuyết, bài hát mô tả câu chuyện của nhân vậttrong giấc mơ và nhân vật đó tỉnh giấc với những cảmxúc khác nhau sau đó, có thể là vui sướng, hoặc lo lắng,

sợ hãi Một số phim ảnh của Hollywood đã lấy giấc mơlàm đề tài trung tâm để xây dựng câu chuyện:

• Loạt phim Matrix (Ma trận): omas Anderson là

một lập trình viên và cũng là một hacker Mộtngày kia, anh gặp Morpheus Morpheus sau đó tiết

lộ sự thật về thế giới anh đang sống thưc chất chỉ làgiấc mơ của chính anh, thế giới mà omas đangsống chỉ là một “thưc tế mô phỏng” Phim Matrix