Về tư tưởng: + Thấy được tinh thần lao động cần cù, sáng tạo của ND Liên Xô và nhân dân các nước XHCN Đông Âu + Phê phán những khuyết điểm, sai lầm của những người lãnh đạo nhà nước Liê
Trang 1Chương II:
LIÊN XÔ VÀ CÁC NƯỚC ĐÔNG ÂU (1945-1991) LIÊN BANG NGA (1991-2000)
***
Bài 2: LIÊN XÔ VÀ CÁC NƯỚC ĐÔNG ÂU (1945-1991)
(TIẾT 2, 3) LIÊN BANG NGA (1991-2000)
*********
I MỤC ĐÍCH YÊU CẦU
1 Kiến thức cơ bản:
- Những nét lớn về công cuộc xây dựng CNXH ở Liên Xô (1945-1991) Một vài nét về Liên Bang Nga từ 1991 nay
- Những nét lớn về sự ra đời của các nước Dân chủ ND Đông Âu (1944-1945), việc xây dựng CNXH ở những nước này (1950 1991)
- Những nét lớn về mối quan hệ hợp tác giữa các nước XHCN ở Châu Ânu và các nước XHCN khác: quan hệ KT, VH, KHKT quan hệ chính trị quân sự
2 Về tư tưởng:
+ Thấy được tinh thần lao động cần cù, sáng tạo của ND Liên Xô và nhân dân các nước XHCN Đông Âu
+ Phê phán những khuyết điểm, sai lầm của những người lãnh đạo nhà nước Liên Xô và Đông Âu, từ đó rút ra những kinh nghiệm cần thiết cho công cuộc đổi mới ở nước ta
3 Kĩ năng:
- Rèn luyện các thao tác tư duy cơ bản: Phân tích, đánh giá các sự kiện lịch
sử
- Hình thành 1 số khái niệm mới: cải cách, đổi mới đa nguyên, bao cấp…
II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC:
- Lược đồ Liên Xô các nước Đông Âu sau 1945
- Một số tranh ảnh, tư liệu
III CÁC HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP: (3 phút)
A Ổn định lớp (1p)
B Kiểm tra bài cũ: (4p)
-Kiểm tra bài tập về nhà
- Nêu mục đích và nguyên tắc hoạt động của Liên Hợp Quốc?
C Giảng bài mới (mở bài)
Trang 2HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG
Hoạt động 1:cả lớp tiết 1
-GV nêu câu hỏi: trong hoàn cảnh nào
mà LX tiến hành công cuộc khôi phục
kinh tế ?
-HS suy nghỉ trả lời
-GV chốt ý: đất nước bị chiến tranh …
+Công nghiệp đựoc phục hồi vào năm
1947.Đến năm 1950, , sản lương tăng
73% so với trước chiến tranh.( kế hoạch
dự kiến là 48%).Hơn 6200 xí nghiệp
được khôi phục và xây dựng mới đi vào
hoạt động
+Nông nghiệp: 1950 sản xuất đạt được
mức trước chiến tranh
+Khoa học kỹ thuật: năm 1949 chế tạo
thành công bom nguyên tử.Ý nghĩa cuae
thành tựu nầy? phá thế độc quyền bom
nguyên tử của Mỹ
-GV nêu câu hỏi: ý nghĩa to lớn của việc
hoàn thành khôi phục kinh tế trước thời
hạn ?
-HS suy nghỉ trả lời
-GV :Trong thời gian nầy LX đã thực
hiện nhiều kế hoạch dài hạn nhằm tiếp
tục xây dựng cơ sở vật chất – kỹ thuật
của CNXH.Các kế hoạch này đều hoàn
thành với nhiều thành tựu to lớn
Một số ngành công nghiệp có sản lượng
cao vào loại nhất thế giới như dầu mỏ ,
than , thếp…
Tuy gặp nhiều khó khăn , sản xuất nông
nghiệp đạt nhiều thành tựu…
Ý nghĩa của việc phóng thành công vệ
tinh nhân tạo?
Mở đầu kỷ nguyên chinh phục vũ trụ
của loài người
-Xã hội : có nhiều biến đổi:
+Tỉ lệ công nhân chiếm hơn 55% số
người lao động.trong cả nước
+Trình độ học vấn của người dân
nâng cao: ¾ số dấn có trình độ trung
I Liên Xô và các nước Đông Âu từ năm 1945 giữa những năm 70
1 Liên Xô (15 PH)
a Công cuộc khôi phục kinh tế (1945-1950)
- Liên Xô là nước chịu tổn thất nặng nề nhất trong CTTG 2 (số liệu trang 10)
- Nhân dân Liên Xô đã tự lực tự cường hoàn thành thắng lợi kế hoạch 5 năm khôi phục kinh tế (1946-1950) trong 4 năm 3 tháng
* Thành tựu cơ bản + CN: được phục hồi 1947 Đến 1950 sản lượng tăng 73% so với trước chiến tranh
+ N N: 1950 đạt mức trước chiến tranh + KHKT: phát triển nhanh chóng 1949
chế tạo thành công bom nguyên tử phá thế độc quyền của Mĩ
b Liên Xô tiếp tục xây dựng CNXH (từ năm 1950 đến nữa đầu những năm 70)
Thực hiện những kế hoạch dài hạn đạt nhiều thành tựu to lớn:
+ CN: Liên Xô trở thành cường quốc
CN đứng thứ 2 trên TG (sau Mĩ) Đi đầu trong CN vũ trụ, CN điện hạt nhân…
+ N N: Sản lượng tăng trung bình hàng
năm là 16%
+ KH-KT:
1957 LX là nước đầu tiên phóng thành công vệ tinh nhân tạo
1961 LX phóng thành công tàu vũ trụ đưa nhà du hành vũ trụ Gagarin bay
Trang 3học và đại học
Câu hỏi củng cố : những thành tựu của
LX trong khôi phục kinh tế và xây dựng
CNXH?ý nghĩa của các thành tựu đó đối
với LX và với CMTG.
Hoạt động 2 cả lớp và cá nhân
-GV sử dụng lược đồ châu Âu.
-Gv nhắc lại kiến thức bài cũ vể các
nước Đông Âu: tên gọi, sự thành lập và
những việc đã làm về kinh tế chính trị
xã hội ở các nước nầy từ 1945 đến 1947
-Sau đó GV nêu câu hỏi: tác dụng của
những việc làm đó ?
-HS suy nghỉ trả lời
-GV nhận xét và chốt ý: chính quyền
nhân dân được củng cố , vai trò lãnh đạo
của Đảng cộng sản ngày càng đựoc
khẳng định
-GV chuyển ý sang nội dung b và nêu
câu hỏi: hoàn cảnh xây dựng CNXH ở
LX và các nước Đông Âu có gì khác
nhau ?
-HS suy nghỉ trả lời
-GV nhận xét và kết luận: các nước
Đông Âu xây dựng CNXH xuất phát từ
trình độ phát triển thấp
-GV nêu tiếp: các nước Đông Âu đã đạt
đựoc những kết quả như thế nào?
- HS dựa vào SGK trả lời
-GV tóm tắc : điện khí hóa toàn quốc
, công nông nghiệp phát triển nhanh
chóng , đáp ứng nhu cầu lương thực
và thực phẩm của nhân dân , trình độ
khoa học kỹ thuật được nâng lên
các nước Đông Âu đã trở thành
các quốc gia công- nông nghiệp
Hoạt động 3 cả lớp và cá nhân
- GV đặt vấn đề: quan hệ hợp tác giúp
đở nhau giữa LX và các nướ Đông Âu
đựoc biểu hiện ở các tổ chức như thế
nào? Sự thành lập , mục tiêu của các tổ
chức đó?
vòng quanh trái đất, mở ra kỉ nguyên chinh phục vũ trụ của loài người
+ Xã hội: tỉ lệ công nhân chiếm 55% số
người lao động Trình độ học vấn của người dân không ngừng được nâng cao +Đối ngoại: LX thực hiện chính sách bảo vệ hòa bình thế giới, ủng hộ phong trào GPDT và giúp đỡ các nước XHCN
2.Cácnước Đông Âu.(10 PH)
a Sự ra đời các nhà nước dân chủ nhân dân Đông Âu
- 1944 – 14945 được Hồng quân LX giúp đỡ ND Đông Âu nổi dậy giành chính quyền lập nhà nước DCND (SGK- trang 12)
- Các nhà nước ở ĐÂ là chính phủ Liên Hiệp của nhiều g/c (TS+VS)
-Tiến hành cải cách ruộng đất, quốc hữu hóa các xí nghiệp lớn của g/c TS, ban hành quyền tự do dân chủ, cải thiện đời sống ND, củng cố chính quyền và khẳng định vai trò của Đảng Cộng sản
b Công cuộc xây dựng CNXH ở các nước Đông Âu
- Các nước ĐA xây dựng CNXH trong hoàn cảnh khó khăn phức tạp: cơ sở VCKT thấp, các thế lực phản động điên cuồng chống phá
- Nhờ có quyết tâm cao và được sự giúp
đỡ của LX, các nước XHCN Đông Âu đạt thành tựu to lớn trở thành các quốc gia công - nông nghiệp
3 Quan hệ hợp tác giữa các nước XHCN ở Châu Âu.
a Quan hệ kinh tế, khoa học – kỹ thuật (10 PH)
+Thành lập hội đồng tương trợ KT
Trang 4- HS dựa vào SGK suy nghỉ trả lời.
- GV nhận xét bổ sung
+ Hội đồng tương trợ kinh tế ( SEV)
- Thành lập 1949 gồm các nước : LX
, Ba Lan
Anbani , Bungary , Hungary ,
Rumani , Tiệp khắc.Về sau có thêm
các nước CHDCĐức(1950) , Mông
Cổ (1962) , Cu Ba ( 1972) , VIệt
Nam ( 1978)
-Mục tiêu : tăng cường hợp tác , thúc
đẩy sừ tiến bộ KHKT , thu hẹp trình độ
phát triển giữa các nước thành viên
Sau hơn 20 năm hoạt động , khối SEV
đã đạt đựoc một số thành tựu trong giúp
đở các nước thành viên , thúc đẩy sự
tiến bộ về kinh tế và KHKT , không
ngừng nâng cao đời sống nhân dân
Từ năm 1951 -1973 , tốc độ tăng trưởng
sản xuất
CN hằng năm của các nước trong khối
SEV là khoảng 10% , tổng sản phẩm
trong nước ( GDP) của các nước thành
viên năm 1973 tăng 5,7 lần so với năm
1950 LX giữ vai trò quyết định trong
khối SEV.Từ 1949 đến 1970 , LX đã
viện trợ không hoàn lại cho các nước
thành viên 20 tỉ rúp
* Tổ chức Hiệp ước Vacsava
Ngày 14/5/1955 , các nước Anbani ,
Balan, Bungary , CHDCĐức ,Hungary ,
LX , Rumani và Tiệp khắc họp tại Vác
sa va đã ký hiệp ước hữu nghị , hợp tác
và tương trợ , đánh dấu sự ra đời của …
Mục tiêu là thành lập liên minh phòng
thủ về quân sự và chính trị của các nước
XHCN châu Âu.Sau gần 20 năm tồn tại
, tổ chức … có vai trò to lớn trong việc
giữ gìn hòa bình an ninh ở châu Âu và
trên thế giới.Sự lớn mạnh của LX và các
nước XHCN đã tạo nên thế cân bằng về
sức mạnh quân sự giữa các nước XHCN
(SEV) 8/1/1949 nhằm mục tiêu: tăng cường hợp tác giữa các nước XHCN, thúc đẩy sự tiến bộ về kinh tế và kỹ thuật, thu hẹp dần sự chênh lệch về trình
độ kinh tế giữa các thành viên
+Thành tựu:
.CN tăng 10% / năm
GDP năm 1973 tăng 5,7 lần so với năm 1950
LX giữ vai trò quyết định trong khối và
đã viện trợ cho các thành viên 20 tỉ rúp
b Quan hệ chính trị- quân sự:
- Thành lập Tổ chức Hiệp ước Vácsava ( 14/5/1955)
- Mục tiêu là liên minh phòng thủ về quân sự và chính trị giữa các nước XHCN ở Châu Âu
-Vai trò: giữ gìn hòa bình và an ninh ở châu Âu, tạo nên thế cân bằng về sức mạnh quân sự giữa các nứơc XHCN với các nước TBCN vào đầu những năm 70
Trang 5và TBCN vào đầu những năm 70
Câu hỏi sơ kết cho phần I:
-Nêu những thành tựu chính của Liên Xô
trong công cuộc khôi phục kinh tế sau
chiến tranh.
