ĐỀ CƯƠNG Quy HOẠCH MÔI TRƯỜNG

1. Thế nào là quy hoạch không gian biển? Tại sao phải quy hoạch không gian biển? 1 2. Cơ sở xác định quản lý (QH) và vùng nghiên cứu trong quy hoạch không gian biển? Cho VD cụ thể minh họa cho vùng quy hoạch, nghiên cứu? 1 3. Lợi ích của quy hoạch không gian biển? 2 4. Quy hoạch không gian biển với môi trường? 3 5. Quy hoạch không gian biển với kinh tế? 4 6. Quy hoạch không gian biển với xã hội? 4 7. Quy hoạch không gian biển với bảo tồn đa dạng sinh học biển? 5 8. Xác định các bên liên quan trong QHKGB? 6 9. Các bên liên quan? Tại sao QHKGB cần thiết phải có sự tham gia của các bên liên quan? 7 10. Vai trò của các bên liên quan trong quy hoạch không gian biển? 8 11. Xác định lợi ích tham gia của các bên liên quan trong QHKGB? 8 12. Xác định quyền hạn của các bên liên quan và sự ảnh hưởng trong quy hoạch không gian biển 9 13. Các cách lôi kéo thự tham gia của các bên liên quan trong QHKGB? 10 14. Xác định các hoạt động vùng QHKGB? 11 15. Nguyên tắc quản lý không gian biển? 12 16. Kế hoạch quản lý không gian biển? 12 17. Kế hoạch phân vùng trong kế hoạch quản lý không gian biển? 13 18. Mục đích phân vùng trong quy hoạch không gian biển? 14 19. Cơ sở pháp lý của QHKGB? 14 20. CSPL của VN đối với QHKGB? 15 21. Cách tiếp cận trong quá trình QHKGB? 17

Quy Hoach MT

1 Thế nào là quy hoạch không gian biển? Tại sao phải quy hoạch

không gian biển? -1

2 Cơ sở xác định quản lý (QH) và vùng nghiên cứu trong quy hoạch không gian biển? Cho VD cụ thể minh họa cho vùng quy hoạch, nghiên cứu? -1

3 Lợi ích của quy hoạch không gian biển? -2

4 Quy hoạch không gian biển với môi trường? -3

5 Quy hoạch không gian biển với kinh tế? -4

6 Quy hoạch không gian biển với xã hội? -4

7 Quy hoạch không gian biển với bảo tồn đa dạng sinh học biển?- 5 8 Xác định các bên liên quan trong QHKGB? -6

9 Các bên liên quan? Tại sao QHKGB cần thiết phải có sự tham gia của các bên liên quan? -7

10.Vai trò của các bên liên quan trong quy hoạch không gian biển? 8 11.Xác định lợi ích tham gia của các bên liên quan trong QHKGB? 8 12.Xác định quyền hạn của các bên liên quan và sự ảnh hưởng trong quy hoạch không gian biển -9

13.Các cách lôi kéo thự tham gia của các bên liên quan trong QHKGB? -10

14.Xác định các hoạt động vùng QHKGB? -11

15.Nguyên tắc quản lý không gian biển? -12

16.Kế hoạch quản lý không gian biển? -12

17.Kế hoạch phân vùng trong kế hoạch quản lý không gian biển?-13 18.Mục đích phân vùng trong quy hoạch không gian biển? -14

19.Cơ sở pháp lý của QHKGB? -14

20.CSPL của VN đối với QHKGB? -15

21.Cách tiếp cận trong quá trình QHKGB? -17

1 Thế nào là quy hoạch không gian biển? Tại sao phải quy hoạch không gian biển?

 Quy hoạch là một quá trình quyết định ai thu được cái gì, khi nào, ở đâu như thế nào, tại mức chi phí nào và ai chi trả chi phí đó Cả giai đoạn khởi đầu qy hoạch và quyết định quy hoạch cuối cùng đều là kết quả của quy hoạch, thường được xem là một “hàm số” của quá trình hoạch định chính sách trong xã hội

