Nâng cao chất lượng học tập môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin cho sinh viên trường Cao đẳng Sư phạm Ninh Thuận

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU...6 Chương 1: THỰC TRẠNG VIỆC HỌC TẬP MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC- LÊNIN ĐỐI VỚI SINH VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM NINH THUẬN...6 1.1.. Các môn Lý

MỤC LỤC

TÓM TẮT 1

II GIỚI THIỆU 3

1 Lý do chọn đề tài 3

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài 4

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 5

5 Ý nghĩa của đề tài 5

6 Kết cấu đề tài 5

III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 6

Chương 1: THỰC TRẠNG VIỆC HỌC TẬP MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC- LÊNIN ĐỐI VỚI SINH VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM NINH THUẬN 6

1.1 Đôi nét về môn học Những nguyên lý cơ bản chủ nghĩa Mác-Lênin 6

1.2 Đặc điểm sinh viên năm thứ nhất trường Cao đẳng Sư phạm Ninh Thuận 7

1.3 Thực trạng việc học tập môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin tại trường Cao đẳng Sư phạm Ninh Thuận 9 Chương 2:GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HỌC TẬP MÔN

2.2 Hình thành một số kỹ năng học tập cho sinh viên đối với môn Những

nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin 40

IV KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC 43

V KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 49

1 Kết luận 49

2 Một số kiến nghị 51

TÀI LIỆU THAM KHẢO 52

PHỤ LỤC 55

TÓM TẮT

Nâng cao chất lượng học tập cho sinh viên bậc cao đẳng, đại học làviệc làm cấp thiết trong giai đoạn hiện nay, đặc biệt là sinh viên sư phạm.Trong năm học 2016 -2017 dưới sự chỉ đạo của Ban giám hiệu trường Cao

đẳng Sư phạm Ninh Thuận đã tổ chức sinh hoạt chuyên đề về “Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tiếp cận năng lực của người học” Đây là

một diễn đàn rất bổ ích và thiết thực Đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản toàndiện theo mục tiêu của Nghị quyết 29-NQ-TW của Ban chấp hành Trung ương

Đảng khóa XI “Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học”

Các môn Lý luận chính trị nói chung, môn Những nguyên lý cơ bảncủa chủ nghĩa Mác – Lê nin nói riêng có vai trò đặc biệt trong hệ thống giáodục, trang bị thế giới quan, phương pháp luận khoa học cho sinh viên Trongnhững năm qua, việc học tập của sinh viên đối với môn học này tại trườngCao đẳng Sư phạm Ninh Thuận còn tồn tại một số hạn chế nhất định Chính

vì vậy, chúng tôi quan tâm làm cách nào để nâng cao chất lượng học tập củasinh viên đối với môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa - MácLênin Để tiến hành nghiên cứu việc học môn này chúng tôi tiến hành tìmhiểu thực trạng và nắm bắt tâm tư nguyện vọng của các em sinh viên khóa 39(đã học môn này) Sau khi phân tích số liệu thu thập được chúng tôi bước đầu

đã tìm ra được những nguyên nhân Từ nguyên nhân ấy chúng tôi xác định đểnâng cao chất lượng học tập của sinh viên giảng viên cần áp dụng các phương

Sau khi áp dụng các phương pháp trên chúng tôi đã tiến hành khảo sátsinh viên khóa 40 và đã có kết quả rất khả quan, các em đã hứng thú với mônhọc này.

II GIỚI THIỆU

1 Lý do chọn đề tài

Triết lý giáo dục hiện đại là xây dựng một nền giáo dục không nhằmtạo nên những cái máy tinh xảo được nạp một bộ nhớ khổng lồ mà là tạo nênnhững con người biết và dám độc lập suy nghĩ, biết cách tự chiếm lĩnh kiếnthức, tự mình khám phá chân lý, lẽ phải và từ đó làm chủ cuộc sống Đảng tachỉ rõ rằng: con người phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thể chất, phongphú về tinh thần, trong sáng về đạo đức, vừa là động lực vừa là mục tiêu củacông cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Các môn Lý luận chính trị nói chung

và môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin nói riêng có vị trírất quan trọng trong việc giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức và là đỉnh caocủa khoa học nhân văn của tư duy nhân loại, xây dựng cơ sở thế giới quan vàphương pháp luận duy nhất đúng đắn và khoa học, là nền tảng tư tưởng kimchỉ nam cho hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn của Đảng Cộng sản

Việt Nam Đại hội X của Đảng khẳng định: “Coi trọng bồi dưỡng cho học sinh, sinh viên khát vọng mãnh liệt xây dựng đất nước giàu mạnh, gắn liền lập nghiệp bản thân với tương lai của cộng đồng, của dân tộc, trau dồi cho học sinh, sinh viên bản lĩnh, phẩm chất và thế hệ trẻ Việt Nam hiện đại”.

Chính vì vậy, việc học tập các môn Lý luận chính trị trong các trườngĐại học và Cao đẳng có vai trò rất to lớn, giúp bồi dưỡng cho sinh viên niềmtin vào tính khoa học, cách mạng của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng HồChí Minh và sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng, lập trường kiên định với con

môn này là việc làm cần thiết và cấp bách hiện nay nhằm góp phần thựchiện Quyết định 1501/QĐ-TTg ngày 28/8/2015 của Thủ tướng về Đề án

“Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh niên, thiếu niên và nhi đồng giai đoạn 2015 -2020” và Chỉ thị 05 của Bộ chính trị về “đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách

Hồ Chí Minh”.