-Những thành tựu trong công cuộc xây
dựng CNXH ở Đông Âu là gì?
-Trình bày sự ra đời và hoạt động của
khối SEV đến đầu những năm 70 của thế
kỷ XX.
Hoạt động 1:hoạt động nhóm
TIẾT 2
- GV phân lớp ra làm 4 nhóm và giao
cho mỗi nhóm một nội dung , yêu cầu
các nhóm thảo luận và sau đó cử đại
diện lên trình bày
+Nhóm 1:nguyên nhân , biểu hiện và
hậu quả của sự khủng hoảng của CNXH
ở LX.
+Nhóm 2: nguyên nhân , biểu hiện và
hậu quả của sự khủng hoảng của CNXH
ở các nước Đông Âu.
+Nhóm 3: Nguyên nhân tan rã của của
chế độ XHCN Liên Xô và các nước
Đông Âu ?
+Nhóm 4: Liên bang Nga trong thập kỷ
90(1991-2000)
-Các nhóm tiến hành thảo luận và sau
đó cử HS lên trình bày nội dung nhóm
thảo luận
-Sau mỗi nhóm trình bày , GV nhận xét
và bổ sung, chốt ý
+Nhóm 1:sự khủng hoảng của chế độ
XHCN ở LX.:
* Nguyên nhân:năm 1973 , cuộc
khủng hoảng dầu mỏ bùng nổ đã tác
động mạnh mẽ đến tình hình chính trị ,
kinh tế tài chính thế giới.các nước tư
bản đã nhanh chóng cải cách kinh tế
thích ứng chính trị nên đã vượt qua
khủng hoảng .LX chậm đề ra những
biện pháp sửa đổi để thích ứng với tình
II.LiênXôvàcácnướcĐôngÂu từ giữa những năm 70 đến 1991
1 Sự khủng hoảng của chế độ XHCN
ở Liên Xô (20 PH)
a Bối cảnh
- Năm 1973, cuộc khủng hoảng dầu mỏ bùng nổ đã tác động đến các nước trên thế giới, trong đó có Liên Xô
- Liên xô chậm sửa đổi để thích ứng với tình hình mới, dẫn đến nền kinh tế suy thoái; chính trị phức tạp, xuất hiện tư tưởng đối lập chống Đảng Cộng sản và Nhà nước Xô Viết
b Sự sụp đổ chế độ XHCN ở Liên Xô
* Công cuộc cải tổ của Goóc bachốp: -3/1985 Goócbachốp lên nắm quyền lãnh đạo Đảng và nhà nước, tiến hành công cuộc cải tổ đất nước
+ Đường lối cải tổ tập trung vào việc
“cải cách kinh tế triệt để”, cải cách hệ thống chính trị và đổi mới tư tưởng + Kết quả
Do phạm nhiều sai lầm nên đất nước Xô Viết lâm vào tình trạng khủng hoảng toàn diện
* Diễn biến sự sụp đỗ:
+ 8-1991 cuộc chính biến nhằm lật đổ
Trang 6hình mới.Đến cuối những năm 70 đầu
những năm 80 , nền kinh tế LX dần bộc
lộ những dấu hiệu suy thoái
Đời sống chính trị có những diễn biến
phức tạp , xuất hiên tư tưởng và một số
nhóm đối lập chống lại ĐCS và Nhà
nước Xô viết
Tháng 3 .1985 M.Goocbachốp lên
nắm quyền lãnh đạo Đảng và Nhà nước
đã tiến hành cải tổ đất nước.Đường lối
cải tổ tập trung vào việc “cải cách kinh
tế triệt để” tiếp theo là cải cách hệ thống
chính trị và đổi mới tư tưởng.sau 6 năm
tiến hành cải tổ đã phạm nhiều sai lầm
nên đất nước càng thêm khủng hoảng;
Về kinh tế do việc chuyển sang kinh tế
thị trường quá vội vã, thiếu sự điều tiết
của Nhà nước nên đã gây ra sự rối loạn ,
thu nhập quốc dân giảm sút nghiêm
trọng
Về chính trị và xã hội: những cải cách
về chính trị càng làm cho tình hình đất
nước rối ren hơn Việc thực hiện đa
