Năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam là tổng hòa những phẩm chất, tri thức, kinh nghiệm, phương thức, phương pháp lãnh đạo của Đảng tạo thành sức mạnh, uy tín giúp Đảng có thể tập hợp lực lượng, đáu tranh giành chính quyền và tổ chức thực hiện thành công lý tưởng, mục tiêu chính trị, củng cố địa vị cầm quyền của Đảng.
Trang 1LỜI NÓI ĐẦU
Qua gần sáu mươi tám năm xây dựng và phát triển, Nhà nước ta dưới sựlãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam ngày càng thể hiện rõ bản chất ưu việtcủa Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam thực sự trong sạch, vữngmạnh, của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân Tuy nhiên, trong bối cảnh mới,trước những yêu cầu, nhiệm vụ mới, để đáp ứng kịp thời nhu cầu phát triển củađất nước trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đòi hỏi Đảng tacần tăng cường vai trò lãnh đạo đối với Nhà nước nhằm xây dựng Nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa ngày càng vững mạnh, đáp ứng được nguyện vọngcủa nhân dân và đáp ứng được yêu cầu đặt ra thực tiễn của con đường quá độ đilên chủ nghĩa xã hội mà Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lựa chọn Nghiêncứu vấn đề “Đảng cầm quyền trong các nền chính trị dân chủ tư sản và dân chủ
xã hội chủ nghĩa Giải quyết tốt mối quan hệ giữa đảng cộng sản cầm quyền vànhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay” sẽ giúp ta có cáinhìn toàn diện hơn và sâu sắc hơn về vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản ViệtNam đối với nhà nước và quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa
Trang 2A ĐẢNG CẦM QUYỀN TRONG CÁC NỀN CHÍNH TRỊ DÂN CHỦ TƯ SẢN VÀ DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA:
I ĐẢNG CẦM QUYỀN:
1 Quan niệm đảng cầm quyền: Có nhiều quan niệm khác nhau về đảng
cầm quyền:
- Thứ nhất, sử dụng khái niệm đảng cầm quyền để phân biệt đảng đó ở
thời kỳ đã nắm chính quyền với thời kỳ đảng đó chưa nắm chính quyền
- Thứ hai, đảng cầm quyền là khái niệm chỉ một đảng (hoặc liên minh
một số đảng) nắm chính quyền Chính quyền theo nghĩa rộng là nhà nước, baogồm cả 3 nhánh quyền lực lập pháp, hành pháp và tư pháp
- Thứ ba, đảng cầm quyền (liên minh một số đảng cầm quyền) là các đảng
nắm trong tay chính quyền (quyền hành pháp)
- Thứ tư, đảng cầm quyền phải là đảng chiếm đa số trong nghị viện.
Ở đây, khi nói tới bộ máy chính quyền trước hết vẫn là bộ máy hành pháp,bất kể chính thể đó là gì, nguyên tắc thể chế hình thành các cơ quan quyền lựcnhà nước như thế nào Muốn trở thành một đảng cầm quyền thì ý chí của đảng
đó phải trở thành ý chí chung của xã hội Nhưng muốn ý chí của đảng thành ýchí chung của xã hội thì đảng phải chiếm đa số (đa số trong nghị viện đối vớichính thể quân chủ đại nghị, cộng hòa đại nghị, hoặc chiến thắng trong bầu cửvới chính thể cộng hòa tổng thống)
* Có thể khái quát về quan niệm đảng cầm quyền như sau:Đảng cầm
quyền là đảng duy nhất (hay liên minh một số đảng) nắm quyền đại điện ý chí chính trị chung trong xã hội, và do đó đảng này (hay liên minh những đảng này) nắm quyền chi phối hoạt động của bộ máy chính quyền.
2 Phương thức lãnh đạo của đảng cầm quyền:
a Khái niệm phương thức lãnh đạo của đảng cầm quyền: là những hình
thức, phương pháp, cách thức tác động vào nhà nước để thực hiện ý chí củađảng đã được xác định
b Các phương thức lãnh đạo của đảng cầm quyền:
Xem xét cách thức tác động của đảng cầm quyền vào nhà nước, có thể
khái quát chia các phương thức lãnh đạo của đảng cầm quyền thành 3 loại cơ
bản: loại phương thức mang tính can thiệp trực tiếp của đảng vào nhà nước,
Trang 3phương thức tuân thủ các nguyên tắc dân chủ - pháp quyền và phương thức cầmquyền hỗn hợp của cả 2 phương thức trên.
