PH N 2:
TR NG TÂM KI N TH C:
1 Bi k ch c a nhân v t V Nh Tô trong k ch V Nh Tô
2 Các nhân v t an Thi m và V Nh Tô trong đo n trích
3 L i đ t a v k ch: “ ài C u Trùng không thành, nên m ng hay nên ti c? Ch ng bi t V Nh Tô ph i
hay k gi t V Nh Tô ph i… Than ôi, Nh Tô ph i hay nh ng k gi t Nh Tô ph i? Ta ch ng bi t – c m
bút ch ng qua cùng m t b nh v i an Thi m”
4 Nh ng đ c s c v t t ng và ngh thu t c a đo n trích
I VÀI NÉT V TÁC GI VÀ TÁC PH M
A VÀI NÉT V TÁC GI :
B VÀI NÉT V TÁC PH M:
II S T DUY V TÁC PH M: Xem bài gi ng
III PHÂN TÍCH:
B Bi k ch nhân v t V Nh Tô:
1 Khái ni m bi k ch:
Hi u theo ngh a thông th ng là n i đau kh vò xé dai d ng không có cách nào gi i thoát Nh ng theo t
đi n v n h c, bi k ch ch x y ra khi có mâu thu n gi a khát v ng, hoài bão, lí t ng c a cá nhân v i th c
t i Th c t i ch a đ đi u ki n cho cá nhân th c hi n khát v ng, lý t ng c a mình nên r i vào th t b i,
th m chí d n đ n cái ch t th m th ng
2.Nh ng nét chính trong bi kch V Nh Tô
a Hi u nh đ nh ngh a nói trên, chúng ta th y bi k ch c a V Nh Tô là bi k ch c a ng i ngh s có tài và
có hoài bão l n, nh ng không gi i quy t đ c m i quan h ph c t p gi a ngh thu t và đ i s ng, đ c bi t là không gi i đ c m t cách đúng đ n v n đ sáng t o ngh thu t cho ai và đ làm gì
b V Nh Tô là m t ki n trúc s thiên tài, là hi n thân c a ni m khao khát say mê sáng t o cái đ p, “là
ng i ngàn n m d có m t có th sai khi n g ch đá nh viên t ng c m quân, có th xây lâu đài cao c , nóc v n mây mà không h tính sai m t viên g ch nh ”
c V Nh Tô là m t ngh s l n có nhân cách cao đ p, có hoài bão l n lao, có t t ng, lý t ng ngh thu t cao c , ông mu n xây d ng m t toà lâu đài v đ i “b n nh tr ng sao” đ cho “dân ta nghìn thu còn hãnh
V NH BI T C U TRÙNG ÀI (PH N 2)
Giáo viên: PH M H U C NG TÀI LI U BÀI GI NG
ây là tài li u đi kèm v i bài gi ng V nh bi t C u Trùng đài (Ph n 2) thu c khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN-C:
Môn Ng v n (Th y Ph m H u C ng) t i website Hocmai.vn
Trang 2di n” ; mu n xây d ng m t công trình ki n trúc v đ i, tuy t m , tô đi m cho non sông đ t n c Ông mong
mu n cho ng i đ i bi t nh ng khát v ng cao đ p c a ông ó là ông ch có m t hoài bão mu n tô đi m cho đ t n c, đem h t tài n ng ra xây cho nòi gi ng m t toà lâu đài hoa l ,thách c nh ng công trình tr c sau, tranh tinh x o v i hoá công “đ ta xây m t C u Trùng ài, d ng m t kì công muôn thu , vài n m n a
C u Trùng ài hoàn thành, cao c huy hoàng, gi a cõi tr n lao l c có m t c nh B ng Lai i ta không quý b ng C u Trùng ài” H n ông đ c n i đ y Nhìn m t cách đ n gi n thì m c đích và nguy n v ng
c a V Nh Tô là h t s c cao đ p Nó xu t phát t thiên ch c c a ng i ngh s , t lòng yêu n c và tinh
th n dân t c V Nh Tô vô cùng say mê v i m c c a mình
d Nh ng V Nh Tô không hi u đ c r ng, trên th c t , C u Trùng ài đã xây d ng b ng m hôi x ng máu c a nhân dân và n u đ c hoàn thành thì nó c ng ch là n i n ch i xa x , sa đo c a vua chúa, gi ng
nh công trình ki n trúc “V n Niên” c a tri u đình Nguy n sau này : “V n niên là v n niên nào? Thành xây
x ng lính, hào đào máu dân” Nh v y, V Nh Tô đã sai l m khi l i d ng quy n l c c a b o chúa đ th c
hi n khát v ng ngh thu t c a mình.Ch đ ng trên l p tr ng ngh s thu n tuý nên đã vô hình chung, tr thành k đ i ngh ch v i nhân dân, gây đau kh cho nhân dân
e Nhân dân c m gi n b o chúa, đ ng th i c ng oán trách, nguy n r a, th m chí là oán h n ki n trúc s đ y tài n ng V Nh Tô và cu i cùng đã gi t ch t c tên hôn quan b o chúa Lê T ng D c l n V Nh Tô, đ t cháy c C u Trùng ài.V Nh Tô đúng là m t nhân v t bi k ch Ông không th nào tr l i câu h i “xây
d ng C u Trùng ài là đúng hay sai, là có công hay có t i? ” Là m t ngh s đ y tài n ng và giàu sáng t o,
V Nh Tô mu n kh ng đ nh tài n ng c a mình, mu n tô đi m cho đ t n c, mu n làm đ p cho đ i, nh ng khát v ng ngh thu t và đam mê sáng t o c a ông đã đ t l m n i l c ch n, l c đi u v i th i th , xa r i th c
t , nên đã ph i tr giá b ng chính sinh m nh c a b n thân và c a c công trình th m đ m m hôi tâm não
