Trong một số ngôn ngữ châu Âu,sóiWol tương ứng vớisói xámđược coi làchó sói thực sự, trongtiếng Việt, thuật ngữsóihaychó sóiđược hiểu theo nghĩa khá rộng, bao gồm nhữngloài hoang dãthuộ
Trang 1Hình tượng con sói trong văn hóa
Hình tượng con sói là mộtmotifphổ biến trongthần
thoạicủa các dân tộc trên toànlục địa Á-ÂuvàBắc Mỹ
tương ứng với mức độlịch sửphân bố của môi trường
sống của những con sói Trong một số ngôn ngữ châu
Âu,sói(Wol) tương ứng vớisói xámđược coi làchó sói
thực sự, trongtiếng Việt, thuật ngữsóihaychó sóiđược
hiểu theo nghĩa khá rộng, bao gồm nhữngloài hoang
dãthuộchọ chógồm tất cả các phân loài của chó sói
xám, và các loài khác nhưsói đồng cỏ,sói đỏ,sói đỏ Bắc
Mỹ,sói Ethiopia, thậm chí làchó sói đất,sói bờm,chó
sói Tasmania,sói nhỏ,Sói quần đảo Falkland… trong
các loài sói trên thì sói xám là động vật phổ biến trong
văn hóa Âu-Á, tiếp đến là sói đồng cỏ trong văn hóa,
thần thoại của người bản địa Bắc Mỹ Sói đỏ được nhắc
đến trongSách Rừng xanhcủaRudyard Kiplingvới vai
là những con chó đỏ
uộc tính rõ ràng của các loài chó sói là bản chất của
mộtđộng vật ăn thịtmộtkẻ săn mồiđáng sợ, và tương
ứng với nó đó là sự liên quan mật thiết với sự nguy
hiểm, phá hoại, gian ác vừa làm cho sói là biểu tượng
của namchiến binhtrên một phương diện và là ma quỷ
trên một phương diện khác Chó sói là loài động vật ăn
thịt đáng sợ với kỹ năng săn mồi sắc bén một cách có
tổ chức với phương pháp tấn công cắn xé liên tiếpcon
mồicho đến chết, và tiếng tru hú kéo dài trong đêm tối
Chúng thường được nhắc đến trong các truyền thuyết
dân gian Với nhiều nền văn hóa, chó sói tượng trưng
cho sự dữ tợn, gian ác, những bí ẩn đen tối hắc ám và sự
ác độc Tuy nhiên, nơi khác, chúng rất được coi trọng
và tượng trưng cho lòng sựnam tính, lòng dũng cảm,
tinh thần tổ chức, phối hợp, kỷ luật, chiến lược, sự kiên
trì
Sói xám là thành viên lớn nhất trong họ Chó và cũng
là loài chó sói nổi tiếng nhất Chiều cao vai của nó dao
động trong khoảng từ 0,6m đến 0,9m (26–36 inch) và
thông thường có trọng lượng từ 32 đến 62 kilôgam (70–
135 pound) Sói xám được coi là động vật có vú ăn nhiều
thịt nhất (so với trọng lượng cơ thể).[1]Một ngày, một
con sói xám hoang dã có thể ăn khối lượng thịt bằng
một nửa cân nặng của mình Sói xám là kẻ săn mồi dẻo
dai, chúng săn mồi theo bầy đàn nên hiệu quả săn mồi
của chúng rất cao Sói xám rất dai sức, có thể săn bám
mồi liên tục trong thời gian dài lên đến 3 giờ và chạy
nhanh tới 65 km/h, Vừa chạy chúng vừa hú để gọi đồng
bọn và cũng là đểcon mồikinh khiếp, tự gục ngã Loài
sói này thường cất tiếng hú để giao tiếp với đồng loại, tiếng hú của chúng to và kéo dài, rất đáng sợ Là động vật khá hung dữ Khi đói và khan hiếm thức ăn, chúng
có thể liều lĩnh tấn công vào cáctrang trạihay bản làng
để bắt gia súc làm thức ăn và có thể tấn công con người bất kì lúc nào.[1]
1.1 Truyền thuyết
Sói chiếm giữ tầm quan trọng lớn trong các nền văn hóa và tôn giáo của các dân tộcdu mục, cả hai thảo nguyên Á-Âu và của vùng đồng bằng Bắc Mỹ Những người dân bản xứ nhiều vùng đã thần thánh hóa và sùng bái loài sói, coi nó như vật tổ, xuất phát từ những đặc điểm tự nhiên của chúng, đó chính là sức mạnh
