kinh tế va quản lý đô thị

Kinh tế học đô thị là một chuyên ngành kinh tế học ứng dụng từ kinh tế học vi mô có đối tượng nghiên cứu là các đô thị. Kinh tế học đô thị xem xét quan hệ không gian giữa cá nhân và tổ chức để tìm hiểu những động cơ kinh tế đằng sau việc thành lập, vận hành, và phát triển các đô thị. Môn này xem xét và phân tích kinh tế các vấn đề về giao thông đô thị, thị trường đất đai và nhà cửa, v.v...Môn kinh tế học đô thị chính thức được thành lập vào năm 1964 khi William Alonso giới thiệu mô hình về một đô thị hình đĩa với khu thương mại trung tâm và khu dân cư xung quanh. Tuy nhiên, do sự phát triển của các hình thức không gian đô thị trước những thay đổi về công nghệ, cách thức giao thông và vận tải, khuôn mẫu một trung tâm không còn giá trị phổ dụng nữa. Một số đề xuất về hướng phát triển đa trung tâm đã xuất hiện. Cùng với đó là những mô hình xem xét các nhân tố như tính thỏa dụng có được từ tiền thuê đất thấp hơn và những lợi ích gia tăng (hay không đổi) nhờ tính kinh tế của sáp nhập.

Trang 1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

KHOA KINH TẾ PHÁT TRIỂN

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC BẬC CAO HỌC

MÔN HỌC: KINH TẾ HỌC ĐÔ THỊ

SỐ TÍN CHỈ: 2

1 Giảng viên phụ trách

TS Nguyễn Lưu Bảo Đoan Giảng viên, Khoa Kinh tế,

Trường Đại học Kinh tế

doannlb@ueh.edu.vn

2 Điều kiện tiên quyết

Học viên có kiến thức kinh tế vi mô và vĩ mô, trình độ tiếng Anh ở mức khá để đọc hiểu tài liệu tham khảo

3 Giới thiệu môn học

Kinh tế học đô thị không phải là môn học về những ngành kinh tế trong đô thị Kinh tế đô thị dựa trên nền tảng chính là lý thuyết kinh tế vi mô, kết hợp với khoa học vùng (regional science)

và ngành học về sử dụng đất và giao thông Kinh tế đô thị với tư cách là một ngành kinh tế học

ra đời trong những năm 1960 ở Hoa Kỳ Với sự tham gia nghiên cứu và ứng dụng của các nhà kinh tế học trong những năm sau đó, ngành này đã phát triển mạnh mẽ bao gồm phần lý thuyết nền tảng (mô hình thành phố đơn tâm) và phần ứng dụng dựa trên đặc điểm phân bổ không gian của hoạt động kinh tế và nhà ở tại các thành phố của Hoa Kỳ

Tùy vào từng thời kỳ, kinh tế học đô thị có những trọng tâm phát triển về mặt lý thuyết và ứng dụng khác nhau và được phát triển chủ yếu ở Bắc Mỹ và châu Âu Trong những năm gần đây, các vấn đề được học giả trong lĩnh vực này quan tâm bao gồm quần tụ hoạt động kinh tế (agglomeration/ clustering) và hiệu quả kinh tế do quần tụ hoạt động kinh tế, sự lan tràn của kiến thức, quá trình đô thị hóa, và phân bổ lao động và việc làm Các học giả từ khu vực Đông Á

và Đông Nam Á như tại Thailand và Việt Nam cũng đã bắt đầu quan tâm đến lĩnh vực này từ những năm 2000

Những kiến thức có được từ môn kinh tế học đô thị sẽ giúp sinh viên hiểu được các quy luật kinh tế chi phối hoạt động và hành vi của con người trong vùng đô thị và trong thành phố Những quy luật này sẽ là cơ sở giúp học viên đánh giá hiệu quả của quy hoạch đất đai trên cơ

sở kinh tế Đồng thời những quy luật kinh tế này hỗ trợ sinh viên trong am hiểu bất động sản

và thị trường bất động sản

4 Các mục tiêu học tập

Trang 2

Học viên áp dụng những kiến thức cơ bản về kinh tế vi mô để tìm hiểu về phân bổ hoạt động kinh tế theo quy luật khách quan trong thành phố và trong vùng đô thị và vai trò của quy

hoạch trong phát triển kinh tế Thông qua thảo luận sâu và nghiên cứu tài liệu về những tranh luận cụ thể của giới học giả quy hoạch và kinh tế, học viên sẽ có kiến thức nâng cao về lý thuyết

và ứng dụng của kinh tế học đô thị xoay quanh các yếu tố ảnh hưởng quyết định về vị trí địa lý của doanh nghiệp, vai trò của cơ sở hạ tầng đối với hoạt động kinh tế, và phân bổ lao động việc

làm và dân cư Quan trọng nhất là học viên sẽ được khơi gợi trí tò mò khám phá cách thức các sự vật hoạt động theo những quy luật kinh tế trong vùng không gian đô thị Sau khi kết

thúc môn học, học viên có các kiến thức cơ bản về những vấn đề trên để theo dõi các tranh luận, tham gia tổ chức nghiên cứu, đọc hiểu các tài liệu liên quan

