Kiến thức - Hiểu được bài thơ gợi nhớ những kỉ niệm về tình bà cháu đồng thời thể hiện tình cảm chân thành của người cháu đối với bà, giàu tình thương giàu đức hi sinh.. - Thấy được sáng
Trang 1Tuần: 12 Tiết: 57-58 Ngày soạn:
Ngày dạy:
VĂN BẢN
BẾP LỬA
-HUY
CẬN-I Mức độ cần đạt:
1 Kiến thức
- Hiểu được bài thơ gợi nhớ những kỉ niệm về tình bà cháu đồng thời thể hiện tình cảm chân thành của người cháu đối với bà, giàu tình thương giàu đức hi sinh
- Thấy được sáng tạo của nhà thơ trong việc sử dụng hình ảnh khơi gợi liên tưởng kết hợp giữa miêu tả tự sự, bình luận với biểu cảm một cách nhuần nhuyễn
- Những hiểu biết bước đầu về tác giả Bằng Việt và hoàn cảnh ra đời của bài thơ
2 Kĩ năng
- Nhận diện phân tích các yếu tố miêu tả, tự sự, bình luận và biểu cảm trong bài thơ
- Liên hệ để thấy được nổi nhớ về người bà trong hoàn cảnh tác giả đang ở xa Tổ quốc
có mối liên hệ chặt chẽ với những tình cảm với quê hương đất nước
3 Về thái độ
- HS có ý thức thể hiện lòng kính yêu ông bà… những tình cảm với quê hương cội nguồn
- KN: Tương tác, kiểm soát cảm xúc, lắng nghe tích cực
- KT: Đặt câu hỏi, động não, chúng em biết 3
II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:
- GV: Chân dung, bảng phụ
- HS: Hình ảnh người bên bếp lửa
III Phương pháp:
Đọc sáng tạo, tái hiện, gợi tìm, vấn đáp, diễn giảng
IV Tiến trình các hoạt động dạy và học:
1 Kiểm tra bài cũ:
? Hoàng hôn trên biển và đoàn thuyền đánh cá ra khơi được tả ntn?
? Ý nghĩa văn bản? Âm hưởng giọng điệu ngôn ngữ thơ ntn?
2 Bài mới:
Hoạt động 1: Giới thiệu bài.
Hoạt động 2: HDHS tìm hiểu chung văn
bản.
? Em hiểu gì về tác giả Bằng Việt?
→ HS tự trình bày
? Bài thơ được viết vào thời gian nào?
→ 1963
Hoạt động 3: HDHS tìm hiểu chi tiết văn
bản.
- GV cho HS Đọc văn bản với giọng trìu
mến tha thiết, hồi tưởng về tình bà cháu
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả: Bằng Việt sinh năm 1941 là
nhà thơ trưởng thành trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước
2 Tác phẩm:
Bài thơ được sáng tác năm 1963 khi tác giả đang học ngành luật ở nước ngoài
II Đọc – hiểu văn bản:
Trang 2? Tìm hiểu mạch cảm xúc của bài thơ?
→ Đi từ hồi tưởng đến hiện tại, từ kỉ
niệm đến suy ngẫm
? Bài thơ là lời của ai? Nói gì?
→ Bài thơ là lời của người cháu ở xa nhớ
về bà và những kỉ niệm với bà nói lên lòng
kính yêu và những suy ngẫm về bà
? Tìm bố cục bài thơ?
→ Chia 4 phần
- Phần 1: 3 dòng đầu → hình ảnh bếp lửa
khơi nguồn cho dòng hồi tưởng cảm xúc về
bà
- Phần 2: Khổ 2,3,4,5 → hình ảnh người
bà và những kỉ niệm tình bà cháu trong hồi
tưởng của tác giả?
- Phần 3: Khổ 6 → Suy ngẫm về bà và
cuộc đời bà
- Phần 4: Khổ cuối: Người cháu đã trưởng
thành đi xa nhưng khôn nguôi nhớ về bà
- Cho HS đọc các khổ thơ 1,2,3,4,5
? Các khổ thơ có nội dung gì?
→ Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cho
dòng hồi tưởng cảm xúc về bà
? Từ 3 dòng thơ đầu cho biết trong kí ức
đầu tiên của người cháu có hình ảnh nào?
→ Hình ảnh bếp lửa
? Những lời thơ nào làm hiện lên hình
ảnh ấy?
→ Một bếp lửa … sương sớm
Một bếp lửa … nồng đượm
? Từ chờn vờn, ấp iu trong lời thơ trên có
giá trị gợi hình gợi cảm ntn?
→ Chờn vờn: Gợi hình ảnh bếp lửa hồng
sớm mai trong gia đình từ bao đời nó gần
gũi quen thuộc → gợi cảm giác ấm áp thân
thuộc
→ Ấp ui: Gợi bàn tay kiên nhẫn khéo léo
và tấm lòng chi chút của người nhóm lửa lại
rất chính xác với công việc nhóm lửa
? Từ đó trong kí ức người cháu những kỉ
niệm về bếp lửa và bà cháu hiện dần cùng
thời gian?