sự nam tính, tính đoàn kết, sự kiên trì và thành công Ngày nay, người ta vẫn vinh danh loài dã thú bí ẩn này qua việc xăm hình chó sói lên người để thể hiện sức mạnh và sự kiên trì Chúng cũng rất được tôn vinh là biểu tượng củathành công Bản chất đi săn, dồn đuổi con mồi theo bầy đàn tượng trưng cho kỷ luật và lòng trung thành
Một con sói xám cắp đùi của tuần lộc, sói xám là biểu tượng của
sự phối hợp và thành công
Chó sói, biểu tượng của vẻ đẹp và sức mạnh, tượng 1
Trang 22 1 SÓI XÁM
trưng cho cả những điều tốt đẹp và xấu xa tàn ác Trong
thần thoại củangười Norse, sói thường được nhắc đến
Sói còn là một trong những vị thần thuộcthần thoại
Bắc Âu, trong truyền thống Bắc Âu nó là một trong hai
đại diện cho các chiến binh hoặc là một biểu tượng của
Odin Người ta tin rằngRemusvàRomulushai người
con trai của vị thần chiến tranhAresnhững người sáng
lập ra thành La Mã cổ đại, được một con sói cái nuôi
dưỡng
Trong nhiều nền văn hóa đặc biệt là ởchâu Âu, việc xác
định các chiến binh với con sói (tôtem giáo) đã dẫn đến
khái niệmLycanthropy, nghi lễ thần thoại thể hiện sự
kết hợp củangười đàn ôngvà con chó sói Trong thần
thoại và truyền thuyết dân gian ở châu Âu, con sói có
lẽ đã kết hợp với người đàn ông chiến binh để trở thành
người sóihayma sói(werewol) mỗi khitrăng tròn Nó
có đặc điểm là một con người có khả năng biến hình
trở thành sói hoặc là một con sói hình người và được
gắn liền với sức mạnh, với tất cả những gì bẩn thỉu nhất
như là hàm mập mạp và bàn tay lông lá và đầy móng
vuốt và bộ lông màu đen
Người sói thường được nhắc đến là mộtngười châu Âu,
họ giết người để sinh tồn vì tất cả mọi người đều căm
ghét và muốn giết người sói Có truyền thuyết cho rằng
chỉ có người sói là khắc tinh củama cà rồngvà chúng
rất sợ và có thể chết vìviên đạn bạc Người sói tiếp tục
tồn tại trong văn hóa hiện đại và hư cấu với việc phim
ảnh, sách báo và truyền hình gắn người sói với hình
tượng một trong những tạo vật dễ sợ nhất và là nhân
vật chính cho nhiều bộphim kinh dị
Ởchâu Á,người Mông Cổtự nhận mình là hậu duệ của
chó sói, theo họ thì tổ tiên của người Mông Cổ có nguồn
gốc từ một con sói và một conhươu.ành Cát Tư Hãn
còn được tôn xưng là Đại mạc ương Lang (con sói
xanh của trời) ị tộc Niohuru, hayNữu Hỗ Lộcthị
(tiếng Trung: ; bính âm: Niǔhùlù shì) ở Mãn Châu
đặt tên của bộ tộc mình theo tên con chó sói Phiên
âm tiếng Mãn: “Niohuru”, nghĩa là “sói”), nhiều thành
viên thị tộc đã cải sang họ “Lang” (cũng có nghĩa là
“sói”).Người Kimcũng có một thứ vũ khí gọi là lang
nha (gậy răng sói) Trong nền văn hóadu mục, sói là
biểu tượng cho sức mạnh tinh thần củangười Mông
Cổ, người Mông Cổ cho rằng sói chính là vị cứu tinh
củađồng cỏ, là biểu tượng mà con người gửi gắmlinh
hồn…[2]Trong văn học dân gian và tín ngưỡng truyền
thốing Nhật Bản,sói Nhật Bảnđóng một vai trò tích
cực: Fujiwara no Hidehira được cho là đã được nuôi
dưỡng bởi loài sói; đồng thời hình ảnh của sói cũng gắn
liền với các thần núi trong ần đạo: ví dụ nổi tiếng
nhất là thần sói được thờ tại miếu Mitsumine ở thành
phố Chichibu thuộc tỉnh Saitama
Hình ảnh con sói đã được sử dụng rộng rãi trong nhiều
hình thức tronghuy hiệutrongthời Trung Cổ Mặc dù
thường bị chỉ trích như là một động vật hay bắt trộm và