* Phương thức đảng cầm quyền can thiệp trực tiếp vào nhà nước:
+ Đặc trưng nổi bật của thể chế chính trị đó là sự tập trung quyền lực cao
độ vào đảng cầm quyền, gắn liền với phương thức điều hành theo kiểu hànhchính, chỉ huy
Trong phương thức này, chức năng của đảng cầm quyền và nhà nước bịlẫn lộn, cơ cấu đảng cầm quyền biến thành hoặc thay thế cơ cấu quyền lực nhànước Nhờ phương thức cầm quyền mang tính can thiệp trực tiếp, đảng có thểnhanh chóng biến ý chí của đảng thành pháp luật của nhà nước, quá trình "nhànước hóa" ý chí của đảng diễn ra trực tiếp
+ Ở phương thức này, đảng có thể trực tiếp bố trí, sắp xếp nhân sự trong bộmáy nhà nước
Cơ quan đảng quyết định nhân sự cho các chức danh trong hệ thống cơ quannhà nước, việc bầu cử hay bổ nhiệm của cơ quan nhà nước chỉ mang tính hợp thứchóa, chính thức hóa Do đó, cán bộ nhà nước thường chỉ chịu trách nhiệm trướcđảng, trước cấp trên mà không chịu trách nhiệm trước dân
Sự lẫn lộn vai trò của đảng và nhà nước thể hiện trong phương thức cầmquyền mang tính bao biện, can thiệp trực tiếp của đảng vào nhà nước, đưa đến
cơ cấu bộ máy đảng và bộ máy chính quyền song song tồn tại, quyền lực chồngchéo, chức năng trùng lặp, trách nhiệm thiếu rõ ràng Hệ thống bộ máy đảng và
hệ thống bộ máy chính quyền từ trên xuống thành những cặp đối xứng với nhau
Do đảng can thiệp trực tiếp, nên vị thế của đảng đứng trên nhà nước, nghịquyết của đảng cao hơn pháp luật; đảng có thể dễ dàng nắm được nhà nước, cả
cơ cấu bộ máy đến con người (cán bộ), cả hệ thống luật pháp đến trực tiếp điềukhiển các hoạt động quản lý của bộ máy nhà nước
Phương thức đảng cầm quyền này có những ưu điểm nhất định, như quátrình phối hợp hành động đơn giản, tập trung Nhưng nó cũng chứa đựng nhữngnguy cơ, trong đó nguy cơ lớn nhất là bệnh chủ quan duy ý chí, lạm quyền, lấnquyền
* Phương thức đảng cầm quyền gián tiếp:
Trong phương thức này, để biến các chủ trương, đường lối của đảng thànhhiện thực trong tổ chức và hoạt động của nhà nước, thành hiện thực trên thực tế,
Trang 4trên cơ sở các mục tiêu đã được đảng cầm quyền xác định, các quy định củapháp luật, đảng thực hiện cách thức, giải pháp sau:
Thông qua tổ chức của đảng, các thủ lĩnh và đảng viên của đảng trong các
cơ quan nhà nước, nhất là trong nghị viện
Thông qua tuyên truyền, vận động, thuyết phục, đảng hướng đến giành đa
số phiếu thông qua các quyết định tại nghị viện
Để thực hiện các phương thức đó, đảng cầm quyền quan tâm củng cố sựthống nhất trong đảng, siết chặt kỷ luật trong hàng ngũ trong cuộc cạnh tranhvới các đảng đối lập, nhằm củng cố quyền lực của đảng
* Phương thức cầm quyền hỗn hợp:
Phương thức này chứa đựng cả hai phương thức trên Nhà nước là công
cụ hữu hiệu để tối đa hóa lợi ích của giai cấp cầm quyền nên luôn diễn ra tìnhtrạng lạm quyền
Trên thực tế, không có đảng cầm quyền nào can thiệp trực tiếp vào nhànước hoàn toàn bất chấp pháp luật Cũng không có đảng cầm quyền nào hoàntoàn cầm quyền gián tiếp Mức độ tuân thủ pháp luật của mỗi đảng cầmquyền mỗi lúc, mỗi thời kỳ cầm quyền khác nhau, tùy tình hình cụ thể
Bất kỳ một đảng cầm quyền nào cũng đều tìm mọi cách chi phối, điềukhiển, sử dụng bộ máy nhà nước để thực hiện lợi ích của giai cấp mình Tuynhiên, trong thời đại ngày nay, không thể cứ trở thành đa số, thành cầm quyềnthì đảng muốn làm gì thì làm, vì pháp luật, công luận và đảng đối lập không chophép đảng cầm quyền tự do đặt ra các quy tắc chính trị vượt quá khuôn khổpháp luật
* Phương thức lãnh đạo của các Đảng tư sản:
- Giống nhau trên các vấn đề căn bản, đã được đưa vào thiết kế hệ thống.