→ Từ thuở ấu thơ
Lên bốn tuổi … mùi khói
Nghĩ lại … còn cay
→ Tuổi thơ có bóng đen ghê rợn của nạn
đói 1945 kỉ niệm về bà và những năm tháng
1 Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cho lòng hồi tưởng cảm xúc về bà:
“Một bếp lửa … sương sớm Một bếp lửa … nồng đượm Cháu thương bà … nắng mưa”
- Chờn vờn: Gợi hình ảnh bếp lửa hồng sớm mai trong gia đình ấm áp, gần gũi, thân thuộc
- Ấp ui: Gợi bàn tay kiên nhẫn khéo léo
và tấm lòng chi chút của người bà nhóm lửa
2 Hình ảnh người bà và những kỉ niệm tình bà cháu trong hồi tưởng của tác giả:
Lên bốn tuổi … mùi khói
……
Nghĩ lại … còn cay
- Cả một thời thơ ấu bên bà
Trang 3tuổi thơ luôn gắn với hình ảnh bếp lửa, với
khói bếp “Lên bốn tuổi cháu đã sớm phải lo
toan” phải “đã quen mùi khói” và sau đó
“tám năm ròng cháu đã cùng bà nhóm lửa”
? Cho nên nhớ về tuổi thơ người cháu
“Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu, nghĩ lại
đến giờ sống mũi vẫn còn cay” em có nhận
xét gì về cảm giác này?
→ Cảm giác thật chân thực và cảm động
đến xúc động
? Những cái cảm giác cay nơi sống mũi
khi nhớ về tuổi thơ ấy đâu chỉ là khói mà
chủ yếu là gì?
→ Chủ yếu là vì cồn cào nhớ thương bà
- HS đọc thầm khổ 3:
? Từ đó em có nhận xét gì về tình bà
cháu?
→ Tình bà cháu ấm áp lại càng ấm áo
hơn
? Trong hồi tưởng của tác giả về bếp lửa
tình bà cháu tác giả còn gợi thêm liên tưởng
tiếng kêu gì ở quê hương? Tiếng kêu ấy gợi
ra điều gì?
HS thảo luận
→ Tiếng chim tu hú, tiếng chim quen
thuộc của những cánh đồng quê mỗi độ vào
hè Tiếng chim giục giả như khắc khoải một
điều gì da diết lắm khiến lòng người trỗi dậy
những hoài niệm nhớ mong của hai bà cháu
? Vấn đề nhớ nhất vẫn là hình ảnh gì? Vì
sao?
→ Nhớ nhất là hình ảnh người bà bên bếp
lửa vì bên bếp lửa bà hay kể chuyện những
ngày ở Huế Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu
học
? Đoạn thơ sử dụng phương thức biểu đạt
gì? Trình bày 1 phút
→ Biểu cảm tự sự, bình luận vừa sinh
động lại cụ thể giàu sức gợi cảm lại vừa có
tính chất suy tưởng triết lí sâu xa
- HS đọc khổ thơ 5,6
? Từ ngọn lửa được nhen lên từ bếp lửa
của bà đã hóa thành gì?
→ Hình ảnh ngọn lửa và tình cảm thấm
thía của tác giả đối với bà
? Theo em, người cháu nghĩ gì về ngọn
lửa ở lòng bà? Bằng những dòng thơ nào?
- Kỉ niệm về bà và những năm tháng tuổi thơ luôn gắn với hình ảnh bếp lửa
→ Cảm giác thật chân thực và xúc động thương nhớ về bà
“Tiếng tu hú … thế
…….
Tu hú ơi … bà Kêu chi hoài … đồng xa”
- Tiếng tu hú gợi ra tình cảnh vắng vẻ và nhớ mong của hai bà cháu
- Nhớ nhất là hình ảnh người bà bên bếp lửa vì bà hay kể chuyện những ngày ở Huế
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học
→ Đoạn thơ biểu cảm, tự sự, bình luận vừa sinh động lại cụ thể giàu sức gợi cảm lại vừa có tính chất suy tưởng triết lí sâu xa
3 Hình ảnh ngọn lửa và tình cảm thấm thía của tác giả đối với người bà:
“Rồi sớm … bà nhen
Trang 4→ Bếp lửa của bà đâu chỉ có ngọn lửa
được nhen lên bằng rơm bằng củi, ở đó có
ngọn lửa thiêng liêng trong lòng bà, ngọn
lửa của lòng yêu thương, của sức sống thầm
lặng mà mãnh liệt tin vào kháng chiến thắng
lợi
? Khổ 6 bài thơ là lời gì của tác giả?