ăn thịt gia súc, thậm chí tấn công và ăn thịt con người, chó sói cũng được coi là một động vật tượng trưng cho lòng dũng cảm, nam tính và làlinh vậtthường xuyên xuất hiện trên cờ và gia huy của rất nhiều gia đình quý tộc Nó thường tượng trưng cho phần thưởng của sự kiên trì
Sói thường xuyên xuất hiện trong nhiều huy hiệu ở Anh VuaEdward IV(1442-1483) được sử dụng một con sói trắng cho một trong những phù hiệu của mình, cùng với một con sư tử trắng, biểu thị gốc của mình từ gia tộc Mortimer Sói hoặc đầu sói thường được sử dụng cho biểu thị về tên tuổi như Videlou, de Lou, Lupus (trong triều đại của Edward III), Wolferston (Henry VI Roll, khoảng 1422-1461), Wolseley, Love, Wolfe
• Sói trong huy hiệu của Tây Ban Nha
Pháp-Loire
• Sói trắng trên huy hiệu ở Loup
Trang 31.4 Văn hóa đại chúng 3
Sói cũng là đặc trưng trong các huy hiệu của các quốc
gia lục địa châu Âu Huy hiệu Tây Ban Nhathường
được đại diện hình sói mang thi thể của con chiên
đang ngoạm miệng hoặc cõng trên lưng Sói cũng rất
phổ biến trong huy hiệu ở nướcĐức ị trấn Passau
(Bavaria) biểu tượng bằng một con sói đỏ mang một
lá chắn màu trắng Ở Bang Saxony, một con sói đen
là biểu tượng của gia tộc Von Wolfersdorf Trong huy
hiệuÝ, sự kiện Romulus và Remus bú sói được mô tả
Trong huy hiệuPháp, Hoàng gia Wolfcatcher có phù
hiệu chính thức hai đầu sói đối mặt với chính diện
Hiện nay, quốc huy của lực lượng ly khai ởChechnya
mang hình con chó sói, vì chó sói (borz) là Chechnya
(hoặc Ichkerian) hiện thân quốc gia của quốc gia thế
tục Những người Hồi giáo đã gỡ bỏ nó và chế độ cầm
quyền Nga gỡ bỏ nó hoàn toàn, nhưng chính phủ lưu
vong vẫn sử dụng Ngoài ra, nhiều hiệu khác của dân
tộc Chechnya vẫn sử dụng con sói như một biểu tượng
quốc huy Nó không chỉ là con vật quốc gia, nhưng
những người Chechnya được cho là biểu tượng khác
nhau về những truyền thuyết về tổ tiên của họ được
nuôi dưỡng bởi một con sói mẹ Dòng khẩu hiệu nổi
tiếng nhất là các thành viên của dân tộc Chechnya là
"tự do và bình đẳng như những con sói".
Trong văn hóa dân gian, hình ảnh phổ biến của chó sói
bị ảnh hưởng đáng kể bởi các khuôn mẫu con sói già
hung ác (Big Bad Wol) từ những câu truyệnngụ ngôn
Aesop,truyện cổ Grimm,truyện ngụ ngôn của Jean de
La Fontaine, những câu chuyện cổ tích của nướcNgavà
nhiều câu chuyện dân gian ở các nước khác chẵn hạn
như ởViệt Nam Điều này cũng tương đồng vớiiên
Chúa giáonơi các biểu tượng Kitô giáo nơi con sói đại
diện cho ma quỷ, hay điềm xấu trong khicon cừu hay
con chiên là biểu tượng cho những tín hữuđược tìm
thấy thường xuyên trong văn học phương Tây đôi khi
kết hợp với các biểu tượng Kitô giáo như là con sói đại
diện cho cái ác hay ma quỷ
Trong những câu chuyện này có thể kể đến như Chó sói
và bảy cậu bé, Chó sói và cáo, Chó sói và bảy chú dê con,
Chó sói và người, Cáo làm cha đỡ đầu, Chú bé chăn cừu
và chó sói, cô bé quàng khăn đỏ , Chó già lừa chó Sói, chó
sói và gà trống, sói đội lốt cừu, Ba chú heo con , chó sói và
cừu non, chó nhà và chó sói, chó sói tự tử và những câu
chuyện cổ tích của Việt Nam như Dê và sói, Nai và sói,
mèo và sói, dê con nhanh trí, thỏ rừng và sói xám, truyện
Con sói già gian ác đã ăn thịt bà của cô bé quàng khăn đỏ
cổ tích sói con.
