BÀI GIẢNG VĂN HÓA QUẢN LÝ

LÃNH ĐẠO & QUẢN LÝNgười ta gọi NLĐ là “người tìm đường”, còn NQL là “người đi đường” NQL làm việc để thực hiện các chủ trương đã đề ra của tổ chức, trên cơ sở nguồn lực & quyền lực:

VĂN HÓA QUẢN LÝ

PGS.TS NGUYỄN VĂN THỦ HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH

CHUYÊN ĐỀ I

LÃNH ĐẠO & QUẢN LÝ

NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ

Lãnh đạo & nhà lãnh đạo

Quản lý & nhà quản lý

Quan hệ giữa Lãnh đạo

& quản lý

Phong cách lãnh đạo

LÃNH ĐẠO & NHÀ LÃNH ĐẠO

Lãnh đạo

Nhà lãnh đạo

Vị trí của nhà lãnh đạo

Hai loại nhà lãnh đạo

1 LÃNH ĐẠO?

Trong mọi tình huống, một nhóm có từ

2 người trở lên, luôn có một người có ảnh hưởng nổi bật, người đó là lãnh

đó & ngược lại, ở lĩnh vực khác chúng

ta lại được người khác dẫn dắt, lãnh

đạo

LÃNH ĐẠO?

Đây là một quy luật, không ai

nằm ngoài quy luật này, hoặc là nhà lãnh đạo hoặc là người bị

lãnh đạo

Lãnh đạo, đơn giản chỉ là ảnh

hưởng & dẫn dắt người khác

2 NHÀ LÃNH ĐẠO?

NLĐ (Leader) là người có khả năng

gây ảnh hưởng, kích thích & khuyến khích người khác tham gia, đóng góp vào các hoạt động mang lại hiệu quả

& sự thành công của tổ chức (House)

NLĐ là người có khả năng gây ảnh

hưởng (Maxwell)

NLĐ bảo đảm có 3 khả năng: (1) khả năng tạo tầm nhìn, (2) khả năng

truyền cảm hứng, (3) khả năng gây ảnh hưởng

để thực hiện tầm nhìn đó

Người nhìn xa trông rộng mà không truyền được cảm hứng/duy trì được ảnh hưởng mà không tạo được tầm nhìn, đều không phải là NLĐ thực thụ

Chính vì thế mà “lãnh đạo vừa là

khoa học vừa là nghệ thuật”

3 VÍ TRÍ LÃNH ĐẠO

NLĐ xuất hiện ở mọi vị trí, từ

những người có chức vụ quan trọng đến người có vị trí bình thường

NLĐ xuất hiện trong các nhóm/tổ

chức với tư cách là người đại diện, dẫn đầu, có khả năng đề xướng

hướng đi cho mọi người & quyết

định các hoạt động

Cha xứ, giáo chủ một giáo phái

Trưởng đội bóng, trưởng nhóm học tập

Cha/mẹ trong gia đình

4 HAI LOẠI NHÀ LÃNH ĐẠO

QUẢN LÝ & NHÀ QUẢN LÝ

Quản lý

Nhà quản lý

Phân biệt nhà quản

lý & nhà lãnh đạo

 Là hoạt động phổ biến nhất, hiện

diện trong hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội: sản xuất/kinh

doanh, hành chính, dự án, kinh tế, …

QUAN NIỆM VỀ QUẢN LÝ

 Quản lý là biết chính xác điều mình

muốn người khác làm

 Là nghệ thuật đạt đến mục tiêu, thông

qua việc chỉ huy người khác

 Là quá trình cùng làm việc, thông qua

KHÁI NIỆM QUẢN LÝ

Quản lý là một quá trình liên

tục, trong đó, con người phối

hợp sử dụng các nguồn lực, công

cụ, phương pháp để tác động

đến các đối tượng, nhằm đạt

mục tiêu nhất định

VÍ TRÍ QUẢN LÝ

Nhà quản lý có thể là anh đội

trưởng đội bảo vệ cơ quan, chị tổ trưởng tổ vệ sinh đường phố, một công chức, viên chức bình thường trong bộ máy quản lý nhà nước, một giám đốc doanh nghiệp (nhà nước/tư nhân), một vị bộ trưởng hay một ông thủ tướng, …