+ Tính tuân thủ của quân đội với chính quyền hay gọi là tính trung lậpđảng phái của bộ máy vũ trang
+ Tính tối cao của các cơ quan dân cử, nói cách khác quyền lực chính
là sự ủy quyền
- Việc lãnh đạo là thể chế hóa các chính sách và thực hiện chúng.
- Sự bổ nhiệm cùng với các công cụ, biện pháp để họ hành động theo định hướng của đảng.
Trang 5- Giáo dục tư tưởng: Thông qua nhiều cách khác nhau => cung cấp thông
tin, tuyên truyền truyền thông và sự phê bình, chỉ trích của nhân dân và của cácđảng khác
- Thủ lĩnh của đảng cầm quyền phải là người đứng đầu hành pháp.
Cho đến nay, vấn đề đảng cầm quyền, đảng lãnh đạo, đảng bố trí cán bộchủ chốt của mình vào các cương vị của bộ máy nhà nước đã trở thành một tấtyếu của chế độ chính trị dân chủ hiện nay Đó là một trong những đặc điểm củanhà nước pháp quyền hiện đại Nhưng điều đáng nói là, sự lãnh đạo, sự bố trí đókhông được quy định trong hiến pháp - đạo luật tối cao của mỗi quốc gia tư bản
Có hai điều cần phải chú ý ở đây là sự lãnh đạo đó của đảng cầm quyền cầnphải có sự đồng ý thông qua một cuộc đầu phiếu của nhân dân Đảng chiếm đa sốghế ở Quốc hội - nếu nhà nước được tổ chức theo mô hình của chế độ đại nghị - làđảng cầm quyền Đảng cầm quyền đứng ra thành lập Chính phủ Về nguyên tắc,người của đảng nào chỉ biết bỏ phiếu cho người của đảng đó Vì lẽ đó, mặc dù hiếnpháp quy định là Quốc hội thành lập Chính phủ, nhưng chính đảng cầm quyền mới
là người đứng ra thành lập Chính phủ Thủ lĩnh của đảng cầm quyền sẽ là ngườiđứng đầu cơ quan hành pháp Các bộ trưởng đều là người thân cận với Thủ tướnghoặc là người có chân trong ban lãnh đạo của đảng cầm quyền
Như vậy, như một quy luật, thủ lĩnh của đảng cầm quyền bao giờ cũngnắm chức vụ đứng đầu hành pháp Cách thức tổ chức nhà nước tạo nên mô hìnhchính thể của mỗi quốc gia phụ thuộc căn bản vào cách thức nắm giữ và điềuhành nhà nước của người đứng đầu hành pháp Chính cách thức bố trí nhân sựnày đã làm tăng tính chịu trách nhiệm thực sự của bộ máy nhà nước
* Phương thức lãnh đạo của các Đảng cộng sản cầm quyền:
- Những yếu tố ảnh hưởng: Bỏ qua phương thức phát triển TBCN => thiếu
cơ sở hạ tầng về kinh tế, chính trị, văn hóa
- Đặc điểm chung: Đảng lãnh đạo cả nhà nước và xã hội
- Tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ: Đây là nguyên
tắc tổ chức và hoạt động của ĐCS, nhưng nhà nước cũng theo nguyên tắc này.Vấn đề đặt ra hiện nay là trách nhiệm của tập thể và cá nhân như thế nào
Trên thực tế cần tránh 2 khuynh hướng: tập trung => quan liêu;
dân chủ => hình thức
Trang 6Những vấn đề đặt ra: vấn đề tham nhũng, quan liêu
Ở Trung quốc: tham nhũng có 5 vấn đề lớn:
+ Liên quan đế kinh tế ngày càng lớn
+ Lợi dụng chức quyền ngày càng rõ hơn
+ Móc nối, liên kết với nhau (giữa quan chức chính phủ với bên ngoài)+ Liên quan đến vợ con nhiều hơn
+ Che đậy ngày càng tinh vi
Dân chủ trong đảng (theo học thuyết Mác - Lênin về đảng):
+ Bầu cử rộng rãi theo định kỳ: các tổ chức của đảng do bầu cử định kỳ
mà lập ra;
+ Giao cho cơ quan được bầu toàn quyền lãnh đạo;
+ Báo cáo công tác và có thể bị bãi miễn (Đại hội đảng là cơ quan lãnhđạo cao nhất của đảng);
+ Công khai về các hoạt động: các đảng viên đều có quyền biết về cáchoạt động của đảng;