Trong những câu chuyện này, hình ảnh con sói được xây dựng khá tiêu cực và là nhân vật phản diện, chúng thường được mô tả là những con sói già, gầy ốm, lang lang, trong tình trạng đói bùng, đang rình mò kiếm ăn
và đặc trưng chính là sự gian ác hay ức hiếp các con vật hiền lành khi chúng lâm vào tình thế hiểm nghèo
Nó là một tuyến trong trận đấu trí với các loài vật khác điển hình như các loàigia súclàcừu,dê,heo,chó nhà
và các động vật khác nhưthỏ,nai,cáo, đặc biệt là các
cặp đôi tiêu biểu là sói và cừu, sói và thỏ Những câu
chuyện kiểu này đề cao sự nhanh trí, thông minh và đoàn kết của những con vật chống lại sói và kết cục là luôn cho sói những bài học đáng đời và sói giống như những kẻ phàm ăn, tham lam và ngu dốt Đây cũng là quan niệm của dân gian vềđộng vật hay bắt trộm và
ăn thịt gia súc, thậm chí tấn công và ăn thịt con người
1.4 Văn hóa đại chúng
Sói còn dùng để chỉ vềẤu sinh Hướng đạocác bé trai trong ngành này được gọi là Sói Con (Wolf Cubs) và thường được gọi đơn giản là Ấu (Cubbing), có thể có một số lý do để gọi ngành này là Sói Con vì sói là một trong các tên mà người bản xứ Mỹ đặt cho các trinh sát viên tài giỏi nhất của họ, Sói là tên của một khẩu pháo làm tại các xưởng xe lửa tại Mafeking Vì vậy một đứa
bé chưa đến tuổi để trở thành Sói hoặc một Hướng đạo sinh thật sự có thể làm một Sói Con
Trong nhiều tác phẩm văn học, sói cũng được thể hiện như:Nanh Trắng của Jack London kể về cuộc hành
Trang 44 2 SÓI ĐỒNG CỎ
Một con sói xám hung dữ
trình của một con chó sói lai chó nhà để trở thành một
kẻ được khai hóa trong lãnh thổ Yukon của Canada
trong thời kỳ đổ xô đi tìm vàng Klondike cuối thế kỷ
19 Tác phẩmKhiêu vũ với bầy sói, trong tác phẩmSách
Rừng xanhcó nhân vật Akela là một con sói, thủ lĩnh
của bầy sói rừng Seeonee và là người điều hành các buổi
họp hội đồng của bầy Trong một cuộc họp như vậy bầy
đã nhận cho vào bầy một bé người tên là Mowgli làm
thành viên của bầy và Akela trở thành một trong các
người thầy của Mowgli Akela có nghĩa là "đơn độc”
Trong cuốn Wild Animals I Have Known (Những con
thú hoang dã mà tôi biết đến), Seton kể lại câu chuyện
vềLobo, một con sói lớn, sống ở gần trang trại nuôi súc
vật Currumpaw tại New Mexico
Sói được thể hiện trong phim ảnh với những bộ phim
nhưKhiêu vũ với bầy sói hay him e Wolf of Wall
Street (tạm dịch: Con sói phố Wall)[3] hoặc những bộ
phim kinh dị như hồn sói 4, hồn sói 6, Hừng đông,
Chạng vạng,Trăng non Ngoài ra, từ những câu chuyện
văn hóa này phản ảnh qua cácphim hoạt hìnhthần
tiên, cổ tích nhưSói và bê,Hoàng tử Ivan và con Sói
Xám(của Nga),ỏ và Sói,Cái bóng của Sói(Việt Nam)
Cừu vui vẻ và Sói xám(Trung ốc)Arashi no Yoru ni
(Nhật Bản) Trong trò chơiĐấu trường đẫm máu, nhân
vật Yugo là một thanh niên hóa sói với đầy sức mạnh
Đặc biệt trong bộ phimHãy đợi đấy!, Sói ban đầu được
miêu tả như là một kẻ côn đồ (hooligan): một kẻ nghiện
thuốc lánặng và rất dễ dàng trở thành một kẻ dã man
và phá hoại (chẳng hạn phá hoại một cách có chủ định
các đồ vật triển lãm trong viện bảo tàng), ăn hiếp những
người yếu đuối hơn và vi phạm luật pháp Ở mặt khác,
nhiều cố gắng của Sói nhằm bắt ỏ thường được đặc
trưng bằng các khả năng phi thường đối với nó như
trượt băng nghệ thuật, vũba-lêvà nhảywaltzlại minh
chứng nó như là một người lịch sự, tao nhã Sói cũng có
thể chơi đànghi-tarất giỏi và cưỡi xe môtô lớn, càng
làm cho nó trở thành một nhân vật với tính cách phức
tạp Trong phần một, khi leo lên một tòa nhà cao để
bắt ỏ, Sói đã huýt sáo bài hát phổ biến và bất kính
của những người leo núi, bài “Bài hát về người bạn”
Nhưng cho dù có nhiều tài năng như vậy thì phần lớn các mưu đồ của Sói cuối cùng đều thất bại và đều có kết cục chống lại nó
Một con sói đồng cỏ
