Biển Aral và bài học về môi trường

Bản đồ biển Aral khoảng 1960, màu vàng là những quốc gia nhận nước lấy từ các sông đổ về Aral... Sông Amu Daryahồ Zorkul, chảy theo hướng đông-tây cho tới Ishtragh, tại đây nó quay trở

Bản đồ biển Aral khoảng 1960, màu vàng

là những quốc gia nhận nước lấy từ các

sông đổ về Aral

Biển Aral năm 1985

Người ngư dân bên cạnh con thuyền

mắc cạn ở Aral Ảnh: BBC.

Hiện tượng: biển Aral cạn kiệt

 Biển Aral hiện này đó mất 60% diện tớch mặt nước và 80% lượng nước

 Năm 1960, nú là hồ lớn thứ tư thế giới với khoảng 68 nghỡn km vuụng và 1.100 tỷ

một khối nước (1.100 km khối).

 Đến năm 1998, hồ chỉ cũn đứng thứ 8 với diện tớch 28.687 km vuụng Trong cựng

khoảng thời gian trờn, nồng độ muối của

hồ tăng 350% (từ 10g/lớt lờn 45g/lớt)

 Năm 2004, diện tớch hồ cũn 17.160 km

vuụng, tương đương 25% diện tớch ban

Biển Aral nay đang cạn khô dần

Đồng bằng châu thổ sông Amu Darya chụp từ vũ

trụ, tháng 11 năm 1994

Nguyªn nh©n

tỷ mét khối nước hàng năm được dẫn đến các

cánh đồng thay vì chảy vào biển Aral.

đầu co rút từ thập niên 1960

trung bình 20 cm mỗi năm.

hàng năm,

cho sản xuất, dù vậy, vẫn được ưu tiên

đôi nhờ lượng nước đưa vào đồng tăng hai lần.

Sông Amu Darya

 Sông Amu Darya (còn

gọi là Amudarya,

Amudar'ya, tiếng Ba Tư

ایردومآ ; (Darya có nghĩa

là "biển") là một con

sông ở Trung Á Chiều

dài đường giao thông

thủy khoảng 1.450 km

(800 dặm) Tổng chiều

dài của nó là 2.400 km

(1.500 dặm) Trong thời

Cổ đại, con sông này

có tên gọi là Oxus theo

tiếng Hy Lạp.

Sông Amu Darya

hồ Zorkul, chảy theo hướng đông-tây cho tới Ishtragh, tại đây nó quay trở lại theo hướng bắc và sau đó chảy theo hướng đông bắc-tây

tạo ra biên giới tự nhiên giữa Afghanistan và Tajikistan, sau đó tạo ra biên giới giữa

Afghanistan và Uzbekistan trong khoảng 200

km, vượt qua Termez và cầu hữu nghị

Afghanistan-Uzbekistan Nó chảy theo biên giới của Afghanistan và Turkmenistan trong khoảng 100 km nữa trước khi chảy vào lãnh thổ Turkmenistan tại Kerki

Sông Amu Darya

qua Turkmenistan theo hướng đông nam-tây bắc, vượt qua Turkmenabat và tạo ra biên giới của

Turkmenistan và Uzbekistan tại Khalkabad Sau đó

nó phân ra thành nhiều sông nhánh (đã từng có

thời gian tạo ra các đồng bằng châu thổ và đổ vào biển Aral), vượt qua Urgench, Dashoguz và các

thành phố khác, nhưng ngày nay nó không chảy nổi tới biển Aral nữa và biến mất trong sa mạc.

đã là yếu tố chính tạo ra sự thu nhỏ lại của biển Aral kể từ những năm cuối thập niên 1950.

S«ng Syr Darya

Trung Á, đôi khi còn gọi là

Ιαξάρτης.

hai đầu nguồn trong dãy Thiên

Sơn ở Kyrgyzstan và đông

Uzbekistan và chảy trong

khoảng 2.220 km (1.380 dặm)

theo hướng tây và tây bắc qua

miền nam Kazakhstan tới phần

còn lại của biển Aral Dọc theo

luồng chảy của mình, nó tưới

tiêu cho phần lớn các khu vực

đất màu mỡ trồng bông của

toàn bộ khu vực Trung Á, cùng

với việc cấp nước cho các thành

phố như Kokand, Khujand,

Kyzyl-Orda và Turkestan.

