Knowledge for hypertensive

Người bệnh hồn nhiên với bệnh này, nào là có chi đâu, huyết áp lên thì uống thuốc, uống thuốc hoài nóng người lắm, khỏi rồi… Thực ra, tăng huyết áp là bệnh lý mãn tính, tăng dần và nguy

TĂNG HUYẾT ÁP

“KẺ GIẾT NGƯỜI THẦM LẶNG”

1.NGHỊCH LÝ! NGƯỜI TĂNG HUYẾT ÁP VÔ TƯ-THẦY THUỐC TIM MẠCH TRĂN TRỞ.

Hàng ngày, trực tiếp khám chữa bệnh tim mạch tại bệnh viện, chứng kiến nhiều cái chết thương tâm đáng ra cứu vãn tốt: chồng bỏ

vợ, mẹ bỏ con, bạn bỏ bạn, người bỏ dở sự nghiệp…chỉ bởi không để

ý căn bệnh mình đã mắc-TĂNG HUYẾT ÁP Người bệnh hồn nhiên với bệnh này, nào là có chi đâu, huyết áp lên thì uống thuốc, uống thuốc hoài nóng người lắm, khỏi rồi…

Thực ra, tăng huyết áp là bệnh lý mãn tính, tăng dần và nguy hiểm, gây ra 7,1 triệu người chết hàng năm, con số này tương đương 13% tổng tử vong và chiếm 4,5% gánh nặng bệnh tật chung toàn cầu Tỷ lệ tăng huyết áp trên thế giới năm 2000 là 26,4% (một tỷ người mắc) sẽ tăng lên 29,2% (1,5 tỷ người bệnh) vào năm 2025 Tại Việt Nam, xu hướng bị tăng huyết áp tăng: tỷ lệ năm 1992 trên toàn quốc là 11,78%, năm 2002 ở miền Bắc là 16,3% còn ở Hà Nội là 23,2% và năm 2004 thành phố Hồ Chí Minh là 20,5% Điểm đặc biệt là chỉ mới 19,1% người bị tăng huyết áp ở được khống chế, còn 80,9% (khoảng 9 triệu người bệnh Việt Nam) lơ lửng các mối hiểm nguy do tăng huyết áp gây ra

Thuốc sẵn có mà người bệnh tăng huyết áp vẫn chết và bị biến chứng hàng ngày nhiều và căn bệnh này nguy hiểm hơn dịch cúm gia cầm đang rộ lên thời điểm 2005

Tập tài liệu này mỏi mong gợi mở một số thông tin có ích cho người bệnh và những ai quan tâm đến tăng huyết áp ngõ hầu xoá bớt nghịch

lý trên Cái hôm nay đúng nhưng ngày mai cần phải xem lại; vì vậy, người viết không tránh khỏi lỗi bất khả kháng Tài liệu tham khảo dừng lại ở mốc 15/12/2005 và sẽ phải cập nhật hàng năm vì lợi ích người bệnh

2.Huyết áp là gì?

Huyết áp là áp lực máu cần thiết tác động lên thành động mạch nhằm đưa máu đến nuôi dưỡng các mô trong cơ thể Vậy, huyết áp là thứ phải tồn tại đương nhiên trong cơ thể con người giống như áp lực nước trong lòng mương, ống nước…

Huyết áp thể hiện bằng hai chỉ số:

(1) Huyết áp tối đa (còn gọi là huyết áp tâm thu hoặc ngắn gọn là số trên), bình thường từ 90 đến 139 mm Hg (đọc là milimét thuỷ ngân)

(2) Huyết áp tối thiểu (còn gọi là huyết áp tâm trương hoặc ngắn gọn

là số dưới), bình thường từ 60 đến 89 mm Hg

Mỗi người phải luôn biết và nhớ hai chỉ số huyết áp của mình!

3.Tăng huyết áp là gì?