Sói đồng cỏ là một nhân vật phổ biến trong văn hóa dân gian và văn hóa đại chúng ởBắc Mỹ, nơi hiện diện của loài động vật đặc hữu này Những con sói đồng cỏ thần thoại rất phổ biến trong nhiều huyền thoại của cácdân tộc bản địa của châu Mỹ Nó xuất hiện trong rất nhiều câu chuyện dân gian và cả trong những nền văn hóa
cổ, đặc biệt là truyền thuyết vềỷ hút máu dê Chó sói đồng cỏ là biểu tượng cho một đội bóng chày nổi tiếng ở Mỹ ở vùng Chicago Loài sói, với vị thế trong nền văn hóa của người da đỏ, có vị trí trong nghệ thuật xăm, hình xăm chó sói phổ biến trong các bộ tộc da đỏ Bắc Mỹ Ý nghĩa của hình xăm chó sói vừa mang tính tâm linh vừa thể hiện sự nam tính vì được xem là người đưa tin, báo hiệu những sự kiện sắp xảy ra
Về đặc điểm tự nhiên, sói đồng cỏ là loài vật săn mồi có ngoại hình mảnh mai nhưng lanh lợi và tháo vát và là động vật săn mồi lành nghề Chúng có kích thước nhỏ
bé bằng loài chó nhà nhỏ ở vùng Đông Nam Á (từ 9 –
22 kg, trung bình 14 kg) và có mõm hẹp, tai nhọn như cáo Chúng là những động vật cơ hội, có thể kiên nhẫn bám theo đàn tuần lộc để chờ những con già yếu ngã xuống, ức ăn của chúng rất đa dạng vì là loài ăn tạp, thông thường chúng ăn thịt song đôi khi chúng cũng những loại thực vật khác.Con mồithường xuyên là các loàigặm nhấmnhưthỏ,chuột đồng,sócvà các loài như
gà gô,ngỗng trờiđôi khi cả hoẵng và cáo, thức ăn ưa thích của chúng làcừuhoặcthỏ, một số con sói già yếu,
bị bệnh còn thâm nhập và tấn công vào đàn gia súc của
Trang 52.2 Văn hóa hiện đại 5
con người
Từ đó, những đặc điểm thường được mô tả về sói đồng
cỏ bao gồm sựlanh lợi, tinh ranh, và kẻ lường gạt là
một mẫu hình của những kẻ ranh mãnh (trickster), lừa
đảo, bịp bợm và hay chơi khăm Nhân vật này thường
lànam giớivà nói chung là biết nói, mặc dù anh ta có
thể có một số đặc điểm cơ thể con sói-như như lông
thú, tai, mắt màu vàng, một cái đuôi và móng vuốt
Những huyền thoại và truyền thuyết trong đó bao gồm
sói đồng cỏ khác nhau từ văn hóa đến văn hóa đa dạng
củangười da đỏ Nó có thể đóng vai trò của một kẻ gây
rối hoặc anh hùng và cũng thường xuất hiện trong thần
thoại sáng tạo và những câu chuyện Nhìn chung, sói
đồng cỏ có nhiều điểm tương đồng vớihình tượng loài
quạ
Ở California, sói đồng cỏ là đặc trưng trong văn hóa
của các nhóm sau người sống trong khu vực được
bao trùm bởi tiểu bang California: Karuk, Maidu Bắc
California, Tongva Nam California, thần thoại Ohlone
Bắc California, thần thoại Miwok ở Bắc California,
và thần thoại Pomo Bắc California Ở vùngĐại bình
nguyên Bắc Mỹ, Sói đồng cỏ được tìm thấy trong các di
sản văn hóa của những người dân khu vực này như
thần thoại Crow, thần thoại Ho-Chunk (Ho-Chunk,
Winnebago) và Menominee
Ở vùng Cao nguyên thì huyền thoại và những câu
chuyện của sói đồng cỏ cũng được tìm thấy trong các
nền văn hóa của khu vực cao nguyên như Chinookan
(bao gồm cả những người Wishram và Multnomah),
Flathead, Nez Perce, Nlaka'pamux, Syilx (Okanagan),
St'at'imc, các Tsilhqot'in, và Yakama Ở Vùng Tây Nam
nước Mỹ, Sói cũng xuất hiện trong truyền thống của
người Tohono O'odham ở Arizona, như một kết hợp
của các nền văn hóa anh hùngMontezuma Sói cũng
xuất hiện trong một huyền thoại củangười Apachevề
Bạch Sơn và sói chiến đấu với một cục sân” (một biến
thể của chủ đề Tar-Baby) và trong các truyền thuyết
tương tự củaZapotecvà Popoluca ở Mexico
Một con sói đồng cỏ
Trong văn hóa củangười Navajothì sói đồng cỏ (tiếng Navajo là mąii) là một nhân vật vô trách nhiệm và
là những kẻ gây rắc rối đồng thời cũng là một trong những nhân vật quan trọng nhất và được kính trọng trong thần thoại Navajo Mặc dùNeiniliilà thần mưa của người Navajo nhưng sói đồng cỏ cũng có quyền năng tạo ra những cơn mưa Tên nghi lễ sói đồng cỏ
là Hashké Áłtsé có nghĩa là những kẻ la mắng đầu tiên Trong thần thoại của người Navajo thì sói đồng