+ Quyền phê bình và bình luận tự do, tranh luận tư tưởng;
+ Quyết định là của đa số nhưng phải bảo đảm quyền lợi của thiểu số;
Ví dụ: Hồ Chí Minh đã mấy lần bị loại khỏi các kỳ đại hội Quốc tế CS =>
Người vẫn kiên trì bảo vệ và đã thành công
* Nguyên tắc hoạt động của đảng cộng sản trong thực hiện dân chủ:
Khái quát: "KHOA - CÔNG - DÂN - TẬP"
KHOA: khoa học điều tra: cơ sở dữ liệu, cơ sở khoa học
CÔNG: công khai thông tin: báo cáo công khai của Hội đồng trung ương
(bầu lại hàng năm) + báo cáo của thành viên để tất cả thảo luận
DÂN: dân chủ trong thảo luận: bảo đảm tính khoa học và tính minh bạch TẬP: tập trung trong hành động: khi có quyết định phải chấp hành.
Trang 7II ĐẢNG CHÍNH TRỊ TRONG CÁC NƯỚC TƯ BẢN CHỦ NGHĨA:
1 Các vấn đề chung:
- Các nước tư bản chủ nghĩa thường phát triển theo chế độ đa đảng, hệ thống đảng được tổ chức rất khác nhau.
- Phương thức hoạt động của đảng cầm quyền:
Thông qua các cuộc vận động bầu cử, tranh cử giành được ghế Tổng thống (cộng hòa tổng thống) hoặc đa số trong nghị viện sẽ đứng ra lập chính phủ (cộng hòa đại nghị), trở thành đảng cầm quyền, giữ vị trí chi phối hoạt động
của nhà nước; còn các đảng khác, theo luật định trở thành đảng "đối lập"
Đảng đối lập cũng có ảnh hưởng nhất định trong hoạt động của nhà
nước, khi có điều kiện thuận lợi, các đảng này lại có thể trở thành đảng cầmquyền Chế độ đa đảng ở các nước TBCN dù theo khuynh hướng nào, đều tuânthủ hiến pháp của nhà nước tư sản
2 Vai trò của các đảng chính trị ở các nước tư bản chủ nghĩa:
* Vai trò tích cực:
- Đảng đứng ra thành lập chính phủ, có quyền đưa người của đảng hay
người đồng chính kiến với đảng vào các cương vị nào đó của bộ máy chính phủ,quyết định đề cử, ứng cử vào các vị trí của ngành lập pháp, các hội đồng, chínhquyền địa phương Ngày nay, hiện tượng "nhất thể hóa" hai chức vị cao nhất củaquyền lực đảng và quyền lực nhà nước đang trở thành phổ biến ở các nướcTBCN
- Đảng chi phối nhà nước bằng chủ trương, đường lối; thông qua các thủ
lĩnh của đảng và đảng viên nắm giữ chức vụ nhà nước thể chế đường lối củađảng thành pháp luật, chính sách của nhà nước Đảng đa số trong các chính thểcộng hòa thao túng cơ quan lập pháp
- Đảng có nhiều tổ chức, thông qua các tiểu ban chuyên môn, các ủy ban
có thể hỗ trợ, tư vấn cho đảng cầm quyền, cho thủ tướng (hoặc tổng thống) trongvai trò cầm quyền, điều hành chính quyền; trợ lý thực hiện các nhiệm vụ quản lýnhà nước đối với các cương vị chủ chốt (như các vị trí đứng đầu lập pháp,trưởng tiểu ban ở nghị viện, các bộ trưởng ); hỗ trợ ứng cử viên của đảng trongtranh cử vào các cơ quan dân cử; tìm mọi phương thức, thủ đoạn đánh bại cácđối thủ cạnh tranh, kể cả các thủ đoạn bất hợp pháp như vu cáo, bôi nhọ, kíchđộng bạo lực, thậm chí sử dụng bạo lực
Trang 8Trong các nước TBCN hiện nay, đảng cầm quyền khó có thể tác động trựctiếp vào nhà nước, mà thường tác động vào nhà nước thông qua hệ thống tổchức của đảng và đảng viên theo quy định của pháp luật Hoạt động của đảngcầm quyền biểu hiện ra như là đảng đã hóa thân vào nhà nước Đảng lãnh đạothông qua nhà nước và nhân danh nhà nước thực hiện chức năng công quyền(chứ không phải nhà nước hóa đảng).