YÊU CẦU CỦA NHÀ QUẢN

LÝ

Có nhiều lĩnh vực quản lý khác nhau: quản lý quá trình, quản lý dự án,

quản lý công nghệ, quản lý môi

trường, quản lý chất lượng, quản lý tài chính, quản lý hành chính công,

…

Mỗi lĩnh vực khác nhau đòi hỏi NQL phải có các kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm về lĩnh vực đó & sử dụng các công cụ thích hợp để quản lý

III LÃNH ĐẠO & QUẢN LÝ

Người ta gọi NLĐ là “người tìm

đường”, còn NQL là “người đi đường”

NQL làm việc để thực hiện các chủ

trương đã đề ra của tổ chức, trên cơ

sở nguồn lực & quyền lực: hướng dẫn

& huấn luyện, tuyển dụng & sa thải, khen thưởng & kỷ luật nhân viên,

theo các phương hướng & nhằm đạt các mục tiêu đã đề ra

LÃNH ĐẠO & QUẢN LÝ

Trong khi đó, NLĐ tập trung vào

việc tạo ra các chủ trương mới, cải tiến cái cũ, đề xuất phương hướng, biện pháp mới, trên cơ sở phối hợp với mọi người, sáng tạo các giá trị mới & biểu hiện tính tích cực

Như vậy, nếu NQL cố gắng làm mọi việc cho đúng, thì NLĐ cố gắng

làm những việc đúng

LÃNH ĐẠO & QUẢN LÝ

hưởng, luôn có những thay đổi tích cực, đưa tổ chức tới các định hướng mới

nhìn cho tổ chức: NLĐ luôn hướng tới

các mục tiêu tương lai của tổ chức, còn NQL thì thực hiện mục tiêu hiện có

LÃNH ĐẠO & QUẢN LÝ

Sự khác biệt giữa NQL & NLĐ chỉ có tính tương đối, bởi vì trên thực tế:

Có nhiều người vừa là NQL, vừa là NLĐ

Mặt khác, các NQL ngày nay đều

phải được trang bị kỹ năng lãnh

đạo & ngược lại, các NLĐ cũng phải

có kiến thức, kinh nghiệm & kỹ

năng quản lý

LÃNH ĐẠO & QUẢN LÝ

NQL phải trên cơ sở sử dụng quyền lực & nguồn lực, tức là phải gắn

với chức vụ, gắn với tổ chức & luôn hướng tới việc hoàn thành nhiệm

vụ & đạt được mục tiêu, sản phẩm của NQL là các quyết định dưới

nhiều hình thức khác nhau

Đối với NLĐ, quan trọng lại là vấn

đề phong cách

PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO

Phong cách lãnh đạo là gì?

Các phong cách lãnh đạo cơ bản

Thực hành phong cách lãnh đạo

1 PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO?

Phong cách lãnh đạo/quản lý là cách thức làm việc của NLĐ/NQL (sau đây chỉ nói phong cách lãnh đạo = PCLĐ)

PCLĐ bao gồm các dấu hiệu đặc

trưng trong hoạt động quản lý của

NLĐ, được quy định bởi các đặc điểm nhân cách của NLĐ

PCLĐ là kết quả của quan hệ giữa cá nhân & sự kiện, biểu hiện bằng công thức: PCLĐ = cá tính x môi trường

PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO?

PCLĐ được coi là một nhân tố quan trọng của NLĐ, gắn liền với kiểu

NLĐ & nghệ thuật lãnh đạo, quản

lý đối với con người

PCLĐ không chỉ thể hiện về mặt

khoa học & tổ chức lãnh đạo, quản

lý, mà còn thể hiện tài năng, chí

hướng, nghệ thuật điều khiển, tác động đến người khác của NLĐ

vào môi trường xã hội, đặc biệt

là chịu ảnh hưởng của hệ tư

tưởng, của nền văn hoá

PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO

Vậy, có thể rút ra định nghĩa về phong cách lãnh đạo như sau:

Phong cách lãnh đạo là kiểu hoạt động mang tính đặc thù của

người lãnh đạo, được hình thành trên cơ sở kết hợp chặt chẽ & tác động qua lại giữa yếu tố tâm lý

chủ quan của người lãnh đạo với các yếu tố của môi trường xã hội trong hệ thống quản lý