cỏ trông giống như một con sói trong hình thức động vật và trông giống như một người đàn ông với một bộ ria mép trong hình dạng con người
Trong thần thoại của người Navajo, sói đồng cỏ chống lại sự đơn giản trong ngày và đêm mà động vật đang thức và động vật ngủ Điều này dẫn đến việc tạo ra sự chuyển động của các ngôi sao, các giai đoạn âm lịch và tạo ra các tháng Sói cũng tham gia những câu chuyện
mà là về việc đặt tên các tháng Câu chuyện sói chiến thắng con gấu (tiếng Navajo: Asdzání shash nádleehé) sói đã dùng thủ đoạn để lừa cô vợ của gấu nhằm có
quan hệ tình dụcvới anh ta Ngoài ra, Lễ Coyoteway là một buổi tế lễ để chữa bệnh Người chữa lành hát một bài hát trong khi người được chữa lành phủ trong làn khói Người được chữa lành sẽ vào vai của sói đồng cỏ
và xin hối lỗi về những việc làm sai trái của mình để xin lành bệnh
2.2 Văn hóa hiện đại
Sói đồng cỏ đã được so sánh với cả thần Loki của
Scandinaviacũng như Prometheus, người chia sẻ với sói đồng cỏ về lừa gạt để lửa thần bị đánh cắp từ các vị thần như một món quà cho nhân loại, và Anansi, một anh hùng văn hóa thần thoại từ thần thoại Tây Phi Trong lục Á-Âu, chứ không phải là một con sói, một concáothường đặc trưng như một anh hùng gian trá, từ kitsune (cáo) trong những câu chuyện ở Nhật Bản với huyền kỳ Reynard ở Tây Âu Tương đồng cũng có thể được rút ra với những kẻ trí trá khác, á thần Polynesian Maui, người cũng đã đánh cắp lửa cho nhân loại.Claude Lévi-Strauss, nhà nhân chủng học người Pháp đã đề xuất một lý thuyết cấu trúc đó cho thấy rằng sói đồng
cỏ và quạ đã đạt được trạng thái huyền thoại bởi vì chúng là động vật trung gian hòa giải giữa sự sống và cái chết Sói thông dụng trong nỗ lực hiện tại để giáo dục giới trẻ về ngôn ngữ Mỹ bản địa và văn hóa phương Tây
Trong văn hóa hiện đại có những câu chuyện mô tả Sói đồng cỏ xuất hiện như một nhân vật thần thoại trong
và là những kẻ lường gạt người Mỹ bản địa, nó là nhân vật phản diện chính, người cố gắng phá hủy thế giới để thay đổi tình trạng của mình và tạo ra một vũ trụ tcủa riêng mình Một đàn chó sói sa mạc Arizona được miêu
tả là phiền hà khi họ quấy rối một cách hèn nhát Great Dane và bạn bè của mình trong cuốn sách Bill Wallace, Watchdog và chó sói Bắc Mỹ Trong bộ truyện tranh webcomic Tòa án Gunnerkrigg, nó là một con sói thần
Trang 66 3 THAM KHẢO
thoại chuyển đến Vương quốc Anh và đã được sử dụng
thủ đoạn gian trá của mình trên danh nghĩa của con
Bộ truyện tranh Coyote có nhân vật anh hùng tương
tự như các phiên bản huyền thoại của sói đồng cỏ
Trong tác phẩm: e Iron Druid Chronicles Kevin
Hearne (đặc biệt là trong cuốn sách thứ hai), Sói đồng
cỏ được miêu tả như một vị thần lường gạt đã can thiệp
cho người Mỹ bản địa để bảo vệ chúng từ một thiên
thần sa ngã đã thoát khỏi địa ngục trong cuộc săn đuổi
Trong phim, có tồn tại một sói đồng cỏ riêng biệt cho
mỗi bộ lạc người tin tưởng vào nó, và mỗi người có thể
trở lại từ cõi chết bất cứ khi nào anh ta bị giết Cuốn
sách thứ tư của e Iron Druid Chronicles, sói đồng cỏ
và Aicus làm một việc có liên quan đến việc giúp đỡ
cáctu sĩđang bị đe dọa Aicus sau đó giúp sói trong
một nỗ lực mới cho người dân của mình
• Kim R McCone, “Hund, Wolf, und Krieger bei
den Indogermanen” in W Meid (ed.), Studien zum
indogermanischen Wortschatz, Innsbruck, 1987,
101-154
• Gell, William (1817) Itinerary of the Morea: being
a description of the routes of that peninsula, 106
• Guerber, Hélène Adeline (1992) [1909] “Odin’s
Personal Appearance, Greek and Northern
Mythologies” Myths of the Norsemen: from the
eddas and the sagas (Dover ed.) Mineola, N.Y.:
Dover Publications pp 17, 347 ISBN
0-486-27348-2 “At his feet crouched two wolves or
hunting hounds, Geri and Freki, animals therefore
sacred to him, and of good omen if met by the
way Odin always fed these wolves with his own
hands from meat set before him.”
