Đại cương giun sánĐại học Y Hà Nội

Tình hình bệnh giun sán• Trên thế giới: + Giun sán phổ biến hầu khắp trên thế giới, nhất là các nước nhiệt đới và á nhiệt đới đặc biệt tại các nước đang phát triển + Hàng tỷ người mắc

ký sinh ở người và động vật có thể lây sang người

đầu có gai)

Lớp Sán lá

Trematoda (hình lá)

Lớp Sán dây

Cestoda (hình sợi dây, nhiều đốt)

Tình hình bệnh giun sán

• Trên thế giới:

+ Giun sán phổ biến hầu khắp trên thế giới, nhất là các nước nhiệt đới và á nhiệt đới

đặc biệt tại các nước đang phát triển

+ Hàng tỷ người mắc giun đường ruột, 40

triệu người mắc sán lá truyền qua thức ăn,

200 triệu người mắc sán máng, 100 triệu

người mắc sán dây và ấu trùng sán lợn

• T¹i ViÖt Nam:

BÖnh giun s¸n phæ biÕn trªn toµn

+ S¸n l¸ gan nhá l­u hµnh Ýt nhÊt

32 tØnh, cã n¬i tû lÖ nhiÔm 40%

+ S¸n l¸ gan lín l­u hµnh trªn 47

tØnh, cã tØnh 2000 bÖnh nh©n

+ S¸n l¸ phæi l­u hµnh ë 10 tØnh, cã n¬i tû lÖ nhiÔm 15%

+ Sán lá ruột lớn có ở ít nhất 16

tỉnh, sán lá ruột nhỏ ở ít nhất 15

tỉnh

+ Sán dây/ấu trùng sán lợn ở ít nhất trên 50 tỉnh

+ Một số loài giun sán khác đã đư

ợc phát hiện như giun xoắn , giun

- Enterobius

- Syphacia - E.vermicularis - S.obvelata

Rhabditidae Kích thước nhỏ Thực quan trụ tam giác

Strongyloides S Stercoralis

Strongyloidae Ancylostomatidae

Có bao miệng

Có bộ phân bám trong bao miệng

Ancylostoma Necator A.duodenale N.americanus

Lỗ sinh dục phí trước thân

Wuchereria Brugia W bancrofti B malayi

TH ph©n nh¸nh hoÆc ph©n thuú

BT&TH ngang nhau

TH hinh tói

S mansoni S.japonicum S.mekongi

- Lç sinh dôc xen kÏ.

giun đũa

Ascaris lumbricoides

PGS.TS Nguyễn Văn Đề

Mục tiêu:

1 Trình bày được đặc điểm sinh học, chu kỳ

phát triển của giun đũa

2 Trình bày được đặc điểm dịch tễ học của giun

Giun đũa

1 Vị trí phân loại:

Giun đũa thuộc bộ Ascaroidae, họ

Ascarididae, giống Ascaris, loài Ascaris

lumbricoides

2 Hình thể:

Có 3 môi xếp cân đối (1 lưng, 2 bụng)

Con cái dài 20 - 25 cm, lỗ sinh dục ở 1/3 trư

Tuổi thọ của giun đũa 13-15 tháng

5 Dịch tễ học giun đũa

5.1 Điều kiện phát triển của trứng giun đũa

Nhiệt độ thích hợp 24-25°C/12-25 ngày phát triển có ấu trùng tuổi nhiễm

5.2 Giun đũa trên thế giới

- Bệnh giun đũa rất phổ biến trên thế giới,

đặc biệt ở những nước chậm phát triển

- Tổ chức Y tế thế giới (WHO, 1998) ước tính trên thế giới có 1,4 tỷ người bị

nhiễm giun đũa và 60 nghìn người chết

do giun đũa hàng năm

5.3 Nhiễm giun đũa ở VN

Miền Bắc: Vùng đồng bằng: 80-95%; Vùng trung du: 80-

90%; Vùng núi: 50-70%; Vùng ven biển: 70%

Miền Trung: Vùng đồng bằng: 70,5%; Miền núi: 38,4%; Ven biển: 12,5%; Tây nguyên: 10- 25%

Miền Nam: Vùng đồng bằng: 5-60%; vùng đồng bằng sông Cửu Long 5-10%

Ô nhiễm môi trường bởi trứng giun đũa:

bảo vệ để tồn tại ở môi trường

Ô nhiễm đất bởi trứng giun đũa ở miền Bắc

6 Tác hại của giun đũa:

Tuỳ thuộc số lượng giun và thời gian nhiễm

cũng như sức đề kháng của cơ thể.