 Quy hoạch không gian biển: là một quá trình phân tích và phân bổ (do cơ quan nhà nước thực hiện) các hoạt động của con người theo không gian và thời gian ở các vùng biển nhất định để đạt các mục tiêu kinh tế, xã hội và sinh thái mà thường do các nhà chính trị xác định

b Phải quy hoạch không gian biển vì:

 Không gian biển là khu vực chịu ảnh hưởng từ các hoạt động của con người và hoạt động của các quá trình tự nhiên Do đó, đầy là khu vực thường xuyên xẩy ra các vấn đề mầu thuẫn, xung đột trong quá trình khai thác và sử dụng tài nguyên không gian biển

o Mâu thuẫn giữa các cách thức khai thác và sử dụng biển

o Mâu thuẫn giữa việc khai thác, sử dụng với môi trường biển

 Việc giải quyết các mâu thuẫn trên là một vấn đề quan trọng cần được quan tâm, dó đó cần phải đề cập và lựa chọn các phương thức quản lý phù hợp trong việc phân vùng sử dụng biển Vì thế quá trình QHKGB để thành lập các bản đồ phân chia hợp lý không gian biển là một yêu cầu thiết yếu và quan trọng để giải quyết mâu thuẫn xung đột của con người trong quá trình sử dụng biển hay các ảnh hưởng của quá trình khai thác, sử dụng tới môi trường biển Để từ đó có thể phát triển hài hòa lợi ích giữa các ngành, nghề tiến tới mục tiêu PTBV

2 Cơ sở xác định quản lý (QH) và vùng nghiên cứu trong quy hoạch không gian biển? Cho VD cụ thể minh họa cho vùng quy hoạch, nghiên cứu?

 Vùng quản lý (Quy hoạch): là một vùng biển, vùng bờ biển tính theo không gian ba chiều, nơi có những vấn đề bức xúc về mâu thuẫn lợi ích trong khai thác, sử dụng tài nguyền trong vùng và có biểu hiện/ xung đột của các hoạt động sử dụng biển cho quốc gia và địa phương (do chính quyền cụ thể đề xuất)

 Vùng nghiên cứu: là không gian bao quanh/lân cận vùn quản lý/quy hoạch, nơi dự kiến có các tác động đến vùng quản lý/quy hoạch

 VD: Quy hoạch không gian sử dụng biển khu vực Trà Cổ – Móng cái

o Vùng quy hoạch: Không gian khu vực Trà Cổ – Móng cái Quy hoạch không gian sử dụng cho các đối tượng có giá trị (Tài nguyên sinh vật, phi sinh vật, nhân văn) của vùng, các hoạt động chủ yếu xả ra mâu thuẫn/xung đột tại Trà Cổ – Móng cái (VD xung đột trong khai thác tài nguyên với bảo vệ môi trường, mâu thuẫn giữa du lịch và bảo tồn sinh thái…), từ đó thảo luận và xác định ranh giới phân chia quy hoạch cho phù hợp

o Vùng nghiên cứu: Bãi biển Trà Cổ , hst vùng triều, hst rừng cây phi lao… Nghiên cứu giá trị đem lại của từng vùng cụ thể trong khu vực quy hoạch, giá trị này có thể là kinh tế, dịch vụ hoặc bảo tồn đa dạng sinh học

3 Lợi ích của quy hoạch không gian biển?

QHKGB đặt mục đích đạt được sự hài hòa giữa mục tiêu kinh tế, xã hội và môi rường Đạt được mục đích như vậy chính là sự thành công của hoạt động quản lý tài nguyên và môi trường biển với các lợi ích cơ bản và lâu dài như ví dụ đối với công tác bảo tồn thiên nhiên biển QHKGB mang lại nhiều lợi ích tổng hợp và cần thiết cho các nhà quản lý tài nguyên biển QHKGB cho phép các nhà quản lý giải quyết các vấn đề đa ngành và đa chiều thông qua cách tiếp cận tổng thể, trên một “bức tranh rộng lớn”

