TIỂU LUẬN TRIẾT học

Yêu cầu của nguyên tắc phương pháp luận “tôn trọng khách quan và phát huy tính năng động chủ quan” trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn…….. Cơ sở lý luận chung của nguyên tắc

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

KHOA SAU ĐẠI HỌC

TIỂU LUẬN Môn Triết học

ĐỀ TÀI

Vận dụng nguyên tắc “tôn trọng khách quan, phát huy tính năng động chủ quan” trong lĩnh vực kinh tế, chính trị ở Việt

Nam giai đoạn từ năm 1986 đến nay.

Họ và tên:

Lớp: Quản lý công - HC21B8 GVHD: TS Lê Thị Hằng

HÀ NỘI 2017

MỤC LỤC

A PHẦN MỞ ĐẦU……… 1

B PHẦN NỘI DUNG……… 2

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN TRIẾT HỌC CỦA NGUYÊN TẮC “TÔN TRỌNG KHÁCH QUAN, PHÁT HUY TÍNH NĂNG ĐỘNG CHỦ QUAN”…… 2

1 Cơ sở lý luận của nguyên tắc “tôn trọng khách quan, phát huy tính năng động chủ quan”……… 2

1.1 Vật chất……… ……… 2

1.2 Ý thức……… 3

1.3 Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức……… 3

2 Yêu cầu của nguyên tắc phương pháp luận “tôn trọng khách quan và phát huy tính năng động chủ quan” trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn…… 4

CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG NGUYÊN TẮC “TÔN TRỌNG KHÁCH QUAN, PHÁT

HUY TÍNH NĂNG ĐỘNG CHỦ QUAN” TRONG LĨNH VỰC KINH TẾ, CHÍNH

TRỊ Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 1986 ĐẾN NAY 7

1 Quan điểm của Đảng về vận dụng nguyên tắc “tôn trọng khách quan, phát huy

2 Vận dung nguyên tắc “tôn trọng khách quan, phát huy tính năng động chủ

quan” trên lĩnh vực kinh tế ở Việt Nam giai đoạn từ năm 1986 đến nay 8

3 Vận dung nguyên tắc “tôn trọng khách quan, phát huy tính năng động chủ

quan” trên lĩnh vực chính trị ở Việt Nam giai đoạn từ năm 1986 đến nay 11

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

A PHẦN MỞ ĐẦU

A PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN TRIẾT HỌC CỦA NGUYÊN TẮC “TÔN TRỌNG KHÁCH

QUAN, PHÁT HUY TÍNH NĂNG ĐỘNG CHỦ QUAN”

1 Cơ sở lý luận của nguyên tắc “tôn trọng khách quan, phát huy tính năng động

chủ quan”.

Cơ sở lý luận chung của nguyên tắc “ tôn trọng khách quan, phát huy tính năng động chủ quan” là quan điểm của chủ nghĩa duy vật khoa học về mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

1.1 Vật chất

Theo định nghĩa của V.I.Lê Nin trong tác phẩm Chủ nghĩa duy vật và Chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán : Vật chất là phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan mà con người biết được qua cảm giác, Được cảm giác chụp lại, chép lại, phản ánh, tồn tại không phụ thuộc cảm giác

Trước hết, Lê nin trong định nghĩa vật chất đã dùng định nghĩa đặc biệt khác với thông thường Nghĩa là đem đối lập giữa vật chất với ý thức để định nghĩa Nghĩa là tất

cả những gì bên ngoài độc lập với ý thức con người đều là vật chất

Về nội dung vật chất: có 2 nội dung chính:

- Thứ nhất: vật chất là phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan và con người biết được qua cảm giác

- Thứ hai: Cảm giác chụp lại, nhắc lại và phản ảnh những tồn tại không phụ thuộc cảm giác Nghĩa là vật chất là cái mà con người có thể nhận biết được, chỉ có cái chưa biết nhưng rồi con người sẽ biết thông qua nhận thức

Vận động là phương thức tồn tại của vật chất, là thuộc tính cố hữu của vật chất Nói cách khác, vật chất tồn tại bằng hình thức vận động, thông qua vận động mà biểu hiện ra

nó là gì Nhận thức sự vận động của vật chất là nhận thức chính bản than sự vật, hiện tượng

Vận động của vật chất là sự vận động tự thân, mọi sự vật hiện tưởng của thế giới vật chất đều do các mặt, các yếu tố hợp thành, sự liên hệ tác động giữa chúng làm cho vật chất vận động

Vận động là phương thức tồn tại của vật chất, mà vật chất không do ai sinh ra và không bao giờ mất đi, chỉ chuyển hóa từ dạng này sang dạng khác, định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lượng đã chứng minh điều đó

