tiet 8 - 15

- Trình bày được đặc điểm chung của tế bào nhân thực.- Mô tả cấu trúc và chức năng các bào quan trong tế bào, nhân tế bào, lưới nội chất, ribosome, bộ máy Golgi.. Cấu tạo tế bào - Mục ti

- Trình bày được đặc điểm chung của tế bào nhân thực.

- Mô tả cấu trúc và chức năng các bào quan trong tế bào, nhân tế bào, lưới nội chất, ribosome, bộ máy Golgi

- Phân biệt được tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực

2) Kỹ năng

Rèn luyện tư duy so sánh, tổng hợp, phân tích, kỹ năng hoạt động nhóm

3) Thái độ, hành vi

Thấy được tính thống nhất về cấu trúc và chức năng của các bào quan

1) Kiểm tra bài cũ:

- Tại sao gọi là tế bào nhân sơ? Thành tế bào có chức năng gì?

- Nêu chức năng của roi, lông và vùng nhân của tế bào vi khuẩn?

2) Mở bài:

Ở tiết trước chúng ta đã nghiên cứu về tế bào nhân sơ Vậy tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực có gì khác nhau Hôm nay chúng ta sẽ

nghiên cứu bài tế bào nhân thực

3) Nội dung bài học:

Hoạt động 1 Đặc điểm chung của tế bào nhân thực

- Mục tiêu:

+ Biết được đăc điểm chung của tế bào nhân thực

+ Phân biệt được những đặc điểm cơ bản giữa tế bào nhân sơ và tếbào nhân thực

- Cách tiến hành:

Tổ chức của GV Hoạt động học tập của HSGV: Cho HS quan sát hình 8.1 và HS: Quan sát hình thảo luận nhóm

nêu câu hỏi.

nêu sự khác biệt giữa tế bào nhân sơ

- Tế bào nhân thực có kích thước lớn, cấu tạo phức tạp gồm nhân có

màng bao bọc, chứa thông tin di truyền

- Tế bào chất có hệ thống màng chia tế bào thành các xoang riêng

biệt, có nhiều bào quan có màng bao bọc

HOẠT ĐỘNG 2 Cấu tạo tế bào

- Mục tiêu: biết được cấu tạo và chức năng của các bào quan: nhân

lưới nội chất, ribosome, bộ máy golgi

- Cách tiến hành:

Tổ chức của GV Hoạt động học tập của HSGV: phát phiếu học tập cho HS với các câu

hỏi

− Trình bày cấu trúc và chức năng của

các bào quan Nhân, lưới nội chất,

ribosome, bộ máy golgi

− Trả lời lệnh SGK

GV: nhận xét và hoàn chỉnh phiếu học tập

HS: đọc SGK thảo luận và trảlời vào phiếu học tập

Đại diện nhóm trình bàyNhóm khác nhận xét bổ sung

- Lưới nội chất trơn: là

hệ thống các ống nối tiếp với lưới nội chất hạt Trên mặt không có

Không có màng bao bọc, gồm một số loại rRNA và nhiều prôtểin khác nhau

một tế bào có thể có vài triệu ribosome

Llà một chồng túi màng dẹp xếp cạnh nhau, tách biệt nhau

hạt ribosome, có nhiều loại enzyme

Chức

năng

Chứa vật chất

di truyền điều

khiển mọi hoạt

động của tế

bào

- Lưới nội chất hạt:

Tổng hợp protein rồi tiết ra khỏi tế bào

Tổng hợp protein cấu tạo màng

- Lưới nội chất trơn:

tổng hợp lipid, chuyển hoá đường và phân huỷ chất độc hại

Tổng hợp protein cho tế bào

Lắp ráp, đóng gói và phân phối sản phẩm của tế bào

4) Củng cố

(1) Nêu sự khác biệt giữa tế bào nhân sơ và tế bào

nhân thực

(2) Cấu trúc nào sau đây được bao bọc bởi hai lớp

màng?

