PHÒNG GIÁO DỤC QUẬN HẢI AN TRƯỜNG TIỂU HỌC ĐẰNG HẢI ~ ~ ~ ~ ~ o0o ~ ~ ~ ~ ~ CHUYÊN ĐỀ DẠY TẬP LÀM VĂN NHƯ THẾ NÀO ĐỂ ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI" NGƯỜI VIẾT : NGUYỄN THỊ NGỌC THU Chuyên dề: "Dạy tập làm văn lớp 3 như thế nào để đáp ứng yêu cầu đổi mới" Năm học: 2006 - 2007 Trường Tiểu học Đằng Hải 2 Chuyên dề: "Dạy tập làm văn lớp 3 như thế nào để đáp ứng yêu cầu đổi mới" MỤC LỤC NỘI DUNG TRANG A. PHẦN M ĐẦU I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI II. CƠ SỞ THỰC TIỄN VÀ LÝ LUẬN III. PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA CHUYÊN ĐỀ IV. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU B. PHẦN NỘI DUNG I. NỘI DUNG CHƯƠNG TRÌNH SGK VÀ CÁC HÌNH THỨC LUYỆN TẬP LÀM VĂN LỚP 3 II. CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY TẬP LÀM VĂN III. QUY TRÌNH TIẾT TẬP LÀM VĂN LỚP 3 IV. CÁC BIỆN PHÁP DẠY TẬP LÀM VĂN LỚP 3 THEO HƯỚNG ĐỔI MỚI 1. Luôn chú trọng "Tích hợp - lồng ghép" khi dạy phân môn Tập Làm Văn lớp 3. 2. Dạy học theo quan điểm giao điểm. 3. Tổ chức tốt việc quan sát tranh, hướng dẫn học sinh cách dùng tư, giọng kể, điệu bộ khi làm bài nghe, nói, viết. 4. Sử dụng linh hoạt các hình thức hoạt động trong tiết dạy Tập làm văn theo hướng đổi mới. 5. Dạy học hướng tập trung vào học sinh và chú trọng hình thức dạy học cá nhân. 6. Dạy học phối kết hợp các hoạt động ngoài giờ lên lớp 7. Dạy tập làm văn theo hướng đổi mới ở tất cả các khối lớp C. KẾT LUẬN Bài học Trường Tiểu học Đằng Hải 3 Chuyên dề: "Dạy tập làm văn lớp 3 như thế nào để đáp ứng yêu cầu đổi mới" A. PHẦN MỞ ĐẦU I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Môn Tiếng Việt cùng với các môn học khác, có nhiệm vụ cung cấp cho học sinh 4 kĩ năng đó là: "nghe - nói - đọc - viết". Trong đó môn tiếng Việt có c các phân môn như: Tập đọc, kể chuyện, chính tả, luyện từ và câu, tập viết, tập làm văn . trong đó, phân môn Tập làm văn là phân môn có tính chất thích hợp của các phân môn khác. Qua tiết tập làm văn, học sinh có khả năng xây dựng một văn bản, đó là bài nói, bài viết. Nói và viết là những hình thức giao tiếp rất quan trọng, thông qua đó con người thực hiện quá trình tư duy - chiếm lĩnh tri, thức trao đổi tư tưởng, tình cảm, quan điểm, giúp mọi người hiểu nhau. cùng hợp tác trong cuộc sống lao động. Ngôn ngữ (dưới dạng nói - ngôn bản và dưới dạng viết văn bản) giữ vai trò quan trọng trong sự tồn tại và phát triển xã hội. Chính vì vậy, hướng dẫn cho học sinh nói đúng và viết đúng là hết sức cần thiết. Nhiệm vụ nặng nề đó phụ thuộc phần lớn vào việc giảng dạy môn Tiếng Việt nói chung và phân môn tập làm văn lớp 3 nói riêng. Vấn đề đặt ra: Người giáo viên dạy tập làm ra sao để đạt hiệu quả như mong muốn. Qua thực tế giảng dạy chúng tôi nhận thấy phân môn tập làm văn là phân môn khó trong các phân môn của môn Tiếng Việt. Do đặc trưng phân môn Tập làm văn với mục tiêu cụ thể là: hình thành và rèn luyện cho học sinh khả năng trình bày văn bản (nói và viết) ở nhiều thể loại khác nhau như: miêu tả, kể chuyện, viết thư, tường thuật, kể lại bản tin, tập tổ chứng cuộc họp giới thiệu về mình và những người xung quanh. Trong quá trình tham gia vào các hoạt động học tập này, học sinh với vốn kiến thức còn hạn chế nên thường