• Marjanović, Vesna (2005) Maske, maskiranje
i rituali u Srbiji p 257 ISBN 9788675585572
"Вук као митска животиња дубо- ко је
везан за балканску и српску митологију и
култове Заправо, то је животиња која је
била распрострањена у јужнословенским
крајевима и која је представљала сталну
опасност како за стоку…”
• Miklosich, Franz (1860) Die Bildung der
slavischen Personennamen (in German)
Vienna: Aus der kaiserlich-königlichen
Hoff-und Staatdruckerei pp 44–45
• L David Mech & Luigi Boitani (2001) Wolves:
Behaviour, Ecology and Conservation p 448
ISBN 0-226-51696-2
• Bright, Michael (2006) Beasts of the Field: e
Revealing Natural History of Animals in the Bible
p 346.ISBN 1-86105-831-4
• Gammer, Moshe e Lone Wolf and the Bear:
ree Centuries of Chechen Defiance of Russian Rule London 2006 Page 4
• Boutell, Charles (1890) Heraldry, Ancient and Modern: Including Boutell’s Heraldry London: Frederick Warne.OCLC 6102523
• Brooke-Lile, J P, Norroy and Ulster King of Arms,
An heraldic alphabet (new and revisded edition),
Robson Books, London, 1985 (first edition 1975); very few illustrations
• Civic Heraldry of England and Wales,
fully searchable with illustrations, http: //www.civicheraldry.co.uk
• Clark, Hugh (1892) An Introduction to Heraldry, 18th ed.(Revised by J R Planché) London: George Bell & Sons First published 1775 ISBN 1-4325-3999-X
• Canadian Heraldic Authority, Public Register,
with many useful official versions of modern coats
of arms, searchable online http://archive.gg.ca/ heraldry/pub-reg/main.asp?lang=e
• Cussans, John E (2003) Handbook of Heraldry
Kessinger Publishing.ISBN 0-7661-7338-0
• Fox-Davies, Arthur Charles (1909) A Complete Guide to Heraldry New York: Dodge Pub Co.ISBN 0-517-26643-1
• Friar, Stephen (ed) A New Dictionary of Heraldry
Alphabooks, Sherborne, 1987; with very few
illustration of aitudes* Greaves, Kevin, A Canadian Heraldic Primer, Heraldry Society
of Canada, Oawa, 2000, lots but not enough illustrations
• Heraldry Society (England), members’ arms,
with illustrations of bearings, only accessible by armiger’s name (though a Google site search would provide full searchability), http://www theheraldrysociety.com/resources/members.htm
• Heraldry Society of Scotland, members’ arms,
fully searchable with illustrations of bearings,
http://heraldry-scotland.com/copgal/thumbnails php?album=7
• Innes of Learney, Sir omas, Lord Lyon King of Arms Scots Heraldry (second edition)Oliver and
Boyd, Edinburgh, 1956
• Moncreiffe of Easter Moncreiffe, Iain, Kintyre
Pursuivant of Arms, and Poinger, Don, Herald Painter Extraordinary to the Court of the Lord
Lyon King of Arms Simple Heraldry, omas
Nelson and Sons, London andf Edinburgh, 1953; splendidly illustrated
Trang 7• Neubecker, Ofried (1976) Heraldry: Sources,
Symbols and Meaning Maidenhead, England:
McGraw-Hill.ISBN 0-07-046312-3
• Royal Heraldry Society of Canada, Members’
Roll of Arms, with illustrations of bearings, only
accessible by armiger’s name (though a Google
site search would provide full searchability),http:
//www.heraldry.ca/main.php?pg=l1
• South African Bureau of Heraldry, data on
registered heraldic representations (part of
National Archives of South Africa); searchable
online (but no illustration),http://www.national
archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl
• Volborth, Carl-Alexander von (1981) Heraldry:
Customs, Rules and Styles Poole, England:
Blandford Press.ISBN 0-7137-0940-5
• Woodcock, omas and John Martin Robinson
(1988) e Oxford Guide to Heraldry Oxford:
University Press.ISBN 0-19-211658-4
• Woodward, John and George Burne (1969).