A Ti thể, lạp thể, bộ máy golgi

B Nhân, tế bào chất, ti thể và lạp thể

C Ribosome, ti thể và lạp thể

D Nhân, ti thể và lạp thể

(3) Tế bào nhân thực hay tế bào có nhân chính thức là

trong tế bào đã có:

A Hệ thống màng hoàn chỉnh

B Các bào quan có màng bao bọc

C Màng nhân bao bọc nhân tách biệt nhân với tế bào chất

D B, C đúng

5) Dặn dò

- Học bài và trả lời câu hỏi SGK

- Đoc khung cuối bài

- Đọc phần em có biết

- Xem trước bài

6) Rút kinh nghiệm

- Mô tả được cấu trúc và trình bày được chức năng của ti thể lục lạp.

- Trình bày được chức năng của không bào và ribosome

IV TIẾN TRÌNH THỰC HIỆN

- Mô tả cấu trúc nhân của tế bào nhân thực

- Phân biệt giữa tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực

- Trình bày cấu trúc và chức năng của lưới nội chất

- Bào quan nào cung cấp năng lượng cho mọi hoạt động sống cho tế bào?

- Hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu các bào quan này

Hoạt động 1 Cấu trúc và chức năng của ti thể

- Mục tiêu: Biết được cấu trúc, chức năng của ti thể

- Cách tiến hành:

Tổ chức của GV Họat động học tập của HSGV: Yêu cầu HS quan sát hình 9.1

SGK và mô tả cấu trúc ti thể

GV: Vì sao ti thể được ví như nhà

máy điện của tế bào

GV: Yêu cầu HS trả lời lệnh trong

SGK

GV: kết luận, giải thích

HS: Quan sát tranhTrả lời: có 2 lớp màng

HS: Vì ti thể chứa các enzym hô hấp biến đổi glucose  ATP cho tế bào.HS: tế bào cơ tim

Kết luận:

1) Cấu trúc:

Ti thể có cấu trúc màng kép (2 lớp màng): màng ngoài không gấp khúc, màng trong gấp khúc thành các mào trên đó có nhiều loại enzyme hô hấp, bên trong ti thể có chất nền chứa DNA và Ribosome

2) Chức năng:

Cung cấp năng lượng chủ yếu của tế bào dưới dạng các phân tử ATP

Hoạt động 2 Cấu trúc và chức năng của lục lạp

- Mục tiêu: biết được cấu trúc và chức năng của lục lạp

GV: Yêu cầu HS trả lời lệnh SGK

GV: Ta nhìn thấy lá cây có màu

xanh là vì khi ánh sáng chiếu vào lá

cây thì diệp lục phản xạ lại ánh sáng

màu xanh lục mà không hấp thụ nó,

nên màu xanh lục không liên quan

gì tới chức năng quang hợp

HS: Quan sát tranh trả lời

- Có 2 lớp màng

- Chứa diệp lụcHS: trả lời: Do chứa diệp lục

+ Hệ thống túi dẹt gọi là thylacoid: Các thylachoid xếp chồng lên nhau tạo thành cấu trúc gọi là grana, các grana nối nhau bằng hệ thống màng Trên màng thylacoid chứa nhiều chất diệp lục và các enzyme quang hợp.

2) Chức năng:

- Chất dịêp lục có khả năng chuyển đổi năng lượng ánh sáng thành năng lượng hoá học

- Lục lạp là nơi thực hiện chức năng quang hợp của tế bào thực vật

Hoạt động 3: Tìm hiểu cấu trúc và chức năng của một số bào quan khác.

- Mục tiêu: biết chức năng của không bào, lysosome

- Cách tiến hành:

Tổ chức của GV Họat động học tập của HSGV: Yêu cầu HS đọc mục VII SGK

hoàn thành các câu hỏi:

- Cấu trúc và chức năng của

không bào và ribosome

- Trả lời lệnh SGK

GV: Tại sao các enzyme trong lysosome

không phá vỡ lysosome của tế bào?

GV: Bình thường các enzyme ở trạng

thái bất hoạt chỉ khi dùng đến chúng

mới được hoạt hoá bằng cách thay đổi

pH

GV: Rút ra kết luận

- Thảo luận theo nhóm

- Tế bào bạch cầu có nhiều lysosome vì tiến hành tiêu diệt các tế bào

- Chức năng: chứa chất dự trữ, chất phế thải, giúp tế bào hút nước

2 Lysosome:

- Cấu tạo: Có 1 lớp màng, chứa nhiều enzyme thuỷ phân

- Chức năng: phân huỷ tế bào già, bào quan già, tế bào bị tổn thươngkhông phục hồi được

4 Củng cố

(1) Nêu cấu tạo và chức năng của ti thể, lục lạp, không bào, lysosome

(2) Tại sao những cây trong bóng râm lá có màu xanh đậm hơn những

lá của cây cùng loài ở ngoài sáng?