Chiếm thức ăn: 20 giun đũa chiếm 2,8g gluxit

và 0,7mg protit/ngày

Gây hội chứng Loeffler

Tổn thương nơi ký sinh: viêm niêm mạc ruột, gây chèn ép, tắc ruột, lồng ruột, giun chui ống mật, giun chui ruột thừa, lạc chỗ.

7 Chẩn đoán:

Chẩn đoán lâm sàng: không đặc hiệu, chủ yếu các tai biến do giun đũa

Xét nghiệm tìm trứng trong phân là chẩn

đoán xác định

Chẩn đoán miễn dịch ít sử dụng

8 Điều trị:

8.2 Phác đồ điều trị hiện nay:

- Nhiễm giun đũa đơn thuần:

nhất

hoÆc 500 mg/ngµy x 3 ngµy

Tuyên truyền GDSK làm thay đổi hành vi

Sử dụng tổng hợp các nguồn lực và biện pháp có thể

9.2 Hoạt động cụ thể:

Giáo dục truyền thông:

Thay đổi hành vi tập quán vệ sinh môi trường,

vệ sinh cá nhân Hiểu biết tác hại của giun đũa để tự phòng chống bệnh cho mình

Phát triển kinh tế, xây dựng hố xí hợp vệ sinh

và đảm bảo môi trường xanh, sạch, đẹp

Điều trị định kỳ:

Điều trị đối tượng

Điều trị hàng loạt

Giun Móc/mỏ

Mục tiêu:

1 Trình bày được đặc điểm sinh học, chu kỳ

phát triển của giun móc/mỏ

2 Trình bày được đặc điểm dịch tễ học của giun

Giun Móc/mỏ

1 Vị trí phân loại:

Giun móc/mỏ thuộc bộ Strongyloidae họ

Ancylostomidae, giống Ancylostoma hay Necator, loài Ancylostoma duodenale hay Necator

americanus

2 Hình thể:

Đầu g/móc/mỏ có bao miệng, trong bao miệng có 2

đôi móc (g/móc) hay 2 đôi răng (g/mỏ)

Con cái dài 10-13 mm, lỗ sinh dục ở 1/3 trước thân Con đực dài 8-11 mm, đuôi xoè như chân vịt, có 2 gai sinh dục dài.

Trứng hình bầu dục KT 60 x 40 mc

Tuæi thä cña giun mãc 4-5 n¨m, giun

má 10-15 n¨m

5 Giun móc/mỏ trên thế giới

- Bệnh giun móc/mỏ phổ biến trên thế

giới, đặc biệt ở những nước nhiệt đới

- Tổ chức Y tế thế giới (WHO, 1998) ước tính trên thế giới có 1,5 tỷ người bị

nhiễm giun móc/mỏ và 65 nghìn người chết do giun móc/mỏ hàng năm

Ô nhiễm môi trường bởi ấu trùng

giun móc/mỏ:

cảnh 6 -18 tháng, chúng có khả năng chui sâu hàng mét dưới đất để trú ẩn

– Đồng bằng: 100-140 ấu trùng/100g đất – Trung du: 8-35 ấu trùng/100g đất

7 Tác hại của giun móc/mỏ:

máu/ngày, nhiễm 500 giun móc, mất 40-80ml máu

loét hành tá tràng giun móc,

chế tuỷ xương sản sinh hồng cầu

như: vi khuẩn, virut, nấm

8 Chẩn đoán:

Chẩn đoán lâm sàng: không đặc hiệu Xét nghiệm tìm trứng trong phân là chẩn đoán xác định

Chẩn đoán loài bằng nuôi cấy phânChẩn đoán miễn dịch ít sử dụng

9 §iÒu trÞ:

x 3 ngµy

thÓ « nhiÔm Êu trïng giun mãc

Giun tóc

Mục tiêu:

1 Trình bày được đặc điểm sinh học, chu kỳ phát

triển của giun tóc

2 Trình bày được đặc điểm dịch tễ học của giun

tóc

3 Mô tả được đặc điểm bệnh học, chẩn đoán xét

nghiệm và nguyên tắc điều trị bệnh giun tóc

4 Nêu được nguyên tắc và biện pháp, phòng

chống bệnh giun tóc

Giun tãc

1 VÞ trÝ ph©n lo¹i:

Giun tãc thuéc bé Trichinelloidae hä Trichinellidae,

gièng Trichuris, loµi Trichuris trichiura

ngoài Mỗi giun

cái đẻ 2.000 trứng/ngày.