Để tạo bước chuyển biến mạnh mẽ trong việc nâng cao chất lượng

học tập môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin của sinhviên Chúng tôi mạnh dạn đề xuất một số giải pháp cơ bản nhất để góp phầnhạn chế những mặt còn tồn tại trong việc học tập môn này Vì vậy, chúng tôi

quyết định chọn vấn đề “Nâng cao chất lượng học tập môn Những nguyên

lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin cho sinh viên trường Cao đẳng Sư phạm Ninh Thuận” làm đề tài nghiên cứu khoa học.

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

Mục đích:

Đề tài đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng học tập mônNhững nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin cho sinh viên trường caođẳng sư phạm Ninh Thuận

Nhiệm vụ:

- Tìm hiểu đặc điểm sinh viên trường Cao đẳng Sư phạm Ninh Thuận

- Phân tích thực trạng việc học tập môn Những nguyên lý cơ bản củachủ nghĩa Mác - Lênin của sinh viên trường Cao đẳng Sư phạm Ninh Thuận

- Đề xuất một số giải pháp cơ bản nhất nhằm nâng cao chất lượng họctập môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin cho sinh viêntrường Cao đẳng Sư phạm Ninh Thuận

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng: Những giải pháp cơ bản nhất nhằm nâng cao chất lượng

học tập môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin cho sinhviên trường Cao đẳng Sư phạm Ninh Thuận

Phạm vi nghiên cứu: Sinh viên năm nhất trường Cao đẳng Sư

phạm Ninh Thuận

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận: Lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí

Minh và Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam

Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp duy vật biện chứng và duy

vật lịch sử, phương pháp phỏng vấn, điều tra, phân tích, tổng hợp…

5 Ý nghĩa của đề tài

Đề tài góp phần nâng cao chất lượng học tập môn Những nguyên lý

cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin cho sinh viên năm nhất trường Cao đẳng

Sư phạm Ninh Thuận

Đề tài còn là tài liệu tham khảo cho đồng nghiệp cũng như sinh viêntrong việc giảng dạy và học tập tốt các môn lý luận chính trị nói chung vàmôn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin nói riêng

6 Kết cấu đề tài

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, đề tàigồm 2 chương

III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương 1 THỰC TRẠNG VIỆC HỌC TẬP MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC- LÊNIN ĐỐI VỚI SINH VIÊN

TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM NINH THUẬN

1.1 Đôi nét về môn học Những nguyên lý cơ bản chủ nghĩa Mác- Lênin

Theo Công văn 512/BGDĐT-CĐ ĐH ngày 02/02/2009 của Bộ Giáo

dục và Đào tạo về việc sắp xếp ba phân môn Triết học Mác – Lênin, Kinh tếchính trị Mác – Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học thành một phân môn

“Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” và được giảng dạytrong chương trình năm thứ nhất ở các trường đại học, cao đẳng

Mục đích của môn học nhằm giúp sinh viên nắm được những quanđiểm khoa học, cách mạng của chủ nghĩa Mác – Lênin, trên cơ sở đó, xâydựng thế giới quan, phương pháp luận khoa học, nhân sinh quan cách mạng,

… Đây là nhiệm vụ hết sức to lớn, vẻ vang của những người làm công tácgiáo dục chính trị, giáo dục lý tưởng cách mạng Với mục tiêu cụ thể như vậy,

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có những cố gắng để tạo nên sự thành công nhấtđịnh như đã có giáo trình thống nhất ngắn gọn hơn

Tuy nhiên, việc giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủnghĩa Mác – Lênin vẫn tồn tại những bất cập Những bất cập ấy không nhữngđến từ người dạy và người học mà đến từ chương trình học

Phải khẳng định một điều đây là môn học có nội dung rất khái quát,tính trừu tượng cao, nặng về mặt lý luận cho nên đòi hỏi cần có sự đầu tưsâu từ giảng viên cho đến sinh viên Tuy nhiên việc tích hợp ba môn triết

học Mác– Lênin (90t), Kinh tế chính trị Mác – Lênin (75t), Chủ nghĩa xã hộikhoa học (60t) thành một môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin với thời lượng 75 tiết Sự thay đổi này đã giảm một lượng lớn trongquỹ thời gian đào tạo của sinh viên, phù hợp với sự thay đổi kết cấu, với yêucầu của chương trình hiện nay Tuy nhiên với lượng kiến thức “khổng lồ”của bộ môn nhưng lượng thời gian quá ít đã gây khó khăn cho việc tiếp thukiến thức của sinh viên.

Chính những bất cập trên, trong Nghị quyết trung ương 5 khóa X của

Đảng đã đánh giá: “Công tác lý luận còn lạc hậu trên một số mặt, chưa đáp ứng được đòi hỏi của thực tiễn đang vận động nhanh chóng, phong phú và phức tạp” “Chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục chính trị trong nhà trường chậm đổi mới, chưa theo kịp trình độ phát triển và yêu cầu xã hội, giảng dạy nặng về lý thuyết, thiếu thực tiễn”.