S«ng Syr Darya

trong thế kỷ 18 bởi hãn quốc Kokand, mở

rộng các khu vực mà con sông này chảy qua

trong thời kỳ Xô viết để tưới tiêu cho các cánh đồng bông đã làm trầm trọng thêm các vấn

đề sinh thái trong khu vực, làm cho con sông này cạn kiệt nhanh trước khi chảy tới biển

Aral và làm cho con sông này nhỏ bé lại so

với kích thước trước đây của nó

các khu vực trồng bông thì những vấn đề này

p n c trên sông

Đậ p n ướ c trên sông

không cho nước sông về biển

HËu qu¶

nước vào nó gần như bị hủy diệt, không chỉ bởi nồng

độ muối rất cao

bởi muối và hóa chất độc, những thứ này rồi bị gió

đưa đi quanh vùng dưới dạng bụi

người dân sống trong vùng thiếu nước sạch, gánh chịu các vấn đề sức khỏe như một số dạng ung thư và các bệnh phổi Mùa màng bị tàn phá bởi muối xâm nhập vào đất

công nghiệp đánh bắt cá tấp nập sử dụng 60.000 lao động, nay nằm cách biển nhiều dặm đường.

Các thuyền đánh bắt cá nằm rải rác trên bờ, có nhiều

M t b nh nh©n ung thu th c qu n,«ng Saparbey ộ ệ ự ả

biển rút cách bờ cũ trên 100 cây số Con người đã biến Aral thành

Con tàu giờ đã thành đống sắt gỉ

trên biển Aral

L·o ng bªn c nh con thuy n cña m×nh m c ư ạ ề ắ

L·o ng bªn c nh con thuy n cña m×nh m c ư ạ ề ắ

c n Aral mÊy chôc n¨m råi, ngãng chê mét ạ ở

c n Aral mÊy chôc n¨m råi, ngãng chê mét ạ ở

phÐp nhiÖm mµu?

§Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p kh¾c phôc

nước về biển Aral – giải pháp ngắn hạn với cái giá của hậu quả dài hạn

bông

Ngân hàng thế giới dành cho Aral Bắc đã mang lại mực nước dâng hơn dự kiến,

mang lại cả niềm tin mong manh mà

trước đó chỉ là bức tranh tuyệt vọng.

 Vào giữa những năm 1990, chỉ 1/4 vựng biển Aral cũn sút lại, nhưng gần đõy, nhờ khoản vay 68 triệu đụla của Ngõn hàng

Thế giới, chớnh phủ Kazakhstan đó xõy

một con đập khổng lồ để phõn tỏch mói

mói hai phần tương đối riờng biệt của biển này: vựng phớa bắc nước cũn tương đối

sõu và vựng phớa nam đó cạn trơ gần đến đỏy

 Con đập này khụng giải quyết hoàn toàn vấn đề Ở phớa bờ Uzbekistan, vựng phớa nam của biển vẫn đang cạn dần, nhưng ở

Các giải pháp khắc phục, Bước đi ban đầu

 Giờ đõy, với khoản vay mới 126 triệu đụla,

họ dự kiến xõy một con đập thứ 2 với hy vọng sẽ mang nước trở lại cảng Heralsk

đang bị sa mạc hoỏ

 Cộng đồng địa phương đó cảm nhận được thay đổi này Cỏc ngư dõn đó trở lại

thuyền của họ, mõy và mưa đó xuất hiện

a” có thể sắp trở lại trong tương lai

Bạn hãy tưởng tượng và nhìn về tư

ơng lai xa hơn…

 Trái đất nóng lên?

 Thiên tai sẽ nhiều hơn!

 Nhiều hòn đảo trên thế giới sẽ biến mất?

 Việt Nam sẽ bị thu hẹp diện tích lãnh thổ?

 Nhưng biết đâu Trung á lại không còn khô hạn?

 Cần luôn nhớ rằng, trái đất là bình

thuỷ-nhiệt thông nhau, trên toàn cầu, cán cân