→ Người cháu suy ngẫm về cuộc đời, lẽ
sống của bà, sự tần tảo, chịu thương, chịu
khó lặng lẽ hi sinh cả cuộc đời
Giảng thêm: Hình ảnh bếp lửa luôn gắn
liền với hình ảnh bà, có thể nói bà là người
nhóm lửa, giữ cho ngọn lửa luôn ấm nóng
và tỏa sáng trong mỗi gia đình Nhóm dậy
cả tâm tình tuổi nhỏ
? Từ bếp lửa của bà nhà thơ đã thốt lên
“Ôi kì lạ và thiên nhiên bếp lửa” em hiểu ntn
về điều kì lạ và thiêng liêng này?
→ Bếp lửa kì lạ vì không gì có thể dập tắt
được, nó cháy lên trong mọi cảnh ngộ nơi đó
ấp ủ và sáng lên mãi tình bà cháu trong cuộc
đời mỗi con người yêu gia đình yêu quê
hương
? Tình cảm thấm thía của tác giả đối với
người bà được thể hiện bằng những dòng thơ
nào?
→ Khổ cuối của bài
? Đoạn thơ sử dụng phép tu từ gì? Có ý
nghĩa ntn?
→ Điệp từ trăm mở ra một thế giới rộng
lớn Cháu được sống với những niềm vui
rộng lớn giữa khói trăm tàu, ngọn lửa trăm
nhà nhưng cháu không thể quên ngọn lửa
của bà
? Chính vì vậy mà mỗi ngày tác giả đã tự
hỏi mình điều gì?
→ Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa
? Cảm nhận của em về tình cảm bà cháu
được thể hiện trong bài thơ ntn?
→ Chứa đựng ý nghĩa triết lí thầm kín
những gì là thân thiết nhất của tuổi thơ mỗi
người suốt hành trình dài rộng, tình yêu
thương và lòng biết ơn tình cảm bà cháu là
một biểu hiện cụ thể của tình yêu thương
gắn bó với gia đình, quê hương, đất nước
? Nét nổi bật về nghệ thuật trong bài thơ
là gì?
Một ngọn … ủ sẵn Một ngọn … dai dẳng”
- Ngọn lửa của lòng yêu thương, của sức sống thầm lặng mà mãnh liệt tin vào kháng chiến thắng lợi
- Sự tần tảo hi sinh, chịu thương, chịu khó của bà
“Ôi kì lạ … bếp lửa”
- Bếp lửa không gì có thể dập tắt được, bếp lửa bình dị thân thuộc kì diệu sáng mãi tình cảm bà cháu
Giờ cháu …… đi xa
Có lửa …… trăm ngả Nhưng vẫn …… nhắc nhỡ Sớm mai …… lên chưa
- Cháu không quên ngọn lửa của bà
→ Chứa đựng ý nghĩa triết lí, hình ảnh bếp lửa trở thành kỉ niệm không thể thiếu trong đời sống tinh thần của cháu
Trang 5→ Xây dựng hình ảnh thơ vừa cụ thể,
mang ý nghĩa biểu tượng giọng điệu cảm
xúc hồi tưởng và suy ngẫm
? Bài thơ là những kỉ niệm gì của bà
cháu?
Hoạt động 4: HDHS hệ thống hóa kiến
thức qua bài học
? Qua hồi tưởng và suy ngẫm của người
cháu đã trưởng thành bài thơ gợi những kĩ
niệm gì? Thành công của bài thơ là gì?
→ HS dựa vào ghi nhớ
- Xây dựng hình ảnh thơ vừa cụ thể gần gũi, vừa gợi nhiều liên tưởng, mang ý nghĩa biểu tượng
- Viết theo thể thơ tám chữ phù hợp với giọng điệu cảm xúc hồi tưởng và suy ngẫm
- Kết hợp nhuần nhuyển giữa miêu tả tự
sự, nghị luận và biểu cảm
* Ý nghĩa văn bản:
Từ những kỉ niệm tuổi thơ ấm áp tình bà cháu, nhà thơ cho ta hiểu thêm về những người bà, những người mẹ, về nhân dân nghĩa tình
III Tổng kết:
Ghi nhớ SGK/146
3 Củng cố:
? Bài thơ Bếp lửa xao động lòng ta về những tình cảm gì? (Tình bà cháu ấm áp bền bỉ)
Hoạt động 5: Hướng dẫn tự học
- HTL, đọc diễn cảm bài thơ
- Phân tích sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa miêu tả tự sự, nghị luận và biểu cảm ở một khổ thơ tự chọn
Chuẩn bị bài mới: “HDĐT Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ”
+ Học: HTL, đọc diễn cảm bài thơ.
+ Soạn: “HDĐT Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ”
- Tác giả, tác phẩm, đọc hiểu văn bản
- Hình ảnh người mẹ Tà - ôi được khắc họa với những công việc cụ thể nào?
- Tình cảm nào ước vọng của bà mẹ Tà – ôi được gửi vào khúc ru nào?