Huyết áp tăng dần theo tuổi nhưng khi tăng tới mức gây nguy hại cho cơ thể mà ở mức này việc chữa trị có lợi hơn là hại thì gọi là tăng huyết áp

Tất cả sách giáo khoa và các hướng dẫn điều trị tăng huyết áp trên thế giới đều chọn ngưỡng gọi là tăng huyết áp đối với người từ 18 tuổi trở lên là khi người đó có ít nhất một trong hai số huyết áp sau: (1) huyết áp tối đa >/= (đọc là lớn hơn hoặc bằng) 140 mm Hg và (2) huyết áp tối thiểu >/= 90 mm Hg Như vậy, nếu con số huyết áp là 150/80, 130/100 hoặc 150/90 mm Hg sau nhiều lần đo thì gọi là tăng huyết áp

Một cách đầy đủ, tăng huyết áp là một hội chứng tim mạch tiến triển được khẳng định khi: (1) huyết áp đo tại cơ sở y tế >/= 140/90 mm Hg hoặc khi đo tại nhà và khi theo dõi huyết áp lưu động 24 giờ >/= 135/85 mm Hg hoặc (2) huyết áp không tăng nhưng có bằng chứng tăng huyết áp như đang dùng thuốc hạ huyết áp hoặc có biến chứng như bệnh tim do tăng huyết áp, tai biến mạch máu não

Từ gọi thông dụng nhưng không đúng.

Các vùng miền có các cách gọi khác nhau về tăng huyết áp như tăng xông, cao máu, lên máu, cao áp huyết

4 Tăng huyết áp có triệu chứng không và nguy hiểm như thế nào?

4.1 Triệu chứng

Phần lớn tăng huyết áp không có triệu chứng Các dấu hiệu nhức đầu, chóng mặt, choáng váng, buồn nôn, mửa, mỏi mệt…không phải

là biểu hiện chỉ của mỗi tăng huyết áp

Khi có triệu chứng tăng huyết áp, thường lúc này đã là biến chứng hoặc tình trạng tăng huyết áp đã nặng

4.2 Mối nguy hiểm.

Tác hại của tăng huyết áp (biến chứng tăng huyết áp) xảy ra chủ yếu ở tim, não, thận, mắt, mạch máu

4.2.1 Tại tim, tăng huyết áp gây:

(1) Tim lớn (lâu ngày gây suy tim)

(2) Bệnh mạch vành gồm thiếu máu cơ tim im lặng, cơn đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim và đột tử do tim

Hình 2 Biến chứng nhồi máu cơ tim do tăng huyết áp

(nơi có mũi tên)

4.2.2 Tại não, tăng huyết áp gây:

(1) Cơn thiếu máu não thoáng qua

(2) Suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ

(3) Đột quỵ (tai biến mạch máu não) gồm nhồi máu não (nhũn não) và xuất huyết não (chảy máu não, đứt mạch máu não)

(4) Bệnh não do tăng huyết áp (nôn mửa, chóng mặt, co giật, hôn mê…)

Hình 3 Tắc hoặc vỡ bất cứ mạch máu não nào đều là một trong

những biến chứng của tăng huyết áp tại não.

4.2.3 Thận: gây bệnh thận giai đoạn cuối và cuối cùng là suy thận.

Hình 4 Tổn thương mạch máu thận, cuối cùng gây bệnh thận giai

đoạn cuối do tăng huyết áp (chỗ có mũi tên).

4.2.4 Mắt: gây mờ mắt, mù gọi là bệnh lý võng mạc do tăng huyết áp.

Hình 5 Bệnh võng mạc do tăng huyết áp, hậu quả là mù (chỗ có mũi

tên).

4.2.5 Mạch máu: tăng huyết áp gây phồng lóc động

mạch chủ, vữa xơ động mạch, viêm tắc động mạch chân.

Hình 6 Động mạch xơ cứng, dày lên do tăng huyết áp, hậu quả là

huyết áp càng tăng… (chỗ có mũi tên).

Tất cả biến chứng này: (1) về mặt sức khỏe làm bệnh nặng dần, tàn tật nhiều (62% đột quỵ và 49% đau thắt ngực do tăng huyết áp) và gây chết hoặc đột ngột hoặc từ từ hoặc chết sớm (tăng huyết áp gây giảm thọ từ 10 đến 20 năm); còn (2) về mặt tài chính thì làm tăng chi phí

5 Tại sao gọi tăng huyết áp là "Kẻ giết người thầm lặng"?

Tiến triển tự nhiên tăng huyết áp như sau: vào độ 10-30 tuổi, huyết

áp bắt đầu tăng, đầu tiên là tăng cung lượng tim, dần dần tăng huyết áp sớm vào tuổi 20-40 (lúc này lực kháng ở mạch máu ngoại vi nổi trội, có cơn huyết áp tăng nhưng người bị không biết) rồi đến tăng huyết áp thực sự ở tuổi 30-50 và cuối cùng là tăng huyết áp có biến chứng vào độ 40-60 tuổi Tăng huyết áp tiến triển âm thầm trong 15-20 năm đầu; người bị tăng huyết áp vẫn sống và làm việc bình thường trong khi bệnh đang huỷ hoại cơ thể dần dần, gây ra cái chết gặm nhấm, cái chết huỷ hoại hoặc cái chết tức tưởi Do đó, các nhà tim mạch học gọi tăng huyết áp

là kẻ giết người thầm lặng

6 Nguyên nhân tăng huyết áp

(1) Tăng huyết áp không rõ nguyên nhân (còn gọi là tăng huyết áp vô căn hoặc tiên phát, nguyên phát): 90%-95%