BIỂU HIỆN CỦA PCLĐ

PCLĐ có biểu hiện vô cùng

2 CÁC PHONG CÁCH LÃNH

ĐẠO

Phong cách lãnh đạo trực tiếp

Phong cách lãnh đạo dựa trên trên trao

đổi & thảo luận

Phong cách lãnh đạo

ủy thác, giao phó

2.1 LÃNH ĐẠO TRỰC TIẾP

NLĐ nói với nhân viên phải làm

gì, làm như thế nào, bao giờ

xong

NLĐ phân công các vai trò &

trách nhiệm cho từng người

NLĐ thiết lập các tiêu chuẩn &

dự kiến kết quả mà anh/chị ta mong muốn

a Giao tiếp

NLĐ nói, nhân viên nghe & sau đó nhân viên sẽ phát biểu ý kiến

NLĐ đưa ra các chỉ dẫn cần thiết > nhân viên biết chính xác phải làm gì

NLĐ giao tiếp rõ ràng, ngắn gọn, súc tích, không kiểu cách, màu mè

NLĐ thường đặt câu hỏi cho nhân viên: đã hiểu là cần phải làm gì

chưa?

b Thiết lập các mục tiêu

NLĐ thiết lập các mục tiêu ngắn hạn cho nhân viên (ví dụ: trong tháng này, anh phải bán được

15 ôtô)

Các mục tiêu cụ thể, rõ ràng,

thời gian thực hiện cũng rõ ràng nên nhân viên nắm bắt rất rõ

c Ra quyết định

NLĐ quyết định phần lớn các công việc

Khi nẩy sinh vấn đề, NLĐ tự đánh giá, lựa chọn, ra quyết định & trực tiếp hướng dẫn nhân viên những gì cần làm

d Kiểm soát & thông tin

NLĐ thiết lập các khâu kiểm soát

nhất định để điều khiển quá trình

làm việc

NLĐ đưa mệnh lệnh theo kiểu: “Hãy quay lại, gặp tôi lúc 11h30 & báo

cáo những gì anh đã làm xong”

NLĐ cung cấp thông tin dưới dạng các hướng dẫn cụ thể về cách làm

sao cho tốt hơn

e Đánh giá nhân viên

NLĐ nói với nhân viên, thể hiện

sự hài lòng, theo kiểu: “công

việc rất tuyệt, anh đã làm

chính xác những gì mà tôi yêu cầu”

Bình luận phong cách 1

Phong cách này thích hợp:

Khi thực hiện một mệnh lệnh từ cấp trên, mà công việc & cách thực hiện đó đã được đề ra

Khi nhân viên hạn chế về trình

độ, kinh nghiệm, kỹ năng

2.2 LÃNH ĐẠO DỰA VÀO

SỰ TRAO ĐỔI, THẢO LUẬN

NLĐ tận dụng thời gian để thảo luận với nhân viên về các vấn đề

Qua thảo luận, nhân viên đưa ra

ý kiến, đặt câu hỏi, lắng nghe,

cung cấp thông tin phản hồi, giả định về các thách thức hoặc các chương trình đào tạo cần thiết

LÃNH ĐẠO DỰA VÀO SỰ TRAO ĐỔI, THẢO LUẬN

NLĐ là người bảo đảm chắc

chắn rằng những ý kiến được

thảo luận cặn kẽ & biến nó

thành cuộc tranh luận thực sự

NLĐ đóng vai trò làm cho cuộc thảo luận đi đúng hướng & mọi nhân viên đều có cơ hội góp ý kiến

a Giao tiếp

Sử dụng cách giao tiếp 2 chiều (trao

đi đổi lại), NLĐ đi xung quanh bàn, tạo điều kiện để mọi người có cơ hội được người khác trình bày, thảo luận ý kiến

NLĐ dành thời gian đặt câu hỏi, lắng

nghe, trao đổi ý kiến với nhân viên

Cách giao tiếp là đặt câu hỏi đúng vào vấn đề & vẽ ra các ý tưởng của nhân

viên

b Thiết lập mục tiêu

NLĐ hỏi nhân viên theo kiểu:

“Anh nghĩ mục tiêu của chúng ta nên thiết lập cho quý IV là gì?”