1.2 Đặc điểm sinh viên năm thứ nhất trường Cao đẳng Sư phạm Ninh Thuận

Trường Cao đẳng Sư phạm Ninh Thuận là trung tâm duy nhất đào tạogiáo viên trung học cơ sở, giáo viên tiểu học, giáo viên mầm non cho tỉnh nhà.Đối tượng đào tạo chủ yếu là những học sinh vừa mới tốt nghiệp phổ thôngtrung học vì vậy có những đặc điểm sau:

Thứ nhất, vì mới tốt nghiệp phổ thông trung học nên nhận thức còn

dừng lại ở mức độ cụ thể, cảm tính trực quan, khả năng tư duy trừu tượngcòn hạn chế Trong khi đó bộ môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa

Thứ hai, sinh viên năm nhất phần lớn các em xuất thân từ nhiều nơi

trong tỉnh về học chung một lớp nên đặc điểm tâm lý chung còn nhiều bỡngỡ, lúng túng về môi trường học tập, sinh sống mới Vì vậy, các em ngạigiao tiếp, thu mình dẫn đến thiếu kỹ năng giao tiếp; ngại học hỏi từ thầy cô,bạn bè Chính điều này đã phần nào làm cho các bạn sinh viên hạn chế tronglĩnh hội kiến thức và trong học tập theo phương pháp dạy học tích cực

Thứ ba, một vấn đề được xem là rào cản đối với sinh viên khi tiếp cận

môn học này đó là kinh nghiệm thực tiễn cuộc sống còn ít và thiếu Tình trạnghọc lệch ở phổ thông đã làm cho phông nền kiến thức cơ bản của các em trêncác lĩnh vực còn nhiều lỗ hỏng, nên khi tiếp cận và vận dụng kiến thức vàothực tiễn gặp nhiều khó khăn

Thứ tư, tâm lý “sợ lắm”, “khiếp lắm”, “trượt nhiều lắm” của các khóa

trên truyền lại nên cũng là yếu tố tác động làm cho họ không có động lực học.Ngoài ra, do lượng kiến thức cần truyền thụ nhiều, nên hầu hết giảng viênchọn phương pháp giảng dạy truyền thống, thuyết trình, diễn giảng, ít liên hệthực tiễn đất nước nên tạo tâm lý một số sinh viên chán nản, kém hứng thútrong học tâp, thụ động, thiếu tích cực trong quá trình học tập, học đối phó,mục đích học tập mang tính thi cử

Thứ năm, sinh viên không thực hiện hoạt động tự học, không chuẩn

bị, tìm hiểu kiến thức trước khi lên lớp nên khi giảng viên trình bày sinh viêncảm thấy ngỡ ngàng với khối lượng kiến thức mới, ít tham gia xây dựng kiếnthức trên lớp, thụ động trong thảo luận Họ chỉ tự học khi có điều kiện liênquan đến điểm số, nhưng thời gian tự học chủ yếu là sao chép những bài từinternet hay từ bạn bè trong lớp, ít bỏ thời gian đọc sách, hay lên thư việnnghiên cứu kiến thức để nắm vững khái niệm, nội dung cốt lỗi của kiến thứcnên không xử lý các vấn đề thực tiễn theo lý luận của môn học

Nếu sinh viên có tinh thần tự học, có ý thức chủ động thực hiện hoạtđộng tự học thì họ lại chưa có phương pháp tự học phù hợp với năng lực bản

thân đem lại kết quả, chất lượng chưa cao Họ có thời gian tự học nhưng họctheo cảm hứng, chưa có kế hoạch tự học hợp lý cho từng môn, từng thời điểmnên xảy ra trường hợp học nhồi nhét nhiều môn cùng lúc làm ảnh hưởng đếnviệc tiếp thu của não bộ Tình trạng học nhưng không biết học chỗ nào, nắmcái gì, dẫn đến học thuộc lòng, xuôi chiều, ghi nhớ một cách máy móc, họcnhưng không biết liên hệ với cuộc sống thực tiễn nên dễ mất tập trung và nảnlòng Đặc biệt, khi gặp những kiến thức khó, không tận dụng sự tư vấn giảiđáp từ phía giảng viên và bạn bè trong quá trình tiếp thu kiến thức.

Chúng ta biết rằng, quá trình học tập của sinh viên phụ thuộc nhiềuyếu tố, nhưng yếu tố quan trong nhất là hình thức hoạt động của chính bảnthân người học Do đó để học tốt bộ môn Những nguyên lý cơ bản của chủnghĩa Mác – Lênin sinh viên cần rèn luyện một số phương pháp học và biến

nó thành kỹ năng trong hoạt động học tập và công tác của mình

1.3 Thực trạng việc học tập môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin tại trường Cao đẳng Sư phạm Ninh Thuận

Trong những năm vừa qua, việc học tập môn Những nguyên lý cơbản của chủ nghĩa Mác - Lênin của sinh viên ở trường Cao đẳng Sư phạmNinh Thuận đã đạt được một số kết quả nhất định: Thứ nhất, sinh viên đã hìnhthành thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, đây là

cơ sở nền tảng để các em tiếp cận các môn học như Tư tưởng Hồ Chí Minh vàĐường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam Thứ hai, học phần đãđược xây dựng đề cương chi tiết, tạo sự thống nhất cao trong quá trình học tập

khả năng vận dụng lý luận vào thực tiễn… ) Tuy nhiên, do nhiều yếu tốkhác nhau chi phối mà chất lượng học tập môn này còn tồn tại một số hạnchế sau.