ngại nói. Nếu bắt buộc phải nói, các em thường đọc lại bài viết đã chuẩn bị trước. Do đó, giờ dạy chưa đạt hiệu quả cao. Trường Tiểu học Đằng Hải 4 Chuyên dề: "Dạy tập làm văn lớp 3 như thế nào để đáp ứng yêu cầu đổi mới" Xuất phát từ thực tiễn đó, ban giám hiệu trường Tiểu học Đằng Hải chỉ đạo giáo viên chúng tôi tiến hành nghiên cứu và thực nghiệm chuyên đề "dạy tập làm văn lớp 3 như thế nào để đáp ứng yêu cầu đổi mới". II. CƠ SỞ THỰC TIỄN VÀ LÝ LUẬN 1. Cơ sở lý luận Tập làm văn là một trong những phân môn có vị trí quan trọng của môn Tiếng Việt. Phân môn này đòi hỏi học sinh phải vận dụng những kiến thức tổng hợp từ nhiều phân môn. Để làm được một bài văn, học sinh phải sử dụng cả bốn kỹ năng: nghe, nói, đọc, viết. Phải vận dụng các kiến thức về tiếng việt, về cuộc sống thực tiễn. Phân môn Tập làm văn rèn luyện cho học sinh các kỹ năng tạo tập văn bản, trong quá trình lĩnh hội các kiến thức khoa học, góp phần dạy học sinh sử dụng tiếng việt trong đời sống sinh hoạt. Vì vậy, tập làm văn được coi là phân môn có tính tổng hợp, có liên quan mật thiết đến các môn học khác. Trên cơ sở nội dung, chương trình phân môn tập làm văn có rất nhiều đổi mới, nên đòi hỏi tiết dạy Tập làm văn phải đạt được mục đích cụ thể hơn, rõ nét hơn. Ngoài phương pháp của thầy, học sinh cần có vốn kiến thức, ngôn ngữ về đời sống thực tế. Chính vì vậy, việc dạy tốt các phân môn khác không chỉ là nguồn cung cấp kiến thức mà còn là phương tiện rèn kỹ năng nói, viết, cách hành văn cho học sinh. Tóm lại: Dạy tập làm văn theo hướng đổi mới phải khích lệ học sinh tích cực, sáng tạo, chủ động trong học tập; biết diễn đạt suy nghĩ của mình thành ngôn bản, văn bản. Nói cách khác, các phân môn trong môn Tiếng Việt là phương tiện để hỗ trợ cho việc dạy tập làm văn được tốt. 2. Cơ sở thực tiễn 2.1. Thuận lợi + Đối với giáo viên Trường Tiểu học Đằng Hải 5 Chuyên dề: "Dạy tập làm văn lớp 3 như thế nào để đáp ứng yêu cầu đổi mới" - Năm học 2005 - 2006 là năm thứ tư tiến hành chương trình thay sách, giáo viên đã nắm được yêu cầu việc đổi mới phương pháp một cách cơ bản, việc sử dụng đồ dùng tương đối có hiệu quả. - Sự chỉ đạo, chuyên môn của phòng giáo dục, trường tổ chuyên môn có vai trò tích cực,giúp giáo viên đi đúng nội dung, chương trình phân môn Tập làm văn. - Qua các tiết dạy mẫu, các cuộc thi, hội thảo đã có nhiều giáo viên thành công khi dạy Tập làm văn. - Qua các phương tiện thông tin đại chúng: ti vi, đài, sách, báo . giáo viên tiếp cận với phương pháp đổi mới Tập làm văn thường xuyên hơn. + Đối với học sinh - Học sinh lớp ba đang ở lứa tuổi rất thích học và ham học - Môn tiếng việt nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng có nội dung phong phú, sách giáo khoa được trình bày với kênh hình đẹp, trang thiết bị dạy học hiện đại, hấp dẫn học sinh, phù hợp với tâm lý lứa tuổi các em. - Các em đã được học chương trình thay sách từ lớp 1, đặc biệt là các em ở lớp 2 đã nắm vững kiến thức, kỹ năng của phân môn Tập làm văn như kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tạo lập ngôn bản, kỹ năng kể chuyện miêu tả. Đây là cơ sở giúp các em học tốt phân môn Tập làm văn ở lớp 3. 