c a mình.Th t đau đ n thay, bi k ch thay cho đ n khi cu c n i lo n n ra, an Thi m m t c t không còn h t máu, h t ho ng đ n báo cho V Nh Tô, n u không ch y tr n thì ông s b gi t, nh ng V Nh Tô v n không chu đi và v n day d t m t câu h i: “Tôi có t i gì? Tôi làm gì nên t i? Làm gì ph i tr n?” Và v n hi
v ng thuy t ph c đ c An Hoà H u, m t k c m đ u m t phe n i lo n, song s th c đã di n ra m t cách
ph phàng tàn nh n, không nh o t ng c a V Nh Tô Khi t t c ch là o v ng an Thi n và ông b
b t, C u Trùng ài b thiêu hu thì ông m i b ng t nh, ng a m t lên tr i mà c t lên ti ng than ai oán tu t
v ng “ t th c r i! Ôi ng ác! Tr i i! Phú cho ta cái tài đ làm gì Ôi m ng l n! Ôi an Thi m! Ôi C u Trùng ài! Thôi th là h t! D n ta đ n pháp tr ng” Trong ti ng kêu than y, ti ng “ an Thi m, m ng l n
C u Trùng ài” d n d p vang lên hoà nh p vào nhau thành khúc ca bi tráng, ai oán, đ y ti c th ng ó chính là âm h ng ch đ o c a đo n trích “V nh bi t C u Trùng ài”
3 Ý ngh a c a bi k ch V Nh Tô :
- Qua t n bi k ch c a ng i ngh s thiên tài V Nh Tô, Nguy n Huy T ng g i nh ng suy ngh sâu s c v
m i quan h gi a ng i ngh s v i ho t đ ng sáng t o ngh thu t và th c t đ i s ng nhân dân
- Tác g th ng xót ng i ngh s có tài có tâm, đam mê ngh thu t, khao khát sáng t o, s n sàng hi sinh t t
c cho cái đ p nh ng xa r i th c t , mà ph i tr giá đ t b ng c sinh m nh và c công trình ngh thu t đ y tâm huy t sáng t o cu mình
- Không có cái đ p tách r i cái chân cái thi n Tác ph m ngh thu t không th ch mang cái đ p thu n tuý,
nó ph i có m c đích chân chính là ph c v nhân dân, ph c v cu c đ i Ng i ngh s ph i có hoài bão l n,
Trang 3có khát v ng sáng t o nh ng công trình v đ i cho muôn đ i, nh ng c ng bi t x lý đúng đ n m i quan h
gi a khát v ng đó v i đi u ki n th c t cu c s ng v i đòi h i c a muôn dân
- Xã h i ph i bi t t o đi u ki n sáng t o cho các tài n ng, vun đ p tài n ng, quý tr ng nâng niu nh ng giá tr ngh thu t đích th c
C H ình t ng an Thi m
1 Ng i cung n say mê cái đ p và trân tr ng ng i tài:
- an Thi m là ng i đã khích l V Nh Tô xây C u Trùng đài
V Nh Tô là ng i ngh s có tài, có nhân cách, kiên quy t không xây C u Trùng đài b i đó là ch n n
ch i sa đ a c a vua chúa Nh ng khao khát cái đ p mãnh li t và đ c ti p s c, khích l b i an Thi m nên càng cháy sáng và bi n thành hành đ ng.( an Thi m khuyên V Nh Tô l i d ng ti n b c…xây cho dân
t c m t công trình…)
Cái đ p mà an Thi m tôn th là cái đ p b th , muôn đ i Tình yêu cái đ p c a nàng xu t phát t lòng t hào, t tôn dân t c
- Khi đám th thuy n ph n lo n, chính an Thi m khuyên V Nh Tô b tr n b i lo cho tài c a V Nh Tô
b u ng
+ Qua ngo i hình : „„ch y…mau‟‟ (T185) b i quá lo l ng
+ Hành đ ng, c ch : ch y, th h n h n vào báo tin cho V Nh Tô, qu xu ng xin b n ph n lo n đ ng
gi t V Nh Tô (toàn nh ng hành đ ng c c t )=> tô đ m tinh th n ho ng lo n đau đ n c a an Thi m
tr c tình hình tính m ng c a V Nh Tô b đe d a
+ L i tho i : van l n, khuyên nh , van nài
„„Ông nghe…đ c !‟‟ (T185), „„Ông…đi‟‟ (T186), „„ Tài kia…n a‟‟ (T186) => van l n, kh n thi t
„„ ng…tr i‟‟ (T189)
Gi ng thúc bách V Nh Tô tr n đ tài n ng không m t…
+ Xin ch t thay cho V Nh Tô
„„ T ng quân…ng i tài…‟‟ (T190), „ T ng quân…tô đi m‟‟ (T190), „„T ng quân…ch u ch t‟‟(T190) Quý ng i tài, yêu cái đ p h n c tính m ng mình
2 R t t nh táo, th u hi u l đ i, nh n rõ đ c tình th :
- Khuyên V Nh Tô l i d ng Lê T ng D c đ xây C u Trùng đài
V Nh Tô không xây C u Trùng đài – bi u hi n c a b n l nh ng i quân t và nhân cách c a ng i ngh
s nh ng ph ng di n khác, đó là bi u hi n c a s b ng b nh, mù quáng N u V Nh Tô không xây
C u Trùng đài thì khát v ng sáng t o cái đ p c a V Nh Tô không có đi u ki n th c hi n và b n thân V
Nh Tô c ng ch t Th u hi u đi u đó h n ai h t, an Thi m khuyên V Nh Tô xây C u Trùng đài
- C ng không ai khác, chính T khuyên V Nh Tô b tr n, ch c h i khác, b i đ i s h ng r i : (khi
tr c tr n đi thì ông nguy, gi tr n thì thoát ch t)
„„ V y mà…vì ông‟‟ (T186), „„Khi dân…ph i trái‟‟ (T186)
an Thi m hi u đ c tình th đang di n ra nguy bách và V Nh Tô n u không tr n t t y u s b gi t