1.2 Ý thức

Ý thức là sự phản ánh thế giới khách quan lên bộ óc con người dựa trên cơ sở hoạt động thực tiễn, là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan Qua đây ta thấy:

Thứ nhất: Bản chất của ý thức là sự phản ánh thực tại khách quan trên cơ sở hoạt động thực tiễn Ý thức không phải là huyền bí mà bản chất của nó là sự phản ảnh tức là có

cả cái phản ảnh (ý thức) và cái được phản ánh (vật chất) ở đây cái được phản ánh sẽ quyết định cái phản ánh

Thứ hai: hình ảnh chủ quan - ý thức là hình ảnh chứ không phải là bản thân sự vật Nghĩa là bản thân sự vật được di chuyển vào óc người và được cải biến trong đó Vì thế nội dung phản ảnh mang tính khách quan Mức độ cải biến đến đâu là do chủ thể

Thứ ba: đây là phản ánh tích cực chủ động, sáng tạo:

- Tích cực chủ động là con người không thụ động chờ đợi hoàn cảnh khách quan mà chủ động tác động vào khách quan để khách quan bộc lộ thuộc tính Con người nhận thức

để cải tạo thế giới khách quan theo mục đích của mình

- Tính sáng tạo là ý thức phản ánh sự vật và đi sâu vào bản chất sự vật, dự kiến được

xu hướng phát triển của sự vật để con người chủ động đón trước Mác nói: con người tái tạo tự nhiên theo quy luật của cái đẹp

Ý thức có kết cấu phức tạp bao gồm nhiều thành tố có quan hệ gắn bó chặt chẽ với nhau Đó là: Tri thức, tình cảm ý chí… Trong đó, tri thức là quan trọng nhất Mác nói: Tri thức là phương thức tồn tại của ý thức

1.3 Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

Vật chất và ý thức là hai phạm trù triết học, chúng có quan hệ chặt chẽ với nhau, trong đó vai trò quyết định thuộc về vật chất, mặt khác ý thức có thể tác động ngược trở lại vật chất thông qua hành động thực tiễn của con người

* Vai trò quyết định của vật chất đối với ý thức được thể hiện như sau:

- Vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất quyết định sự hình thành ý thức

- Vật chất quyết định nội dung ý thức, vì ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào trong bộ óc của con người, nó là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan

- Vật chất quyết định sự biến đổi, phát triển của ý thức Bản chất của ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan trong điều kiện tự nhiên thay đổi, quan hệ vật chất thay đổi thì ý thức cũng thay đổi theo

- Vật chất là điều kiện để hiện thực hóa ý thức: Mỗi cá nhân, tổ chức đều có ý niệm

và mục đích riêng, do đó phải có vật chất thì ý nguyện đó mới thành hiện thực

* Sự tác động trở lại của ý thức đối với vật chất thông qua sự chỉ đạo hoạt động thực tiễn của con người

- Nếu ý thức phản ánh đúng hiện thực khách quan, trên cơ sở đó chỉ đạo hoạt động thực tiễn của con người và đưa hoạt động thực tiễn của con người đi đến thành công

- Ngược lại, nếu ý thức không phản ánh đúng hiện thực khách quan thì hoạt động thực tiễn của con người mang tính chủ quan, duy ý chí, hành động trái quy luật

2 Yêu cầu của nguyên tắc phương pháp luận “ tôn trọng khách quan, phát huy tính

năng động chủ quan” trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn

Vì vật chất quyết định ý thức, sinh ra ý thức cho nên mọi chủ trương, chính sách, hoạt động nhận thức, hoạt động con người đều phải xuất phát từ hiện thực khách quan và hoạt động tuân theo quy luật khách quan, nghĩa là chúng ta phải có quan điểm khách quan trong nhận thức hoạt động thực tiễn Xuất phát từ hiện thực khách quan, không phải từ những cái lẻ tẻ của hiện thực khách quan, phải xuất phát từ cái chung là quy luật khách quan

Vì ý thức có tính độc lập tương đối, có tính năng động sáng tạo có thể tác động trở lại vật chất thông qua hoạt động con người, cho nên cùng với xuất phát từ cái hiện thực khách quan thì phải phát huy tính năng động chủ quan, tức là phát huy mặt tích cực ý thức, hạn chế mặt tiêu cực của ý thức

Nếu chỉ có thế giới duy nhất và thống nhất là thế giới vật chất; trong thế giới vật chất, vật chất là nguồn gốc của ý thức, quyết định ý thức song ý thức có thể tác động ngược trở lại vật chất thông qua hoạt động thực tiễn của con người thì nguyên tắc phương

pháp luận được rút ra để định hướng cho hoạt động của con người là:“ Trong hoạt động

thực tiễn và nhận thức, con người phải tôn trọng khách quan, đồng thời phải phát huy tính năng động chủ quan của mình”.

