Bài Giảng Chơi Chữ - Ngữ Văn 7

Cho biết trong câu ca dao có sử dụng lối chơi chữ nào?=> Cách chơi chữ theo lối dùng từ đồng âm Trùng trục như con.. ranh tướng Ranh: ranh ma, sảo quyệt Danh: nổi tiếng Dùng lối nói tr

PHÒNG GD&ĐT QUẬN HOÀN KIẾM

TRƯỜNG THCS NGÔ SĨ LIÊN

Tổ: Xã hội Môn: Ngữ văn – Lớp 7

Giáo viên: Nguyễn Thị Lâm Hải

ThÕ nµo lµ ®iÖp ng÷ ?

§iÖp ng÷ chia thµnh

mÊy d¹ng?

®iÖp ng÷: lµ biÖn ph¸p lÆp l¹i tõ ng÷

Các loại điệp ngữ:

Tạo nhạc điệu, gây ấn

tượng nổi bật

Gây ấn tượng về sự triền miên, không dứt

Tiết 59

- Lợi (1) : lợi lộc, thuận lợi (Động từ)

- Lợi (2), lợi (3) : Phần thịt bao quanh

chân răng (Danh từ)

Giải nghĩa của các

từ lợi , việc sử dụng

từ lợi ở câu cuối là dựa vào hiện tư

ợng gì của từ ngữ?

Hiện tượng từ đồng âm

Tác dụng: Tạo sắc thái dí dỏm, hài hư

ớc cho bài ca dao, gây cho người đọc

sự bất ngờ, thú vị

Chơi chữ

I ThÕ nµo lµ ch¬i ch÷?

1 VÝ dô (SGK)

2 NhËn xÐt

Ch¬i ch÷

Hoàn chỉnh câu ca dao sau Cho biết trong câu ca dao có sử dụng lối chơi chữ nào?

=> Cách chơi chữ theo lối dùng từ đồng âm

Trùng trục như con .

Chín mắt, chín mũi, chín đuôi, chín đầu

bò thui

trong vd trên?

Nêu tác dụng của cách dùng đó?

Con cá đối bỏ trong cối đá.

Con mèo cái nằm trên mái kèo,

Trách cha mẹ em nghèo, anh nỡ phụ duyên em

(Ca dao)

? Hãy đảo phần vần của các âm tiết sau:

“c á đ ối - m èo c ái ”và nhận xét về âm, nghĩa của từ trước

và sau khi đổi?

Ngọt thơm sau lớp

vỏ gai, Quả ngon lớn mãi cho ai đẹp lòng Mời cô, mời bác ăn cùng,

Sầu riêng mà hoá vui chung trăm nhà.

? Từ “sầu riêng”

trong bài thơ có những nghĩa nào? ? Hiện tượng

trái nghĩa nào được tạo ra ở câu cuối?

0 10 100

II Các lối chơi chữ

(1) Sánh với Na- va ranh tướng Pháp “ ” Tiếng tăm nồng nặc ở Đông Dương

(2) Mênh mông muôn mẫu một màu mưa

Mỏi mắt miên man mãi mịt mờ.

( 3) Con cá đối bỏ trong cối đá

Con mèo cái nằm trên mái kèo,

Trách cha mẹ em nghèo, anh nỡ phụ duyên em.

(4) Ngọt thơm sau lớp vỏ gai, Quả ngon lớn mãi cho ai đẹp lòng.

Mời cô mời bác ăn cùng, Sầu riêng mà hoá vui chung trăm nhà.

ranh tướng

Ranh: ranh ma, sảo quyệt Danh: nổi tiếng

Dùng lối nói trại âm ( gần âm )

Sầu riêng >< vui chung

Dùng lối nói lái

CáC LốI CHƠI CHữ

Dùng lối nói trại âm(gần âm)

Dùng

từ ngữ

đồng âm

Dùng cách điệp âm Dùng lối

nói lái

Dùng từ trái nghĩa,

đồng nghĩa, gần nghĩa

Dùng trong thơ văn và

đời sống hằng ngày

a Chuồng gà kê sát chuồng vịt.

gà = kê (từ Hán Việt )  từ đồng nghĩa

III LuyÖn tËp

bò thui

Bài tập 1: Theo dõi bài hát sau và cho biết những từ ngữ nào sử dụng chơi chữ:

ĐÁP ÁN

Chẳng phải liu điu vẫn giống nhà, Rắn đầu biếng học chẳng ai tha.

Thẹn đèn hổ lửa đau lòng mẹ, Nay thét mai gầm rát cổ cha, Ráo mép chỉ quen tuồng nói dối, Lằn lưng cam chịu dấu roi tra,

Từ nay Trâu Lỗ chăm nghề học,

Kẻo hổ mang danh tiếng thế gian.

liu điu

hổ lửa mai gầm Ráo

Bài 2 Mỗi câu sau có những tiếng nào chỉ các sự

vật gần gũi nhau? Cách nói này có phải là chơi chữ không?

- Trời mưa đất thịt trơn như mỡ, dò đến hàng nem

Những tiếng chỉ sự vật gần gũi lối chơi chữ:

 có chung trường nghĩa với

từ thịt

 chung trường nghĩa: họ tre nứa

- Nứa, tre, trúc, hóp

Bài 3 Sưu tầm một số cách chơi chữ trong sách báo?

a, Còn trời, còn nước, còn non, Còn cô bán rượu anh còn say sưa

(Ca dao)

 Chơi chữ theo lối dùng từ nhiều nghĩa

b, Cồn Cỏ có con cá đua là con cua đá

(Lời hát “Con cua đá” của Ngọc Cừ)

 Chơi chữ theo lối nói lái

c, Ruồi đậu mâm xôi, mâm xôi đậu

 chơi chữ theo lối dùng từ đồng âm

Bài 4 Bác Hồ đã dùng lối chơi chữ nào trong bài thơ sau:

Cảm ơn bà biếu gói cam,

Nhận thì không đúng, từ làm sao đây?

Ăn quả nhớ kẻ trồng cây, Phải chăng khổ tận đến ngày cam lai ?

- Từ cam 1 (danh từ): quả cam

=> lối chơi chữ: dùng từ ngữ đồng âm

- Nắm khái niệm và các lối chơi chữ.

- Sưu tầm thêm các phép chơi chữ trong thơ văn, đời sống thường

ngày?

- Soạn bài “Làm thơ lục bát”.