5 Phương pháp giảng dạy

Học viên phải đọc trước các bài đọc bắt buộc trước mỗi buổi lên lớp và phải chuẩn bị trả lời các câu hỏi gợi ý để thảo luận Ngoài ra học viên được khuyến khích đọc thêm các bài báo có liên quan các chủ đề tương ứng Bài thi nhằm đánh giá sự am hiểu lý thuyết của học viên

Tham gia thảo luận

Học viên phải tham gia trình bày tóm tắt các bài đọc và tham gia đặt câu hỏi, trả lời câu hỏi, thảo luận trên lớp Việc chấm điểm được tính dựa trên công thức: điểm tối đa = số lần tham gia cao nhất của học viên Khoảng cách điểm 0.5 cho mỗi 1 lần tham gia thấp hơn số tối đa Và

0 điểm nếu học viên không tham gia

Bài kiểm tra giữa kỳ

Bao gồm các vấn đề lý thuyết liên quan mô hình thành phố đơn tâm, đa tâm, quy hoạch sử dụng đất, phát triển của đô thị Bài kiểm tra được thực hiện vào buổi học 4 Học viên được quyền sử dụng tất cả tài liệu, internet, cellphone, laptop

Bài viết

Trong suốt học kỳ học viên phải nộp bản in 2 bài viết thể loại commentary tuân thủ các yêu cầu sau

Yêu cầu về nội dung:

Bài viết bình luận về một bài báo được xuất bản từ tháng 1/2017 bàn về vấn đề cụ thể trên các báo như Tuổi Trẻ, Người Đô Thị, Thanh Niên, hoặc tương đương Những vấn đề cụ thể này thuộc các đề tài quần tụ hoạt động kinh tế, sử dụng đất, kinh tế phi chính thức, quy hoạch đô thị, thiết kế đô thị, giao thông, nhà ở Bài bình luận theo một trong ba hướng sau:

• Bài viết có thể tranh luận với một hay một số quan điểm được nêu ra trong bài báo

• Bài viết có thể đẩy xa hơn hoặc đi sâu vào một quan điểm được nêu ra trong bài báo, thể hiện sự đồng tình nhưng củng cố quan điểm được nêu chặt chẽ hơn

• Bài viết áp dụng lý thuyết đã học để làm rõ các vấn đề được bài báo đề cập

Yêu cầu về hình thức:

• Bài viết có 1000 - 1500 chữ

• Font type: Times New Roman, Font size: 11

• Margin: 1 inch x 1 inch

• Không tóm tắt mà đính kèm bài báo theo bài bình luận Vào thẳng vấn đề cần bình luận (Ví dụ: X bỏ qua 2 vấn đề quan trọng trong phân tích)

Trang 3

• Không khen ngợi chung chung bài báo hoặc tác giả Vào thẳng vấn đề.

• Tránh dùng tính từ hoặc những sáo ngữ (Ví dụ: bài viết tạo ấn tượng sâu đậm trong lòng

người đọc)

Yêu cầu không đạo văn: Đạo văn là sử dụng ý, câu văn, bài viết của người khác trong bài viết

của mình mà không có trích dẫn phù hợp Học viên sẽ bị xem là đạo văn và nhận 0 điểm nếu:

• Sao chép nguyên văn một câu hay một đoạn văn mà không đưa vào ngoặc kép và không có

trích dẫn phù hợp

• Sử dụng toàn bộ hay một phần bài viết của người khác

• Diễn đạt lại (rephrase) hoặc dịch (translate) ý tưởng, đoạn văn của người khác mà không có

trích dẫn phù hợp

• Tự đạo văn (self-plagiarize) bằng cách sử dụng toàn bộ hoặc phần nội dung chủ yếu của

một đề tài, báo cáo, bài kiểm tra do chính mình viết để nộp cho hai (hay nhiều) lớp khác