- Các đảng không cầm quyền, (kể cả đảng "đối lập") tìm mọi cách kiểm
soát (phản biện, giám sát) gây ảnh hưởng đến cơ quan công quyền, từ việc soạnthảo chủ trương, chính sách, tổ chức bộ máy, tuyền chọn nhân sự, đến việc tổchức thực hiện, tìm những vi phạm, yếu kém của đảng cầm quyền để buộc tội,
hạ uy tín chống lại đảng cầm quyền
- Thúc đẩy sự đoàn kết thống nhất tư tưởng và hành động của đảng cầm quyền.
Đảng cầm quyền thường lấy một tầng lớp cử tri nào đó làm chỗ dựa chủyếu, đồng thời tranh thủ sự ủng hộ của các tầng lớp khác Trên thực tế, hoạtđộng chính trị ở các nước TBCN chủ yếu diễn ra trong giới thượng lưu và trunglưu, đặc biệt là những người thuộc giới tinh hoa Đó là lớp người mà vị trí của
họ làm cho họ có khả năng vượt ra khỏi môi trường bình thường; họ ở vị trí cóthể đưa ra các quyết định có tầm quan trọng; họ làm chủ các tập đoàn lớn; điềuhành bộ máy của đát nước; chỉ đạo các cơ quan quân sự; nắm giữ vị trí chỉ huychiến lược trong cấu trúc xã hội nhờ các phương tiện có hiệu quả của quyền lực,
sự giàu sang và danh tiếng của họ đang hưởng thụ
* Vai trò tiêu cực của đảng chính trị ở các nước TBCN:
- Làm chia rẽ nhân dân (do các đảng cạnh tranh quần chúng); đảng tước
bỏ nền dân chủ (do tranh giành quyền lực dẫn đến xung đột lẫn nhau);
- Đảng tuyên truyền bằng phương pháp không lành mạnh;
- Đảng kích thích sự thèm khát quyền lực, tạo thêm điều kiện cho sự thamnhũng
3 Các loại đảng chính trị tiêu biểu:
* Đảng Tự do:
- Nguồn gốc: Nền tảng từ chủ nghĩa tự do Từ "tự do" xuất hiện đầu tiên ở
Tây Ban Nha đầu Thế kỷ XIX, sau phát triển sang Anh, Pháp Giữa Thế kỷ XIX,
ở Anh tổ chức ra Đảng Tự do sớm nhất
Trang 9- Đặc trưng: Thù địch với chủ nghĩa quân chủ chuyên chế; ủng hộ chế độ
lập hiến; đề cao tự do cá nhân, quyền sở hữu tư nhân và tự do bầu cử
- Tình hình phát triển:
Ở Anh: Đảng này mạnh từ TK 19 đến Chiến tranh thế giới I
Ở Pháp: Trong nền quân chủ Thứ Bảy và Cộng hòa III (TK 19)
Ở Ý: mạnh trước Chiến tranh TG II (xây dựng nước Ý thống nhất)
Ở Đức: ra đời giữa TK 19, tuy nhỏ bé nhưng thường xuyên tham gia chínhquyền
Ở Nhật: Đảng Dân chủ tự do độc quyền 38 năm
* Đảng Bảo thủ (Conservative Party)
- Nguồn gốc: Đảng Bảo Thủ có nguồn gốc xa từ đảng Tory, một đảng bảo
hoàng vào thế kỷ 17 Từ "bảo thủ" xuất hiện đầu TK 19, phản ứng cuộc cáchmạng tư sản Pháp Đảng Bảo thủ ở Anh là sớm nhất
- Đặc trưng: Gắn với sở hữu tư nhân; gắn với những nguyên tắc quyền
lực; dè dặt với phổ thông đầu phiếu; phản ứng sự can thiệp của nhà nước vàolĩnh vực kinh tế - xã hội
