bài giảng kinh tế vi mô chương 3

TỔNG HỮU DỤNG U Tổng hữu dụng là tổng mức thỏa mãn khi ta tiêu thụ một số lượng sản phẩm nhất định trong mỗi đơn vị thời gian Tổng hữu dụng đạt được sẽ phụ thuộc vào số lượng sản phẩm đư

Chương 3: LÝ THUYẾT VỀ HÀNH VI

TIÊU DÙNG

Các cá nhân có 3 vai trò kinh tế cơ bản:

Mỗi cá nhân là một người tiêu dùng

Mỗi cá nhân là một người cung ứng yếu tố đầu vào cho sản

xuất

Mỗi cá nhân tham gia vào các quyết định chính trị

Tính bắt cầu Tính thích nhiều hơn ít

I.1 TỔNG HỮU DỤNG (U)

Tổng hữu dụng là tổng mức thỏa mãn khi ta tiêu thụ một số lượng sản phẩm nhất định trong mỗi đơn vị thời gian

Tổng hữu dụng đạt được sẽ phụ thuộc vào số lượng sản phẩm được sử dụng

5/13/2015 3:37 PM nguyenvanvuan@gmail.com 4

I.1 TỔNG HỮU DỤNG (U)

I.1 TỔNG HỮU DỤNG (U)

Hàm hữu dụng biểu diễn mối liên hệ giữa số lượng hàng hóa, dịch vụ được tiêu dùngvà mức hữu dụng

mà một cá nhân đạt được từ việc tiêu dùng số lượng hàng hóa, dịch vụ đó

Hàm hữu dụng thường được viết như sau:

U = U(X) Nếu một cá nhân tiêu dùng một tập hợp hai hay nhiều hàng hóa: X, Y, Z, thì hàm tổng hữu dụng

có dạng:

U = U(X,Y,Z,…)

5/13/2015 3:37 PM nguyenvanvuan@gmail.com 6

I.2 HỮU DỤNG BIÊN (MU)

Hữu dụng biên là phần thay đổi trong tổng số hữu dụng do sử dụng thêm hay bớt một đơn vị sản phẩm hay hàng hóa nào đó Hữu dụng biên được

ký hiệu là MU

Nếu hàm hữu dụng là một hàm số rời rạc ta có thể tính hữu dụng biên theo công thức sau:

I.2 HỮU DỤNG BIÊN (MU)

Hữu dụng biên có xu hướng giảm dần khi số lượng hàng hóa, dịch vụ được tiêu thụ tăng lên

Khi U = U(X,Y,Z,…) thì:

MUX = dU/dX, MUY = dU/dY, MUZ = dU/dZ,…

5/13/2015 3:37 PM nguyenvanvuan@gmail.com 8

II ĐƯỜNG BÀNG QUAN VỀ HỮU DỤNG

I.1 ĐƯỜNG BÀNG QUAN VỀ HỮU DỤNG

Đường bàng quan (về hữu dụng) là đường tập hợp các phối hợp khác nhau về mặt số lượng của hai hay nhiều loại hàng hóa, dịch vụ tạo ra một mức hữu dụng như nhau cho người tiêu dùng

I.1 ĐƯỜNG BÀNG QUAN VỀ HỮU DỤNG

5/13/2015 3:37 PM nguyenvanvuan@gmail.com 10

I.1 ĐƯỜNG BÀNG QUAN VỀ HỮU DỤNG

I.1 ĐƯỜNG BÀNG QUAN VỀ HỮU DỤNG

Các đường bàng quan này có các đặc trưng như sau:

Theo định nghĩa của đường bàng quan thì tất cả những phối hợp trên cùng một đường cong mang lại một mức hữu dụng như nhau

Tất cả những phối hợp nằm trên đường bàng quan phía trên (phía dưới) đem lại hữu dụng cao hơn (thấp hơn)

Đường bàng quan thường dốc xuống về hướng bên phải và lồi về phía gốc tọa độ

Những đường bàng quan không bao giờ cắt nhau

5/13/2015 3:37 PM nguyenvanvuan@gmail.com 12

I.1 ĐƯỜNG BÀNG QUAN VỀ HỮU DỤNG

II.2 TỶ LỆ THAY THẾ BIÊN (MRS )

Tỷ lệ thay thế biên của hàng hóa Y cho hàng hóa

X là số lượng hàng hóa Y mà cá nhân phải bớt đi

để tăng thêm một đơn vị hàng hóa X mà không làm thay đổi hữu dụng

Nghịch dấu với độ dốc của đường bàng quan tại một điểm nào đó chính là tỷ lệ thay thế biên giữa hai sản phẩm Y và X tại điểm đó

5/13/2015 3:37 PM nguyenvanvuan@gmail.com 14

Quy luật thay thế biên giảm dần

Để giữ mức hữu dụng không đổi, người tiêu dùng cần phải hy sinh một khối lượng giảm dần của một hàng hóa để sau đó đạt được sự gia tăng một khối lượng tương ứng của mặt hàng khác

II.3 TÍNH CHẤT LỒI CỦA ĐƯỜNG BÀNG QUAN VÀ CÂN BẰNG TIÊU DÙNG

II.4 MỐI QUAN HỆ GIỮA HỮU DỤNG BIÊN

VÀ TỶ LỆ THAY THẾ BIÊN

Vì vậy, tỷ lệ thay thế biên của X cho Y bằng với tỉ

số của hữu dụng biên của X và Y

5/13/2015 3:37 PM nguyenvanvuan@gmail.com 18

Thí dụ

Giả sử một cá nhân nào đó có phương trình hữu dụng như sau:

Nhận xét

Tại điểm (X,Y) = (5,20): MRS = 100/25 = 4 Đường bàng quan tại điểm này là rất dốc và cá nhân này ngay tại điểm này sẵn sàng thay thế 4 đvsp Y cho một đvsp X

Tại điểm (X,Y) = (20,5): MRS = 100/400 = 1/4 Tại điểm này đường bàng quan trở nên phẳng hơn

và cá nhân này chỉ sẵn sàng thay thế 0,25 (1/4) đvsp Y cho 1 đvsp X

Vậy, khi số lượng hàng hóa X mà cá nhân tiêu dùng tăng dần, tỷ lệ thay thế biên của nó giảm dần

5/13/2015 3:37 PM nguyenvanvuan@gmail.com 20

III CÁC HÀM HỮU DỤNG THÔNG DỤNG

III.1 HÀM HỮU DỤNG COBB-DOUGLAS

U(X,Y) = XɑYβ → dU/dX = ɑXɑ-1Yβ;

dU/dY = βXɑYβ-1

Vì vậy: MRS = MUX/MUY = ɑY/βX

III.2 HÀM HỮU DỤNG ĐỐI VỚI HÀNG

HOÁ THAY THẾ HOÀN TOÀN

III.4 HÀM HỮU DỤNG CÓ HỆ SỐ CO GIÃN

IV ĐƯỜNG NGÂN SÁCH

IV.1 KHÁI NIỆM

Đường ngân sách hay đường giới hạn tiêu dùng là đường thể hiện các phối hợp khác nhau giữa hai hay nhiều sản phẩm mà người tiêu dùng có thể mua vào một thời điểm nhất định với mức giá và thu nhập bằng tiền (thu nhập khả dụng) nhất định của người tiêu dùng đó

I = PXX + PYY

26

IV.2 ẢNH HƯỞNG CỦA THU NHẬP

Nếu thu nhập của cá nhân tăng lên, cá nhân có thể mua được nhiều hàng hóa hơn tại các mức giá cho trước, đường ngân sách sẽ dịch chuyển sang phía phải Ngược lại, khi thu nhập giảm, đường ngân sách sẽ dịch chuyển về phía trái do cá nhân mua được ít hàng hóa hơn

IV.3 ẢNH HƯỞNG CỦA GIÁ HÀNG HOÁ

Hình 3.14 ẢNH HƯỞNG CỦA SỰ THAY ĐỔI GIÁ

5/13/2015 3:37 PM nguyenvanvuan@gmail.com 28

V NGUYÊN TẮC TỐI ĐA HOÁ HỮU DỤNG

Nguyên tắc: Để tối đa hóa hữu dụng, ứng với một số tiền nhất định nào đó, một cá nhân sẽ mua số lượng hàng hóa X và Y với tổng số tiền đó và tại đó nghịch dấu của tỷ lệ thay thế biên (MRS) bằng với độ dốc của đường ngân sách

V NGUYÊN TẮC TỐI ĐA HOÁ HỮU DỤNG

5/13/2015 3:37 PM nguyenvanvuan@gmail.com 30

Hình 3.17 ẢNH HƯỞNG CỦA SỰ GIA

TĂNG THU NHẬP Hình 3.18 THU NHẬP TĂNG CAO LÀM

GIẢM CẦU ĐỐI VỚI HÀNG HOÁ THỨ CẤP

Đường mở rộng thu nhập

Đường Engel

Đường Engel biểu diễn mối quan hệ giữa lượng hàng hóa được tiêu dùng và thu nhập Đường Engel có thể được xây dựng từ đường mở rộng thu nhập ứng với các mức thu nhập khác nhau

5/13/2015 3:37 PM nguyenvanvuan@gmail.com 32

VII ẢNH HƯỞNG CỦA SỰ THAY CỦA GIÁ

VII.1 HIỆU ỨNG THU NHẬP VÀ HIỆU ỨNG THAY THẾ

Hiệu ứng thay thế: là lượng sản phẩm X giảm xuống (tăng lên) khi giá sản phẩm X tăng lên (hay giảm xuống) trong điều kiện mức thỏa mãn không đổi (hay thu nhập thực tế không đổi)

Hiệu ứng thu nhập: Khi giá sản phẩm X tăng lên làm thay đổi lượng cầu sản phẩm X do sức mua giảm xuống (thu nhập thực tế giảm) và làm thay đổi mức thỏa mãn

VII.1 HIỆU ỨNG THU NHẬP VÀ HIỆU ỨNG THAY THẾ

U0

F Y2

X2 M’

C’

G

X’

Y’

5/13/2015 3:37 PM nguyenvanvuan@gmail.com 34

VII.2 NGHỊCH LÝ GIFFEN

Đối với sản phẩm thứ cấp có thể xảy ra trường hợp tác động thu nhập mạnh hơn lấn áp tác động thay thế, đường cầu sẽ dốc lên về bên phải: Khi giá tăng, lượng cầu sản phẩm sẽ tăng và ngược lại Đây chính là nghịch lý Giffen

VIII ĐƯỜNG CẦU CÁ NHÂN

5/13/2015 3:37 PM nguyenvanvuan@gmail.com 36

IX ĐƯỜNG CẦU THỊ TRƯỜNG

MỘT SỐ THUẬT NGỮ