Woodward’s a treatise on heraldry, British and
foreign Originally published 1892, Edinburgh: W
& A B Johnson.ISBN 0-7153-4464-1
[1] “Main”.Báo Đại Đoàn Kết Truy cập 20 tháng 6 năm
2014
[2] ảo luận về “Tôtem sói” của Khương Nhung
[3] “Con sói phố Wall - Mặt trái quá trần trụi”.Người Lao
động Truy cập 20 tháng 6 năm 2014
Trang 88 5 NGUỒN, NGƯỜI ĐÓNG GÓP, VÀ GIẤY PHÉP CHO VĂN BẢN VÀ HÌNH ẢNH
• Hình tượng con sói trong văn hóa Nguồn:https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%ACnh_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_con_s%C3%B3i_ trong_v%C4%83n_h%C3%B3a?oldid=26535484 Người đóng góp: Phương Huy, Cheers!-bot, Alphama, AlphamaBot, Tuanminh01,
AlphamaBot3, TuanminhBot và Én bạc AWB
• Tập_tin:Agoult.svg Nguồn:https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/60/Agoult.svgGiấy phép: CC-BY-SA-3.0 Người đóng góp: Armorial Général Nghệ sĩ đầu tiên:English: Image created for theBlazon Project of the French Wikipedia
• Tập_tin:Blason_ville_fr_Ailleux_(Loire).svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2b/Blason_ville_fr_ Ailleux_%28Loire%29.svgGiấy phép: CC BY-SA 3.0 Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên:Tretinville
• Tập_tin:Canis_latrans_-Furnace_Creek_Golf_Course,_Death_Valley,_California,_USA-8.jpg Nguồn: https://upload.wikimedia org/wikipedia/commons/b/b9/Canis_latrans_-Furnace_Creek_Golf_Course%2C_Death_Valley%2C_California%2C_USA-8.jpg Giấy phép: CC BY 2.0 Người đóng góp:Coyote, canus latransNghệ sĩ đầu tiên:Dawn Beaie from Morro Bay, CA, USA
• Tập_tin:Canis_lupus_arabic.JPG Nguồn:https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/85/Canis_lupus_arabic.JPGGiấy phép: CC-BY-SA-3.0 Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra התבטיב רב יח Nghệ sĩ đầu tiên: ןומכח סומע
• Tập_tin:Chaperon_rouge2.jpg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e2/Chaperon_rouge2.jpg Giấy phép: Public domain Người đóng góp:http://www.ac-amiens.fr/pedagogie/lettres/lycee/perrault/gravures.htmNghệ sĩ đầu tiên:Gustave Doré
• Tập_tin:Coyote_Beverley_Hills_CA.jpg Nguồn:https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4d/Coyote_Beverley_Hills_CA jpgGiấy phép: CC BY-SA 2.0 Người đóng góp:Hollywood’s lonliestNghệ sĩ đầu tiên:jczart
• Tập_tin:Escudo_del_valle_de_Salazar.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3b/Escudo_del_valle_de_ Salazar.svgGiấy phép: CC BY-SA 3.0 Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên:User:Miguillen
• Tập_tin:Metal_dragon_half_frontal_view.jpg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/80/Metal_dragon_half_ frontal_view.jpgGiấy phép: CC BY-SA 3.0 Người đóng góp: ? Nghệ sĩ đầu tiên: ?
• Tập_tin:Meuble_héraldique_Loup_ravissant.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f8/Meuble_h%C3% A9raldique_Loup_ravissant.svgGiấy phép: Public domain Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên:
Syryatsu
• Tập_tin:POL_Łobez_COA.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3d/POL_%C5%81obez_COA.svg Giấy phép: Public domain Người đóng góp: ? Nghệ sĩ đầu tiên: ?
• Tập_tin:Russian_riding_horse.jpg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5d/Russian_riding_horse.jpg Giấy phép: CC BY-SA 3.0 Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên:Ponyart
• Tập_tin:Urban_Coyote,_Bernal_Heights.jpg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b4/Urban_Coyote%2C_ Bernal_Heights.jpgGiấy phép: CC BY-SA 4.0 Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên:Frank Schulenburg
• Tập_tin:Wolf_with_Caribou_Hindquarter.jpg Nguồn:https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b8/Wolf_with_Caribou_ Hindquarter.jpgGiấy phép: Public domain Người đóng góp:Wolf with Caribou HindquarterNghệ sĩ đầu tiên:Denali NPS
• Creative Commons Aribution-Share Alike 3.0