Để tìm hiểu thực trạng của môn học này đối với sinh viên khóa trướcchúng tôi tiến hành khảo sát với sinh viên khóa 39 đã học và thi kết thúc họcphần Sau khi tiến hành khảo sát chúng tôi được kết quả như sau:

Thứ nhất, phần lớn sinh viên vẫn có thái độ học đối phó chiếm tỷ

lệ khá cao

Khi chúng tôi đặt câu hỏi đối với sinh viên khoá 39 đã học môn này,

câu hỏi:“ Thái độ của bạn như thế nào khi học môn này ?”, chúng tôi nhận

được kết quả: tỷ lệ sinh viên cảm thấy hứng thú chiếm tỷ lệ khá thấp 19%;22% sinh viên cảm thấy chán nản; trong khi đó sinh viên có tỷ lệ học đối phó

chiếm khá cao 59%.

Theo kết quả cho thấy, thực trạng sinh viên có thái độ thờ ơ, học đốiphó, không thích học môn này là có thực, thái độ sinh viên hứng thú với mônhọc khá khiêm tốn, vì vậy chúng ta cần nhìn thẳng vào vấn đề tìm hiểunguyên nhân, từ đó có những giải pháp phù hợp

Thứ hai, từ chỗ các các em sinh viên thờ ơ, không mặn mà với môn

học, học một cách đối phó nên các em sinh viên dành quỹ thời gian học môn

này rất ít Khi được hỏi “Bạn dành thời gian bao nhiêu để đọc giáo trình môn học này?”, chúng tôi nhận kết quả: Mỗi ngày đều đọc chiếm tỷ lệ rất thấp

2%, khi có tiết học thi đọc trước chiếm cũng khá thấp 14%, không bao giờđọc giáo trình trước khi đến lớp chiếm tới 84 %

Sales

Mỗi ngày đọc GT Khi có tiết đọc GT Không bao giờ đọc GT

Qua đây, chúng ta thấy rằng hầu hết các em không đọc trước giáotrình trước khi đến lớp, điều này ảnh hưởng rất lớn đến việc tiếp thu kiếnthức, dẫn đến việc các em khó hiểu, thậm chí không hiểu, từ đó các em cảmthấy chán nản, không thấy hứng thú khi học là điều dễ hiểu

Khi chúng tôi hỏi “ Bạn thấy môn học này khó không?”, có đến 66 %

sinh viên cho rằng rất khó, chiếm tỷ lệ khá cao; 9 % sinh viên xem môn học

này khó; 18 % bình thường và 7% cho là không khó.

Rất khó Khó Bình thường Không khó

Kết quả này cho thấy, đa số các em sinh viên cho rằng môn học nàykhó, vì vậy các em có tâm lý rất sợ học môn này

Bên cạnh đó, các em cũng không quan tâm đến phương pháp nào đểgiúp học tốt môn này, các em không có sự đầu tư cho môn học Khi chúng tôi

hỏi “ Bạn có quan tâm đến phương pháp để học tốt môn này không?” kết quả

thu được như sau: tỷ lệ sinh viên không quan tâm đến phương pháp học tốtchiếm tới 76 %, quan tâm chiếm 18 % và rất quan tâm chiếm 6% chỉ chiếm tỷ

lệ rất thấp

Sales

Không quan tâm Quan tâm Rất quan tâm

Điều này, dẫn đến kết quả thi học phần của môn học này của sinhviên khoá 39 không cao, thậm chí có tới 51/ 228 sinh viên phải thi lạichiếm tỷ lệ 23%

Thứ ba, một bộ phận sinh viên chưa nhận thức đúng vai trò, tầm quan

trọng của các học phần này, đặc biệt là việc vận dụng kiến thức học phần vàogiải quyết các vấn đề của thực tiễn cuộc sống Qua khảo sát chúng tôi thấyrằng, đa số các bạn sinh viên cho rằng môn học này không quan trọng, chiếm

tỷ lệ khá cao 69%, quan trọng chiếm 29% và rất quan trọng chiếm tỷ lệ rấtthấp chiếm chỉ 2%

Sales

Không quan trọng Quan trọng Rất quan trọng

Đồng thời, không ít sinh viên còn chưa thấy vai trò, mối liên hệ giữa

các học phần này với các môn khoa học xã hội khác Khi được hỏi “Bạn thấy môn học này có mối quan hệ với các môn khoa học xã hội khác không?”, câu

trả lời là không chiếm tỷ lệ rất cao tới 80%; Có chiếm 5% và 15 % sinh viênluỡng lự không biết

Điều này đồng nghĩa với việc sinh viên cho rằng môn học này khôngquan trong, không có mối quan hệ với các môn khoa học xã hội khác.

Đó cũng là một trong những lý do làm cho đa số các em sinh viên

không thích học môn này Khi được hỏi “Bạn có thích học môn này không?”,

kết quả hoàn toàn không thích chiếm 19%, không thích 59%, thích chiếm19% và rất thích chỉ chiếm 3%

Và chúng tôi tiếp tục khảo sát để tìm hiểu nguyên nhân, khi được hỏi

“Vì sao em không thích học môn này”, đa số các em đều đưa ra một số lý do

chủ yếu như sau: Một là, môn học không quan trọng Hai là, kiến thức khôkhan, trừu tượng, khó hiểu Ba là, phương pháp dạy của giảng viên chưa hay,chưa tạo ra sự hứng thú của người học

Vậy trong thời gian qua, giảng viên đã sử dụng phương pháp gì trongviệc giảng dạy học phần Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác- Lênin?Giảng viên có thường xuyên sử dụng phương pháp dạy học tích cực để pháthuy năng lực người học không? Sau đây là số liệu thống kê giảng viên đã sửdụng các phương pháp trong quá trình giảng dạy ở trường mà chúng tôi khảosát được từ các em sinh viên khoá 39