- Tình hình phát triển: Sau Chiến tranh TG II, Đảng Bảo thủ với tư tưởng
theo chủ nghĩa thực dụng thay đổi nhiều về tư tưởng và chính sách (vì họ thường
là đảng nắm chính quyền nên buộc phải thay kỷ luật sắt của phổ thông đầuphiếu
Trên thế gới có các đảng như: Đảng của Đờ gôn (Pháp); Ở Anh Đảng Bảothủ cầm quyền 2/3 thời gian của TK 20 như đảng của Thủ tướng Thát chơ, Giônmây giơ, hiện nay là Cameron Đảng bảo thủ cầm quyền ở Canada từ 2006
* Đảng Dân chủ thiên chúa giáo:
- Nguồn gốc: Không chỉ là đảng công giáo mà tổng hợp: Tin lành, Công
giáo, Dân chủ Thiên chúa giáo vùng Scăngđinavơ, chủ yếu có khuynh hướngTin lành
- Đặc trưng: Công khai từ chối sự phân tách CNTB bên này và chủ nghĩa
Mác bên kia Họ tìm cách vượt lên những tư tưởng đó (vì 2 hình thức của chủnghĩa duy vật trái ngược với sự giáo dục thường xuyên của nhà thờ); quan tâm
Trang 10đến giáo dục và đạo đức theo quan điểm Thiên chúa giáo (họ đấu tranh vớichính phủ trong hôn nhân, li hôn, chống phá thai, chống tránh thụ thai ).
Đảng CBV có sự gắn bó với Đảng Bảo thủ (sự liên minh giữa ngai vàng
và nhà thờ)
Trong chiến tranh lạnh, Đảng CBV phớt lờ tư tưởng chống CNTB ban đầu
để chuyển thành nền kinh tế thị trường
* Đảng Xã hội dân chủ
- Nguồn gốc: Là nhánh tách ra từ phong trào công nhân Họ có nguồn gốc
tư tưởng từng bị C.Mác phê phán (như: CNXH không tưởng của Pruđông,Phurie; chủ nghĩa cải lương của Lui Blăng; Tư tưởng về nhà nước của Látxan;Chủ nghĩa vô chính phủ của Bacunin; tư tưởng của Cauxki (trong Quốc tế I vàII) Đến Quốc tế III, cuộc đấu tranh đó hoàn toàn tách những người xã hội cảilương và những người cộng sản
- Đặc trưng: Chính sách cải lương về chính trị, chủ trương phương thức
tham dự vào chính quyền bằng con đường hợp pháp và bầu cử (đây là điểm cốtyếu để chia rẽ với những người cộng sản lý tưởng giành chính quyền bằng cáchmạng lật đổ thể chế tư sản)
- Về kinh tế: chủ trương quan tâm phúc lợi công cộng Lúc đầu ủng hộ nền
kinh tế chỉ huy, về sau ủng hộ nền kinh tế hỗn hợp
- Tình hình phát triển:
Nguồn gốc từ phong trào công nhân, Đảng XHDC ngày càng đầu hàngCNTB và xây dựng một xã hội mà ông cha mình đã chỉ trích Nhiều ĐảngXHDC đã có những vị trí quyền lực quan trọng trong hệ thống TBCN (Ví dụ: ỞPháp thời Mít tơ răng, Ri sắc; Ở Thụy Điển thời Ô lốp Panmơ Đảng giành đượcủng hộ cao của công chúng; Ở Đức, Ý )
Trang 11* Đảng Cộng sản
- Nguồn gốc: có cùng nguồn gốc với Đảng xã hội dân chủ.