(3) Cấu trúc nào sau đây được bao bọc bởi hai lớp màng?

A Ti thể, lạp thể, bộ máy golgi

B Nhân, tế bào chất, ti thể và lạp thể

C Ribosome, ti thể và lạp thể

D Nhân, ti thể và lạp thể

- Học bài, trả lời câu hỏi cuối bài

- Đọc phần em có biết

- Xem trước bài 10: Trọng tâm IX

Ngày soạn: ………

Ngày dạy: ………

Tiết 9 ĐỀ KIỂM TRA 1 TIẾT (GIỮA HK) I MỤC TIÊU: 1 Kiến thức: - Biết được cấu tạo của phân tử nước và chức năng của nó - Biết được sự phân chia sinh vật thành những giới nào - Biết được tại sao gọi là tế bào nhân sơ - Biết được cấu trúc và chức năng của DNA và RNA - Biết được các bậc cấu trúc của protein - Hiểu được chức năng của các bào quan trong tế bào nhân thực - Vận dụng trong việc tăng cường các loại kháng thể bảo vệ cơ thể 2 Kỹ năng: Rèn luyện kỹ năng so sánh, phân tích, tự suy nghĩ 3. Thái dộ, hành vi:

Thái độ trung thực, độc lập khi làm bài.

II MA TRẬN ĐỀ KIỂM TRA

1. Đánh chữ Đ vào □ nếu cho nhận định đó là đúng Đánh chữ S

vào □ nếu cho nhận định đó là sai.

- Nước được cấu tạo từ 2 nguyên tử Hydro liên kết cộng hoá trị với

1 nguyên tử Oxi và nước có tính phân cực

- Protein được cấu tạo theo nguyên tắc đa phân, đơn phân là

nucleotid

2 Mỗi câu hỏi có 4 nội dung hãy khoanh tròn câu trả lời đúng nhất.

Câu 1 Sinh vật gồm những giới nào?

A Giới khởi sinh, giới nguyên sinh, giới Tảo, giới Thực vật và giớiĐộng vật

B Giới khởi sinh, giới nguyên sinh, giới Nấm, giới Thực vật và giới Động vật

C Giới khởi sinh, giới Tảo, giới nguyên sinh, giới Thực vật và giớiĐộng vật

D Giới khởi sinh, giới Tảo, giới Nấm, giới Động vật và giới Thực vật

Câu 2 Tại sao nói vi khuẩn là loại tế bào nhân sơ:

A Vì có màng nhân

B Vì chưa có màng nhân

C Vì DNA ở ngoài nhân

D Vì DNA xoắn kép.

Câu 3 Đơn phân của DNA khác nhau ở:

A Số nhóm – OH trong đường ribose

B Base nitơ

C Đường ribose

D Nhóm phosphat

Câu 4 Protein có chức năng bảo vệ cơ thể có tên gọi là:

A Kháng nguyên

B Kháng thể

C Enzyme

D Hemoglobin

3 Hãy chọn các từ hay cụm từ để điền vào chỗ ……… trong

câu để câu trở nên hoàn chỉnh và hợp lý:

Do có tính ……… nên phân tử nước này hút

……… và hút ……… tạo cho nước có

……… đặc biệt quan trọng đối với sự sống

4 Hãy chọn và ghép thông tin ở cột (B) tương ứng với thông tin ở

cột (A)

Các bào quan Chức năng

3. Lưới nội

chất trơn

Golgi

E Là nơi tổng hợp protein

F Tạo nên thoi vô sắc

G Tổng hợp lipid

H Láp ráp, đóng gói và phân phối các sản phẩm của tế bào

I Là trung tâm điều khiển mọi hoạt động của tế bào

Phần B: TỰ LUẬN (4 Đ)

Câu 1: Trình bày các bậc cấu trúc của protein?