(2) Tăng huyết áp có nguyên nhân (tăng huyết áp thứ phát, mắc phải): 5%-10%

Điểm khác biệt là tăng huyết áp có nguyên nhân thì chữa triệt để được, ví dụ tăng huyết áp do hẹp động mạch thận thì sau khi nong động mạch hẹp, huyết áp bình thường trở lại, không phải uống thuốc lâu dài

7 Phát hiện tăng huyết áp như thế nào?

Thông thường phải qua vài đợt khám trong 1-2 tháng mới xác định được tăng huyết áp bởi gắn một chẩn đoán tăng huyết áp cho một người đồng nghĩa gắn một trách nhiệm sức khoẻ suốt đời cho người đó

Đo huyết áp ít nhất mỗi năm một lần khi bình thường và khi cảm thấy trong người khó chịu như chóng mặt, nhức đầu không giải thích được, uể oải

8 Những ai dễ bị tăng huyết áp?

Đó là người:

(1) Tuổi càng cao càng dễ bị tăng huyết áp: 3,3% ở độ 18-29 tuổi; 13,2% ở độ 30-39 tuổi; tăng dần đến 51% ở độ 60-74 tuổi; trung bình

cứ tăng 10 tuổi thì tỷ lệ tăng huyết áp 5%

(2) Nam giới hoặc phụ nữ sau mãn kinh

(3) Có cha mẹ, anh chị em ruột bị tăng huyết áp

(4) Uống rượu nhiều: ai uống hơn 60 g cồn mỗi ngày thì bị dễ tăng huyết áp gấp 1,5 lần người không uống

(5) Béo phì

(6) Người mắc một số bệnh nội khoa như rối loạn mỡ máu, đái tháo đường týp 2, hội chứng chuyển hoá

9 Chữa trị tăng huyết áp như thế nào?

Hai biện pháp: không dùng thuốc và dùng thuốc

9.1 Biện pháp không dùng thuốc, gọi là thay đổi lối sống.

(1) Bỏ hoặc không hút thuốc lá:

(2) Ăn thanh tịnh: ăn nhạt, ăn nhiều rau, ăn đủ lượng kali, ăn nhiều cá,

ăn ít mỡ động vật

Hình 8 Để phòng chống tăng huyết áp và khoẻ mạnh, nên ăn nhiều

rau, cá.

(3) Uống rượu bia ít và điều độ

(4) Giữa cân nặng chuẩn

(5) Rèn luyện thể lực mức độ trung bình: mỗi ngày 30-45 phút, tuần

180 phút như đi bộ nhanh (7 km/giờ), đi xe đạp nhanh, chạy, chơi bóng bàn

Hình 9 Đi bộ nhanh, một cách phòng chống tăng huyết áp đơn giản

và hiệu quả.

(6) Giữ bình thản.

Biện pháp thay đổi lối sống do người bệnh thực hiện

9.2 Biện pháp dùng thuốc

Hiện nay có khoảng 300 loại thuốc chữa tăng huyết áp khác nhau

và thầy thuốc sẽ căn cứ bệnh trạng cụ thể mà lựa chọn thuốc phù hợp nhất cho từng người Mỗi viên thuốc có một số phận! Người bệnh không nên ỷ lại vào thuốc mà xem nhẹ hiệu quả thay đổi lối sống

Biện pháp dùng thuốc do thầy thuốc đảm nhận, người bệnh tuyệt đối không tuỳ tiện điều chỉnh!

Biện pháp không dùng thuốc là cách thức chữa trị đầu tiên, bổ trợ

và song hành với cách chữa bằng thuốc

9.3 Nơi chữa trị

Do tính chất mạn tính, tốt nhất người bệnh nên chữa trị tại nơi mình

cư trú Đợt cấp thời, người bệnh chữa trị nội trú tại các cơ sở y tế chuyên khoa; sau đó tiếp tục chữa trị ngoại trú

9.4 Lợi ích và thời gian chữa trị?

Chữa trị làm giảm tối đa các biến chứng do tăng huyết áp, giảm chi phí và kéo dài tuổi thọ Chữa trị càng sớm càng tốt!