2.2. Khó khăn + Đối với học sinh - Do đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, các em nhanh nhớ nhưng cũng mau quên, mức độ tập trung thực hiện các yêu cầu của bài học chưa cao. - Kiến thức về cuộc sống thực tế của học sinh còn hạn chế, ảnh hưởng đến việc tiếp thu bài học. - Vốn từ vựng của học sinh chưa nhiều cũng ảnh hưởng đến việc thực hành độc lập. Cụ thể là: các em viết câu rời rạc, chưa liên kết, thiếu lôgíc, tính Trường Tiểu học Đằng Hải 6 Chuyên dề: "Dạy tập làm văn lớp 3 như thế nào để đáp ứng yêu cầu đổi mới" sáng tạo trong thực hành viết văn chưa cao, thể hiện ở cách bố cục bài văn, cách chấm câu, sử dụng hình ảnh gợi tả chưa linh hoạt, sinh động. - Một số học sinh còn phụ thuộc vào bài văn mẫu, áp dụng một cách máy móc, chưa biết vận dụng bài mẫu để hình thành lối hành văn của riêng mình. Ví dụ: Phần lớn học sinh dùng luôn lời cô hướng dẫn để viết bài của mình. + Đối với giáo viên Tiếng việt là môn học khó, nhất là phân môn Tập làm văn đòi hỏi người giáo viên phải có kiến thức sâu rộng, phong phú cần phải có vốn sống thực tế, người giáo viên biết kết hợp linh hoạt các phương pháp trong giảng dạy. Biết gợi mở óc tò mò, khả năng sáng tạo, độc lập ở học sinh, giúp cho các em nói viết thành văn bản, ngôn ngữ quả không dễ. Với những thuận lợi và khó khăn trên, chúng tôi tiến hành khảo sát chất lượng môn Tập làm văn lớp 3 vào tháng 9 tuần 3 (năm học 2005 - 2006) với đề bài như sau: Hãy kể về gia đình em với người bạn mới quen Kết quả khảo sát như sau: Tổng số học sinh khối 3: 85 em Nội dung khảo sát Số học sinh Tỷ lệ % 1. Biết viết câu, dùng từ hợp lý 43/85 50.5% 2. Biết nói - viết thành câu 47/85 15.5% 3. Biết dùng từ ngữ, câu văn có hình ảnh 13/85 15.3% 4. Biết trình bày đoạn văn 34/85 40% Bài viết học sinh đạt từ trung bình trở lên 57/85 67% Qua khảo sát cho thấy học sinh chưa biết cách diễn đạt câu văn có hình ảnh, vốn từ vựng chưa nhiều, hiểu biết thực tế còn ít, do vậy chất lượng bài viết của các em chưa cao, ý văn nghèo nàn, câu văn lủng củng. Kết quả này cũng thể hiện phương pháp giảng dạy của giáo viên chưa phát huy được tính tích cực của học sinh trong giờ học. III. PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA CHUYÊN ĐỀ - Các tiết dạy Tập làm văn lớp 3 Trường Tiểu học Đằng Hải 7 Chuyên dề: "Dạy tập làm văn lớp 3 như thế nào để đáp ứng yêu cầu đổi mới" IV. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU - Phương pháp quan sát thông qua dự giờ - Phương pháp tổng kết kinh nghiệm, kiểm tra đối chứng - Phương pháp nghiên cứu văn bản, tài liệu B. PHẦN NỘI DUNG I. NỘI DUNG CHƯƠNG TRÌNH SÁCH GIÁO KHOA VÀ CÁC HÌNH THỨC LUYỆN TẬP LÀM VĂN LỚP 3 1. Nội dung dạy học Chương trình Tập làm văn lớp 3 bao gồm 35 tiết / năm (thực học 31 tiết + 4 tiết ôn tập) - Kỳ 1: 16 tiết + 2 tiết ôn tập - Kỳ 2: 15 tiết + 2 tiết ôn tập Trang bị cho học sinh một số kiến thức và kĩ năng phục vụ cho học tập và đời sống hàng ngày như: điền vào giấy tờ in sẵn, viết thư, làm đơn, tổ chức họp và phát biểu trong cuộc họp, giới thiệu hoạt động của tổ, lớp, trường, ghi chép sổ tay . Tiếp tục rèn kĩ năng đọc, nghe, nói, viết thông qua kể chuyện và miêu tả như: kể một việc đơn giản, tả sơ lược về người, vật xung quanh theo gợi ý bằng tranh hoặc bằng câu hỏi. Rèn kĩ năng nghe thông qua các bài tập nghe. Trường Tiểu