Thứ tư, với câu hỏi, “Giảng viên có sử dụng các phương pháp dạy học tích cực không?”, kết quả như sau: có sử dụng nhưng rất ít chiếm 74%,

thường xuyên chiếm 26% Như vậy, qua kết quả này chúng tôi nhận thấy rằnggiảng viên dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênintrong những năm vừa qua có lồng ghép giữa phương pháp dạy học truyềnthống với phương pháp dạy học tích cực, nhưng chủ yếu là phương pháp dạy

học truyền thống Và chúng tôi khảo sát sinh viên thêm, với câu hỏi “Giảng viên thường sử dụng phương pháp nào khi giảng học phần này?”, kết quả

như sau: Giảng viên sử dụng phương pháp thuyết trình 34%; phương phápthuyết trình cộng với giáo án điện tử chiếm 38%; thảo luận nhóm, làm việccặp đôi chiếm 8%; và sử dụng tất cả các phương pháp trên chiếm 20%

Vậy những nguyên nhân cơ bản nào dẫn đến những hạn chế nêu trên?Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, chúng tôi xin đề cập nguyên nhân đượcxem cơ bản nhất, cô đọng nhất Chúng ta thấy rằng trong quá trình dạy chủyếu giảng viên sử dụng phương pháp dạy học truyền thống, nguời dạy phảigiảng nhiều, nói nhiều, sinh viên là người thụ động, phải nghe, phải ghi chép

để lĩnh hội kiến thức, làm cho sinh viên nhàm chán và ít hứng thú khi họcmôn này Tuy nhiên, điều này cũng xuất phát từ lý do, lượng kiến thức mônhọc này khá nhiều, khá trừu tượng, tuy nhiên số tiết cho học phần rất ít, chonên giảng viên có tâm lý sợ sinh viên không hiểu, không kịp chương trình nêngiảng viên chủ yếu sử dụng phương pháp giảng truyền thống cho an toàn cho

cả người dạy và người học Ngoài ra, nguyên nhân quan trọng dẫn đến những

thực trạng trên là do chính bản thân sinh viên Các em mới bắt đầu vào họcmôi trường mới, nên chưa có tâm lý sẵn sàng và thiếu một số kỹ năng cầnthiết, kỹ năng tự học, kỹ năng ghi chép, kỹ năng làm việc nhóm…điều này,làm cho các em hạn chế trong học tập, dẫn đến sợ học, không thích học, họcmột cách đối phó

Nhưng quan trọng hơn hết, giảng viên cần phải sử dụng phương phápnào để giúp sinh viên tiếp thu bài tốt, có hiệu quả đồng thời tạo cho sinh viên

một tâm lý thoải mái, hứng thú với môn học này là điều quan trọng nhất Đâycũng là một trong những mục tiêu mà đề tài đang hướng đến nhằm đưa ra giảipháp nâng cao chất lượng dạy và học môn Những nguyên lý cơ bản của chủnghĩa Mác - Lênin trong thời gian tới.

Để giải đáp vấn đề trên, chúng tôi tiến hành khảo sát sinh viên Khóa 39,Khóa 40 với câu hỏi “Theo bạn, nhân tố nào ảnh hưởng trực tiếp nhất đếnviệc lĩnh hội kiến thức của người học” Chúng tôi nhận được kết quả như sau:

Phương pháp dạy của

Chương 2 GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HỌC TẬP MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN CHO SINH

VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM NINH THUẬN

Chất lượng học tập ở bất kỳ trường cao đẳng, đại học nói chung,trường Cao đẳng sư phạm nói riêng phụ thuộc vào nhiều nhân tố Chẳng hạnnhư: nội dung chương trình; phẩm chất đạo đức, trình độ chuyên môn,phương pháp giảng dạy của giảng viên; khả năng nhận thức và tác phong họccủa người học; cơ sở vật chất, phòng học, thư viện; … các nhân tố này liên

hệ tác động qua lại lẫn nhau và đóng vai trò không nhỏ trong việc nâng caochất lượng đào tạo của nhà trường

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, chúng tôi chỉ tập trung vào cácnhân tố chủ yếu, cơ bản nhất có tác động trực tiếp đến việc học tập, lĩnh hộikiến thức của sinh viên, đó là việc đổi mới phương pháp dạy học của ngườidạy và hình thành một số kỹ năng học tập của người học

2.1 Các phương pháp dạy học tích cực tiếp cận năng lực người học

Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8 của Ban Chấp hành Trung ương khóa

XI đã xác định mục tiêu “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc…”

Quán triệt Nghị quyết của Đảng và chủ trương của Bộ Giáo dục vàĐào tạo, trong năm học 2016 – 2017 trường Cao đẳng Sư phạm Ninh Thuậndưới sự điều hành chỉ đạo của Ban Giám hiệu nhà trường đã lên kế hoạch tổ

chức nhiều buổi sinh hoạt chuyên đề về “Đổi mới phương pháp dạy học theo

hướng tiếp cận năng lực của người học” nhằm tạo điều kiện cho các giảng

viên trong nhà trường trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, cùng giải quyết các vấn

đề đặt ra trong việc dạy học theo hướng phát triển năng lực người học Đâythực sự là một hoạt động khoa học nghiêm túc và có nhiều ý nghĩa phù hợpvới hoạt động thực tiễn giáo dục hiện nay