Câu 2: So sánh cấu trúc và chức năng của DNA và RNA

III RÚT KINH NGHIỆM

(4)

- Trình bày được cấu tạo và chức năng của khung xương tế bào.

- Mô tả được cấu trúc và nêu được chức năng của màng sinh chất

- Trình bày được cấu trúc và chức năng của thành tế bào

2 Kỹ năng:

Rèn luyện kỹ năng phân tích, so sánh, hoạt động nhóm

3 Thái độ hành vi:

Hiểu về sự thống nhất về cấu tạo và chức năng

II PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

- Giáo viên: tranh vẽ các hình trong SGK của bài 10

- HS: chuẩn bị bài trước

- Trình bày cấu trúc và chức năng của ti thể

- Trình bày cấu trúc và chức năng của lục lạp

Các bào quan trong tế bào có được định vị tại vị trí cố định, hay chúng

có thể tự do di chuyển trong tế bào? Các chất ra ngoài và vào trong tế bào cóđược chọn lọc không hay chúng tự do di chuyển?

HOẠT ĐỘNG 1: Tìm hiểu cấu trúc, chức năng của khung xương tế bào

và màng sinh chất

- Mục tiêu: HS biết được cấu trúc và chức năng của khung xương tế bào và màng sinh chất

- Cách tiến hành:

GV: Yêu cầu HS quan sát hình 10.1 HS: Quan sát SGK trả lời

SGK Nêu cấu trúc và chức năng của

khung xương tế bào

GV: Yêu cầu HS quan sát hình 10.2 SGK

Nêu cấu trúc và chức năng của màng

GV: Đánh giá và bổ sung kiến thức

GV: các phân tử photpholipid có thể

chuyển dịch trong khu vực nhất định

giữa các phân tử colesteron trong mỗi

lớp

Các protêin có thể chuyển dịch trong

phạm vi 2 lớp photpholipid

Protein xuyên màng tạo nên các kênh

vận chuyển các chất ra, vào tế bào

Protein bám màng tiếp nhận thông tin

GV: Tại sao màng có cấu trúc khảm

lỏng?

GV: Dựa vào cấu trúc hãy cho biết màng

sinh chất có chức năng gì?

GV: Nhận xét, kết luận

GV: Yêu cầu HS trả lời lên SGK

GV: Nguyên nhân chủ yếu là do dấu

chuẩn có thành phần glycoprotein đặc

trưng cho từng loại tế bào và nhận biết

Nhưng không phải lúc nào cũng đào thải

mà liên quan đến miễn dịch và khả năng

sản xuất kháng thể của cơ thể nhận

HS: Trao đổi nhóm

- Đại diện nhóm trình bày trên hình vẽ

- Các nhóm theo dõi và nhận xét

HS: Độc lập suy nghĩ trả lời.Vì: lớp kép photpholipid được khảm bởi các phân tử protein Vàprotein có thể di chuyển bên trong lớp màng

VIII) Khung xương tế bào:

- Gồm một hệ thống các vi ống, vi sợi và sợi trung gian

- Chức năng

+ Là giá đỡ, quy định hình dạng cho tế bào

+ Là nơi neo các bào quan trong tế bào

IX) Màng sinh chất (màng tế bào):

a) Cấu trúc :

Gồm 2 thành phan chính là 1 lớp photpholipip và protein Ởtế bào động vật và người còn có các phân tử cholesteron xen kẽ trong lớp

photpholipid

- Photpholipid có một đầu ưa nước và đầu kị nước, 2 đầu kỵ nước quay vào trong, 2 đầu ưa nước đưa ra ngoài

- Protein gồm 2 loại: protein xuyên màng và protein bám màng

- Các chất như protein, lipoprotein, glycoprotein làm nhiệm vụ như giác quan (thụ thể), cửa ngõ (kênh) và những dấu chuẩn nhận biết đặc trưng cho từng tế bào

b) Chức năng :

- Trao đổi chất với môi trường có tính chọn lọc nên nói màng sinh chất có tính bán thấm

- Thu nhận thông tin cho tế bào (nhờ thụ thể)