học Đằng Hải 8 Các hình thức luyện tập Bài tập nói Bài tập nghe Bài tập viết Chuyên dề: "Dạy tập làm văn lớp 3 như thế nào để đáp ứng yêu cầu đổi mới" 2. Các hình thức luyện tập 1. Bài tập nghe: Gồm các tiết - Tuần 4: Nghe kể: Dại gì mà đổi - Tuần 7: Nghe kể: Không nỡ nhìn - Tuần 11: Nghe kể: Tôi có đọc đâu - Tuần 14: Tôi cũng như bác - Tuần 15: Nghe kể: Giấu cày - Tuần 16: Nghe kể: Kéo cây lúa lên - Tuần 19: Nghe kể: Chàng trai phù ủng - Tuần 21: Nghe kể: Nâng nui từng hạt giống - Tuần 24: Nghe kể: Người bán quạt may mắn - Tuần 34: Nghe kể: Vươn tới các vì sao * Yêu cầu các bài tập nghe - Học sinh hiểu nội dung câu chuyện, thuật lại được câu một cách mạnh dạn, tự tin. - Học sinh thấy cái hay cái đẹp, cái cần phê phán trong câu chuỵen. - Biết diễn đạt rõ ràng thành câu, dễ hiểu. - Giọng kể phù hợp nội dung từng câu chuyện. - Biết diễn đạt rõ ràng thành câu, dễ hiểu. Trường Tiểu học Đằng Hải 9 Chuyên dề: "Dạy tập làm văn lớp 3 như thế nào để đáp ứng yêu cầu đổi mới" - Giọng kể phù hợp nội dung từng câu chuyện. 2. bài tập nói: Gồm các chi tiết - Tuần 1: Nói về Đội - Tuần 5: Tập tổ chức cuộc họp - Tuần 6: Kể lại buổi đầu em đi học - Tuần 8: Kể về người hàng xóm - Tuần 11: Nói về quê hương - Tuần 12: Nói về cảnh đẹp đất nước - Tuần 15: Giới thiệu về tổ em. - Tuần 16: Nói về thành thị nông thôn. - Tuần 20: Báo cáo hoạt động - Tuần 21: Nói về tri thức - Tuần 22: Nói về người lao động trí óc - Tuần 25: Kể về lễ hội - Tuần 26: Kể về một ngày hội - Tuần 28: Kể lại một trận thi đấu thể thao - Tuần 32: Nói về bảo vệ môi trường * Yêu cầu: - Học sinh nói đúng rõ ý, diễn đạt rõ ràng dễ hiểu. - Học sinh nói theo nội dung, chủ đề cho trước - Nói thành câu, biét cách dùng từ chân thực. - Nói thành đoạn văn 3. Bài tập viết: Gồm các tiết: - Tuần 1: Điền vào giấy tờ in sẵn (ĐTNTP) - Tuần 2: Viết đơn - Tuần 3, 4: Điền vào tờ giấy in sẵn. - Tuần 10: Tập viết thư và phong bì thư - Tuần 12: Viết về cảnh đẹp đất nước - Tuần 13: Viết thư Trường Tiểu học Đằng Hải 10 [...]... luyện tập, không quá năng về lý thuyết như phương pháp dạy học truyền thống Do vậy học sinh hào hứng tham gia vào các hoạt động học tập, tích cực sáng tạo trong làm văn Việc hình thành và rèn luyện các kỹ năng nghe - nói - đọc - viết cho học sinh thông qua phân môn Tập làm văn đảm bảo đạt được hiệu quả tối ưu Ví dụ: Giảng dạy dạng bài tập nghe và tập nói Nghe và kể lại câu chuyện "Giấu cày" - tập làm. .. dụng và phối hợp linh hoạt các hình thức dạy Tập làm văn lớp 3 theo hướng đổi mới tạo được hứng thú học tập cho học sinh, học sinh tham gia các hoạt động học một cách hào hứng, tích cực, sáng tạo Ví dụ 2: Tiết tập làm văn (tuần 22) với hệ thống bài tập Bài 1: Kể về người lao động trí óc mà em biết - Giáo viên cho học sinh làm việc cá nhân (làm trong vở bài tập) - Trao đổi nhóm, kể cho nhau nghe về người... động được tất cả học sinh tham gia vào hoạt động học tập, tạo được không khí thi đua học tập giữa từng học sinh với nhau, và giữa các nhóm học sinh Bài 2: Nói về quê hương em hoặc nơi em đang ở Yêu cầu: Học sinh làm việc cá nhân với vở bài tập Giáo viên sử dụng các hình thức dạy học - Cá nhân học sinh làm trong vở bài tập - Học sinh nhận xét bài làm của bạn - Giáo viên nhận xét, bổ sung, cho