9.5 Chữa trị tăng huyết áp là lâu dài

Không có khái niệm khỏi bệnh tăng huyết áp trừ phi những tăng huyết áp thứ phát như tăng huyết áp do hẹp động mạch thận, nong được động mạch hẹp thì hết tăng huyết áp

9.6 Liệu chữa khỏi tăng huyết áp không?

Chỉ có khái niệm đã khống chế được tăng huyết áp vì đây là bệnh kéo dài trừ phi tăng huyết áp mắc phải thì chữa khỏi

9.7 Khi nào huyết áp xuống tới mức an toàn?

Khi con số tăng huyết áp < (đọc là nhỏ hơn) 140/90 mm Hg thì gọi

là điều trị ổn, lúc này mối nguy hiểm đã giảm nhiều Ngưỡng này cao thấp tuỳ bệnh kèm theo cụ thể, ví dụ đái tháo đường và bệnh thận giai đoạn cuối thì ngưỡng an toàn là <130/80 mm Hg

9.10 Làm sao để chữa trị tăng huyết áp đạt mức tối ưu.

Kiên trì thay đổi lối sống và tuân thủ thầy thuốc!

Hãy hỏi thầy thuốc khi có bất cứ thắc mắc và khó chịu nào về bệnh tật Liên tục tìm hiểu về tăng huyết áp để việc chữa trị tốt hơn (qua thầy thuốc, phương tiện truyền thông: sách báo, tivi, đài) Người bệnh

và thầy thuốc thân tình với nhau thì việc khống chế tăng huyết áp tốt hơn

10 Nhưng sai lệch thường gặp trong khi chữa trị tăng huyết áp

10.1 Không chữa trị.

10.2 Tự chữa trị:

(1) Tự mua thuốc

(2) Chữa theo lời bày biểu

(3) Dùng thuốc nam, thuốc không rõ nguồn gốc và tính xác thực

10.3 Chữa trị không chuẩn mực:

(1) Dùng đơn thuốc cũ

(2) Mượn và cho mượn đơn thuốc

(3) Ngưng thuốc khi cảm giác khoẻ hoặc cho rằng bệnh đã khỏi

(4) Tự dùng thuốc khi thấy: mệt, chóng mặt hoặc huyết áp "lên"

10.4 Hậu quả của những sai lệch này là:

(1) Người bệnh ngộ nhận là mình đang được chữa trị đúng cách

(2) Tạo ra bệnh do thuốc như tai biến do thuốc

Hệ luỵ là tăng huyết áp ngày càng nặng nề, chết người, phí tổn và mất lòng tin ở tiến bộ y học tim mạch

11 Phòng ngừa tăng huyết áp

Thực hiện lối sống khoẻ mạnh.

Mỗi người, hàng năm hãy đi đo tăng huyết áp ít nhất một lần và nhớ con số tăng huyết áp của mình!

Tóm lại, tăng huyết áp là bệnh lý rất phổ biến, tiến triển âm thầm và liên tục, rút ngắn tuổi thọ 10-20 năm, gây chết người Việc chữa trị là lâu dài, hiệu quả, an toàn và tiết kiệm nhất

12 Các nhóm thuốc thường dùng

1 Thuốc lợi tiểu nhóm thiazide: các loại như hydrochlorothiazide (tên thương mại thông dụng là Apo-hydro 25 mg) và indapamide 1,5 mg (Natrilix SR 1,5 mg)

2 Thuốc ức chế thụ thể giao cảm bêta: các loại thường dùng như atenolol (tên thương mại thông dụng là Atenolol®Stada 25 mg), bisoprolol 5 mg, carvedilol 12,5 mg

3 Thuốc ức chế men chuyển dạng angiotensin: như captopril (tên thương mại thông dụng là Captopril, Captopril ®Stada 25 mg), enalapril (Enalapril ®Stada 10 mg), perindopril (Coversyl 4 mg)

4 Thuốc ức chế thụ thể angiotensin II: như losartan 25 mg, telmisartan 40 mg

5 Thuốc chẹn kênh canxi tác dụng kéo dài: như amlodipin Amlodipin®Stada 10 mg), nifedipine 30 mg

13 Phải làm gì khi thấy cơ thể bất an?

Hãy hỏi thầy thuốc mà mình tin tưởng Tuyệt đối không tự ý điều chỉnh như ngừng thuốc, tăng thuốc

Mong rằng người đọc thấy được tăng huyết áp nguy hiểm như thế nào và dũng cảm chữa trị để sống yên vui hơn, kéo dài tuổi thọ, chứng kiến con cháu thành đạt Với người khoẻ mạnh, hàng năm hãy

đi đo tăng huyết áp và nhớ con số huyết áp của mình

14 Những vướng mắc có thể xảy ra

14.1 Bệnh biểu hiện ra làm sao?

Gầy mà

sao cũng

bị tăng

huyết áp?

Tăng huyết áp là bệnh chưa rõ nguyên nhân, do nhiều yếu tố phức tạp chi phối; vì vậy, mập thì dễ bị nhưng gầy vẫn mắc tăng huyết áp như thường, không phải “dư máu” thì mới bệnh đâu

Tăng

huyết áp là

bệnh lây

hay là di

truyền?

Tăng huyết áp là bệnh “lây” từ đời sống hiện đại, đây là

“cái giá phải trả” của nền văn minh Bệnh có căn nguyên

di truyền khoảng 30%; ai có cha, mẹ hoặc cả hai bị tăng huyết áp thì khả năng bị bệnh này cao gấp đôi người có cha mẹ bình thường

Tăng

huyết áp

có thực sự

là “thầm

lặng”

không?

Thực tế, tăng huyết áp có gây nhức đầu vùng chẩm lúc mới ngủ dậy, sau vài giờ thì tự hết-đây là dấu hiệu tăng huyết áp sớm nhất; các dấu hiệu khác có thể là chóng mặt, choáng váng, khó ngủ, lừng khừng, mệt mỏi, liệt dương (chiếm 10% đàn ông tăng huyết áp) Tuy nhiên, đây không phải là dấu hiệu chỉ có trong tăng huyết áp

mà còn gặp ở vô số bệnh khác; vì vậy, phải khẳng định rằng tăng huyết áp tiến triển thầm lặng và lúc người bệnh biết tăng huyết áp thì thường đã nặng hoặc có biến chứng

14.2 Thế nào là tăng huyết áp?

Con số

huyết áp

tối ưu?

Tăng

huyết áp

một số,

tăng hai số

là ra làm

sao?

Huyết áp tối ưu là <115/75 mm Hg Tăng huyết áp một số

là chỉ tăng huyết áp tối đa hoặc tối thiểu mà thôi còn tăng hai số là tăng cả tâm thu lẫn tâm trương

Xếp loại huyết áp theo Tổ chức Y

tế Thế giới và Hội Tăng huyết áp Quốc tế cho người từ 18 tuổi trở lên, năm 2003

Xếp loại Huyết

áp

Huyết áp tối đa,

Huyết áp

độ 1, độ 2

là thế

nào?

tối thiểu,

mm Hg

mm Hg

Bình thường

< 89 và < 139 Tăng huyết áp

Độ 1

90-99 hoặc 140-159

Độ 2

100-109 hoặc 160-179

Độ 3

>/=110 hoặc >/=180

Có thể tự

mình chẩn

đoán được

tăng huyết

áp không?

Được, với điều kiện có y cụ chuẩn, đã tập huấn đo, tuân thủ quy trình đo

Sao khám

tăng huyết

áp mà lâu

lỉ thế?

Khi khám bệnh nhân tăng huyết áp, nhất là lần khám đầu tiên, bác sỹ phải làm các công việc sau: (1) khẳng định có tăng huyết áp hay không?; (2) hỏi kỹ quá trình bệnh, cha

mẹ, các thói quen ăn uống, sinh hoạt, công việc để tìm các thứ mà y học gọi là yếu tố nguy cơ của tăng huyết áp; (3) truy tìm bằng chứng tác hại do tăng huyết áp, y học gọi là tổn thương cơ quan đích, thông qua khám tim;

đo vòng bụng, cân nặng; soi đáy mắt và các xét nghiệm như đo điện tim, mỡ máu, creatinin máu, đạm trong nước tiểu rồi siêu âm tim, mạch; (4) tìm xem tăng huyết áp này

có nguyên nhân hay không và (5) nói cho người bệnh về bệnh và cách chữa trị, gọi mỹ miều là giáo dục sức khoẻ

14.3 Chữa thì được gì?

Chữa tăng

huyết áp

thì khác gì

cụ thể so

Trước hết, phải khẳng định rằng không chữa thì chết đột ngột, chết sớm hoặc chết từ từ; tất cả đều tốn kém và vô ích (một ca nong vành do biến chứng tăng huyết áp hiện nay ước tính 30-50 triệu đồng và sau đó vẫn phải tiếp tục