nguyên chính trị , xuất hiện nhiều đảng
đối lập đã làm suy yếu vai trò lãnh đạo
của ĐCSLX và Nhà nước Xô Viết.Sự
bát bình của nhân dân ngày càng sâu sắc
, bùng nổ nhiều cuộc mittinh , biẻu tình
với các khẩu hiệu phản đối đảng và
chính quyền Khắp đất nước nổi lên làn
sóng bãi công , xung đột sắc tộc diễn ra
gay gắt , nhiều nước cộng hòa đòi tách
khỏi LX
Tháng 8/1991 , một cuộc chính biến
nhằm lật đổ M.Goocbachốp nổ ra nhưng
thất bại Sau đó M.Goocbachốp từ chức
TBT ĐCSLX , yêu cầu giải tán ủy ban
TWĐ.ĐCSLX bị đình chỉ hoạt
động.Chính phủ liên bang bị tê
liệt.Ngày 21/12/1991 , nhứng người
lãnh đạo 11 nước cộng hòa trong Liên
bang ký hiệp định thành lập Cộng đồng
các quốc gia độc lập ( viếttắc theo tiéng
Goocbachốp nhưng thất bại
+Goóc ba chóp yêu cầu giải tán U.B trung ương Đảng
+ Đảng CS Liên Xô bị đình chỉ hoạt động
+ Chính phủ Liên bang tê liệt + Cộng đồng các quốc gia độc lập ra đời (21/12/1991)
+ 25/12/1991 lá cờ búa liềm trên nóc điện Krem Li hạ xuống, đánh dấu sự chấm dứt chế độ XHCN ở LX sau 74 năm tồn tại
Trang 7Nga là SNG).Nhà nước LBXV tan
rã.Ngày 25/12/1991 , tổng thống
M.Goocbachốp từ chức , lá cờ búa liềm
trên nóc điện Kremli bị hạ xuống , đành
dấu sự chấm dứt chế độ XHCN ở LX
sau 74 năm tồn tại
+ Nhóm 2 : Sự khủng hoảng của chế
độ XHCN ở các nước Đông Âu
Nguyên nhân : , cuộc khủng hoảng dầu
mỏ bùng nổ đã tác động mạnh mẽ đến
nền kinh tế các nước Đông Âu trì trệ ,
lòng tin giảm sút bất bình.ban lãnh
đạo Đảng và Nhà nước Đông Âu đã cố
gắng điều chỉnh nhưngsai lầm + tác
động của cải cách ở Liên Xô và hoạt
động phá hoại của các thế lực phản
động khủng hoảng thêm gay gắt.Ban
lãnh đạo các nước Đông Âu lần lượt từ
bỏ quyền lãnh đạo , chấp nhận chế đa
nguyên , đa đảng và tiến hành tổng
tuyển cử , chấm dứt chế độ XHCN Ở
Đông Đức , cuộc khủng hoảng bùng nổ
từ cuối năm 1989 , nhiều người Đ.Đức
chạy sang Tây Đức, bức tường Béc lin
bị phá bỏ Đúng 0 giờ ngày 3/10/1990 ,
tại nhàg quớc hội Đông Đức đã diễn ra
lễ hạ cờ CHDCĐức và kéo cờ
CHLBĐức
Nhóm 3: Nguyên nhân tan rã của của
chế độ XHCN Liên Xô và các nước
Đông Âu
+ Đường lối lãnh đạo mang tính chủ
quan , duy ý chí , cùng với cơ chế tập
trung quan liêu bao cấp làm cho sản
xuất trì trệ , đồi sống nhan dân không
được caỉ thiện
+Sự thiếu dân chủ và công bằng đã
làm tăng thêm sự bất mãn trong quần
chúng
+Không bắt kịp sự phát triển của
KHKTtrì trệ , khủng hoảng kinh tế
-xã hội
2 Sự khủng hoảng của chế độ XHCN
ở các nước Đông Âu (10 PH)
a Bối cảnh :
+ Đầu thập niên 80 nền KT lâm vào trì trệ
+ Ban lãnh đạo Đảng và nhà nước chậm cải cách và sai lầm về đường lối
+ Các thế lực phản động trong và ngoài nước chống phá
b Diễn biến sụp đổ
- Các nước Đ. lần lượt từ bỏ con đường XHCN quay lại chế độ TBCN
