Kiến thức: - Cảm nhận được những cảm xúc trước mùa xuân thiên nhiên đất nước và khát vọng đẹp đẽ muốn dâng hiến cho cuộc đời của tác giả.. trình bày 1 phút Từ xúc cảm trước vẻ đẹp của
Trang 1Tuần: 23 Tiết: 114-115 Ngày soạn: ………
VĂN BẢN:
MÙA XUÂN NHO NHỎ
Thanh Hải
-I Mục tiêu cần đạt:
1 Kiến thức:
- Cảm nhận được những cảm xúc trước mùa xuân thiên nhiên đất nước và khát vọng đẹp đẽ muốn dâng hiến cho cuộc đời của tác giả
- Vẻ đẹp của mùa xuân thiên nhiên và mùa xuân đất nước
- Lẽ sống cao đẹp của một con người chân chính
2 Kĩ năng:
- Đọc hiểu một văn bản thơ trữ tình hiện đại
- Trình bày những suy nghĩ cảm nhận về một hình ảnh thơ, một khổ thơ, một văn bản thơ
3 Thái độ:
- Giao tiếp, suy nghĩ sáng tạo, tự nhận thức
II Chuẩn bị:
- Giáo viên: Phấn màu, chân dung.
- Học sinh: Khăn trải bàn.
III Phương pháp:
Nêu vấn đề, vấn đáp, diễn giảng
IV Tiến trình các hoạt động:
- Kiểm tra bài cũ:
- Hình tượng con cò có ý nghĩa gì?
- Ý nghĩa văn bản? Nghệ thuật bài thơ?
- Bài mới:
* Hoạt động 1: Giới thiệu bài.
Hoạt động 2: HDHS tìm hiểu chung văn bản:
? Dựa vào chú thích nêu vài nét về tg
Hs trình bày
? Tác phẩm ra đời trong hoàn cảnh nào?
Tháng 11/1980
? Mạch cảm xúc trong bài thơ về thiên nhiên đất nước
đến suy nghĩ, ước nguyện của tác giả ntn?
(trình bày 1 phút)
Từ xúc cảm trước vẻ đẹp của mùa Xuân thiên nhiên,
mùa xuân đất nước, tác giả thể hiện khát vọng được
dâng hiến"Mùa Xuân nho nhỏ" của mình vào mùa
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả: Thanh Hải (1930-1980) tên
khai sinh là Phạm Bá Ngoãn, quê ở huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế Ông là một trong những cây bút có công xây dựng nền văn học cách mạng ở Miền Nam từ những ngày đầu
2 Tác phẩm:
Bài thơ được sáng tác vào tháng 11 năm 1980, khi nhà thơ đang nằm trên giường bệnh không bao lâu trước khi nhà thơ qua đời
Mạch cảm xúc của bài thơ từ xúc cảm trước vẻ đẹp của mùa Xuân thiên nhiên, mùa xuân đất nước, tác giả thể hiện khát
Trang 2Xuân lớn của cuộc đời chung.
Hoạt động 3: HDHS tìm hiểu chi tiết văn bản:
- HDHS đọc văn bản: Giọng tha thiết trầm lắng khi
bày tỏ suy nghĩ và ước nguyện góp mùa xuân nho
nhỏ của đời mình vào mùa xuân lớn của đất nước
? Từ mạch cảm xúc trên ta chia bố cục bài thơ mấy
phần?
4 phần
- Đoạn 1: Khổ 1 Cảm xúc trước mùa xuân thiên
nhiên đất trời
- Đoạn 2: Khổ 2,3 Cảm xúc về mùa xuân đất nước.
- Đoạn 3: Khổ 4+5 Suy nghĩ và ước nguyện của nhà
thơ trước mùa xuân đất nước
- Đoạn 4: Khổ 6 lời ngợi ca quê hương đất nước qua
điệu dân ca xứ Huế
? Mùa xuân ở khổ thơ đầu được dùng với nghĩa gì ?
Mùa xuân của thiên nhiên đất trời, và cảm xúc say
sưa ngây ngất của nhà thơ
? Nêu vài nét phác họa của tg về mùa xuân?