Tuổi thọ g/tóc 5-6 năm

5 Giun tóc trên thế giới

- Bệnh giun tóc phổ biến trên thế giới,

đặc biệt ở những nước chậm phát triển

- Tổ chức Y tế thế giới (WHO, 1998) ước tính trên thế giới có 1,4 tỷ người bị

nhiễm giun tóc và 10 nghìn người chết

do giun tóc hàng năm

6 Nhiễm giun tóc ở Việt Nam

Miền Bắc: đồng bằng 58-89%, trung du 38-

41%, vùng núi 29-52%, ven biển 28-75%

Miền Trung: đồng bằng 27-47%, vùng núi 4,2-10,6%; ven biển 12,7%Miền Nam: đồng bằng 0,5-1,2%

Ô nhiễm môi trường bởi trứng giun tóc:

kitin bảo vệ để tồn tại ở môi trường Trong

điều kiện mặt trời chiếu sáng như nhau, w g/đũa chết 100% thì w g/tóc chết 45%

6,8-33,5 trứng/100g đất

7 Tác hại của giun tóc:

thương niêm mạc ruột Hậu qủa gây hội

chứng giống lỵ

nôn, táo bón, khó tiêu, nhức đầu, chán ăn

trực tràng và nhiễm trùng thứ phát

8 Chẩn đoán:

Chẩn đoán lâm sàng: không đặc hiệu Xét nghiệm tìm trứng trong phân là chẩn đoán xác định

Chẩn đoán miễn dịch ít sử dụng

9 §iÒu trÞ:

Giun Kim

Mục tiêu:

1 Trình bày được đặc điểm sinh học, chu kỳ phát

triển của giun kim

2 Trình bày được đặc điểm dịch tễ học của giun

kim

3 Mô tả được đặc điểm bệnh học, chẩn đoán xét

nghiệm và nguyên tắc điều trị bệnh giun kim

4 Nêu được nguyên tắc và biện pháp, phòng

chống bệnh giun kim

Giun Kim

1 VÞ trÝ ph©n lo¹i:

Giun tãc thuéc bé Ascaroidae, hä Oxyuridae, gièng

Enterobius, loµi Eterobius vermicularis

5 Giun kim trên thế giới

- Bệnh giun kim phổ biến ở nhiều nước trên thế giới, kể cả các nước ôn đới

5 Nhiễm giun kim ở Việt Nam

-Trẻ từ 1-5 tuổi nhiễm cao hơn cả (51,2%) Trẻ

từ 11 tuổi trở lên tỷ lệ nhiễm giảm dần Do

bệnh dễ lây lan nên có thể gặp những gia đình cả nhà mắc bệnh hoặc những vườn trẻ hầu hết trẻ em đều mắc bệnh

Ô nhiễm môi trường bởi ấu trùng giun kim:

 Trứng và ấu trùng giun kim có thể khuếch tán ở mọi chỗ: chăn, chiếu, ghế ngồi, móng tay, đũng quần, …

7 Tác hại của giun kim:

• Trong ruột giun kim có thể gây những tổn thương

kích thích niêm mạc ruột, làm rối loạn tiêu hóa hoặc gây tình trạng viêm ruột mãn tính

• Giun kim chui vào ruột thừa gây viêm ruột thừa

• Cá biệt có khi giun kim chui sang bộ phận sinh dục gây viêm ngứa âm đạo, rối loạn kinh nguyệt ở trẻ gái và phụ nữ

• Trẻ em bị mắc bệnh giun kim nhiều năm sẽ ảnh hư ởng đến khả năng lớn của cơ thể, trẻ gầy xanh,

bụng ỏng, kém ăn, có thể gây nổi mẩn dị ứng.

9 §iÒu trÞ:

Mebendazole: 500 mg/ngµy

10 Phßng bÖnh:

s¸ng

kh«ng mÆc quÇn

íc khi ¨n vµ sau khi ®i ngoµi

xuyªn

Giun lươn

1 Vị trí phân loại:

Giun tóc thuộc bộ Ascaroidae, họ Rhabditidae,

giống Strongyloides, loài Strongyloides stercoralis

5 Giun lươn trên thế giới

- Châu phi: 3-16%; - Achentina: 11%

- Brazil: 23-35%; - Trung Quốc: 2%

5 Nhiễm giun lươn ở Việt nam

-Miền Bắc:

+ Tỷ lệ nhiễm giun lươn thấp: 0,2-2,5%

-Miền Nam (TP HCM): 5-8%

7 Tác hại của giun lươn

8 Chẩn đoán:

Chẩn đoán lâm sàng: RLTH kéo dài Xét nghiệm tìm âú trùng giun lươn trong phân là chẩn đoán xác định

Chẩn đoán miễn dịch ELISA

9 §iÒu trÞ:

thể ô nhiễm ấu trùng giun lươn