nhau

Lưu ý: Bài nộp trễ deadline bị trừ 30% điểm

Deadline Bài 1: 9:00 p.m 15 August 2017

Deadline Bài 2: 9:00 p.m 29 August 2017

Đạt các yêu cầu kỹ

thuật của bài viết

commentary

Đạt và vượt tất cả các yêu cầu kỹ thuật của bài viết, theo đúng đề cương

Chỉ đạt các yêu cầu kỹ thuật của bài viết, theo đúng đề cương

Đạt đa số yêu cầu,còn sai sót trong cách viết

sử dụng các cách viết chưa phù hợp

Không tuân thủ đa số các yêu cầu kỹ thuật

Mức độ hiểu nội

dung bài viết và nội

dung môn học

Thể hiện khả năng hiểu

và tổng hợp xuất sắc nội dung môn học để chọn nội dung bài viết phù hợp

Thể hiện tương đối đầy đủ và chính xác các vấn đề chính của nội dung quan trọng

Có mức độ hiểu tương đối các vấn đề chính và

bỏ sót một số vấn đề khác tương đối quan trọng

Bài viết thể hiện hiểu sai hoặc chưa thể hiện việc hiểu đúng nội dung môn học

Thể hiện khả năng tư

duy vấn đề phức tạp

Thể hiện sự phức tạp tương đối cao trong tư duy và có phương pháp tiếp cận vấn đề sáng

tạo

Chỉ có một số ý tưởng phức tạp và ít nét sang tạo

Còn một số ý khá sơ sài, đơn giản. Bài viết chưa hoàn

chỉnh hoặc thiếu ý

Mức độ áp dụng

thành công nội dung

môn học vào vấn đề

thực tiễn

Thể hiện khả năng áp dụng môn học vào thực

tế một cách chính xác, sáng tạo, hợp lý, và có phương pháp tiếp cận nhiều chiều

Khả năng áp dụng lý thuyết đã học vào thực tế hợp lý

Áp dụng có chỗ chưa chính xác, chưa thể hiện cân nhắc tiếp cận nhiều chiều

Chưa hoàn chỉnh hoặc việc áp dụng có sai sót

Thể hiện khả năng

phân tích và lý luận

chặt chẽ logic

Mức độ phân tích sâu sắc cho thấy các khía cạnh của vấn đề, đồng thời diễn giải các vấn

đề liên quan nội dung môn học đầy đủ

Mức độ phân tích chỉ tương đối sâu và chưa xét hết các mặt tích cực và tiêu cực trong vấn đề phân tích

Thiếu chiều sâu và tính chặt chẽ trong suy luận còn chưa thể hiện đều

Chưa hoàn chỉnh hoặc

có nhiều vấn đề trong suy luận thiếu logic cơ

bản

Trang 4

Vấn đề trình bày và

format

Tuân thủ đầy dủ các yêu cầu trình bày và có lưu ý đến cấu trúc câu

và cách viết phù hợp

Tuân thủ đầy đủ yêu cầu trình bày, có lưu ý đền cách viết nhưng còn vài chỗ chưa đạt

Chưa tuân thủ đầy đủ các yêu cầu format và

có sai sót về cách viết nhưng không nghiêm trọng

Chưa hoàn chỉnh hoặc

có quá nhiều sai sót

Bài thi cuối kỳ

Bao gồm các vấn đề lý thuyết liên quan quy hoạch giao thông, quy hoạch sử dụng đất, chính

sách nhà ở Học viên được quyền sử dụng tất cả tài liệu, internet, laptop

6 Tài liệu học tập, tham khảo

Bắt buộc:

1) O’ Sullivan, A Urban economics 8th Edition McGraw-Hill Irwin, New York, NY 2012

2) Báo cáo của Ngân hàng thế giới về đô thị hóa ở Việt Nam 2011

http://www.ashui.com/data/wb_bao_cao_danh_gia_do_thi_hoa_o_viet_nam_2011.pdf

7 Cách thức đánh giá kết quả học tập

Tham gia thảo luận trong lớp: 10%

8 Các chính sách giảng dạy áp dụng trong môn học

Học viên không được để chuông điện thoại reo và làm ảnh hưởng đến sự chú ý của thành viên

khác trong lớp

Học viên được phép ăn uống trong giờ học

9 Nội dung chi tiết

1 Nguồn gốc và chức năng của thành phố

Các trả lời và bài báo đọc thêm cần chuẩn bị:

- Tại sao lại có thành phố?

Khái niệm quan trọng cần lưu ý: quần tụ doanh nghiệp (firm clustering), quần tụ hoạt

động kinh tế (agglomeration), hiệu quả kinh tế cục bộ (localization economies), hiệu quả kinh tế do đô thị hóa (urbanization economies), tính kinh tế do quy mô (economies of scale), tính kinh tế do đa dạng trong lĩnh vực (economies of scope)

2 Quần tụ họat động kinh tế (agglomeration and firm clustering)

Trang 5

Bài đọc bắt buộc trước khi vào lớp:

1, 2010: 515–540

- Tại sao có hiện tượng quần tụ hoạt động kinh tế ở các phạm vi địa lý khác nhau?

- Những hiện tượng này có tồn tại khi thay đổi trong những nền kinh tế khác nhau: nông nghiệp vs dịch vụ, đang phát triển vs đã phát triển?

- Những yếu tố nào ảnh hưởng sự lan tràn kiến thức?