QHKGB cho người khai thác, sử dụng biển biết việc họ sẽ có thể khai thác tài nguyên và môi trường biển ở đâu, khi nào và như thế nào, và không chỉ trước mắt mà cho cả tương lai Điều này làm tăng lòng tin của các nhóm sử dụng và các bên liên quan trong quá trình thực hiện nhằm đạt được mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường Ví dụ, đối với bảo vệ đa dạng sinh học biển,

QHKGB có thể được sử dụng như một quy trình mẫu để xây dựng một mạng lưới các KBTB đại diện ở cấp địa phương, quốc gia và vùng Cho phép công tác bảo tồn có được “sức nặng” nhất định cùng với hoạt động khai thác của con người trong môi trường biển, nhờ đó các KBTB có thể cùng tồn tại với những hoạt động khai thác đa mục

tiêu Mặc dù điều phối việc khai thác đa mục tiêu và có vẻ như mâu thuẫn với mục tiêu bảo tồn, song hãy tin tưởng rằng QHKGB có thể thúc đẩy thực sự công tác bảo tồn môi trường biển dài hạn QHKGB đặt môi trường biển là trung tâm của quy trình quy hoạch nhằm đảm bảo rằng có các vùng được cân nhắc chỉ dành cho bảo tồn hệ sinh thái QHKGB được sử dụng để giải quyết 2 mâu thuẫn chính trong các hoạt động tại KGB:

-Mâu thuẫn giữa các cách thức khai thác, sử dụng biển

-Mâu thuẫn giữa việc khai thác, sử dụng với môi trường biển

QHKGB có chất lượng và được tuân thủ trong quá trình thực hiện sẽ mang lại nhiều lợi ích:

 Lợi ích sinh thái/môi trường

o Bảo vệ tính toàn vẹn của hệ sinh thái

o Tạo điều kiện cho hoạt động của các khu bảo tồn thông qua việc phân bổ không gian

o Tăng cường “hiệu ứng tràn” của các hoạt động bảo tồn biển

o Giảm thiểu tác động từ các hoạt động của con người lên hệ sinh thái biển

 Lợi ích kinh tế

o Đưa ra phương thức khai thác tài nguyên hợp lý và hiệu quả

o Tận dụng hợp lý khoảng không gian biển cho các hoạt động sử dụng

 Lợi ích xã hội

o Giảm thiểu xung đột giữa các nhóm sử dụng tài nguyên

o Tạo cơ hội cho cộng đồng tham gia nhiều hơn

o Xác định các khu vực bảo tồn các di sản văn hóa và duy trì, bảo tồn các hoạt động mang giá trị tinh thần liên quan đến biển Một số lợi ích khác của QHKGB:

o Khả năng triển khai ở các quy mô khác nhau

o Tăng cường sự tham gia của các bên liên quan

o Minh bạch hơn

o Cải thiện quản lý thông tin dữ liệu

o Giảm bớt chi phí quản lý tài nguyên

4 Quy hoạch không gian biển với môi trường?

Có thể nói đây là một trong những lợi ích của quá trình QHKGB đem lại, cụ thể như sau:

 Xác định các khu vực quan trọng về sinh thái và sinh học

 Lồng ghép các mục tiêu đa dạng sinh học vào việc ra quyết định đã được quy hoạch

 Xác định và giảm mâu thuẫn giữa các hoạt động khai thác, sử dụng của con người với thiên nhiên

 Phân bổ không gian cho bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học

 Thiết lập bối cảnh cho quy hoạch mạng lưới các khu bảo tồn Biển

 Xác định và giảm các tác động tích lũy từ hoạt động của con người lên các hệ sinh thái Biển

5 Quy hoạch không gian biển với kinh tế?

Có thể nói đây là một trong những lợi ích của quá trình QHKGB đem lại, cụ thể như sau:

 Tạo cơ sở cho khu vực tư nhân tiếp cận các khu vực triển vọng cho các đầu tư mới thường là 20 -30 năm

 Xác định cách thức sử dụng tương hợp trong cùng một lĩnh vực/vùng phát triển

 Giảm mâu thuẫn giữa các cách thức sd không tương thích

 Nâng cao năng lực lập kế hoạch đối với các hoạt động của con người, bao gồm cả việc ứng phó với các công nghệ và các tác động kèm theo