điểm Tóm... Phương pháp trò chơi 8 Phương pháp làm việc với SGK và các tài liệu III QUY TRÌNH TIẾT TẬP LÀM VĂN LỚP 3 1 Kiểm tra bài cũ 3'-5' 2 Dạy bài mới a) Giới thiệu 1' - 2' b) Hướng dẫn làm các bài tập (30 - 32') - Thực hành giải lần lượt các bài tập bằng nhiều hình thức 11 Trường Tiểu học Đằng Hải Chuyên dề: "Dạy tập làm văn lớp 3 như thế nào để đáp ứng yêu cầu đổi mới" - Chú ý đặc trưng của từng tiết dạy... câu: Ai làm gì? - Vậy ta phải tìm thêm bộ phận nào để hoàn - Làm gì? thành mẫu câu: Ai làm gì? - Đặt câu với từ: Bác nông dân * Nhận xét, đánh giá - Yêu cầu HS làm vở với các từ còn lại - Các em vừa đặt câu theo mẫu câu nào? III Củng cố, dặn dò (2-3') - Nhận xét tiết học - Về nhà: Vận dụng những kiến thức đã học - HS tự đặt câu - Nhận xét - HS làm vở - HS trình bày bài làm - Nhận xét - Ai làm gì? viết... trong môn Tiếng Việt như: Tập đọc, kể chuyện, Chính tả, luyện từ và câu, tập viết để giảng dạy và tạo đà cho học sinh học tập tốt phân môn Tập làm văn Mối quan hệ này thể hiện rõ trong cấu trúc của sách giáo khoa: các bài học được biên soạn theo chủ đề, chủ điểm, hai đơn vị học xoay quanh một chủ điẻm ở tất các các phân môn Ví dụ: Chủ đề Cộng đồng dạy trong 2 tuần gồm các bài tập đọc Luyện từ và câu... 1 - 2' VI CÁC BIỆN PHÁP DẠY TẬP LÀM VĂN LỚP 3 THEO HƯỚNG ĐỔI MỚI Tuỳ theo nội dung, yêu cầu của mỗi đơn vị học và từng đối tượng học sinh, giáo viên có thể áp dụng nhóm các biện pháp, hoặc một biện pháp chủ đạo kết hợp với một số biện pháp bổ trợ khác Về cơ bản có những biện pháp sau: 1 Luôn chú trọng "tích hợp - lồng ghép" khi dạy phân môn tập làm văn lớp 3 Khi dạy tập làm văn giáo viên cần hiểu rõ... viết tốt hơn Đơn xin vào đội (tiết tập làm văn - tuần 2) với yêu cầu: Em hãy viết đơn xin vào Đội với mẫu in sẵn 7 Dạy tập làm văn theo hướng đổi mới ở tất cả các khối lớp Nội dung kiến thức chương trình sách giáo khoa mới biên soạn theo chủ đề, chủ điểm, nâng cao dần về mức độ và lượng kiến thức qua từng lớp học Do đó để đạt được hiệu quả tốt trong giảng dạy Tập làm văn lớp 3 theo hướng đổi mới cần... 63.5% 23 Trường Tiểu học Đằng Hải Chuyên dề: "Dạy tập làm văn lớp 3 như thế nào để đáp ứng yêu cầu đổi mới" Bài viết học sinh đạt từ trung bình trở lên 70/85 82.3% Từ những kết quả nêu trên, chúng tôi rút ra những bài học kinh nghiệm sau: 24 Trường Tiểu học Đằng Hải Chuyên dề: "Dạy tập làm văn lớp 3 như thế nào để đáp ứng yêu cầu đổi mới" BÀI HỌC 1 Dạy Tập làm văn theo phương pháp "tích hợp - lồng ghép"... câu? nghe - Cho HS thảo luận nhóm đôi (3') về nội - Thảo luận dung bài tập 3 - Đại diện nhóm trình bày - Trình bày - nhận xét - Bài 3 củng cố cho các em về mẫu câu nào? - Ai làm gì? - Mẫu câu Ai làm gì được chia ra làm mấy - Nêu nhận xét bộ phận? Mỗi bộ phận câu trả lời cho câu hỏi 30 Trường Tiểu học Đằng Hải Chuyên dề: "Dạy tập làm văn lớp 3 như thế nào để đáp ứng yêu cầu đổi mới" Hoạt động của thầy . HÌNH THỨC LUYỆN TẬP LÀM VĂN LỚP 3 II. CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY TẬP LÀM VĂN III. QUY TRÌNH TIẾT TẬP LÀM VĂN LỚP 3 IV. CÁC BIỆN PHÁP DẠY TẬP LÀM VĂN LỚP 3 THEO. thông qua các bài tập nghe. Trường Tiểu học Đằng Hải 8 Các hình thức luyện tập Bài tập nói Bài tập nghe Bài tập viết Chuyên dề: "Dạy tập làm văn lớp 3