Giảng viên trường CĐSP Ninh Thuận sinh hoạt chuyên đề

Phương pháp dạy học tích cực là phương pháp được sự quan tâm củanhiều nhà giáo dục trên thế giới cũng như ở Việt Nam hiện nay Và hiện nay

có rất nhiều cách tiếp cận khác nhau về phương pháp giảng dạy tích cực,nhưng nhìn chung đều chấp nhận khái niệm: Phương pháp giảng dạy tích cực

là một thuật ngữ rút gọn, được dùng ở nhiều nước để chỉ những phương phápgiáo dục, dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo củangười học Phương pháp giảng dạy tích cực hướng tới việc hoạt động hóa,tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào pháthuy tính tích cực của người học chứ không phải là tập trung vào phát huy tínhtích cực của người dạy, tuy nhiên để dạy học theo phương pháp tích cực thìgiảng viên phải nỗ lực nhiều hơn so với phương pháp thụ động truyền thống.[28] Nói một cách cụ thể, phương pháp dạy học tích cực là làm cho người họctích cực, chủ động trong quá trình học tập khắc phục những hạn chế từphương pháp giảng dạy theo lối độc thoại một chiều thụ động không có sựchia sẽ, trao đổi thông tin giữa người học và người dạy

Với tinh thần ấy, chúng tôi mạnh dạn đưa ra những phương phápgiảng dạy phát huy được tính tích cực của người học phần nào hạn chế tâm lýchán học những môn lý luận chính trị nói chung và môn Những nguyên lý cơbản của chủ nghĩa Mác – Lênin nói riêng đối với sinh viên trường Cao đẳng

Sư phạm Ninh Thuận

2.1.1 Phương pháp xử lý tình huống

Phương pháp xử lý tình huống trong dạy học là phương pháp dạy học

mà trong đó giáo viên đặt người học vào trong một trạng thái tâm lý đặc biệtkhi họ gặp mâu thuẫn khách quan của bài toán nhận thức giữa cái đã biết vàcái phải tìm, họ tự chấp nhận và có nhu cầu, có khả năng giải quyết mâuthuẫn đó bằng cách tìm tòi, tích cực, sáng tạo, phát hiện vấn đề, đồng thời giảiquyết vấn đề đó bằng cách vận dụng toàn diện tri thức về lý luận và thực tiễn

để xử lý các tình huống đặt ra

Dạy học xử lý tình huống có những đặc điểm sau:

- Thứ nhất, người dạy phải tạo ra được mâu thuẫn nhận thức, điều sinh

viên chưa biết cần tìm hiểu, việc đi tìm lời giải đáp chính là đi tìm kiến thức,

kỹ năng, phương pháp mới

- Thứ hai, người dạy gây được sự chú ý ban đầu, từ đó kích thích

sự hứng thú tạo nên nhu cầu nhận thức, khởi động tiến trình nhận thức củangười học Người học chấp nhận biến mâu thuẫn khách quan thành mâuthuẫn chủ quan

được vấn đề cần giải quyết Khi phát hiện và giải quyết vấn đề người học sẽhuy động được tri thức và khả năng cá nhân, khả năng hợp tác, trao đổi, thảoluận với các thành viên trong lớp để tìm ra cách giải quyết tốt nhất Thôngqua phương pháp học này người học sẽ lĩnh hội kiến thức dễ dàng hơn; pháthuy kỹ năng giải quyết vấn đề đây là một kỹ năng cần thiết giúp người họcthích ứng với sự phát triển của xã hội hiện nay.

Bên cạnh những ưu điểm, phương pháp học này cũng chứa đựngnhững hạn chế như:

Thứ nhất, phương pháp này đòi hỏi giảng viên phải đầu tư nhiều thời

gian và công sức, phải có năng lực chuyên môn để có thể đưa ra và hướng dẫncách giải quyết các tình huống đưa ra

Thứ hai, việc tổ chức dạy học theo phương pháp xử lý tình huống cần

phải có nhiều thời gian hơn so với các phương pháp dạy học truyền thống

Chẳng hạn trong chương trình “Những nguyên lý cơ bản của chủnghĩa Mác - Lênin” nội dung “Lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về chủnghĩa xã hội” thuộc phần thứ ba của giáo trình Về nội dung của phần nàygiúp cho người học nắm được hệ thống tri thức lý luận của chủ nghĩa Mác -Lênin về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân và tiến trình cách mạng xãhội; những vấn đề có tính quy luật của quá trình hình thành, phát triển hìnhthái kinh tế - xã hội Cộng sản chủ nghĩa và những định hướng hoạt động củagiai cấp công nhân trong quá trình thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình Trên

cơ sở đó phần học này sẽ giúp bồi dưỡng lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội

và niềm tin tất thắng vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của Việt Nam

Với tính đặc thù đó giảng viên sẽ tạo ra các tình huống thích hợp vớinội dung bài học:

Tình huống 1: Tạo ra yếu tố nghịch lý

Chẳng hạn, khi giảng dạy nội dung “Xã hội xã hội chủ nghĩa” (mục2b, trang 407), sau khi giúp người học hiểu được những đặc trưng cơ bản của

xã hội xã hội chủ nghĩa, giảng viên có thể đưa ra tình huống có vấn đề bằng

cách tạo ra yếu tố nghịch lý như sau: Các đặc trưng về chủ nghĩa xã hội nêu trên cho thấy đây thực sự là một chế độ mới đầy tính nhân văn, ưu việt, tiến

bộ và tốt đẹp nhưng trong thực tế ở Việt Nam ta, những hiện tượng tiêu cực xấu xa, phản tiến bộ vẫn còn tồn tại rất nhiều trong xã hội Chúng ta giải thích về mâu thuẫn này như thế nào?

Hoặc khi phân tích cho sinh viên thấy những đặc trưng tốt đẹp của xãhội xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa, giảng viên có thể đưa ra tình

huống như: Với những đặc trưng mà các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác Lênin đưa ra, xã hội xã hội chủ nghĩa đã thể hiện là một chế độ xã hội ưu việt nhất từ trước đến nay, nhưng tại sao trong thực tiễn, nó đã bị sụp đổ ngay chính trên quê hương của Cách mạng Tháng Mười?

-Việc xây dựng tình huống như thế này vừa phù hợp với nội dungchương trình học cũng như khả năng tư duy của người học Thông qua việcgiải quyết tình huống này sẽ giúp người học ghi nhớ hơn những kiến thức củabài giảng Đồng thời giúp sinh viên rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vàogiải quyết các vấn đề thực tiễn cuộc sống

Tình huống 2: Đưa ra những giả định để lựa chọn

Đây là tình huống khi chủ thể đứng trước hai hay nhiều phương ángiải quyết, phương án nào cũng phù hợp đồng thời cũng chứa đựng những

Một là, dừng lại ở cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân để củng cố thành quả cách mạng.

Hai là, đưa đất nước tiến lên chủ nghĩa tư bản để thực hiện sự chuyển biến xã hội theo trình tự từ thấp đến cao như lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin đưa ra.

Ba là, đưa đất nước ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa.

Vậy thực tế, Đảng và nhân dân ta đã chọn con đường nào và theo em,

vì sao Đảng ta lựa chọn con đường đó?

Người học sẽ tranh luận cùng với giúp đỡ của giảng viên sau khi giảiquyết vấn đề và chọn phương án thích hợp nhất điều này sẽ giúp cho ngườihọc nắm vững những cơ sở lý luận và thực tiễn để luận giải vì sao đối vớinước ta chọn con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chủ nghĩa tư bản

là sự lựa chọn đúng đắn phù hợp với sự phát triển của xã hội và phù hợp vớikhát vọng tha thiết của Nhân dân

Tình huống 3: Đặt yêu cầu giải thích – chứng minh luận đề, luận điểm.

Đây là tình huống phổ biến, xuất hiện khi giảng dạy các môn lý luậnnói chung và môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin nóiriêng Tình huống này xuất hiện ở bên ngoài cuộc sống và có thể tồn tại dướinhiều hình thức khác nhau Người giảng viên sẽ kiến tạo các tình huống ấythành những tình huống có vấn đề phù hợp với nội dung bài học Sau đó đòihỏi người học sẽ phân tích, chứng minh, lập luận cho những quan điểm ấy

Chẳng hạn khi dạy nội dung: “Quy luật chuyển hóa từ những thay đổi

về lượng thành những thay đổi về chất và ngược lại” (mục 1, phần IV, trang

90) sau khi trình bày và giải thích cho người học nắm được nội dung quy luật,hướng dẫn người học rút ra ý nghĩa phương pháp luận Lúc này giảng viên có

thể cho người học giải thích quan điểm của Hồ Chí Minh về đạo đức “Đạo

đức cách mạng không phải trên trời sa xuống Nó do đấu tranh, rèn luyện bền

bỉ hàng ngày mà phát triển, củng cố Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong” sau khi giải thích người học sẽ biết cách rèn

luyện đạo đức của bản thân

Hoặc khi dạy về nội dung về “Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập” (mục 2, phần IV, trang 95) sau khi trình bày và giải thích

cho người học nắm được nội dung quy luật, hướng dẫn người học rút ra ýnghĩa phương pháp luận Lúc này giảng viên có thể cho người học giải thíchquan điểm việc thực hành chữ NHẪN trong cuộc sống (theo giáo lý của ĐạoPhật)

Nhịn được cái tức một lúc Tránh được mối lo trăm ngày Muốn hòa thuận trên dưới Nhẫn nhịn đứng hàng đầu Cái gốc trăm nết Nết nhẫn nhịn là cao Cha con nhẫn nhịn nhau: Vẹn toàn đạo lý

Vợ chồng nhẫn nhịn nhau: Con cái khỏi bơ vơ Anh em nhẫn nhịn nhau: Trong nhà thường yên ấm

Tự mình nhẫn nhịn được, ai ai cũng mến yêu

Ví dụ, như khi giảng dạy nội dung “Giai cấp và vai trò của đấu tranh giai cấp đối với sự phát triển của xã hội có đối kháng giai cấp” (mục 1, trang

158) sau khi chỉ ra khái niệm giai cấp, nguồn gốc hình thành giai cấp giảngviên có thể nêu ra tình huống bằng cách cho sinh viên giải thích câu nói của

Platon Platon cho rằng: “Mỗi người sinh ra đều có một bản tính khác nhau

và đều nhằm làm một nghề nhất định Ngay từ lúc mới sinh ra, một số người

đã có năng lực làm chủ và đứng đầu; trái lại một số kẻ khác lại là những kẻ cày ruộng và làm nghề thủ công khác nhau Như vậy sự phân chia giai cấp là một hiện tượng tự nhiên”;

Hỏi: - Ý kiến của Platon đúng hay sai?

- Hãy trình bày lập luận của mình nếu cho là đúng hoặc cho là sai.

Hoặc cũng ở đơn vị kiến thức này giảng viên có thể đưa ra tình huống

C.Mác viết: “Một người da đen là một người da đen Chỉ có trong những quan hệ nhất định, người đó mới trở thành người nộ lệ Máy kéo sợi là một máy để kéo sợi Chỉ có trong những quan hệ nhất định, máy ấy mới trở thành

tư bản Tách nó ra những quan hệ đó thì máy kéo sợi chẳng phải là tư bản nữa, cũng như tự nó, vàng không phải là tiền”

Hỏi: - Anh (chị) có tán thành luận điểm trên không?

- Giải thích luận điểm trên.

Trên đây là một số phương cách cơ bản trong việc kiến tạo tìnhhuống có vấn đề Trong xu thế đổi mới phương pháp dạy học, phương pháp

xử lý tình huống đóng vai trò quan trọng có khả năng tích cực hóa mạnh

mẽ các hoạt động nhận thức của người học phát huy tính chủ động, sángtạo đối với người học

Giờ học theo phương pháp mới

2.1.2 Phương pháp thảo luận nhóm

Phương pháp thảo luận nhóm là phương pháp chia lớp học thànhnhững nhóm nhỏ (tầm khoảng 4 - 5 người) làm sao để tất cả các thành viêntrong lớp đều có thể làm việc và thảo luận về một vấn đề chung của nhómmình Phương pháp thảo luận nhóm là quá trình thảo luận giữa các thànhviên về một vấn đề mà giảng viên đưa ra, nhằm thu thập ý kiến của cácthành viên trong nhóm sau đó tranh luận và đưa ra ý kiến hợp nhất cho vấn

Thứ nhất, giờ học sẽ trở nên sôi nổi, sinh viên chủ động, hợp tác giúp

đỡ lẫn nhau, tạo môi trường học tập cho những sinh viên nhút nhác, ít phátbiểu xây dựng bài

Thứ hai, giúp sinh viên giảm bớt tính chủ quan, phiến diện, phát

huy khả năng hợp tác, khả năng tổ chức của các thành viên trong nhómgiúp sinh viên dễ nhớ và kiến thức có được sẽ sâu sắc hơn

Thứ ba, giúp người dạy và người học gần gũi hơn Đây là cơ sở cho

giảng viên nắm bắt nhu cầu, thấu hiểu tâm lý và sự lĩnh hội kiến thức củasinh viên từ đó có sự điều chỉnh cho quá trình lên lớp đạt kết quả cao nhất

Bên cạnh những ưu điểm trên, phương pháp thảo luận nhóm cũng cónhững hạn chế; sự chêch lệch về trình độ kiến thức sẽ xảy ra nếu giảng viênchia nhóm không khéo Việc chia nhóm chỉ thực hiện ở các lớp số lượng ít(30-40 SV) nếu lớp đông giảng viên cũng không thể quản lý được chất lượngcủa buổi thảo luận Có một số trường hợp trong nhóm chỉ có một vài thànhviên hoạt động tích cực, số còn lại chỉ dựa dẫm làm theo sẽ làm cho khôngkhí lớp học mất tập trung

Để tổ chức thảo luận nhóm đạt kết quả tốt, giảng viên cần chuẩn bịchủ đề thảo luận phù hợp với người học Các điều kiện và cơ sở vật chất phảiđảm bảo cơ bản để việc thực hiện thảo luận diễn ra thuận lợi

Quy trình tổ chức dạy học theo nhóm gồm các bước sau:

Bước 1: Chia nhóm

Bước 2: Giảng viên giao nhiệm vụ

Bước 3: Làm việc trong nhóm

Bước 4: Đại diện các nhóm trình bày kết quả, các nhóm khác tranhluận và tham gia ý kiến

Bước 5: Giảng viên tổng hợp và rút ra kết luận

Ví dụ: Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm để giảng dạy Phần thứ

nhất: Thế giới quan và phương pháp luận triết học của chủ nghĩa Mác Lênin Nội dung chương 2 : Phép biện chứng duy vật (trang 61)

-Phần II Các nguyên lý cơ bản của phép biện chứng duy vật

Phần III Các cặp phạm trù cơ bản của phép biện chứng duy vật

Giảng viên giao nhiệm vụ cho người học từ tiết học tuần trước: Vềnhà đọc trước nội dung phần II, III Chú ý những vấn đề cơ bản sau: Nguyên

lý về mối liên hệ phổ biến; nguyên lý về sự phát triển; cặp phạm trù cáichung, cái riêng và cái đơn nhất; cặp phạm trù nguyên nhân, kết quả; cặpphạm trù tất nhiên và ngẫu nhiên, cặp phạm trù nội dung và hình thức

Bước 1: Chia nhóm: giảng viên tiến hành chia lớp học thành 6 nhóm

ngẫu nhiên mỗi nhóm khoảng 5 -7 sinh viên (các nhóm này sẽ linh hoạt thayđổi liên tục trong suốt quá trình học nhằm tạo sự linh hoạt trong cách làmviệc giữa các thành viên trong lớp Vì khi hợp tác với nhau các bạn sẽ giaolưu, học hỏi được lẫn nhau và cũng tạo sự gần gũi giữa các thành viên tronglớp) tương ứng với 6 nội dung giảng viên đưa ra cần thảo luận Giảng viênyêu cầu nhóm sẽ cử nhóm trưởng và thư ký của nhóm Nhóm trưởng cótrách nhiệm tổ chức, điều hành mọi hoạt động của nhóm Thư ký sẽ ghi chépnội dung, diễn biến thảo luận của nhóm Nhóm phải quy định cụ thể rõ tráchnhiệm cụ thể của từng thành viên trong nhóm, xây dựng mối quan hệ gắn kếtgiữa các thành viên trong nhóm