 Bảo đảm an toàn hơn trong khi triển khai các hoạt động của con người

 Hợp lý hóa và minh bạch hóa trong cấp phép và thủ tục cấp thiết

6 Quy hoạch không gian biển với xã hội?

Có thể nói đây là một trong những lợi ích của quá trình QHKGB đem lại, cụ thể như sau:

 Tạo nhiều cơ hội cho sự tham gia của cộng đồng

 Xác định tác động của các quyết định về việc phân bổ không gian biển cho cộng đồng (hạn chế 1 số hình thức trong vùng biển, các khu bảo tồn) và các hoạt động kinh tế ở vùng biển (lao động, phân bổ thu nhập)

 Xác định và tăng cường bảo vệ các di sản văn hóa

 Xác định và bảo tồn các giá trị tinh thần và xã hội liên quan đến sử dụng biển (VD: biển như một không gian mở)

7 Quy hoạch không gian biển với bảo tồn đa dạng sinh học biển?

Có thể nói đây là lợi ích về sinh thái/môi trường của quá trình QHKGB đem lại, cụ thể như sau:

Trong quy hoạch không gian biển, bảo tồn đa dạng sinh học biển là vấn đề trọng tâm nhất

Đối với bảo vệ đa dạng sinh học biển, QHKGB có thể được sử dụng như một quy trình mẫu để xây dựng một mạng lưới các KBTB đại diện ở cấp địa phương, quốc gia và vùng Cho phép công tác bảo tồn có được “sức nặng” nhất định cùng với hoạt động khai thác của con người trong môi trường biển, nhờ đó các KBTB có thể cùng tồn tại với những hoạt động khai thác đa mục tiêu Mặc dù điều phối việc khai thác đa mục tiêu và có vẻ như mâu thuẫn với mục tiêu bảo tồn, song hãy tin tưởng rằng QHKGB có thể thúc đẩy thực sự công tác bảo tồn môi trường biển dài hạn QHKGB đặt môi trường biển là trung tâm của quy trình quy hoạch nhằm đảm bảo rằng có các vùng được cân nhắc chỉ dành cho bảo tồn hệ sinh thái

Quản lý dựa vào hệ sinh thái: Quản lý dựa vào hệ sinh thái (HST)

sẽ xem xét tính nguyên vẹn của HST, bao gồm cả con người Mục đích của quản lý dựa vào HST là duy trì HST trong điều kiện khỏe mạnh, năng suất và có sức chống chịu tốt để có thể cung cấp các dịch vụ và sản phẩm hàng hóa phục vụ cho nhu cầu của con người Quản lý dựa vào HST khác với cách tiếp cận quản lý hiện thời ở chỗ: Cách tiếp cận hiện thời chỉ tập trung vào loài cụ thể, vào một ngành, một hoạt động hoặc một vấn đề đơn lẻ nào đó, còn Quản lý dựa vào HST quan tâm đến các tác động tích lũy của các ngành khác nhau

Quan tâm đến các yếu tố nẩy sinh giữa các ngành khác nhau nhằm mục đích duy trì HST toàn vẹn và lành mạnh Đảm bảo cho HST có sức chống chịu tốt để cung cấp các dịch vụ và sản phẩm phục vụ cho nhu cầu của con người QHKGB đã hướng tới quản lý dựa vào HST bằng cách hình thành và thiết lập các phương án sử dụng biển theo hướng cân bằng giữa nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội

với yêu cầu bảo vệ các HST biển thu hút sự tham gia của các bên liên quan

Phân vùng chức năng các vùng biển để dẽ dàng đưa ra các phương án quản lý phù hợp

8 Xác định các bên liên quan trong QHKGB?

Dựa trên các hoạt động khai thác/sử dụng hiên tại và dự đoán trong tương lai để hiểu được các bên liên quan trong QHKGB; các bên liên quan này có thể là các cá nhân hoặc tập thể thuộc các nhóm tham gia chính, các nhóm tham gia phụ, các tổ chức liên quan khác

 Các nhóm tham gia chính

Là những tổ chức, cánhân đang khai thác TN và tiến hành các hoạt động sử dụng không gian biển

Những người có quyền hưởng dụng không gian vùng quy hoạch và vì thế quyền lợi của tổ chưc, cá nhân này phụ thuộc trực tiếp vào quyết định, giải pháp và việc thực hiện QHKGB sau khi được cấp thẩm quyền phê duyệt

VD: các hoạt động nuôi trồng thủy sản mặn-lợ, Khai thác khoảng sản, dầu khí; hoạt động du lịch, hàng hải, quốc phòng…

 Các nhóm tham gia phụ

Là các ngành, người không trực tiếp khai thác, sử dụng không gian trong vùng QHKGB, nhưng sử dụng các sản phẩn, dịch vụ hay tài nguyên trong vùng QHKGB hoặc là các hoạt động có ảnh hưởng tới tài nguyên và môi trường trong vùng QHKGB

VD: các hoạt động ở vùng nghiên cứu bao quanh vùng quy hoạch, các hoạt đồng trên các lưu vực sông ven biển…)

 Các tổ chức liên quan

Các tổ chức có trách nhiệm trực tiếp về quản lý các hoạt động có ảnh hưởng đến vùng QHKGB hoặc có lợi ích trong các nhóm tham gia chính và phụ, bao gồm các cơ quan chính phủ, các tổ chức NCKH, tư vấn, đào tạo và các tổ chức NGO có liên quan đến QHKGB và có thể là những người sử dụng cuối cùng

Nội dung xác định các bên liên quan cụ thể như sau:

 Liệt kê tất cả các hoạt động khai thác tại vùng QH, và các hoạt động khai thác xung quanh vùng QH (vùng NC)

 Xác định các nhóm sử dụng ( các bên liên quan) phụ thuộc vào các hoạt động đã xác định

 Xác định từng bền liên quan theo hoặc có mối quan hệ với từng hoạt động

 Xác định các cơ quan có thẩm quyền đối với mỗi hoạt động trong QHKGB

9 Các bên liên quan? Tại sao QHKGB cần thiết phải có sự tham gia của các bên liên quan?

 Các bên liên quan:

Các cá nhân, các nhóm hoặc tổ chức có quan tâm hoặc bị ảnh hưởng (tích cực hoặc tiêu cực)

Tất cả các cá nhân,người sử dụng biển, nhóm hoặc các tổ chức thông qua một hay nhiều cách khác nhau bị ảnh hưởng, chịu tác động của QHKGB hoặc có quan tâm đến QHKGB đều có thể coi là các bên liên quan

 QHKGB cần thiết phải có sự tham gia của các bên liên vì:

- Tăng quyền quy hoạch, sử dụng

- Khai thác sử dụng một cách bền vững

- Khuyến khích quyền sở hữu của quản lý KGB và đem lại niềm tin giữa các bên liên quan và các nhà ra quyết định

- Hiểu biết hơn về mức độ phức tạp (không gian, thời gian và các vấn đề khác) của vùng qh

- Hiểu biết tốt hơn về ảnh hưởng của con người lên vùng qh

- Hai bên hiểu biết nhau sâu sắc hơn và chia sẻ về các vấn đề cũng như các rào cản trong vùng quy hoạch

- Hiểu hơn về nguyện vọng cơ bản, nhận thức và sự quan tâm, khuyến khích hay hạn chế sự lồng ghép các chính sách trong vùng quy hoạch

- Xác định được khả năng tương thích hiện có và tiềm năng, các mâu thuẫn của việc sử dụng đa mục tiêu vùng quy hoạch

- Tạo ra các lựa chọn và giải pháp mới

- Mở rộng và đa dạng hóa năng lực của nhóm qh, đặc biệt thông qua việc thu thập các thông tin sơ cấp ( thông tin bản địa, truyền thông, )

 Có thể nói sự tham gia của các bên liên quan trong QHKGB là rất quan trọng, nó là yếu tố quyết định quá trình QH có thuận lợi hay không và kết quả của quá trình QHKGB có đạt được hay không là do sự thống nhất trong các ý kiến, quyết định của các bên liên quant ham gia vào QHKGB