Sau khi thảo luận cặn kẽ, mới bắt tay vào thiết lập các mục tiêu

NLĐ tận dụng việc thảo luận để

kết nối những tài năng & kiến

thức của từng nhân viên riêng lẻ

để thực hiện các mục tiêu chung

c Ra quyết định

NLĐ hỏi ý kiến nhân viên, đặt các câu hỏi, rồi mới ra quyết định

Quyết định chỉ được đưa ra khi có

sự cộng tác & phối hợp của các

nhân viên/những người thừa hành

NLĐ & nhân viên đều đóng vai trò chủ động, tích cực trong việc xác định vấn đề, đánh giá, lựa chọn &

ra quyết định

d Kiểm soát & thông tin

NLĐ & nhân viên cùng khảo sát quá trình thực hiện & cùng

thảo luận xem cần phải làm gì

Công việc sẽ có kết quả tốt

nhất khi 2 bên đều cởi mở & có điều chỉnh khi cần thiết

CHUYÊN ĐỀ II

VĂN HÓA

MỞ ĐẦU

Ngày nay, nhân loại đang đứng

trước nhiều nguy cơ, thách thức: nạn đói, tài nguyên cạn kiệt, biến đổi thời tiết, ô nhiễm môi trường, bệnh dịch, tệ nạn xã hội, đạo đức

xã hội xuống cấp, …

Đó là cái giá phải trả cho những sai lầm: chạy theo phồn vinh vật chất, mà thiếu quan tâm đến văn hóa, phát triển con người

MỞ ĐẦU

Nhận thức được điều tai hại đó,

ngày nay, con người đã quan tâm nhiều hơn đên văn hóa & yếu tố con người

Con người trở thành mệnh đề cao nhất của thế kỷ XXI

& Văn hóa ngày càng chiếm vị trí trung tâm, điều tiết sự phát triển

& là trở thành động lực của sự

phát triển kinh tế - xã hội

NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ

VĂN HÓA?

Văn hóa là một thuật ngữ đa

nghĩa, hiện có nhiều định nghĩa & cách hiểu khác nhau

Một cách chung nhất, Văn hóa là một hệ thống các giá trị vật chất

& tinh thần, do con người sáng

tạo & tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương

tác giữa con người với môi trường

tự nhiên & xã hội của mình

ĐẶC TRƯNG CỦA VĂN HÓA

Tính hệ thống

Có thể dễ dàng nhận thấy, trong một nền Văn hóa, mọi hiện tượng, sự

kiện đều liên quan mật thiết với

nhau

Ví dụ: ở xứ nóng > mưa nhiều (ẩm) > sông lớn & đồng bằng trù phú >

trồng trọt > định cư > văn hóa gốc

nông nghiệp

còn ở xứ lạnh > khô, không thích

hợp với thực vật sinh trưởng > đồng

cỏ > chăn nuôi > du cư > văn hóa

gốc du mục

Tính hệ thống

Văn hóa là một hệ thống bao gồm

nhiều yếu tố liên hệ mật thiết với

nhau: tri thức, tín ngưỡng, nghệ

thuật, đạo đức, luật pháp, phong tục, tập quán, cũng như mọi khả năng & thói quen mà con người tiếp thu được

Nhưng, văn hóa không phải là phép cộng giản đơn của các yếu tố, mà là một chỉnh thể, được hình thành từ

tổng hòa các mối quan hệ giữa các

yếu tố, bộ phận

Tính hệ thống

Ví dụ, mọi giá trị tinh thần đều có nguồn gốc vật chất, dựa trên cơ sở vật chất, ngược lại, mọi giá trị vật chất chứa đựng các giá trị tinh thần

Có thể thấy hệ thống văn hóa bao gồm nhiều hệ thống con, phân chia theo thời gian, không gian, dựa vào các dấu hiệu mang tính đặc trưng

như lối sống, dân tộc, tôn giáo, lao động, sản xuất (sẽ đề cập kỹ trong cấu trúc & loại hình văn hóa)

Tính giá trị

là cái đáp ứng nhu cầu con người

giá trị vật chất (nhằm thỏa mãn nhu cầu vật chất) & giá trị tinh thần

(nhằm thỏa mãn nhu cầu tinh thần)

giá trị sử dụng, giá trị kinh tế

(chân), giá trị đạo đức (thiện) & giá trị thẩm mỹ (mỹ)