2.1 Tôn trọng khách quan

Tôn trọng khách quan là tôn trọng vai trò quyết định của vật chất Điều này đòi hỏi trong nhận thức và hành động con người phải xuất phát từ thực tế khách quan, lấy khách quan làm cơ sở, phương tiện cho hành động của mình Biểu hiện của tôn trọng khách quan là:

Thứ nhất, mục đích, đường lối, chủ trương con người đặt ra không được xuất phát từ

ý muốn chủ quan mà phải xuất phát từ hiện thực, phản ánh nhu cầu chín muồi và tính tất yếu của đời sống vật chất trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể

Thứ hai, khi có mục đích, đường lối, chủ trương đúng, phải tổ chức được lực lượng vật chất để thực hiện

=> Xuất phát từ thực tế khách quan phải đi từ bản thân sự vật với tất cả đặc tính, các thuộc tính của sự vật và các quan hệ của nó để tìm ra bản chất, xu hướng vận động và phát triển theo quy luật Từ đó rút ra kết luận về sự vật, hiện tượng, trên cơ sở đó đề ra phương hướng và các giải pháp tác động, cải biến sự vật, thế giới tự nhiên phục vụ lợi ích của con người, không được áp đặt ý muốn chủ quan của chủ thể vào sự vật

2.2 Phát huy tính năng động chủ quan

Phát huy tính năng động chủ quan là phát huy tính tích cực, năng động, sáng tạo của

ý thức và phát huy vai trò nhân tố con người trong việc vật chất hóa những tính chất ấy Phát huy tính năng động chủ quan thể hiện rất đa dạng phong phú, trong đó bao gồm các biểu hiện cơ bản sau:

Thứ nhất, phải thấy được vai trò quan trọng, quyết định của nhân tố con người

Thứ hai, phải tôn trọng tri thức khoa học

Thứ ba, phải làm chủ tri thức khoa học, truyền bá tri thức khoa học vào quần chúng

để nó trở thành niềm tin định hướng cho quần chúng hành động

Thứ tư, phải tích cực chống các biểu hiện chủ quan, duy ý chí

=> Phát huy tính tích cực, con người không thụ động chờ đợi thời cơ chính muồi mới hành động mà phải biết tạo ra các điều kiện thuận lợi, làm điều kiện này tác động vào điều kiện khác làm nảy sinh điều kiện cần thiết cho hoạt động của con người Muốn thực hiện tư tưởng phải sử dụng lực lượng thực tiễn, phải có ý chí và phương pháp để tổ chức hành động; ý thức tư tưởng có thể quyết định làm cho con người hoạt động đúng hay sai, thành công hay thất bại trên cơ sở những điều kiện cụ thể, điều kiện khách quan nhất định

CHƯƠNG 2

VẬN DỤNG NGUYÊN TẮC “TÔN TRỌNG KHÁCH QUAN, PHÁT HUY TÍNH NĂNG ĐỘNG CHỦ QUAN” TRONG LĨNH VỰC CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM GIAI

ĐOẠN TỪ NĂM 1986 ĐẾN NAY

1 Quan điểm của Đảng ta về vận dụng nguyên tắc “tôn trọng khách quan, phát huy

tính năng động chủ quan”

Ngay từ khi ra đời, Đảng cộng sản Việt Nam đã lấy chủ nghĩa Mác Lênin làm nền tảng tư tưởng và vận dụng tư tưởng lý luận đó vào thực tế cách mạng nước ta để đề ra đường lối, chủ trương, chính sách qua từng thời kỳ Một trong những vận dụng cơ sở lý luận của triết học Mác Lênin vào công cuộc đổi mới đất nước mà Đảng đã khởi xướng bắt đầu từ Đại hội Đảng lần thứ IV là nguyên tắc khách quan, một nguyên tắc được rút ra từ mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức Việc tìm hiểu quy luật khách quan trên

cơ sở mối quan hệ giữa vật chất và ý thức để vận dụng đúng đắn quy luật này vào thực tiễn là vấn đề hết sức cần thiết trong giai đoạn hiện nay

Văn kiện Đại Hội toàn quốc lần thứ 6 của Đảng ta đã nêu rõ:”Đảng ta luôn luôn xuất phát từ thực tế, tôn trọng và hành động theo qui luật khách quan" Chúng ta biết rằng quan điểm khách quan đòi hỏi trong nhận thức và hoạt động thực tiễn phải xuất phát từ bản thân

sự vật hiện tượng, phải thừa nhận và tôn trọng tính khách quan của vật chất, của các qui luật tự nhiên và xã hội, không được xuất phát từ ý muốn chủ quan