- Đặc trưng: Là đảng của giai cấp công nhân; mục tiêu lật đổ CNTB, xây
dựng CNXH; xóa chế độ tư hữu, xây dựng chế độ công hữu về TLSX, mục tiêucuối cùng là giải phóng con người
* Đảng theo chủ nghĩa địa phương và sinh thái
Những quốc gia có nhiều dân tộc thường có đảng địa phương Trước kia
ít, song nay vấn đề quốc gia dân tộc nổi lên, do đó nhiều loại đảng địa phươngphát triển
- Đặc trưng: Lập trường theo chủ nghĩa dân tộc, địa phương; muốn đấu
tranh bảo vệ những giá trị của địa phương; bảo vệ những vấn đề môi trường sinhthái
* Ngoài ra, ở Mỹ có Đảng Cộng hòa và Dân chủ Cả 2 đảng đều có
những người bảo thủ và tự do của mình, hoặc trong đối nội: những người lãnhđạo của Đảng Cộng hòa là "Bảo thủ", của Đảng Dân chủ là "Tự do"
- Đảng Dân chủ chủ yếu nhận ủng hộ của người lao động, công nhân thànhthị, người da đen, thiên chúa giáo Đảng Cộng hòa chủ yếu nhận ủng hộ từ nôngthôn, thành phố nhỏ, giới kinh doanh, Đạo Tin lành Nhưng giống nhau: gắn bóvới thể chế, với các tính chất của CNTB, với sứ mạng toàn cầu của Mỹ, sự vứt bỏCNCS ở trong nước và quốc tế (không khác biệt về hệ tư tưởng)
*Bối cảnh tác động của môi trường đối với các đảng phái hiện nay
- Hiện nay cơ cấu xã hội - giai cấp trong xã hội đã thay đổi khác với thời
kỳ hình thành đảng Sự giàu có không chỉ tập trung vào giai cấp tư sản
- Giai cấp công nhân cũng khác thời kỳ C.Mác khảo cứu
Ví dụ: Anh, Đức: công ngiệp chiếm trên 20% GDP, dịch vụ trên 70%
GDP, nông nghiệp chỉ 3 - 5% GDP
=> Vậy lực lượng nào nắm PTXS hiện đại trong xã hội
Giai cấp công nhân hiện đại bị phân tầng theo 4 nhóm: (theo điều tra một
số nước tư bản):
# Tầng lớp trung lưu: 1 bộ phận g/c CN trở thành tầng lớp trung lưu trong
xã hội
Trang 12# Có mức sống TB trong XÃ HỘI
# Có mức sống tối thiểu trong XH
# Một bộ phận không gia cư, không việc làm
=> Vậy đảng đại diện cho tầng lớp, nhóm nào trong số đó?
- Sự chia tách phiếu của cử tri: bỏ phiếu cho đảng đối lập
Trước đây, công nhân Anh bỏ phiếu cho Công đảng, nay tầng lớp trunglưu trong giai cấp công nhân bỏ phiếu cho Đảng Bảo thủ (đảng của giới chủ) =>như vậy, sự trung thành của cử tri không như trước nữa
- Sự phát triển các hình thức dân chủ trực tiếp
=> Làm giảm dân chủ thông qua đại diện Vì cơ hội và phương tiện chophép nhân dân thực hiện dân chủ trực tiếp
- Phương tiện truyền thông đảm đương chức năng tuyên truyền và tranh luận
- Sự suy giảm tinh thần đảng phái
Một thời con người tham gia nhiều tổ chức và hoạt động xã hội, nay họkhông muốn giao lưu và hội nhập vào các tổ chức => tích tụ năng lực của cánhân (cá biệt hóa)
* Xu hướng thay đổi của các đảng
- Ít mang tính hệ tư tưởng, thực dụng: ít theo hệ tư tưởng mục tiêu lâu dài,
vì mục tiêu thực dụng hơn
- Các đảng xích lại gần nhau trên những vấn đề cơ bản
Ở các nước TBCN chủ yếu tồn tại 2 xu hướng: dân chủ và tự do
- Các đảng mở: mở rộng tính đại diện, thu hút các tầng lớp khác trong xãhội
- Khuynh hướng kỹ trị: cơ sở khoa học của chính sách
* Các đảng buộc phải thực hiện cải cách
- Trưng cầu ý kiến về vị trí của chủ tịch đảng
- Bầu cử để lập danh sách các ứng viên
=> Để mở rộng dân chủ đại diện và huy động đông đảo nhân dân thamgia vào lựa chọn các ứng viên => không chỉ là đảng lựa chọn, bổ nhiệm nội bộ