Tính giá trị

(vĩnh cửu & nhất thời), không gian

(thích ứng với các nền văn hóa, ví dụ: tam tòng tứ đức của phụ nữ) & có mặt trái - phản giá trị

nguyên tử & chế tạo, sử dụng bom

nguyên tử)

lượng tự nhiên & những hoạt động

khai thác các nguồn lợi từ thiên nhiên

Tính nhân văn

Văn hóa là của con người, do con

người sáng tạo, để phục vụ đời sống con người

Con người tác động vào tự nhiên,

biến cải tự nhiên để làm nên cái Văn hóa của mình

Thiên nhiên không có con người là

thiên nhiên hoang sơ, vốn có & tự nó (thiên nhiên thứ nhất), ngược lại,

thiên nhiên, được con người tái sáng tạo ghi đậm dấu ấn con người, hướng đến sự phục vụ các lợi ích của con

người (thiên nhiên thứ hai)

Tính nhân văn

Văn hóa có nguồn gốc tự nhiên,

nhưng không phải là tự nhiên

nguyên sơ/sẵn có, mà đã có sự tác động của con người, là “tự nhiên thứ hai”

Tính nhân văn của Văn hóa cho

phép phân biệt loài người sáng

tạo & loài vật bản năng, phân biệt văn hóa với tư nhiên sẵn có

Tính lịch sử

Một đất nước nhiều chiến tranh,

các công trình văn hóa bị tàn phá nhiều

CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN

Văn hóa & tự nhiên

Văn hóa & xã hội

Văn hóa & cá nhân

Văn hóa & văn minh

Văn hóa & văn hiến, văn vật

Văn hóa & tự nhiên

VH có quan hệ mật thiết với tự

nhiên, bởi: chủ thể sáng tạo VH là con người (bộ phận của tự nhiên)

& sự sáng tạo VH đều dựa trên cơ

sở tự nhiên, trong đó con người

Văn hóa & xã hội

XH là tập hợp người liên hệ mật thiết với nhau thông qua các

mối quan hệ về kinh tế, chính

trị, pháp luật, văn hóa ứng xử

Có 3 nguyên lý cơ bản tập hợp con người lại với nhau: cội

nguồn, địa vực & lợi ích

Có nhiều loại XH: nông nghiệp - công nghiệp - hậu công nghiệp; truyền thống - hiện đại

Văn hóa & xã hội

XH loài người khác XH loài vật là

có văn hóa: VH trù mật XH loài

người (VH chính trị, VH quản lý,

VH tổ chức, VH công sở, VH kinh doanh, VH học đường, VH gia

đình, VH ẩm thực, …)

VH là nền tảng của xã hội, mọi xã hội đều xây dựng trên cơ sở một nền VH nhất định

VH là động lực & mục tiêu phát

triển của xã hội

Văn hóa & cá nhân

Cá nhân là thành viên của xã hội (con người xã hội được hình thành do quá trình xã hội hóa)

Với chức năng giáo dục & điều chỉnh

xã hội, VH tác động đến con người,

biến con người thành thành viên hợp cách của cộng đồng gắn liền với các

giá trị, chuẩn mực VH: tín ngưỡng,

thói quen, tập quán, phong tục,

truyền thống (quá trình VH hóa cá

nhân) thành VH cá nhân

VH cá nhân là biểu hiện cụ thể, tích tụ

VH cộng đồng

Văn hóa & văn minh

hóa & văn minh, (cần hiểu theo

nghĩa khoa học, tránh hiểu theo

nghĩa thông thường hàng ngày)

tính nhân văn, hướng tới các giá

Văn hóa & văn minh

Sự khác nhau ở đây là tính giá trị:

VH bao trùm cả vật chất, tinh thần, ngược lại, VM chủ yếu là về vật

chất

Sự khác nhau còn ở tính lịch sử: VH

có bề dầy lịch sử, còn VM là một lát cắt cho biết trình độ phát triển của

VH, đặc trưng cho một thời đại

Sự khác nhau còn ở phạm vi: VH có tính dân tộc, còn VM nổi trội ở tính quốc tế

Văn hóa & văn hiến/văn vật

Văn hiến & văn vật được dùng ở VN, là các khái niệm bộ phận của khái niệm

VH

Văn hiến được hiểu là truyền thống VH lâu đời (thiên về giá trị tinh thần được lưu truyền nhiều đời Ví dụ: đất nước

4000 năm văn hiến)

Văn vật là truyền thống VH biểu hiện ở nhân tài, di tích lịch sử (thiên về giá trị vật chất, lưu giữ trong một giai đoạn

nhất định: TL-HN ngàn năm văn vật)