Khái niệm quan trọng cần lưu ý: tacit knowledge, informal knowledge, learn by doing, social capital

3 Sử dụng đất trong đô thị: Mô hình thành phố đơn tâm (monocentric city)

Bài đọc bắt buộc:

- O’ Sullivan, Chương VI (Nhóm 1)

- Hoang, P., Wakely, P Status, Quality and other Trade offs: Toward a New Theory of

Urban Residential Location Urban Studies, Vol 37 No 1 2000: 7-35 Bản dịch

tiếng Việt (Nhóm 2)

presentation to the Association of American Geographers, April 16, 2010 (Nhóm

3) Các trả lời và bài báo đọc thêm cần chuẩn bị:

- Ở Việt Nam, đất không thuộc tư hữu thì có những hệ quả gì trong vấn đề trao đổi mua bán bất động sản?

- Quy hoạch là gì?

- Giá bất động sản, giá thuê nhà/văn phòng ở Việt Nam có tuân theo quy luật thành phố đơn tâm?

Khái niệm quan trọng cần lưu ý: monocentric cities, polycentric cities, time cost (chi phí thời gian) vs out-of pocket cost (chi phí trực tiếp), two-tier land price

4 Sử dụng đất trong đô thị : Mô hình thành phố đơn tâm (monocentric city)

- Glaeser, E., Gyourko, Y The Impact of Zoning on Housing Affordability NBER WORKING PAPER SERIES Working Paper 8835 2002 (Nhóm 4)

https://core.ac.uk/download/files/153/6863948.pdf

- Huỳnh Thế Du, Vấn đề là sửa quy hoạch như thế nào, Thời Báo Kinh tế Sài gòn, 17/7/2015 http://www.thesaigontimes.vn/132985/Van-de-la-sua-quy-hoach-nhu-the-nao.html (Nhóm 5)

- Vai trò của quy hoạch ở Việt Nam?

- Công tác quy hoạch, tác động của quy hoạch, stakeholders của quy hoạch ở Việt Nam?

Trang 6

Khái niệm quan trọng cần lưu ý: Hàm định giá thuê đất (bid rent function), phân khu chức năng (zoning), quy hoạch (planning), quy hoạch chiến lược vùng (regional strategic planning)

5 Phân bổ lao động và việc làm trong đô thị

- O’ Sullivan, Chương VII (Nhóm 2)

- Báo cáo của Ngân hàng thế giới về đô thị hóa ở Việt Nam 2011, Chương 1 (Nhóm

1)

- Tại sao quan tâm đến phân bổ việc làm – lao động trong đô thị?

- Location quotient là gì? Ý nghĩa của chỉ số?

Khái niệm quan trọng cần lưu ý: labor intensive industries, labor mobility, labor

distribution, employment center, commuters, mixed use, job – housing balance

Thi giữa kỳ

6 Sự phát triển của đô thị và tranh luận về phát triển bền vững của đô thị

- Ewing, R et al Does urban sprawl hold down upward mobility? Landscape and Urban Planning, No 148, 2016: 80–88 (Nhóm 5)

http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S016920461500242X

- Báo cáo của Ngân hàng thế giới về đô thị hóa ở Việt Nam 2011, Chương 3 (Nhóm 3)

- Tìm thành phố tối ưu để sống nơi nào?

- Những tin tức quan trọng liên quan tới chất lượng sống ở các thành phố

Khái niệm quan trọng cần lưu ý: thành phố đơn tâm (monocentric city), thành phố đa tâm (polycentric city), phát triển nhảy cóc (urban sprawl, sprawl), phát triển nén (urban compactness), mật độ dân số (population density)

7 Giao thông trong đô thị

- Vũ Anh Tuấn Chiến lược quản lý giao thông xe máy dài hạn cho các đô thị châu Á Bài viết gửi riêng 2012 (Nhóm 4)

- Tại sao cần hạn chế phương tiện giao thông cá nhân

- Giải pháp tối ưu?

Trang 7

Khái niệm quan trọng cần lưu ý: phương tiện giao thông công cộng (mass transit, public transportation), phát triển theo định hướng phương tiện giao thông công cộng (Transit Oriented Development TOD), lý thuyết về địa điểm (location theory)

8 Nhà ở và chính sách nhà ở

Ottensmann, J et al Urban Location and Housing Prices within a Hedonic Model Journal

of Regional Analysis and Policy, Vol 38 No.1, 2008: 19-35

http://ageconsearch.umn.edu/bitstream/132338/2/08-1-2.pdf

- Yếu tố ảnh hưởng cung cầu nhà ở

- Chính sách hỗ trợ thông qua ngan hàng có tốt hơn?

- Phương pháp Hedonic price modeling là gi?

Định dạng
Số trang	7
Dung lượng	39,57 KB