Dòng sông xanh, bông hoa tím biếc, tiếng chim
chiền chiện hót vang trời
? Chỉ vài nét phác họa nhưng đã vẽ ra được những
gì?
Không gian cao rộng, màu sắc tươi thắm của mùa
xuân (Sông xanh, hoa tím biếc-màu tím đặc trưng của
xứ Huế)
? Âm thanh ntn?
Cả âm thanh vang vọng tươi vui của Chim Chiền
chiện hót vang trời
? Cảm xúc của tg trước cảnh mùa xuân của thiên
nhiên được diễn tả tập trung ở chi tiết rất tạo hình
bằng những câu thơ nào?
Từng giọi long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng.
* Giảng thêm: hai câu thơ có hai cách hiểu
Cách 1:Từng giọt ở đây là giọt mưa xuân long lanh
trong ánh sáng của trời xuân
Cách 2: Nhà thơ đưa tay hứng từng giọt âm thanh
tiếng chim từng giọt ấy lậi long lanh ánh sáng và màu
sắc có thể cảm nhận bằng cả xúc giác, thính giác, thị
giác
? Em có nhận xét gì về cảm xúc này của tác giả?
Niềm say sưa ngây ngất của nhà thơ trước vẻ đẹp
của thiên nhiên lúc vào xuân
vọng được dâng hiến"Mùa Xuân nho nhỏ" của mình vào mùa Xuân lớn của cuộc đời chung
II Đọc - hiểu văn bản:
1 Vẻ đẹp trong trẻo đầy sức sống của thiên nhiên đất trời mùa xuân và cảm xúc say sưa, ngây ngất của nhà thơ:
* Khổ 1:
- Dòng sông xanh, bông hoa tím biếc, tiếng chim chiền chiện hót vang trời
- Không gian cao rộng, màu sắc tươi thắm của mùa xuân tràn đầy sức sống
- Có âm thanh vang vọng tươi vui của Chim Chiền chiện hót tạo ra cảm giác dịu dàng đằn thắm, thơ mộng đậm phong vị xứ Huế
- Chi tiết tạo hình:
Từng giọi long lanh rơi Tôi đưa tay tôi hứng.
+ Sự chuyển đổi cảm giác từ màu sắc hình ảnh sang hình khối, đường nét
+ Nhà thơ đưa tay hứng từng giọt âm thanh của tiếng chim đọng thành giọt long lanh rơi xuống được cảm nhận bằng cả xúc giác, thính giác, thị giác
- Niềm say sưa ngây ngất của nhà thơ trước
vẻ đẹp của thiên nhiên lúc vào xuân
Trang 3? Từ mùa xuân của thiên nhiên đất trời nhà thơ
chuyển sang cảm nhận mùa xuân của gì?
Mùa xuân của đất nước
? Được thể hiện ở 2 hình ảnh biểu trưng nào?
Hình ảnh người cầm súng và người ra đồng
? Mùa xuân còn theo con người ntn nữa? Câu thơ
nào?
“Lộc giắt đầy trên lưng
Lộc trải dài nương mạ”
- Em có nhận xét gì trong cách tổ chức lời thơ ở khổ
thơ này?
Dùng nhiều điệp ngữ từ láy
? Sức sống và vẻ đẹp của đất nước còn được cảm
nhận qua sự việc gì? Bằng những dòng thơ nào?
Vẻ đẹp và sức sống của đất nước qua mấy nghìn
năm lịch sử
"Đất nước năm Vất vả lao"
? Nhịp điệu thơ ntn? Nghệ thuật được sử dụng trong
khổ thơ?
Nhịp điệu hối hả, âm thanh xôn xao đất nước được
hình dung bằng 1 hình ảnh so sánh đẹp
* Chú ý khổ 4 + 5
? Đoạn thơ thể hiện điều gì của tg?
Khát vọng mong ước được sống có ý nghĩa, được
cống hiến cho đất nước, cho cuộc đời của tác giả
? Điều tâm niệm của nhà thơ là gì?