Bài học mà Đảng ta đã nêu ra, trước hết đòi hỏi Đảng nhận thức đúng đắn và hành động phù hợp với hệ thống qui luật khách quan Tiếp tục đổi mới tư duy lý luận, nhất là tư duy về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta Đó là xây dựng CNXH bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa cho nên phải trải qua một thời kỳ quá độ lâu dài nhiều chặn đường, nhiều hình thức tổ chức kinh tế xã hội có tính chất quá độ

Mổi chủ trương chính sách của Đảng và nhà nước phải xuất phát từ thực tế khách quan của đất nước và phù hợp qui luật Chúng ta biết rằng ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan trong quá trình con người cải tạo thế giới Do đó càng nắm bắt thông tin về thực tế khách quan chính xác, đầy đủ trung thực và sử lý các thông tin ấy một cách khoa học thì quá trình cải tạo thế giới càng hiệu quả Đồng thời cần thấy rằng sức mạnh của ý thức là ở năng lực nhận thức và vận dụng tri thức củng như các qui luật của thế giới khách quan

Bài học ấy có ý nghĩa thời sự nóng hổi trong quá trình đổi mới đất nước Hiện nay, trong tình hình đổi mới của cục diện thế giới và của cách mạng ở nước ta đòi hỏi Đảng ta không ngừng phát huy sự hiệu quả lảnh đạo của mình thông qua việc nhận thức đúng, tranh

thủ được thời cơ do cách mạng khoa học công nghệ, do xu thế hội nhập và toàn cầu hoá đem lại, đồng thời xác định rỏ những thách thức mà cách mạng nước a trãi qua

2 Vận dụng nguyên tắc ”tôn trọng khách quan, phát huy tính năng động chủ quan”

trong lĩnh vực kinh tế ở Việt Nam giai đoạn từ năm 1986 đến nay

Trước năm 1986, mô hình kinh tế của Việt Nam là mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao cấp tồn tại nhiều hạn chế, cùng với một nền kinh tế gần như kiệt quệ sau sự tàn phá của chiến tranh đã khiến nên kinh tế Việt Nam lâm vào khủng hoảng, trì chệ về mọi mặt

Trong khi đó, trên thế giới, hệ thống xã hội chủ nghĩa đang đứng trước nguy cơ tan

rã với sự sụp đổ của Liên Xô và các nước Xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu, xu thế toàn cầu hóa, hội nhập, mở cửa đang diễn ra trên phạm vi toàn thê giới

Thực tiễn khách quan đó cho thấy mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung đã không còn phù hợp với tình hình mới và cần có những thay đổi Việc đánh giá và nhận diện thực trạng những vấn đề cốt lõi của nền kinh tế kém hiệu quả trước năm 1986 là nắm bắt những hiện tượng kinh tế trong thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội để đổi mới tư duy lý luận về mô hình kinh tế; định hướng những giải pháp đồng bộ, khả thi theo nguyên tắc tôn trọng khách quan phát huy tính năng động chủ quan Sau đại hội đảng VI năm 1986, vấn đề này đã được nhìn lại một cách toàn diện để có những đổi mới trong tư duy cũng như thực tiễn xây dựng mô hình kinh tế xã hội chủ nghĩa mà Việt Nam đang theo đuổi Trên cơ sở quán triệt mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức, rút kinh nghiệm từ những sai lầm do chủ quan duy ý chí, từ Đại hội VI của Đảng (1986) Đảng đã chỉ rõ bài học kinh nghiệm trong thực tiễn cách mạng ở nước ta là muốn đảm bảo thành công thì phải vận dụng đúng nguyên tắc khách quan: “Mọi đường lối, chủ trương của Đảng phải xuất phát từ thực tế, tôn trọng khách quan”

Nguyên tắc “tôn trọng khách quan, phát huy tính năng động chủ quan” đã được Đảng ta vận dụng trong lĩnh vực kinh tế như sau:

Thứ nhất chuyển đổi từ mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao cấp sang mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Đảng xác định: kinh tế thị trường là nền kinh tế hàng hoá phát triển ở giai đoạn cao, trong đó yếu tố “đầu vào” và “đầu ra” đều thông qua thị trường Các chủ thể kinh tế đều chịu sự tác động quy luật thị trường và thái độ ứng xử của họ đều tìm kiếm lợi ích cho mình thông qua sự điều tiết của giá cả Vận dụng bài học tôn trọng khách quan, phát huy