- Màng sinh chất có các “dấu chuẩn” là glycoprotein đặc trưng cho từng loài nên các tế bào cùng một cơ thể có thể nhận biết nhau và nhận biết các tế bào lạ

HOẠT ĐỘNG 2: Tìm hiểu các cấu trúc bên ngoài màng sinh chất

- Mục tiêu: biết được cấu trúc và chức năng của các bộ phận này là: thành tế bào, chất nền ngoại bào

- Cách tiến hành:

GV: Cho HS đọc SGK

Nêu cấu trúc và chức năng của thành tế

bào và chất nền ngoại bào

HS: Nghiên cứu SGK trả lời

HS khác nhận xét, bổ sung

Kết luận:

a) Thành tế bào:

- Ở Thực vật, thanh tế bào cấu tạo bằng cellulose, ở nấm là kitin

- Chức năng: quy định hình dạng và bảo vệ tế bào

D Protein và acid nucleic.

(1) Cấu trúc nào sau có ở tế bào nhân sơ và thực vật

A Lông và roi

B Màng nhân

C Thành tế bào

D Ti thể và lạp thể

(2) Cấu trúc làm chức năng nhận biết tế bào là cấu trúc nào sau?

A Màng sinh chất

B Tế bào chất

C Phosphlipid

D glycoprotein

- Học bài và trả lời câu hỏi SGK

- Ôn lại kiến thức đã học: khuyếch tán, dung dịch ưu trương, đẳng

trương,…

Ngày soạn: ………

Ngày dạy: ………

Tiết 11: BÀI 11: VẬN CHUYỂN CÁC CHẤT QUA MÀNG SINH CHẤT I MỤC TIÊU 1) Kiến thức:

- Biết được các kiểu vận chuyển thụ động.

- Nêu được sự khác biệt giữa vận chuyển thụ động và vận chuyển chủ động

- Mô tả được các hiện tượng nhập bào và xuất bào

- Giải thích được một số hiện tượng thực tế

IV TIẾN TRÌNH THỰC HIỆN

Hãy trình bày cấu trúc của màng sinh chất phù hợp với chức năng?

HOẠT ĐỘNG 1: Tìm hiểu phương thức vận chuyển thụ động

- Mục tiêu:

+ HS nêu được khái niệm vận chuyển thụ động

+ HS biết được các kiểu vận chuyển thụ động

+ HS giải thích được một số hiện tượng liên quan đến bài

Tại sao chậu nước lại chuyển màu như

vậy

GV: hiện tượng đó gọi là hiện tượng gì?

Vậy thế nào là hiện tượng khuyếch tán?

GV: đó là hiện tượng khuyếch tán trong

vật lý Còn trong sinh học các chất qua

màng sinh chất của tế bào theo kiểu

khuyếch tán gọi là sự vận chuyển thụ

động

Vậy thế nào là vận chuyển thụ động?

GV: Vận chuyển thụ động dựa vào

GV: Nước là phân tử phân cực nên được

thẩm thấu vào trong tế bào nhờ một kênh

protein đặc biệt gọi là aquaporin

GV: Tốc độ khuyếch tán các chất ra hoặc

vào tế bào phụ thuộc những yếu tố nào?

GV: Các đặc tính lí hoá quan trọng là

yếu tố nhiệt độ

GV: Mô tả thí nghiệm: Có 1 chậu nước

và 1 cái phễu đặt trong chậu nước đươc

ngăn cách bởi màng thấm

Khi cho vào phễu dung dịch đường sẽ có

hiện tượng gì xảy ra?

Nồng độ chất tan trong phễu như thế nào

so với trong chậu?

chuyển sang có màu Do cácphân tử mực hoà lẫn vào phân tửnước

HS: là hiện tượng khuyếch tán.HS: Là hiện tượng các chất đi từnơi có nồng độ cao đến nơi cónồng độ thấp

HS: khi khuyếch tán các phân tử nước qua màng

HS: bằng 2 cách:

- Khuyếch tán trực tiếp qua lớp photpho kép

- Khuyếch tán qua kênh protein

HS: Thảo luận hoàn thành phiếu học tập

Đại diện nhóm trả lờiNhóm khác nhận xét bổ sung

HS:Phụ thuộc vào sự chênh lệch

Môi trường trong phễu như thế nào so

với trong chậu

Vậy thế nào là môi trường ưu trương

Môi trường trong chậu như thế nào so

với trong phễu?

Hiện tượng nước vận chuyển từ chậu

sang phễu có diễn ra liên tục không?

GV: khi nào quá trình vận chuyển này

ngưng lại?

Khi đó gọi là môi trường gì?

Giáo viên nhận xét và rút ra kết luận

HS: ưu trương

HS: trả lời theo SGK

HS: nhược trương

HS: Không nhưng đến một lúcnào đó sẽ ngưng lại

HS: khi nồng độ chất tan ở trong phễu và chậu bằng nhau

Đẳng trương

Kết luận:

- Vận chuyển thụ động là quá trình vận chuyển các chất qua màngsinh chất mà không tiêu tốn năng lượng

- Kiểu vận chuyển này dựa theo nguyên lý khuyếch tán của các chất

từ nơi có nồng độ cao đến nơi có nồng độ thấp Sự khuyếch tán cácphân tử nước qua màng sinh chất được gọi là sự thẩm thấu

- Các chất tan khuyếch tán qua màng sinh chất bằng 2 cách:

+ Khuyếch tán trực tiếp qua lớp photpholipid kép gồm các chấtkhông phân cực và có kích thước nhỏ như CO2, O2

+ Khuyếch tán qua kênh protein xuyên màng tế bào gồm các chấtphân cực hoặc các ion hoặc các chất có kích thước phân tử lớn nhưglucôse Các protein vận chuyển có cấu trúc phù hợp với các chất cầnvận chuyển hoặc các cổng chỉ mở cho các chất được vận chuyển điqua khi có các chất tín hiệu bám vào cổng

HOẠT ĐỘNG 2: Tìm Hiểu phương thức vận chuyển chủ động

- Mục tiêu:

+ HS nắm được khái niệm

+ Trình bày được cơ chế vận chuyển chủ động

- Cách tiến hành:

GV: đối với các chất cần thiết bên ngoài

tế bào nhưng nồng độ thấp thì các chất

này vận chuyển bằng con đường nào?

Vậy thế nào là Vận chuyển bằng con

đường chủ động?

HS: Vận chuyển bằng con đườngchủ động

Là phương thức vận chuyển chấtqua màng từ nơi chất tan có nhiệt

độ thấp…

Kết luận:

- Vận chuyển chủ động (hay vận chuyển tích cực) là phương thứcvận chuyển các chất qua màng từ nơi chất tan có nồng độ thấp đến nơi

có nồng độ cao (ngược dốc nồng độ) và cần tiêu hao năng lượng

- Vận chuyển chủ động thường cần có các “máy bơm” đặc chủngcho từng chất cần vận chuyển

VD: Bơm natri kali bằng cách gắn một nhóm phosphat vào protein vận chuyển (máy bơm) làm biến đổi cấu hình của protein khiến nó liên kết với 3Na+ ở trong tế bào chất và đẩy chúng ra ngoài tế bào Sau đó liên kết với 2K+ ở bên ngoài tế bào và đưa chúng vào trong tế bào

HOẠT ĐỘNG 3: Tìm hiểu phương thức vận chyển bằng cách nhập bào

và xuất bào

- Mục tiêu:

+ HS hiểu và trình bày được phương thức nhập bào và xuất bào

- Cách tiến hành:

GV: đối với các phân tử rắn hoặc dịch

lỏng có kích thước lớn không vận chuyển

được bằng con đường thụ động hoặc

bằng con đường chủ động thì chúng sẽ

được tế bào vận chuyển bằng con đường

nào?

GV: thế nào nhập bào?

GV: Cho HS quan sát tranh hình 11.2

Có mấy phương thức nhập bào?

Thế nào gọi là thực bào?

Thế nào gọi là ẩm bào?

Quá trình thực bào và ẩm bào được thực

hiện như thế nào?

GV: Giải thích tranh vẽ

GV: thế nào là xuất bào?

HS: Xuất bào, nhập bào

HS: Là phương thức tế bào đưacác chất vào bên trong tế bào

HS: có 2 phương thức nhập bào.HS: trả lời theo SGK

HS: trả lời theo SGK