Sa hành đoản ca

-“Bài ca ngắn đi trên bãi cát” có thể được hình thành trong những lần ông đi thi Hội, qua các tỉnh miền Trung đầy cát trắng.Nhà thơ mượn hình ảnh đoàn người khó nhọc đi trên cát để hình

Tiết PPCT:

Ngày dạy:

Tên bài dạy: BÀI CA NGẮN ĐI TRÊN BÃI CÁT.

( Sa hành đoản ca)

Cao Bá Quát

I/-MỤC TIÊU: Giúp HS:

-Nắm được trong hoàn cảnh nhà Nguyễn trì trệ, bảo thủ, Cao Bá Quát tuy vẫn đi thi nhưng tỏ ra chán ghét con đường mưucầu danh lợi bình thường Bài thơ biểu lộ tinh thần phê phán của ông đối với học thuật và sự trì trệ cụa chế độ nhà Nguyễn nói chung, góp phần lí giải hành động khởi nghĩa của ông

-Hiểu được mối quan hệ giữa nội dung và hình thức nghệ thuật của bài thơ cổ thể về nhịp điệu ,hình ảnh các y6ú tố hình thức này có đặc điểm riêng phục vụ cho việc chuyển tải nội dung

II/CHUẨN BỊ:

1/ Giáo viên: SGK,Giáo án,Tư liệu có liên quan,Bảng phụ…

2/Học sinh:SGK, Bài soạn,Tập ghi bài

III/-PHƯƠNG PHÁP :Phát vấn,nêu vấn đề,tạo tình huống,thảo luận nhóm…

IV/- TIẾN TRÌNH BÀI DẠY :

1/ỔN ĐỊNH LỚP:

2/KIỂM TRA BÀI CŨ:

-Câu 1:Đọc diễn cảm và nêu cảm xúc của em về bài thơ “Bài ca ngất ngưởng” của Nguyễn Công Trứ

*Đáp án + Biểu điểm:

-Câu 2:Hãy lí giải tại sao anh(chị) lại thích bài thơ này?

*Đáp án + Biểu điểm:

3/ DẠY BÀI MỚI:

Hoạt động của GV +

HS

NỘI DUNG BÀI DẠY

-GV gọi Hs đọc mục

tiểu dẫn trong SGK

-GV cho HS tóm tắt nội

dung quan trọng của

mục tiểu dẫn

I/.ĐỌC VÀ TÌM HIỂU TIỂU DẪN:

-Cao Bá Quát(1809?- 1855) người làng Phú Thị, huyện Gia Lâm,tỉnh Bắc ninh Ông là một nhà thô có tài năng và bản lĩnh

- Thơ của ông bộc lộ sự phê phánchế độ phong kiến nhà Nguyễn, chứa đựng nội dung khai sáng có tính chất tự phát ,phản ánh nhu cầu đổi mới của xã hội Việt Nam lúc bấy giờ -“Bài ca ngắn đi trên bãi cát” có thể được hình thành trong những lần ông đi thi Hội, qua các tỉnh miền Trung đầy cát trắng.Nhà thơ mượn hình ảnh đoàn người khó nhọc đi trên cát

để hình dung con đường mưu cầu danh lợi đáng chán ghét làm ông phải đeo đuổi ,cũng như sự bế tắc của triều đình nhà

GV đọc diễn cảm bài

thơ một lần

-Gọi HS đọc bài thơ,

các HS khác đọc thầm

và đọc nối tiếp

-Gv nhận xét cách đọc

của HS

-Em hãy phân tích ý

nghĩa tượng trưng của

các yếu tố tả thực hình

ảnh người đi trên cát?

-Hãy giải thích nội

dung và chỉ ra sự liên

kết ý nghĩa của sáu câu

thơ này?( chú ý danh

lợi có sức cám dỗ như

thế nào?)

- Tâm trạng của lữ

khách khi đi trên cát

được thể hiện như thế

Nguyễn

II/ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:

1/ NỘIDUNG:

a)Bốn câu đầu:Những yếu tố tả thực và tượng trưng tronglời

thơ:

“Bãi cát,bãi cát dài!