10 Vai trò của các bên liên quan trong quy hoạch không gian biển?

Sự tham gia của các bên liên quan vào quá trình xây dựng QHKGB là rất cần thiết Lý do quan trọng nhất vì QHKGB nhằm vào giải quyết vấn đề trong đa ngành, đa mục tiêu (kinh tế, xã hội và môi trường) Chính vì vậy QHKGB sẽ tạo ra nhiều cơ hội và góp phần giảm thiểu mâu thuẫn lợi ích/xung đột không gian xuất hiện trong các vùng thực hiện QHKGB

- Các quyền hiện tại của các bên liên quan đối với tài nguyên trong vùng quản lý;

- Mối quan hệ của các bên liên quan với tài nguyên trong vùng quản lý;

- Kiến thức và kỹ năng bản địa về quản lý không gian đối với tài nguyên trong vùng quản lý;

- Các mức độ thiệt hại có thể có trong quá trình xây dựng hoặc thực hiện QHKGB;

- Mức độ phụ thuộc về mặt kinh tế và xã hội lên tài nguyên vùng quản lý;

- Mức độ quan tâm và lợi ích trong quản lý;

- Sự công bằng trong tiếp cận tài nguyên và sự phân bổ lợi ích trong các hình thức sử dụng;

- Sự tương thích về mặt lợi ích và các hoạt động của các bên liên quan;

Tác động hiện tại và tiềm năng từ các hoạt động của các bên liên quan lên vùng quản lý

11 Xác định lợi ích tham gia của các bên liên quan trong QHKGB?

Lợi ích về sự tham gia của các bên liên quan là:

 Sự tham gia của các bên liên quan giúp cho quá trình QH được thuận lợi do tạo dựng được niềm tin giữa họ và các nhà ra quyết định

 Các bên liên quan cùng hiểu thêm về mực độ phức tạo của vùng QH;

 Hiểu biết tốt hơn về ảnh hưởng của con người và các hoạt động phát triển đến vùng QH;

 Hiểu nhau sâu sắc hơn, chia sẻ thông thin và cách thức xử lý các rào cản, thách thức trong vùng quy hoạch;

 Hiểu biết tốt hơn về các mong đợi cơ bản, nhận thức và mối quan tâm, khuyến khích hay hạn chế đối với việc lồng ghép các chính sách trong vùng QH;

 Xác định được tiềm năng, các mâu thuẫn và tính tương thích của việc sử dụng đa ngành, đa mụng tiêu trong vùng QH, thông qua đó xác định được các nội dung của quá trình QHKGB

12 Xác định quyền hạn của các bên liên quan và sự ảnh hưởng trong quy hoạch không gian biển?

 Để xác định quyền hạn của các bên liên quan ta cần xác định được các bên liên quan Có thể có nhiều bên liên quan khác nhau tham gia ,phụ thuộc và sự quan tâm của họ , cách họ nhận thức vấn đề và các cơ hội lien quan đến nguồn lợi biển và ven bờ, và sự nhận thức của họ về sự cần thiết đối với việc quản lí

– đang hay sẽ bị ảnh hưởng bởi quyết định về MSP

– đang phụ thuộc vào các nguồn lợi trong khu vực dự định thực hiện MSP

– có quyền hoặc nghĩa vụ hoặc trách nhiệm về khu vực hay nguồn lợi trong vùng MSP

– tiến hành các hoạt động có thể gây tác động lên khu vực hay nguồn lợi trong vùng MSP

– có quan tâm đặc biệt tới việc quản lí vùng quy hoạch

 Xác định quyền hạn:

- Các quyền hiện tại của họ đối với tài nguyên trong khu vực quản lý

- Mối quan hệ của họ với tài nguyên ( ví dụ như người dân địa phương với người sử dụng từ nơi khác đến ) trong vùng quản lý

- Kến thức và kỹ năng bản ddiaj về việc quản lý không gian đối với tài nguyên

- Các mối quan hệ về mặt văn hóa và lịch sử với tài nguyên trong vùng quản lý

- Mức độ phụ thuộc về mặt kinh tế và xã hội lên tài nguyên vùng quản lý

- Mức độ quan tâm và lợi ích trong quản lý