Đó là khát vọng được hòa nhập vào cuộc sống của
đất nước cống hiến phần tốt đẹp dù nhỏ bé của mình
cho cuộc đời chung cho đất nước
Giảng thêm: Niềm mong muốn được sống cống hiến
cho đời là một lẻ tự nhiên như con chim mang đến
tiếng hót, bông hoa tỏa hương sắc cho đời Trong thời
gian này tg đã viết trong bài “Một khúc ca xuân” có
những suy nghĩ tương tự
Nếu là con chim chiếc lá Thì con chim phải hót chiếc lá phải xanh
Lẽ nào vay mà không có trả Sống là cho đâu chi nhận riêng mình
? Sự sáng tạo đặc sắc nhất của nhà thơ trong bài thơ là
gì?
HS thảo luận
Cử đại diện trình bày
2 Mùa xuân của đất nước:
* Khổ 2 + 3:
- Hình ảnh người cầm súng và người ra đồng, biểu trưng cho hai nhiệm vụ, chiến đấu lao động xây dựng đất nước
“Lộc giắt đầy trên lưng Lộc trải dài nương mạ”
- Mùa xuân đã theo người đến mọi nơi trên đất nước
- Dùng nhiều điệp ngữ từ láy để nhấn mạnh
sự đi lên của đất nước
- Vẻ đẹp và sức sống của đất nước qua mấy nghìn năm lịch sử
"Đất nước năm Vất vả lao
Cứ đi trước"
3 Khát vọng mong ước được sống có ý nghĩa, được cống hiến cho đất nước, cho cuộc đời của tác giả:
- Điệp ngữ ta làm, ta làm lặp lại đều đặn thể hiện khát vọng được hòa nhập vào cuộc sống của đất nước cống hiến phần tốt đẹp
dù nhỏ bé của mình cho cuộc đời chung cho đất nước
- Hình ảnh mùa xuân nho nhỏ cành hoa, con chim, nốt trầm xao xuyến mang vẻ đẹp bình dị tha thiết của nhà thơ
Trang 4? Bài thơ được viết theo thể thơ nào? mang âm hưởng
ra sao?
? Hình ảnh thơ ntn? Có sự kết hợp ra sao?
? Ngôn ngữ thơ em có nhận xét gì?
? Qua tìm hiểu nội dung bài thơ nói lên những gì của
tác giả?
HS dựa vào nội dung bài
Hoạt động 4: HDHS hệ thống hóa kiến thức đã học
? Bài thơ nói lên điều gì về tiếng lòng của tác giả?
Nghệ thuật được sử dụng trong bài thơ là gì?
HS dựa vào ghi nhớ sgk/58
- Viết theo thể thơ 5 chữ nhẹ nhàng tha thiết mang âm hưởng gần gũi với dân ca
- Kết hợp hài hòa giữa hình ảnh thơ tự nhiên, giản dị với những hình ảnh giàu ý nghĩa biểu trưng khái quát
- Sử dụng ngôn ngữ thơ giản dị, trong sáng giàu hình ảnh, giàu cảm xúc với các ẩn dụ, điệp từ, điệp ngữ, sử dụng từ xưng hô
- Có cấu trúc chặt chẽ, giọng điệu thơ luôn
có sự biến đổi phù hợp với nội dung từng đoạn
* Ý nghĩa văn bản:
Bài thơ thể hiện những rung cảm tinh tế của nhà thơ trước vẻ đẹp của mùa xuân thiên nhiên đất nước và khát vọng được cống hiến cho đất nước cho cuộc đời
III Tổng Kết:
Ghi nhớ sgk/58
- Củng cố:
? Bài thơ MXNN em học được tình cảm và lẽ sống chung nào của con người qua lời thơ ấy? (Tha thiết với cuộc đời, biết cống hiến, phấn đấu cho cuộc sống)
* Hoạt động 5: (Hướng dẫn tự học)
- HTL bài thơ + ý nghĩa văn bản + ghi nhớ
- Phân tích cảm thụ về một đoạn thơ trong bài
- Chuẩn bị: "Viếng Lăng Bác"
+ Học:
- HTL bài thơ + ý nghĩa văn bản + ghi nhớ
- Phân tích cảm thụ về một đoạn thơ trong bài
+ Soạn: "Viếng Lăng Bác"
+ Tác giả - tác phẩm - bố cục, cảm hứng bao trùm bài thơ
+ Cảm xúc của tác giả ở mỗi khổ thơ
+ Nghệ thuật, ý nghĩa văn bản