……

Khách bộ hành nước mắt tuôn rơi”

-Bốn dòng thơ trên tả thực cảnh đi trên bãi cát.Đi trên cát đã khó, xét về hông gian thì đường xa, xung quanh thì lại bị vây bởi núi, sông, biển; xét về thời gian thì mặt trời đã lặn mất mà vẫn tất tả đi Như vậy bãi cát là hình ảnh tả thực, gợi lên một không gian và thời gian đầy khó khăn, nhọc nhằn.Đó không chỉ

là con đường thực mà còn là con đường hiểu theo nghĩa tượng trưng Nóp biểu tượng cho con đường xa xôi, mờ mịt và còn biểu trưng cho con đường đời, con đường công danh nhọc nhằn của tác giả và của biết bao trí thức đương thời

- Trên bãi cát ấy là hình ảnh một con người-nhà thơ , người đi trên bãi cát dài.Hình ảnh người đi trên bãi cát cũng là hình ảnh mang tính chất biểu trưng.Đó là hình ảnh của người đi tìm chân lí giữa cuộc đời

- Cùng với hình ảnh bãi cát dài là hình ảnh con đường cùng.Đó

là hình ảnh “đường ghê sợ” , “Phía Bắc, núi Bắc núi muôn trùng Phía Nam, núi Nam, sóng dào dạt” Đó cũng là hỉnh ảnh tượng trưng cho con đường đời không lối thoát

b)Sáu câu tiếptheo:Suy nghĩ của Cao Bá Quát về danh lợi.

-Hai dòng thơ: “Không học được tiên ông phép ngủ-Trèo non, lội suối giận không nguôi” thể hiện nỗi chán nản của tác giảvì

tự mình phải hành hạ thân xácđể theo đuổi công danh

-Bốn dòng tiếp theo: “Xưa nay phường danhlợi-Bôn tẩu trên đường đời-Gió thoảng hơi men trong quán rượu-Say cả hỏi tỉnh được mấy người” nói về sự cám dỗ của bả công danh đối với người đời Hình ảnh người đời thấy ở đâu có quán rượu ngon đều đổ xô đến, mấy ai tỉnh táo thoát khỏi sự cám dỗ của rượu.Danh lợi cũng là một thứ rượu dễ làm say lòng người

=> Sáu dòng thơ này chuẩn bị cho kết luận của tác giả là cần phải thoát ra khỏi cơn say danh lợi vô nghĩa Cái nhìn xa rộng của Cao Bá Quát chính là ở chỗ đã nhận thấy rõ tính chấtvô nghĩa của lối học hkoa cử, con đường công danh theo lối cũ:Học- thi-làm quan.Với tầm nhìn xa trông rộng đó Cao Bá Quát đã thấy được sự lạc hậu của học thuật đương thời nói riêng, sự bảo thủ, trì trệ của nhà Nguyễn nói chung Với nhân cacxh1 cao đẹp, CBQ đã thể hiện thái độ phê phán những kẻ tất tả trên con đường danh lợi, đồng thời cũng tự cảnh tỉnh mình trước cái bả công danh

c) Phần còn lại:Tâm trang- tầm tư tưởng của CBQ.

- Bên cạnh ý nghĩa tả thực, bãi cát còn có ý nghĩa biểu tượng, thể hiện tâm trạng của nhà thơ Đó là tâm trạng đầy mâu thuẫn: mâu thuẫn giữa khát vọng công danh, phú quý với thực chất

nào?Hãy cho biết tầm

tư tưởng của CBQ thể

hiện qua tâm trạng đó

- Hình ảnh vừa mang ý

nghĩa tả thực vừa mang

ý nghĩa tượng trưng là

những hình ảnh nào?

-Trong bài thơ tác giả

đã sử dụng những đại

từ nhân xưng nào?Ý

nghĩa của các cách

xưng hô đó?

Em hãy phân tích ý

nghĩa của nhịp điệu bài

thơ đối với việc diễn tả

cảm xúc và suy tư của

nhân vật trữ tình?