Ng i dân không hi u đ c khát v ng c a V Nh Tô
Trang 4- an Thi m ch ra nguyên nhân : nhân dân và quan l i trong tri u ai ai c ng cho V Nh Tô là th ph m =>
th u đáo v th i th B c t ng thâm cao c a cung vua ph chúa không bó h p đ c t m nhìn sâu s c v
th i th c a ng i cung n này Nàng có cách ng x linh ho t và uy n chuy n
3 Hi n thân cho bi k ch v m ng:
+ an Thi m v n là ng i cung n b ru ng b , ngót 20 n m b giam l ng, làm th n h u h cho vua và đám phi t n kém nàng v c nhân s c và tài n ng Th m chí, nàng còn b khinh mi t
Nàng là m t h ng nhan b c m nh nh ng bi k ch l n nh t c a nàng là kh l y vì tài
+ Lo l ng t t đ cho cái tài c a V Nh Tô
+ Van l n khuyên V Nh Tô b tr n Nh ng đau đ n thay V Nh Tô nh t quy t s ng ch t v i C u Trùng đài
Cái đ p nàng tôn th , ng i tài nàng trân tr ng có nguy c b tiêu di t
+ Càng van l n thì V Nh Tô càng ng ng nh
„„ tr n đi…tr i‟‟
+ Ch p tay l y V Nh Tô, khóc khi V Nh Tô b d n đ n đ ng cùng
+ Xin quân kh i lo n tha cho V Nh Tô ( đ i di n v i quân kh i lo n )
+ Ch ng ki n c nh V Nh Tô b b t, còn mình b d n đi
„„Ông C …v nh bi t!‟ (T191) => ti ng khóc đau đ n c a con ng i yêu cái tài, cái đ p nh ng l i ch ng
ki n cái tài cái đ p b vùi d p không th ng ti c
4 K t lu n:
- Tuy là nhân v t ph nh ng góp ph n tô đ m nhân v t V Nh Tô và làm rõ t t ng ch đ o c a tác
ph m
- ây là ng i cung n say mê cái đ p, trân tr ng ng i tài; th u hi u l đ i nh ng g p ph i bi k ch
- an Thi m là ng i cung n tha thi t yêu cái đ p và c m m n ng i tài nh ng nàng đã g p bi k ch không kém ph n đau đ n so v i V Nh Tô an Thi m ph i ch ng ki n cái tài, cái đ p mà mình trân tr ng b h y
di t Yêu cái tài cái đ p nh ng không b o v đ c Khích l cái tài, cái đ p nh ng l i ch ng ki n ng i tài
b gi t
- Tình c m tác gi :
+ Trân tr ng
+ ng c m, xót xa
+ ng b nh
- Ngh thu t :
+ Ngh thu t miêu t di n bi n tâm tr ng c a nhân v t m t cách chân th c, xúc đ ng
+ t nhân v t trong xung đ t c ng th ng, giàu k ch tính, t đó làm n i b t chân dung nhân v t
+ Ngôn ng nhân v t giàu tính cá th : tha thi t, kh n nài, van xin, th t v ng K t h p v i ngôn ng là hành
đ ng, c ch , ngo i hình góp ph n th hi n tâm tr ng nhân v t
Ngôn ng tính t ng h p cao…
+ t nhân v t trong nhi u m i quan h : v i V Nh Tô tri k , v i cung n thì b ghen ghét
- Vai trò c a hình t ng : + Thúc đ y xung đ t c a v k ch đi đ n cao trào t ng thêm tính lôi cu n, h p d n cho v k ch
Trang 5+ Làm n i b t tài n ng, khát v ng và bi k ch c a V Nh Tô
+ Giúp tác gi th hi n t t ng ch đ o c a tác ph m
a N i dung:
- Qua t n bi k ch c a V Nh Tô, tác gi đ t ra nh ng v n đ sâu s c, có ý ngh a muôn thu v m i quan h gi a ngh thu t v i cu c s ng, gi a lí t ng ngh thu t cao siêu, thu n túy c a muôn đ i v i l i ích thi t thân và tr c ti p c a nhân dân
- o n trích k t tinh quan đi m nhân dân sâu s c c a Nguy n Huy T ng; c ng nh thái đ c m thông,
ng ng m , trân tr ng c a tác gi đ i v i nh ng ngh s có tâm huy t, hoài bão và tài n ng l n nh ng l i lâm vào tình tr ng mâu thu n không th gi i quy t đ c gi a khát v ng ngh thu t l n lao và th c t xã h i không t o đi u ki n đ th c hi n khát v ng y
- Qua mâu thu n bi k ch gi a lí t ng và th c t c a V Nh Tô, Nguy n Huy T ng c ng đ t nh ng
v n đ sâu xa h n liên quan đ n nhi u m i quan h : l i ích c a b n thân ngh thu t và l i ích c a đ i s ng, ngh s và nhân dân, đam mê và t i l i
b Ngh thu t:
- o n trích th hi n nh ng đ c s c v ngh thu t k ch c a Nguy n Huy T ng: ngôn ng k ch điêu luy n, có tính hành đ ng - bi u c m, tính t ng h p cao; dùng ngôn ng , hành đ ng c a nhân v t đ kh c h a tính cách, miêu t tâm tr ng, d n d t và đ y xung đ t k ch đ n cao trào
- Không khí g p gáp, c ng th ng; xung đ t tr c ti p, c ng th ng và màu s c l ch s t o nên m t b c tranh hoành tráng, giàu s c h p d n
IV TÀI LI U THAM KH O:
A “V NH BI T C U TRÙNG ĨI” VÀ BI K CH V M NG C A V NH TỌ (PGS TS
V NH TÔ (V O N TRÍCH V NH BI T C U TRÙNG ĨI) (Phan Huy D ng, Tác ph m v n
h c trong nhà tr ng – M t góc nhìn, m t cách đ c, nxb Giáo d c Vi t Nam H.2009.)
C BI K CH NG I NGH S ( K ch V NH TỌ ậ Nguy n Huy T ng) – Th.s Phan Th Mai
H ng - THPT Chuyên Hoàng V n Th ậ Hòa Bình
V Nh Tô có l là tác ph m có ti ng vang đ u tay c a nhà v n Nguy n Huy T ng Là m t trong không nhi u tác ph m tâm huy t, “ám nh” dai d ng su t m t đ i v n c a ông và đ ng th i, theo s sàng l c nghi t ngã mà công b ng c a th i gian, nó d ng nh tr thành đ nh cao duy nh t trong toàn b s nghi p sáng t o c a nhà v n này
V m t th lo i, t khi ra đ i cho đ n nay, V Nh Tô đã đ c đ nh danh khá đa d ng song l i th ng nh t
Có nhà nghiên c u nh n th y quá trình sáng tác, s a ch a và hoàn thi n tác ph m v t sang c giai đo n sau Cách m ng bèn g p chung v i các v B c S n và Nh ng ng i l i và g i chúng là “bi k ch l c quan” (T t
Th ng); có nhà nghiên c u kh ng đ nh và ch ng minh r ng V Nh Tô là tác ph m bi k ch “duy nh t và đích th c” (Ph m V nh C ) c a Nguy n Huy T ng Tuy nhiên, ph n l n các nhà v n, các nhà nghiên c u
Trang 6khác ch g i đ n gi n là bi k ch mà không đi sâu v n d ng nh ng yêu c u, nh ng tiêu chí nghiêm ng t c a
m h c châu Âu x a nay đ i v i m t “bi k ch th c th ”
Phân tích th gi i hình t ng k ch nh m xác đ nh giá tr , chi u sâu c a t t ng k ch b n, tr c tiên, chúng
ta c n xác đ nh xung đ t chính c a tác ph m Có v y m i tránh đ c tình tr ng mà nhà nghiên c u Phùng
V n T u t ng l u ý là đã có không ít ng i phân tích, lí gi i k ch b n c ng không khác gì phân tích, lí gi i truy n ng n và ti u thuy t.(1)
M t trong nh ng lí do c b n khi n lâu nay v n t n t i nhi u cách hi u, cách lí gi i r t khác nhau v b n thân V Nh Tô và nhân v t cùng tên là b i xu t phát t vi c xác đ nh xung đ t ch y u c a tác ph m
Hai tác gi chuyên lu n v Nguy n Huy T ng ra đ i vào nh ng n m sáu m i – Hà Minh c và Phan C
- m c dù không ch ra c th xung đ t chính c a v k ch này song qua nh ng phân tích, ki n gi i c a hai ông chúng ta c m nh n đ c hai nhà nghiên c u đ u cho r ng bi k ch c a V Nh Tô là bi k ch c a s nh n
th c.(2) Nói cách khác, đây chính là bi k ch n i t i c a nhân v t trung tâm B n thân V Nh Tô là m t kh i mâu thu n l n Do v y, bi k ch c a s nh n th c c ng là m t t n t i th c trong suy ngh và c m xúc c a nhân v t trung tâm th hi n qua ngôn ng đ i tho i và đ c bi t là ngôn ng đ c tho i c a nhân v t mà chúng
ta s đ c p c th sau Tuy nhiên, bi k ch này m i ch là m t khía c nh trong toàn b bi k ch s ph n nhân
v t V Nh Tô Bi k ch s ph n c a đ c công h V còn phát sinh “do tác đ ng l ch s ” nh nhà nghiên
c u Phan Tr ng Th ng đã nh n đ nh.(3)Nó không ch đ n thu n là bi k ch c a cá nhân mà là bi k ch c a
c m t l p ng i mang “n tài hoa”; không ch là bi k ch c a m t th i “mà là nhi u th k n i ti p c a l ch
s n c nhà”(4)
Trong bài vi t c a mình “Suy ngh thêm v V Nh Tô nhân v k ch đ c dàn d ng trên sân kh u”, Phan
Tr ng Th ng đã phân bi t V Nh Tô – Công dân và V Nh Tô – Ngh s và cho r ng “mâu thu n này (gi a V Nh Tô- Công dân và V Nh Tô - Ngh s ) tuy có day d t ngh s nh ng đó ch a ph i là c i ngu n bi k ch c a V Nh Tô”, t đó, ông kh ng đ nh “…s th t b i làm nên bi k ch V Nh Tô chính là
do ngh s “sinh b t phùng th i(5) Nhà nghiên c u Ph m V nh C c ng đ ng ý v i nh n đ nh này có đi u ông quan ni m ch “th i” nên hi u theo ngh a r ng, “không ph i tri u đ i m t ông vua nào c th , mà là nhi u th k n i ti p c a l ch s n c nhà” D a vào phong cách tác gi và đ c tr ng th lo i, chúng ta không th b qua y u t hoàn c nh khi nh n di n xung đ t chính c a V Nh Tô Hoàn c nh, bao g m không gian và th i gian l ch s c a v k ch, không ch đ c miêu t do đ c tr ng k ch b n v n h c mà đã
tr thành ý th c ngh thu t g n li n v i c m h ng ch đ o c a bi k ch này
Nhà nghiên c u V n Tâm, tác gi công trình “ oàn Phú T – Con ng i và tác ph m” trên c s phác ho
l i m t cách toàn di n, sinh đ ng b i c nh xã h i – l ch s ra đ i c a V Nh Tô và đi m qua m t s đo n
nh t kí b c l t t ng qu c gia và tinh th n h ng v c i ngu n v n hoá ph ng ông c a nhà vi t k ch,
đã phân lo i và lí gi i m t s nhân v t c a k ch b n mà ông ngh r ng “có tính ch t là bi u t ng cho t ng
th c th xã h i:
- Dân t c: cung n an thi m – dân t c khác: thái t Chiêm Thành
- Nhân dân: Th Nhiên, v V Nh Tô – ng i c m quy n: vua Lê T ng D c”(6)
C ng theo nhà nghiên c u, n u 4 nhân v t trên có tính cách t nh thì V Nh Tô là m t nhân v t đ ng đã di chuy n v trí t “nhân dân” sang “dân t c” trong quá trình di n bi n c a v vi c C u Trùng đài T đây, tác
gi “V Nh Tô trong cu c đ i “bát nháo” xác đ nh xung đ t ch y u c a k ch b n này là mâu thu n gi a quy n l i dân t c và quy n l i nhân dân(7) Ph m V nh C nh n xét đây là “s ngo i suy t bi n… không
Trang 7n kh p v i hi n th c tác ph m và làm gi m ý ngh a nhân lo i c a nó”(8) Ng i vi t hi u r ng “hi n th c tác ph m” là c m t h th ng nhân v t kho ng ch ng trên d i 20 ng i mà tác gi đã dày công xây d ng, thêm b t nh m t o ra m t m ng l i quan h ch t ch và ph c t p Xung đ t ch y u c a v k ch ph i chi
ph i, nh h ng tr c ti p ho c gián ti p lên h t th y các d ng xung đ t c th c a các nhân v t Ch ch n ra kho ng 5 nhân v t, dù là nhân v t tiêu bi u, đ phân tích và lí gi i v xung đ t ch y u c a k ch b n thì c ng khó tránh kh i cái nhìn phi n di n và t bi n
Cách nhìn c a tác gi bài vi t “Bàn thêm v bi k ch V Nh Tô” v xung đ t chính trong v n b n k ch này
có nhi u nét đáng chú ý Nh m nh n m nh “V Nh Tô là tác ph m bi k ch duy nh t và đích th c c a Nguy n Huy T ng”, nhà nghiên c u đã d a h n vào nh ng đ c đi m c b n c a mâu thu n bi k ch c đi n theo quan ni m m h c châu Âu Ông đ cao s sáng t o c a nhà vi t k ch trên c s s li u và nêu ra nh n
đ nh: “Và nguyên nhân sâu xa c a bi k ch là ch ng i ngh s tài tr i này không có đi u ki n lao đ ng sáng t o, không th thi th tài n ng.”(9) Ông l u ý chúng ta “chính sách tr ng s khuy n nông, kh ng ch công th ng mà V Nh Tô t cáo trong k ch b n, b t đ u đâu ph i t Lê T ng D c, mà t xa x a h n nhi u”(10), do v y, theo ông, bi k ch c a V Nh Tô không ch là bi k ch c a m t th i dù đó là th i Lê
T ng D c Ông phân tích và ch ng minh c th , thuy t ph c v “cái quy n s ng c a nhân dân b hi sinh không th ng ti c trong cu c chi n” xây d ng C u Trùng đài Th nh ng đ n khi khái quát và ch ra xung
đ t ch y u c a bi k ch này, Ph m V nh C l i quan ni m: “Nh v y, hai l c đ i kháng và đ ng đ ng xung
đ t quy t li t trong tác ph m bi k ch hoàn ch nh m t cách c đi n c a Nguy n Huy T ng: Ngh s và Nhân dân”(11) Và theo nhà nghiên c u, đây c ng chính là “cu c xung đ t kh c li t gi a cái p và cái Thi n,
cu c xung đ t có ý ngh a l ch s nhân lo i mà nhà v n Vi t Nam Nguy n Huy T ng đã kh c ho … vào
g n gi a th k XX”(12)
N u chúng ta cho r ng xung đ t ch y u c a k ch b n V Nh Tô là xung đ t gi a Ngh s và Nhân dânthì xung đ t này s đ c c th hoá qua m t h th ng nh ng xung đ t tính cách v n là hình th c bi u hi n c
b n c a xung đ t k ch Khái ni m xung đ t tính cách, theo nhà nghiên c u H Ng c, có th hình dung là “s
bi u hi n xung đ t gi a nh ng con ng i c th , có nh ng t t ng tình c m, tâm h n khác nhau, có nh ng quan ni m s ng, nh ng d c v ng, ham thích khác nhau v.v…Khi ta đ t h tr c m t v n đ gì đó, t nhiên
h s va ch m nhau, đ u tranh v i nhau theo quan đi m riêng c a t ng ng i”(13) V n d ng khái ni m này
đ kh o sát m i quan h gi a nhân v t trung tâm v i h u h t các nhân v t trong k ch b n, chúng ta d dàng
nh n ra gi a V Nh Tô và ph n l n nhân v t c a bi k ch này đ u có nh ng bi u hi n xung đ t tính cách
v i nh ng tính ch t, m c đ khác nhau Ngay quan h gi a đôi tri k V Nh Tô- an Thi m v n có nh ng lúc di n ra nh ng xung đ t v tính cách [đ u l p 7, h i I; l p 1, h i V] V y th h i khái ni m Nhân dân trên mang hàm ngh a nào? Nó có bao g m c Lê T ng D c là m t nhân v t h t s c tha thi t v i công trình
C u Trùng đài song l i ch mu n s d ng ngh s V Nh Tô nh m t công c h u tho mãn d c v ng ích
k; xung đ t tính cách gi a y và Nh Tô khi l rõ, khi đè nén nh ng qu là xung đ t sinh t , m t m t m t còn? Trong nh n th c c a mình, V Nh Tô r t khó tìm ra s hoà h p tính cách v i đám quan l i đ ng đ u tri u đình b y gi nh Nguy n V , Tr nh Duy S n… Các nhân v t quan l i này s đ c x p vào đâu gi a hai l c đ i kháng?
Ti p thu có ch n l c nh ng quan ni m v xung đ t chính c a V Nh Tô t nh ng ng i đi tr c, xung đ t
ch y u trong tác ph m kch, theo ng i vi t, c n tho mãn nh ng đi u ki n sau:
Trang 8a) Phù h p v i đ c tr ng th lo i c a tác ph m y i v i V Nh Tô , đó là nh ng đ c đi m c a mâu thu n bi k ch
b) Giúp chúng ta nh n th c, c t ngh a đ c h t nhân tính cách c a nhân v t trung tâm, m i quan h và
nh ng xung đ t tính cách gi a nhân v t trung tâm và các nhân v t còn l i c a v k ch
c) Hài hoà v i hành đ ng c t lõi c a k ch b n th hi n qua m t h th ng nh ng hành đ ng c th g n bó v i nhau theo qui lu t nhân qu trong k ch
d) Góp ph n bi u hi n đ c tính ph c h p, chi u sâu c a t t ng k ch b n v n h c
D a vào nh ng đi u ki n trên, k t h p v i nh ng g i ý t nh ng nhà nghiên c u đi tr c(14), chúng tôi cho
r ng xung đ t bi k ch ch y u c a V Nh Tô chính là xung đ t gi a tài n ng và hoàn c nh
S d ng i vi t không dùng nh ng khái ni m nh k s (Nguyên Ng c), trí th c (Phong Lê), hay ngh
s (Ph m V nh C )… là vì ch quan ngh r ng b n thân nhân v t trung tâm c a k ch b n này có đ y đ
nh ng ph m ch t c a nh ng ki u ng i trên Ch dùng m t tên g i e không thâu tóm đ c b m t tinh th n phong phú và ph c t p c a nhân v t này M c dù tính cách c a ki n trúc s h V h t s c đa d ng, ph c
t p, chúng ta v n có th nh n di n đ c tính ch t xác đ nh c a nó ó là h t nhân tính cách hay còn g i là nòng c t cá tính c a nhân v t Mu n xác đ nh đ c y u t này, chúng ta có th kh o sát, đ i chi u nhân v t
V Nh Tô trong s li u và trong v n b n k ch
Câu chuy n V Nh Tô xây d ng C u Trùng đài cho vua Lê T ng D c đã đ c ghi l i c trong i Vi t
s kí l n Khâm đ nh Vi t s thông giám c ng m c Trong hai s li u này thì b n th hai trình bày chi ti t, sinh đ ng h n M đ u đo n s vi t v V Nh Tô, các s gia phong ki n có ý nh n m nh hoàn c nh xây đài và tài n ng c a ng i th c :
“H n hán; dân b n n đói to
Kh i công xây d ng đ i đi n và C u Trùng đài
Tr c đây, V Nh Tô, m t ng i th C m Giàng, x p cây mía làm thành ki u m u cung đi n l n tr m nóc, dâng lên nhà vua; nhà vua b ng lòng, phong cho Nh Tô làm đô đ c đ ng trông nom vi c d ng h n
tr m nóc cung đi n l n có gác, l i kh i công làm C u Trùng đài”(15) Cái ch t c a Nh Tô bên c nh công trình d dang có th đã gây cho nhà v n ham mê tra c u, nghi n ng m l ch s m t n t ng sâu xa v bi
k ch c a nh ng s ph n tài n ng trong l ch s B ng trí t ng t ng bay b ng c ng v i c m h ng l ch s
m nh m , nhà v n đã sáng t o nên nhân v t V Nh Tô trong bi k ch cùng tên nh là m t bi u t ng c a Tài n ng
Toàn b các cu c tho i h i I ch y u xoay quanh hai hành đ ng k ch c b n: gi i thi u V Nh Tô và thuy t ph c anh xây đài
T l p 1 đ n l p 5 c a h i I, nhân v t trung tâm c a v k ch v n ch a xu t hi n song tài n ng và b n l nh
c a anh l i đ c đ cao h t m c thông qua nh ng nh n xét đ y xúc c m c a nh ng nhân v t quan tr ng c a tri u đình b y gi Vua Lê T ng D c không che gi u n i ni m vui n ào c a mình khi nghe tin đã b t đ c
Nh Tô đóng c i gi i v Y là ng i đ u tiên b c l s ng ng m l n lao đ i v i tài n ng c a V Nh Tô:
“…h n là m t ng i th có hoa tay tuy t th , ch m tr , n n đ c, xây d ng không kém đ ng gì L i có tài đào muôn ki u h , v nh ng v n hoa l ng l y nh B ng Lai H n còn là m t tay h i ho khác th ng: Ch
m t v y bút là chim hoa đã hi n trên m nh l a, th n tình bi n hoá nh c nh hoá công Còn cái tài tính toán thì không l i nào t h t H n sai khi n g ch đá nh ông t ng c m quân, có th xây nh ng lâu đài cao c , nóc v n mây mà không h tính sai m t viên g ch nh ” [I.1] Chính vì s ng ng m này mà y m c d u h t
Trang 9s c c m gi n thái đ và l i nói khi quân ph m th ng c a ng i th ki n trúc tài hoa [I.3; I.9; III.5] v n
ph i nhi u l n d n lòng b qua Thông qua l i nói c a Lê T ng D c, chúng ta bi t thêm nhi u quan l i trong tri u c ng ái m tài n ng ng i th V Nh Tô Viên công b th ng th Lê An xem anh là thiên tài,
“nghìn n m ch a d có m t ng i” t vào mi ng quan th ng th b công, l i khen v tài n ng c a ng i
th c h V t nhiên giàu s c n ng h n
C ng trong h i I, nhi u nhà nghiên c u lâu nay hay nh c đ n cu c tho i đ u tiên gi a V Nh Tô và an Thi m [I.7] V n Tâm cho đây là “cu c kì ng ”; c Hi u l u ý chúng ta nh ng l n g p g gi a c p tri
âm tri k này trong các h i I, III, và V và nh n đ nh đây là “Nh ng C nh L n c a k ch b n” C nh th nh t [I.7], theo ông, có th g i là “C nh ng i đ ng b nh”mà “b nh an Thi m” chính là “cái n tài hoa” úng
nh nhà nghiên c u quá c đã nh n xét, qua các l t tho i (41 l t t t c ), “ an Thi m luôn luôn nói đ n tài
c a Nh Tô, nào”tài hoa”, “tài tr i”, nào “h u tài”, “có tài”, “đem tài tr i thi th ” v.v khi n chàng xúc
đ ng đ n đáy tâm h n…”(16) Ch tài tr đi tr l i nhi u l n trong k ch b n V Nh Tô có l chính là n i
d n v t ngh thu t su t đ i đ i v i nhà v n Nguy n Huy T ng Song có th nói không có l p k ch nào mà
ch tài l i xu t hi n v i m t đ dày đ c, áp đ o nh l p chúng ta đang d n L p này ch chi m ch a t i 7 trang sách mà ch tài qua l i trong l i tho i c a hai nhân v t đ n 15 l n! Nh ng đ i đáp xoay quanh ch tài
g i ra nhi u t ng ý ngh a nh n th c, ý ngh a xã h i sâu s c Tài n ng (ki n trúc) không có đi u ki n th ng hoa mà th ng g n li n v i bi k ch s ph n; xã h i phong ki n nghìn đ i kìm hãm, hành h nh ng k có tài; tài n ng n u bi t v n d ng m t cách linh ho t có th góp ph n “c ng hi n cho non sông”…
N u cu c h i ng gi a Nh Tô và an Thi m là cu c h i ng gi a tài và tình, gi a tài n ng và s đ ng c m
v i tài n ng thì cu c g p V Nh Tô - Lê T ng D c [I.9] tr thành cu c đ u m màn gi a tài n ng và quy n l c Xung đ t m màn gi a hai đ nh cao, đ nh cao tài n ng(V Nh Tô) và đ nh cao quy n l c(Lê
T ng D c) là m t trong nh ng d ng xung đ t tiêu bi u c a v bi k ch này B i v y, nhà biên k ch đã dành cho l p này s l t tho i nhi u nh t (47 l t), s l ng trang cao nh t (9 trang) trong h i I.(17)
T tin và đang n m trong tay quy n l c cao nh t b y gi , Lê T ng D c liên t c đe do , kh ng b tinh th n
V Nh Tô h t đ t này đ n đ t khác:
- V Nh Tô, mi không s ch t sao?
- Tr m sai c t l i mi đi bây gi !
- Tr m đã khoan th cho mi nhi u l m r i
- …Ch ng qua là tr m m n tài, ng i khác thì đã m t đ u
- … u mi ch m t l nh truy n là không còn trên c
- …l n này tr m không tha mi n a… Còn mi, mi ch quân đao ph d n đi
T tin và ý th c sâu s c v tài n ng, giá tr c a b n thân, V Nh Tô đã d ng c m, khôn khéo ch ng tr
nh ng đ t t n công gay g t, quy t li t bu c nhà vua ph i đi t nhân nh ng này đ n nhân nh ng khác và
cu i cùng ph i ch p nh n th c hi n hai đi u ki n mà ng i th c nêu ra: “th nh t, đài ph i xây theo đúng
ki u b n đ này, không thay đ i m t li nào Th hai: Hoàng th ng và tri u đình ph i tr ng đãi công ngang
s ” Nh ng l i đanh thép, gan ru t c a ông đã hé l bao nhiêu suy c m tinh t , sâu xa v chân tài và s kh luy n đ đ t đ c chân tài; v vai trò, trách nhi m c a nhân tài đ i v i n c non và nh ng đi u ph i làm đ phát hi n, b i d ng nhân tài – nguyên khí c a qu c gia; v m i quan h g n bó và bình đ ng l ra nên có
gi a công và s (đ t trong thang b c phong ki n: s , nông, công, th ng)… Nh ng đi u mà d ng nh đ n
t n th i đi m này không th nói là không còn nóng b ng th i s
Trang 10Ngoài hai cu c g p trên, nh ng cu c g p d i đây c ng có th coi là l p k ch tiêu bi u, giàu ý ngh a: V
Nh Tô- Th Nhiên [II.1; IV.1], V Nh Tô và t p th chính [II.2; III.3; III.4], V Nh Tô và Nguy n V ,
Tr nh Duy S n [II.3]
V Nh Tô và Th Nhiên g p nhau không ch m t l n Nhân v t Th Nhiên là m t sáng t o t ng đ i đ y
đ n c a nhà vi t k ch l ch s Nguy n Huy T ng ây là nhân v t “ngh ch âm” so v i cung n an Thi m
an Thi m khao khát v đ p cao c , “l ng l y nh t tr n gian” c a Th ng Long kinh kì , bi u t ng c a non sông, và khi có c h i thì t nguy n dâng hi n c tài s n, tính m ng cho v đ p y, ng c l i, đi u khao khát
su t đ i c a Th Nhiên là cu c s ng h nh phúc gia đình g n li n v i ng i ch ng, l con, b y l n, đàn gà, nhà tranh, vách đ t và ch h ng ngày c m c i, v t v , hy sinh vì cái t m riêng t c a mình an Thi m lí
t ng, bay b ng bao nhiêu, Th Nhiên thi t th c, gi n d b y nhiêu Nh ng va ch m, b t đ ng gi a V Nh
Tô và Th Nhiên là nh ng mâu thu n không d dàng đi u hoà gi a m t bên là v đ p c a tài n ng th ng hoa, bên kia là nh ng yêu c u, đòi h i c a h nh phúc đ i th ng m c m c, gi n d V Nh Tô n u vì an Thi m mà quên Th Nhiên ho c ng c l i, ch s ng đ i v i Th Nhiên mà không m màng t ng nh an Thi m hình nh c hai l i s ng đ u b t n nh nhau L n g p l i Th Nhiên, rõ ràng trong tâm t ng c a
ng i th c V Nh Tô, con ng i ngh s đã th ng ng Ng i ngh s ki n trúc bây gi t nguy n hi sinh tuy t đ i cho ngh thu t, cho s nghi p xây d ng C u Trùng đài B n thân anh ta đã tr thành “ph ng ti n
c a ngh thu t” nh Flaubert t ng quan ni m Nh ng chuy n phi ngh thu t nh m t mùa, l t l i, c p bóc,
gi c giã,tai n n (c a ng i khác và c a chính b n thân), h c hành, b nh t t c a con cái (cu Nh n, cái Bé)…không thu c tr ng quan tâm c a anh Nhi u câu nói c a viên t ng công trình s trong l p k ch này [IV.1] ch chuyên chú vào v đ p c a đài C u Trùng mà không n nh p gì v i nh ng lo toan, b n kho n c a
ng i v neo đ n, v t v Ng i ngh s V Nh Tô đ n lúc này d ng nh đang đâu đó trong th gi i ngh thu t tách bi t, xa l v i th gi i hàng ngày
Tuy nhiên, V Nh Tô có th t s thanh th n, h nh phúc trong th gi i mà anh t nguy n d n thân? Nh ng
cu c tho i c a ng i th c và t p th chính (Hai Quát, Phó B o, Phó Cõi, Phó Toét, Phó ) ngày càng
gi m d n s đ ng c m gi a các tài n ng mà t ng thêm nh ng b t mãn, b t đ ng
Cu c tho i đ u tiên c a b n h [II.2] r t x ng v i tên g i cu c h i ng gi a nh ng tài n ng Chan hoà su t
c l p k ch ch y u cái gi ng đi u h h , t tin c a nh ng con ng i có tài th c s Ng i th đ ng đ u công trình t ra h t s c am t ng v i t ng lo i tài ngh chuyên bi t c a m i c ng s đ có th s p x p công
vi c chính xác, đ y đ , chu đáo Nh ng yêu sách chính đáng c a V Nh Tô nh m đ a công ngang s , d
đ nh v Bách công s nh… cho th y ng i th tài hoa toàn di n này đã dày công nghi n ng m v v trí và tri n v ng c a nh ng tay ngh m t cách nghiêm túc, k l ng
Tuy nhiên, đây c ng là l n g p g duy nh t mà trái tim c a nh ng tài n ng đã đ p cùng nh p v i v đ p giàu
h a h n c a C u Trùng đài T nh ng l n g p v sau, nh ng l i nói đ ng c m v i tài n ng (và c ph m cách) c a V Nh Tô v n còn song đã không át n i nh ng gi ng đi u nghi ng , ch trích, bu c t i Trong hàng ng nh ng th chính theo giúp th c Nh Tô đã có s “nh tâm” (l i c a Phó Cõi) Cu c đ u kh u
gi a Phó , Phó Cõi và Phó B o [III.1] hé ra nh ng b t mãn d n nén c a anh phó n Anh cho r ng bác
th c r t giàu tài n ng mà c ng r t nh n tâm, th đo n Phó đ c công Hai Quát ngày càng chán n n, b t
đ ng v i cách làm và thái đ c x c a đ c công h V Còn b n thân ng i th c thì b t đ u t d n v t,
bu c t i mình [đ c tho i đ u III.3], l m nh n ra các c ng s đang t c gi n mình và ph i dùng đ n chiêu khích t ng, đánh vào tinh th n t tin, t tôn c a nh ng viên phó tài n ng