- Tiêu biểu là ở Đông Đức, cuối 1989 dân Đông Đức di cư sang TĐ; bức tường Béc Lin bị phá bỏ; 3/10/1990 nước Đức thống nhất lấy tên là CHLBĐ
3 Nguyên nhân sụp đổ của chế độ XHCN ở Liên Xô và các nước Đông
Âu (5 PH)
+Một là, đường lối lãnh đạo mang tính chủ quan duy ý chí, thực hiện cơ chế tập trung quan liêu bao cấp không phù hợp theo qui luật khách quan Xã hội thiếu dân chủ, thiếu công bằng
+Hai là, không bắt kịp trước phát triển của KHKT tiên tiến
+ Ba là, khi cải tổ phạm sai lầm trên nhiều mặt
+ Bốn là, sự chống phá của các thế lực
Trang 8+ Khi cải tổ đã phạm sai lầm nghiêm
trọng làm cho khủng hoảng thêm trầm
trọng
+ Sự chống phá của các thế lực thù
địch trong và ngoài nước
Sau khi LX tan rã , Liên bang Nga là
“quốc gia kế tục LX” , được kế thừa địa
vị pháp lý của LX tại Hội đồng Bảo an
LHQ và tại các cơ quan ngoại giao LX ở
nước ngoài
Về kinh tế: trong những năm 1990-1995
tốc độ tăng trưởng bình quân hằng năm
của GDP luôn là số âm Từ năm 1996
kinh tế có dấu hiệu phục hồi
Về chính trị : tháng 12/1993 , Hiến pháp
Liên bang Nga được ban hành , qui định
thể chế tổng thống liên bang.Về mặt đối
nội , nước Nga phải đối mặt với hai
thách thức lớn là tình trạng không ổn
định do sự tranh chấp giữa các đảng
phái và những vụ xung đột sắc tộc, nổi
bật là phong trào li khai ở vùng
Trecxnia
Về đối ngoại: Một măt nước Nga về
phương Tây với hi vọng nhận được sự
ủng hộ về chính trị và sự viện trợ về
kinh tế ;mặt khác nước Nga khôi phục
và phát triển quan hệ với TQ , Ấn Độ ,
các nướcASEAN…
Từ năm 2000 , Nga cóa nhiều chuyển
biến khả quan về kinh tế , chính trị , xã
hội , vị thế quốc tế…
thù địch trong và ngoài nước
III Liên bang Nga từ năm 1991 đến năm 2000 (5 ph)
- Liên bang Nga kế thừa địa vị pháp lý của LX
- Về KT:
+1990-1995 kinh tế suy thoái
+ 1996-2000 kinh tế phục hồi và phát triển, đến năm 2000 GDP tăng 9%
- Về CT:
+ Theo thể chế tổng thống Liên bang +Phải đối mặt với những thách thức lớn như sự tranh chấp giữa các đảng phái và xung độ sắc tộc, nổi bật là phong trào li khai ở Trecxnia
- Về đối ngoại, một mặt ngã về phương Tây hy vong được ủng hộ về chính trị và viện trợ về kinh tế; mặt khác, khôi phục
và phát triển mối quan hệ với các nước châu Á
* Từ năm 2000: KT tăng trưởng, chính trị ổn định, vị trí quốc tế được nâng cao Tuy nhiên phải đương đầu với nhiều thử thách: nạn khủng bố; những khó khăn trên đường phát triển, để giữ vững địa vị một cường quốc Âu-Á
D Sơ kết bài học (5 phút)
4 Củng cố:
* GV: Sơ kết tiết học, hướng dẫn trả lời câu hỏi sách GK (sử dụng bảng tóm tắt (niên biểu các sự kiện chính ở Liên Xô & Đông Âu 1945 – 1991)
* Học sinh:
- Phân tích những nguyên nhân sụp đổ chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và các nước Đông Âu
5 Dặn dò: - Yêu cầu học sinh sưu tầm những tài liệu về Liên Bang Nga
trong g/đ hiện nay