-Qua bài thơ này em

hãy thử lí giải: vì sao

CBQ nổi dậy chống lại

nhà Nguyễn?

của bả vinh hoa Qua hình tượng thơ, tác giả cho người đọc thấy được tính chất vô nghĩa của con đường khoa cử, con đường công danh theo lối cũ Con đường mà nhà thơ đang đi

ấy được gọi là con đường cùng.Copn đường ấy lhông thể giúp ông đạt được lý tưởng cao đẹp của mình Nếu đi tiếp, rất có thể ông cũng chỉ là một phường danh lợimà ông từng khinh

miệt.Nhưng nếu dừng lại, ông cũng không biết mình sẽ đi đâu,

về đâu Có cả một khối mâu thuẫn đang đè nặng lên tâm hồn tác giả lúc này Nuối tiếc vì con đường đau khổ, mờ mịt nhưng lại quá đẹp đẽ, cao sang Thôi thì đành đứng chôn chân trên bãi cát

- Qua những câu thơ cuối, nhà thơ như muốn nhắn nhủ với người đời: hãy dũng cảm dứt bỏ con đường công danh vô nghĩa, tự tìm cho mình một con đường đi đúng để thực hiện lí tưởng cao đẹp

2/NGHỆ THUẬT:

a) Xây dựng hình ảnh vừa có nghã tả thực vừa có nghĩa tượng trưng:

-Hình ảnh bãi cát dài mênh mông

-Hình ảnh người đi trên bãi cát

-Hính ảnh con đường cùng

b)Nghệ thuật sử dụng các đại từ xưnmg hô:

“Khách”, “Quân”, “Ngã”, “Anh”; tất cả đều để chỉ bản thân tác giả

* Khi gọi là “khách’ nhà thơ nhìn mình như một người khác

*Khi gọi là “anh” nhà thơ như đối thoại với mình

*Khi gọi là “ngã”, tác giã như muốn trực tiếp thổ lộ

 Các cách xưng hô thể hiện thái độ trăn trở, bức xúc trên con đường công danh , sự nghiệp

b) Nhịp điệu bài thơ : Cách ngắt nhịp thơ rất tự do, có thể

là:

-2/3: “Trường sa/ phục trường”

-3/5: “Quân bất học/ tiên nga mĩ thụy ông”

-4/3: “Phong tiền tửu điếm/ hữu mĩ tửu”

=>Nhịp thơ thay đổi như vậy để diễn đạt sự gập ghềnh, trúc trắc của những người bước đi trên bãi cát dài, tượng trưng cho con đường công danh đầy nhọc nhằn, chông gai Nhịp điệu ấy cũng thể hiện được tâm trạng trĩu nặng suy tư của nhà thơ về con đường danh lợi mà nhà thơ đang đi

III/ LUYỆN TẬP:

- LÍ DO :

Cao Bá Quát đã nhận ra được bản chất thối nát của triều đình nhà Nguyễn Mặt khác, ông là người sống phóng túng, luôn nuôi dưỡng khát vọng muốn đổi thay cuộc sống nên khi chứng kiến nhiếu bất bình với chính quyền đương thời

đã khiến ông vô cùng phẫn nộ Nông dân không chịu đựng nởi cuộc sống khốn khó, đã đứng lên khởi nghĩa Cao bá Quát đã liên lạc với người cầm đầu cược khởi nghĩa, mượn

=> Gv cho Hs thảo luận

nhóm, xong cử đại diện

phát biểu về nội dung

bài luyện tập

cớ phù Lê đứng lên đấu tranh giành lại tự do và quyền sống cho nhân dân

4/CỦNG CỐ:

GV giúp Hs củng cố những nội dung chính của bài:

-Hình tượng “bãi cát dài”

-Hình tượng “khách”

-Nghệ thuât của bài thơ

5/ DẶN DÒ:

-HS học bài cũ

-Chuẩn bị bài mới “Luyện tập thao tác lập luận phân tích”

=> Hs về nhà dựa theo gợi ý trong SGK trang 43 để làm trước hai bài luyện tập nhằm đến lớp tiếp thu bài tốt hơn

*RÚT KINH NGHIỆM: