MỘT vài SUY NGHĨ về THỰC TRẠNG GIẢNG dạy, học tập môn NHỮNG NGUYÊN lý cơ bản của CHỦ NGHĨA mác – LÊNIN TRONG các TRƯỜNG đại học và CAO ĐẲNG HIỆN NAY

MỘT VÀI SUY NGHĨ VỀ THỰC TRẠNG GIẢNG DẠY, HỌC TẬP MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC VÀ CAO ĐẲNG HIỆN NAY Phạm Thị Lý * 1.. Đặt vấn đề: Việ

MỘT VÀI SUY NGHĨ VỀ THỰC TRẠNG GIẢNG DẠY, HỌC TẬP MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN

CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN TRONG CÁC TRƯỜNG

ĐẠI HỌC VÀ CAO ĐẲNG HIỆN NAY

Phạm Thị Lý *

1 Đặt vấn đề:

Việc giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lênin ở các trường Đại học – Cao đẳng có vị trí rất quan trọng trong mục tiêu giáo dục, đào tạo toàn diện sinh viên với chức năng trang bị những kiến thức cơ bản, làm cơ sở phương pháp luận

để tiếp thu các môn khoa học chuyên ngành, đồng thời có nhiệm vụ giúp người học hình thành thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng, rèn luyện bản lĩnh chính trị cho sinh viên Để môn học thực hiện được sứ mệnh của mình trong bối cảnh hiện nay, cần phải nhìn nhận một cách toàn diện và khách quan thực tế chất lượng giảng dạy và học tập môn học này trong các trường đại học và cao đẳng ở nước ta, qua đó tìm ra những giải pháp hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập Với vai trò là người trực tiếp giảng dạy, tôi xin đưa ra vài suy nghĩ của mình về thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập môn Những nguyên lý

cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lênin trong các trường đại học – cao đẳng trong giai đoạn hiện nay

2 Thực trạng giảng dạy, học tập môn Những nguyên lý

cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lênin

* Giảng viên khoa Lý Luận Chính Trị, Trường Đại học Kinh tế Tp.HCM

- Về nội dung chương trình:

Từ năm 2009 – 2010, môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin chính thức được đưa vào giảng dạy cho sinh viên các trường Đại học và Cao đẳng trên cơ sở tích hợp ba bộ phận cấu thành của chủ nghĩa Mác – Lênin là Triết học Mác – Lênin , Kinh tế chính trị Mác – Lênin và Chủ nghĩa Xã hội khoa học Sau gần 6 năm thực hiện chương trình giảng dạy những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin cho thấy, sự đổi mới đó đã góp phần khắc phục những chỗ trùng lặp trong nội dung của ba môn học đã nêu trên, kết cấu của chương trình môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin khá ngắn gọn nhưng về chi tiết thì hầu như không gọn hơn so với chương trình cũ, bởi tất cả các nguyên lý, khái niệm, phạm trù, quy luật trong ba môn học cũ đều được đề cập đến nhưng thời lượng thì được rút ngắn một cách tuyệt đối Điều này đã gây khó khăn cho việc truyền đạt nội dung khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác – Lênin, việc tiếp thu tri thức và hình thành thế giới quan khoa học, cách mạng ở sinh viên Vì trong một khoảng thời gian ngắn phải truyền đạt và hấp thu một lượng kiến thức lớn, dẫn đến hệ quả là môn học được giảng dạy rộng nhưng không sâu, làm giảm tính khoa học, ba bộ phận cấu thành của Chủ nghĩa Mác Lênin từ chỗ là ba môn khoa học trở thành một môn lý luận chính trị trong tâm trí người học

Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ có một giáo trình duy nhất sử dụng chung cho tất cả các ngành là chưa phù hợp với đặc điểm tiếp cận của từng ngành học, điều này làm cho nội dung môn học không gắn liền với những vấn đề người học quan tâm, trong khi các trường không được viết giáo trình riêng mà chỉ dựa trên nội dung ‘’cứng”’ của giáo trình của Bộ để soạn đề cương bài giảng

Một số nội dung chưa mang tính cập nhật với những thay đổi trong quá trình hội nhập quốc tế của đất nước Giáo trình của Bộ chưa mạnh dạn “giảm tải” những nội dung không còn phù hợp, những nội dung thiếu tính thực tiễn, mang tính lý thuyết suông, do

đó, tính khoa học, tính thực tiễn còn nhiều bất cập

- Về đội ngũ giảng viên

Đội ngũ giảng viên giảng dạy môn học Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lênin hiện nay đa phần nếu không muốn

nói là tất cả được đào tạo chuyên về triết học hoặc Kinh tế Chính trị hoặc CNXHKH, nhưng bây giờ phải đảm nhận giảng dạy cả ba phần khiến giảng viên gặp rất nhiều khó khăn mặc dù Bộ Giáo dục

và Đào tạo đã tổ chức tập huấn cho đội ngũ giảng viên, song như vậy chưa thể nói là đã đáp ứng được yêu cầu đặt ra

Việc xây dựng đội ngũ giảng viên kế thừa cũng là một điều đáng phải quan tâm Hiện nay độ tuổi trung bình của đội ngũ giảng viên giảng dạy môn học này trong các trường Đại học, Cao đẳng khá cao, trong khoảng 10 năm tới một phần lớn trong số này sẽ đến tuổi nghỉ hưu nhưng thế hệ kế cận lại rất mỏng Mặc dù công tác đào tạo bồi dưỡng đội ngũ cán bộ giảng dạy chủ nghĩa Mác – Lênin thời gian qua luôn được đặc biệt quan tâm như tổ chức tập huấn hàng năm cho giảng viên, tạo điều kiện cho giảng viên đi thực tế, hưởng phụ cấp ưu đãi 45% Sinh viên học các chuyên ngành đào tạo đại học thuộc các môn khoa học Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh được miễn học phí, nhưng số người theo học ngày càng ít, thậm chí có nhiều trường không tuyển được sinh viên Thực tế này nếu không được quan tâm giải quyết sẽ dễ dẫn đến thiếu hụt đội ngũ

kế thừa trong tương lai

- Về phương pháp giảng dạy:

Hiện nay không ít giảng viên còn dạy học theo phương pháp truyền thống dưới hình thức “đọc – chép” là chủ yếu, nhằm đổ đầy kiến thức cho người học Phương pháp này đề cao vai trò của người dạy, nhưng không phát huy được tính tích cực của sinh viên do sinh viên tiếp thu kiến thức một cách thụ động, giờ dạy dễ đơn điệu, buồn tẻ, kiến thức thiên về lý luận, ít chú ý đến kỹ năng thực hành của người học; do đó kỹ năng vận dụng vào đời sống thực tế bị hạn chế, nhiều sinh viên học với tư tưởng “học để cho qua”’, tác dụng trang bị thế giới quan và tư duy khoa học cho sinh viên hạn chế…

3 Một số giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập môn Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lênin:

- Về nội dung chương trình:

Nên tách riêng ba bộ phận cấu thành của chủ nghĩa Mác – Lênin thành ba môn học để vừa đảm bảo tính khoa học vừa đảm bảo chất lượng của đội ngũ giảng viên Nếu vẫn tiếp tục theo hướng tích hợp môn học thì cần chắt lọc lại nội dung, tránh dàn trải Giáo trình

“Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” phải là một

giáo trình chuẩn về nội dung kiến thức, đích thực là những nguyên

lý khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin, được trình bày một cách có

hệ thống, rõ ràng và dễ hiểu Mặt khác, nên có sự chọn lọc những nội dung khoa học phù hợp với thực tiễn hiện nay, thường xuyên nghiên cứu bổ sung, điều chỉnh nội dung lý luận dựa trên những điều kiện thực tế hiện nay Thời đại ngày nay có nhiều điều thời C Mác chưa có, ngay thời Bác Hồ cũng có những điều chưa có Hai

mươi lăm năm sau khi Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản ra đời, C

Mác đã nói, bây giờ tình hình có nhiều điểm khác trước, nếu ngày nay mà viết lại thì những biện pháp cách mạng nêu ra trong cuối chương II của Tuyên ngôn có nhiều điểm phải viết khác đi Từ năm

1924 Nguyễn Ái Quốc đã nói: Chủ nghĩa Mác xây dựng lý thuyết của mình trên triết lý của lịch sử châu Âu Dù sao cũng không thể cấm bổ sung "cơ sở lịch sử" chủ nghĩa Mác bằng cách đưa thêm vào

đó những tư liệu mà C Mác ở thời mình không thể có được Vì vậy, việc nghiên cứu lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin và bổ sung phát triển trong điều kiện mới hiện nay là yêu cầu bức thiết để lý luận thực sự dẫn đường cho thực tiễn

- Về đội ngũ giảng viên:

Trước mắt, để nâng cao chất lượng giảng dạy môn Những NLCB của Chủ nghĩa Mác Lênin, các giảng viên phải tự học tập nắm vững kiến thức tổng hợp của cả 3 bộ môn, để từ đó có thể vận dụng nhuần nhuyễn vào bài giảng Đối với những giảng viên trước kia chỉ chỉ được đào tạo theo chuyên ngành hẹp, nếu muốn giảng cả

3 phần thì đòi hỏi phải soạn giáo án và giảng thử trước Bộ môn, nếu đạt yêu cầu thì mới phân công giảng dạy cả ba phần Về lâu dài, cần phải có chiến lược đào tạo và phát triển đội ngũ giảng viên môn học này Nếu vẫn duy trì việc tích hợp môn học thì cần phải có chuyên ngành đào tạo tương ứng, thế nhưng ba bộ phận cấu thành của Chủ nghĩa Mác – Lênin là ba môn khoa học có đối tượng nghiên cứu khác nhau, do đó việc đào tạo chuyên ngành theo hướng tích hợp này cũng là điều khó khả thi Vì vậy, chúng tôi vẫn giữ quan điểm nên tách ba bộ phận cấu thành của chủ nghĩa Mác – Lênin thành ba môn như trước kia

Bộ giáo dục và đào tạo cần quan tâm đặc biệt đến vấn đề đào tạo bồi dưỡng đội ngũ giảng viên kế thừa Một thực tế hiện nay là

có rất ít học sinh lựa chọn thi vào các chuyên ngành Lý luận chính trị ngay cả khi có chủ trương miễn học phí cho sinh viên học các chuyên ngành này Từ thực tế tham gia tư vấn, giới thiệu chuyên ngành Kinh tế Chính trị ở Trường Đại học Kinh tế TP.HCM tôi nhận thấy, lý do quan trọng nhất mà sinh viên không chọn ngành học này là do lo lắng về cơ hội nghề nghiệp Vì vậy, thiết nghĩ cần đảm bảo đầu ra cho sinh viên học những chuyên ngành này để các

em yên tâm theo học Bộ giáo dục và Đào tạo nên dự báo nhu cầu

sử dụng nhân lực tốt nghiệp ngành Lý luận chính trị trong giai đoạn

5 năm, 10 năm tới từ đó đưa ra kế hoạch tuyển sinh và đào tạo Tất nhiên phải có những tiêu chí và điều kiện cụ thể đối với sinh viên theo học ngành này như phải đảm bảo kết quả học tập, phải cam kết sau khi tốt nghiệp làm đúng chuyên ngành…

- Về phương pháp giảng dạy:

Trong bối cảnh hiện nay, phương pháp giảng dạy theo kiểu thuyết giảng một chiều không còn phù hợp nữa đòi hỏi giảng viên phải kết hợp các phương pháp giảng dạy tích cực Phương pháp dạy học tích cực là một thuật ngữ rút gọn, được dùng ở nhiều nước

để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học Giảng viên là người giữ vai trò hướng dẫn, gợi ý, tổ chức, giúp cho người học tự tìm kiếm, khám phá những tri thức mới theo kiểu tranh luận, hội thảo theo nhóm Người thầy có vai trò là trọng tài, cố vấn điều khiển tiến trình giờ dạy Phương pháp dạy học này rất đáng chú ý đến đối tượng sinh viên, coi trọng việc nâng cao quyền năng cho người học Giảng viên là người nêu tình huống, kích thích hứng thú, suy nghĩ và phân xử các ý kiến đối lập của sinh viên; từ đó hệ thống hoá các vấn đề, tổng kết bài giảng, khắc sâu những tri thức cần nắm vững Ưu điểm của phương pháp dạy học tích cực rất chú trọng kỹ năng thực hành, vận dụng giải quyết các vấn đề thực tiễn, coi trọng rèn luyện và tự học Đặc điểm của dạy học theo phương pháp này là giảm bớt thuyết trình, diễn giải; tăng cường dẫn dắt, điều khiển, tổ chức, xử lý tình huống song nếu không tập trung cao, sinh viên sẽ không hệ thống và logic được bài học Yêu cầu của phương pháp dạy học tích cực cần có các phương tiện dạy học, sinh viên chuẩn bị bài kỹ ở nhà trước khi đến lớp và phải mạnh dạn, tự tin bộc lộ ý kiến, quan điểm Giảng viên phải chuẩn bị kỹ bài

giảng, thiết kế giờ dạy, lường trước các tình huống để chủ động tổ chức giờ dạy có sự phối hợp nhịp nhàng giữa hoạt động của thầy và hoạt động của trò Tuy nhiên, phương pháp dạy học theo hướng tích cực đòi hỏi phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa thầy và trò Nếu thầy muốn đổi mới phương pháp mà sinh viên không tham gia tích cực vẫn quen với lối học tập thụ động thì cũng không thể có được

sự đổi mới Trái lại, có trường hợp sinh viên đòi hỏi cách dạy tích cực nhưng giảng viên chưa đáp ứng được, thì cũng không thể thực hiện được Như vậy, việc dùng thuật ngữ "Dạy và học tích cực" để phân biệt với "Dạy và học thụ động" Chúng tôi cho rằng không có một phương pháp giảng dạy nào được cho là lý tưởng Mỗi một phương pháp đều có ưu điểm của nó do vậy người thầy nên xây dựng cho mình một phương pháp riêng phù hợp với mục tiêu, bản chất của vấn đề cần trao đổi, phù hợp với thành phần nhóm lớp học, các nguồn lực, công cụ dạy - học sẵn có, phù hợp với sở thích

và sở trường của mình Để phát huy vai trò sinh viên làm trung tâm trong quá trình học tập, đối với các môn Lý luận chính trị theo tôi nên phối hợp nhịp nhàng giữa thuyết giảng với các phương pháp giúp sinh viên tăng cường tính tích cực, chủ động như nêu và giải quyết vấn đề, thảo luận nhóm, cho sinh viên thuyết trình,… Bên cạnh đó, nên phối hợp các phương tiện dạy học khác nhau trong một buổi giảng Theo tôi phương tiện giảng dạy hiện đại không phải luôn mang đến hiệu quả tốt và cũng không phải cứ sử dụng máy vi tính trong giảng dạy là đã đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực Sử dụng máy tính để dạy học là một trong những hướng thay đổi phương pháp giảng dạy trong nhà trường, tuy nhiên sử dụng máy tính như thế nào để đem lại hiệu quả thực

sự là điều đáng phải bàn Nếu sử dụng máy tính chỉ đơn thuần để chiếu lên những nội dung giống như trong giáo trình sau đó người học nhìn vào đó để chép thay vì đọc – chép thì không những không

có sự đổi mới mà đó còn là một bước thụt lùi vì không những không phát huy được tính tích cực của sinh viên mà còn hạn chế cả tính chủ động của người Thầy Việc sử dụng máy vi tính để soạn giáo án điện tử đòi hỏi phải tuân thủ theo những quy tắc nhất định

về số lượng chữ trong một trang, về hiệu ứng, về màu sắc, kết hợp giữa “kênh chữ" và "kênh hình" để khai thác được tính ưu việt của công nghệ trong dạy học, Mặt khác, tính chủ động của người học

là phẩm chất quan trọng tạo nên thành công của việc đổi mới

phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực Đa phần sinh viên chúng ta đã quen với cách học thụ động từ phổ thông do đó rất e ngại khi tham gia thảo luận hay thuyết trình trước lớp Do đó, cần trang bị cho sinh viên những phương pháp học tập ở bậc đại học, những kỹ năng thuyết trình, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng tìm kiếm tài liệu, Giảng viên cũng có vai trò quan trọng trong việc phát huy tính năng động, tích cực trong sinh viên bằng cách tạo ra không khi dân chủ trong lớp học, khuyến khích sinh viên thể hiện ý kiến và có những hình thức đánh giá, khen thưởng phù hợp để khích lệ sinh viên tìm tòi khám phá

Kết luận: Nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập các

môn Lý luận chính trị nói chung, môn Những Nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lênin nói riêng là một yêu cầu cấp thiết nhằm góp phần nâng cao chất lượng đào tạo bậc đại học ở Việt Nam hiện nay Bởi thực tế giảng dạy môn học này ở các trường Đại học - Cao đẳng vẫn còn nhiều bất cập về nội dung chương trình, về chất lượng của đội ngũ giảng viên và về phương pháp giảng dạy, … Để nâng cao chất lượng giảng dạy môn học này đòi hỏi phải có những giải pháp đồng bộ từ phía các cơ quan quản lý giáo dục, từ phía người dạy và

cả với người học Trong khuôn khổ bài viết này, tác giả có một vài ý kiến về chương trình đào tạo, về nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên và yêu cầu đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực nhằm giúp cho người học yêu thích môn học từ đó mới nắm vững nội dung môn học, trên cơ sở đó giúp cho người học xây dựng được thế giới quan, phương pháp luận khoa học và vận dụng sáng tạo những nguyên lý của chủ nghĩa Mác – Lênin trong hoạt động nhận thức và thực tiễn xây dựng Chủ nghĩa Xã hội ở nước ta hiện nay./